Nhưng, vi khuẩn – những sinh vật nhỏ bé chỉ có thể nhìn thấy được dưới kính hiển vi ấy, đã “chui” vào vết thương của bệnh nhân như thế nào.. Đây là một vấn đề cần phải khám phá.[r]
Trang 1TÌM KIẾM PHƯƠNG PHÁP SÁT TRÙNG
Các bạn nhỏ, nếu sơ ý bị ngã, vết thương chảy máu, thậm chí đã mưng mủ cho
dù rất đau nhức, thì chỉ cần buôi thuốc sát trùng lên là sẽ không sao hết Nhưng trước thập niên 70 của thế kỷ 19, còn chưa có thuốc sát trùng Nếu nói rằng vết thương đã mưng mủ là mọi người nghĩ ngay đến cái chết!
Người phát minh ra thuốc sát trùng chính là bác sỹ Lister nổi tiếng người Anh
Từ nhỏ ông đã luôn mong ước và quyết chí sẽ trở thành một bác sĩ ngoại khoa Khi học ở đại học London, ông đã từng chứng kiến tận mắt cảnh rất nhiều bệnh nhân, sau khi được phẫu thuật, đã chết do vết thương bị mưng mủ Đây là một vấn đề nhức nhối, thế là ông hạ quyết tâm sẽ giải quyết thấu đáo căn nguyên sự vụ
Cái gì đã khiến các vết thương bị mưng mủ vậy? Qua quan sát và nghiên cứu, Lister hiểu rằng vật chất bị thối rữa chính là do vi khuẩn tác oai tác quái Tên “trùm” làm cho vết thương bị mưng mủ cũng chính là vi khuẩn Nhưng, vi khuẩn – những sinh vật nhỏ bé chỉ có thể nhìn thấy được dưới kính hiển vi ấy, đã “chui” vào vết thương của bệnh nhân như thế nào? Đây là một vấn đề cần phải khám phá
Một ngày vào năm 1865, trời quang mây tạnh Sáng sớm, nắng chiếu xuyên qua cửa sổ, rọi lên giường bệnh khiến các bệnh nhân cảm thấy rất dễ chịu Khi Lister bước vào phòng bệnh, thì ngay lập tức bị một hiện tượng thu hút: trong từng chùm tia nắng chiếu vào trong phòng, có vô số các hạt bụi đang bay lơ lửng Như vậy là những con vi khuẩn bé tí ấy đã lẩn trốn trong những đám bụi bay lơ lửng và theo đường không khí xâm nhập vào vết thương của bệnh nhân, làm vết thương mưng mủ Việc tìm ra được cách vi khuẩn lây nhiễm làm cho Lister vô cùng sung sướng Qua nhiều lần thí nghiệm, cuối cùng ông đã tìm ra được axit cacbon – một loại thuốc sát trùng có hiệu quả cao
Ngày 12 tháng 8 năm 1865, ông tiến hành lần thí nghiệm đầu tiên, trong cả quá trình phẫu thuật, đã cho phun xịt dung dịch axit cacbon hóa lỏng Kết quả đã thu được thành công rực rỡ!
