Phân tích bài Lai Tân của Hồ Chí Minh

Cái nghịch cảnh “đánh bạc ở ngoài quan bắt tội, trong tù được đánh bạc công khai” là một hiện thực thối nát của nhà tù Tưởng Giới Thạch không thể phủ nhận được.. Cấp dưới sống và hành [r]

VĂN MẪU LỚP 11

PHÂN TÍCH BÀI LAI TÂN CỦA HỒ CHÍ MINH Phân tích bài Lai Tân của Hồ Chí Minh mà Học247 giới thiệu dưới đây sẽ giúp các em thấy

được bộ mặt thối nát của chính quyền Tưởng Giới Thạch thông qua ngòi bút châm biếm, sắc sảo của tác giả Đồng thời, dàn bài chi tiết và bài văn mẫu này sẽ giúp các em định hướng được cách phân tích một vấn đề, một khía cạnh trong tác phẩm văn học Mời các em cùng

tham khảo!

A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý

B DÀN BÀI CHI TIẾT

1 Mở bài

- Nhật kí trong tù (1942 - 1943) tập thơ xuất sắc, giàu tính chiến đấu, chất trí tuệ và đậm chất trữ tình của nhà thơ lớn Hồ Chí Minh

- Tập thơ có hình thức nhật kí, đa dạng về bút pháp, giọng điệu trong đó bút pháp tự sự trào phúng chủ yếu để chế giễu, châm biếm, lên án nhà tù và chế độ xã hội Trung Hoa dân Quốc

- Bài thơ Lai Tân sử dụng bút pháp tự sự trào phúng giàu chất trí tuệ

2 Thân bài

a Ba câu thơ đầu được thuật chuyện các nhân vật

Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc Giải người, cảnh trưởng kiếm ăn quanh Chong đèn huyện trưởng làm công việc

- Tác giả không nêu tên mà chỉ điểm danh từng người một, chức vụ gắn với trọng trách xã hội trong bộ máy công quyền, họ phải làm gương cho dân chúng trong việc thực thi pháp

luật

- Cách điểm danh và kể việc rành mạch tưởng như ai lo phận nấy, theo đuổi một cách mẫn cán Nhưng họ đã làm việc gì:

+ Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc Đánh bạc là phạm pháp, đánh bạc ở ngoài quan bắt tội thế mà trong tù đánh bạc được công khai nên chủ ngục đánh bạc nhiều hơn ai hết -> Bọn quan coi ngục đã coi thường luật pháp

+ Cảnh sát trưởng bắt người vô tội để họ chạy vạy, lo lót, xin xỏ Tên này rất ranh ma, dựng chuyện đế ăn hối lộ Còn khi chuyển lao thì tìm cách ăn chặn tù nhân Hành vi của hắn thật bẩn thỉu, đê tiện

+ Huyện trưởng chong đèn làm việc thâu đêm Ông ta làm việc gì không được biết Hút thuốc phiện? Đồi bại đến thế! Soạn công văn? Chăm chỉ làm việc mà không biết cấp dưới thao túng, lũng đoạn, nhũng nhiễu dân chúng Hắn chỉ là một viên quan vì dốt nát nên dễ bị cấp dưới qua mặt Bất tài, vô trách nhiệm như thế là cùng Hay là có biết nhưng làm ngơ, có mắt mà như mù Vậy thì cá mè một lứa, một bè lũ quan lại tham nhũng thối nát Ý thơ lấp lửng gợi được nội dung nhiều chiều

- Phép liệt kê quan chức từ nhỏ đến lớn và phép tăng tiến cho thấy phạm vi hiện thực được

mở rộng dần theo từng cấp bậc, chức càng cao càng hủ bại Phép điệp cú cho thấy công việc của bọn họ khá nhịp nhàng, rành rạch và bức tranh hiện lên sinh động như màn kịch câm Việc làm của họ quen thuộc đến mức gần như vô thức Bộ máy cai trị vẫn cứ chạy đều, nhịp sống vẫn diễn ra bình thường Trong quy luật sinh học, cái đột biến mà phổ biến thì trở thành thường biến Sinh học chỉ ghi nhận cái thường biến để nhận thức bản chất đối tượng Cái bất thường được lặp đi lặp lại hóa ra bình thường, ở Lai Tân cái thối nát đến cực đại trở thành sự thường, thành nền nếp quy củ hẳn hoi, họ rất khéo léo che đậy nên cuộc sống vẫn yên ổn Đó là cái đáng sợ nhất Tiếng cười phê phán châm biếm có chiều sâu trí tuệ là ở đó

-> Hai câu thơ đầu tác giả vạch rõ ra cái thối nát của ban trưởng, cảnh sát trưởng Câu thứ

ba lại bỏ lửng càng 2hem 2hem ý vị mỉa mai trào lộng

2 Câu thơ kết bình luận, đánh giá sự việc đã được kể

- Theo mạch tự sự thì câu thơ cuối mang nội dung phê phán nhưng tác giả kết luận ngược

Trời đất Lai Tân vẫn Thái Bình

(Lai Tân y cựu thái bình yên) + Thối nát như vậy thì “thái bình” sao nổi Đang loạn đấy chứ “Y cựu” đối với “Lai Tân” Lai Tân mà vẫn như xưa Nghĩa là cái thối nát thành nề nếp không đổi Tiếng cười mỉa mai chua chát toát ra từ cách nói ngược và nghệ thuật chơi chữ ấy

+ Hay đây là lời nhận xét bao biện của bọn chúng Tiêu cực thì có nhưng cuộc sống vẫn yên

ổn, đất nước thì “vẫn thái bình, thịnh trị” Lời ngụy biện mị dân ấy thật là tội lỗi quá lớn Cái

vỏ bề ngoài bình yên nhưng bên trong rường cột bị đục khoét rỗng cả rồi Cái trời đất Lai Tân này sắp sụp đổ

- Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh thế giới đang chao đảo vì chiến tranh Nước Trung Hoa cũng đang tang tóc vì bọn phát xít

Trong khi:

Tráng sĩ đua nhau ra mặt trận Hoàn cầu bốc lửa rực trời xanh

Thì bọn chúng ở góc huyện này vẫn rung đùi hưởng thụ và đục khoét dân chúng Ở đâu đánh giặc cứ đánh, chúng vẫn an nhiên hưởng “thái bình” Bọn chúng là lũ giặc nội xâm

- Một chữ thái bình đã xé toạc bức màn dối trá, phơi bày những ung nhọt của xã hội thời Tưởng -> Hiện thực này có ý nghĩa tự tố cáo

3 Kết bài

- Bài thơ thể hiện nội dung chiến đấu sắc sảo, trí tuệ

- Lời thơ giản dị nhưng thể hiện bút pháp trào phúng bậc thầy

- Nghệ thuật châm biếm nhẹ nhàng mà sâu cay

C BÀI VĂN MẪU

Đề bài: Phân tích bài Lai Tân của Hồ Chí Minh

Gợi ý làm bài:

“Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh được kết hợp từ hai yếu tố trữ tình và hiện thực, “Lai Tân” là một trong những bài thơ thể hiện rõ những yếu tố đó Đây là một thành công của Bác trong việc kết hợp bút pháp tả