Việc phát minh ra cách sát trùng phẫu thuật ngoại khoa là một cống hiến lớn của Lister đối với nhân loại Phát minh đó đã cứu vãn tính mạng của hàng trăm triệu người
Trang 2NHÀ BUÔN VẢI VÀ VI SINH VẬT
Một cốc nước, nhìn thì có vẻ trong suốt, nhưng chẳng thể ngờ được rằng, trong
đó vẫn còn có vô vàn sinh mệnh nữa Leeuwenhoek, người Hà Lan, trong một dịp ngẫu nhiên, đã phát hiện ra trong nước còn có rất nhiều thứ nhỏ li ti mà mắt thường chúng ta không thể nhìn được, đó chính là vi sinh vật
Leeuwenhoek là một nhà buôn vải ở một thị trấn nhỏ của Hà Lan Ông thường dùng kính lúp có bội số nhỏ, để kiểm tra chất lượng vải vóc Dần dần ông nảy sinh hứng thú vô cùng mạnh mẽ với kính lúp Ông quyết định tự mình chế tạo một cái kính hiển vi có bội số phóng đại lớn hơn, để có thể khám phá cái thế giới của bao thứ nhỏ bé li ti
Ông mua một miếng kính về, mài một cách kiên nhẫn, mài đến khi miếng kính gần như sắp trong veo Sau đó ông lắp miếng kính tinh xảo ấy vào một cái giá sắt, rồi lại tìm một miếng đồng, đục một lỗ ở gịữa, đặt xuống phía dưới miếng kính Như vậy ánh sáng, xuyên qua lỗ nhỏ, phản xạ lên; những vật thể dưới miếng kính sẽ hiện ra rõ ràng
Chiếc kính hiển vi mà Leeuwenhoek nghiên cứu chế tạo ra có thể phóng đại vật thể lên tới 300 lần, cứ có thời gian là ông lại cầm kính hiển vi đi xem xét khắp nơi Kính hiển vi đã mở mang phạm vi khám phá cho Leeuwenhoek, làm cho cuộc sống của ông phong phú lên bội phần Ông đã nhìn thấy được nhiều thứ mà mắt thường không thể nào thấy Những thứ nhỏ bé như cái vòi của con ong, chân của con ruồi đều lộ rõ nguyên hình dưới kính hiển vi Leeuwenhoek rất sung sướng, và hào hứng ghi lại tất cả những gì mà ông nhìn thấy được
Vào một ngày mưa măm 1675, Leeuwenhoek đang nghỉ ngơi ở trong nhà Khi ông nhìn ra bức màn nước mưa vô hạn định ngoài trời, thì đột nhiên nảy ra một ý nghĩ kỳ lạ: thứ nước mưa trong suốt này có chứa cái gì không nhỉ?
Ông liền cầm cái ống, ra ngoài trời hứng một giọt nước đem vào, đặt dưới kính hiển vi để quan sát Dù Leeuwenhoek đã rất quen thuộc với thế giới kỳ diệu dưới kính hiển vi, nhưng lần này vẫn khiến ông phải giật mình: trong giọt nước mưa kia,
đã xuất hiện các chủng loại sinh vật nhỏ li ti Leeuwenhoek dụi dụi mắt, không kìm nén được nữa liền cất tiếng gọi:
-Mary! Mau đến đây! Con xem bố phát hiện được gì này!
Con gái Mary nghe tiếng bố gọi, liền chạy ngay tới căn phòng, nhẹ nhàng nhìn vào kính hiển vi và cũng há hốc mồm đầy ngạc nhiên:
-Bố ơi! Đây là cái gì vậy – cô gái hỏi bố
Leeuwenhoek đáp:
-Có nói, con cũng chẳng tin đâu mà, đây là một giọt nước mưa
Dĩ nhiên là Mary không tin rồi Cô bé cầm ống, tự mình ra ngoài hiên nhà hứng lấy một giọt nước, đặt dưới kính hiển vi để quan sát Và quả nhiên, có vô số sinh vật nhỏ bé đang “bơi” trong đó; xem ra chúng vẫn đang sống…
Nhưng Leeuwenhoek là một người vô cùng cẩn trọng, ông vẫn chưa hoàn toàn tin vào kết quả quan sát vừa rồi Ông cầm một cái cốc sạch lên, ra ngoài hứng lấy nước mưa rơi trực tiếp từ trên trời vào cốc Đem đặt dưới kính hiển vi để quan sát thì ông không nhìn thấy những sinh vật nhỏ bé lúc này nữa
Thế này là thế nào nhỉ? Lẽ nào những sinh vật nhỏ bé ấy “trú ngụ” ở trên mái hiên, hay ở trong đất ư? Leeuwenhoek cảm thấy sự thể rất mơ hồ
Trang 3Mấy hôm sau, Leeuwenhoek lại lấy cốc nước ấy ra đặt dưới kính hiển vi, thì thật không thể tin được, những sinh vật nhỏ bé ấy đã lại xuất hiện Leeuwenhoek suy nghĩ kỹ cả nửa ngày, dường như bắt đầu ngộ ra rằng, có lẽ các sinh vật này tồn tại trong đất và không khí
Sau đó, qua nhiều lần quan sát thí nghiệm, Leeuwenhoek phát hiện thấy nơi nào cũng có bóng dáng của các sinh vật bé nhỏ Chỉ có điều ở những nơi khác nhau, thì hình dáng của chúng cũng khác nhau mà thôi
Những “sinh vật nhỏ” mà Leeuwenhoek phát hiện ra được, thực chất chính là vi sinh vật Sự phát hiện ra vi sinh vật đã khơi mở một chương mới của khoa học nghiên cứu về sự sống
Trang 4CHÚ CỪU DOLLY
Ngày 24-2-1997, với sự ra đời của cừu Dolly, khoa học thế giới đã bước sang một trang mới Sinh ra bằng công nghệ nhân bản vô tính, cừu Dolly xuất hiện đã gây chấn động thế giới, chẳng khác gì sự ra đời của bom nguyên tử Vì sao nhân bản vô tính lại tác động mạnh đến loài người như vậy? Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta cần biết thế nào là nhân bản vô tính
Từ trước đến nay, các sinh vật – kể cả loài người đều sinh sản bằng con đường hữu tính, đó là quá trình kết hợp giữa tế bào giống đực và giống cái (tinh trùng và trứng) để tạo ra thế hệ sau Nhưng với sinh sản vô tính thì khác, nó không cần đến sự kết hợp giữa tế bào giống đực và giống cái, mà vẫn có thể tạo ra thế hệ sau
Như vậy trong tương lai, người ra có thể sử dụng một tế bào trong cơ thể động vật, giống như sử dụng thiết bị photocopy, cho ra đời hàng loạt những sinh vật sống bao gồm cả con người hoàn toàn giống nhau
Việc này có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đến xã hội loài người Người ta có thể nhờ vào công nghệ sinh sản vô tính để tạo ra những loại động vật để phục vụ trong lĩnh vực cấy ghép nội tạng, đem lại những hy vọng sống cho nhiều người Hoặc cũng
có thể sử dụng công nghệ này cải tạo giống cây trồng và vật nuôi, mang lại lợi ích to lớn cho ngành nông nghiệp hiện đại Và với sự kết hợp giữa công nghệ nhân bản vô tính và biến đổi gien, còn có thể tạo ra hàng loạt động vật chuyển đổi gien phục vụ cho ngành chế tạo dược phẩm cao cấp trong tương lai
Điểm đặc biệt của cừu Dolly là nó sinh ra không cần bố Bà đỡ của Dolly – nhà sinh vật học Jan Whilmut đã lấy một nhân tế bào từ tế bào tuyến sữa của một con cừu cái cho vào trong một tế bào trứng đã loại bỏ nhân tế bào, rồi kích thích cho tế bào này phát triển Sau đó, đưa tế bào này vào trong tử cung của một con cừu mẹ khác để
nó phát triển Quá trình diễm ra sau đó cũng giống như quá trình phát triển bình thường của phôi thai Đủ tháng đủ ngày, cừu Dolly đã ra đời khỏe mạnh Chú hoàn toàn giống với “mẹ” – con cừu đã cho tế bào tuyến sữa – từ hình dáng bên ngoài đến cấu tạo gien bên trong
Năm tháng sau khi Dolly ra đời, tháng 2-1997 phòng nghiên cứu Roslin đã cho
ra đời con cừu đầu tiên trên mang gien người theo công nghệ chuyển hóa gien Về lý thuyết, con người cũng như các động vật có vú như cừu, bò, dê… đều là động vật có
vú, nên đều có thể áp dụng công nghệ nhân bản vô tính Tuy vậy, do những thiếu sót trong quá trình thao tác nên tỷ lệ thành công trong nhân bản vô tính rất thấp Trong
số 277 phôi thai được nuôi dưỡng, chỉ có duy nhất cừu Dolly được thụ thai và sống sót
Lo sợ nhân bản vô tính có thể làm thay đổi nền tảng đạo đức, quy tắc xã hội và quan niệm đạo lý của nhân loại, nên hiện nay, nhiều nước đã cấm nhân bản vô tính người, chỉ hạn chế trong phạm vi tế bào và prôtêin Nhưng dù sao, sự kiện cừu Dolly
ra đời cũng là một sự kiện lớn trong lịch sử khoa học thế giới
Sử dụng hợp lý công nghệ nhân bản vô tính sẽ có những tác động vô cùng to lớn và sâu sắc tới xã hội loài người Trong tương lai không xa, với sự trợ giúp của các công nghệ sinh học bậc cao, người ta sẽ chữa được các bệnh hiểm nghèo, tăng năng suất cây trồng vật nuôi bằng các biện pháp nhân bản vô tính và công nghệ gien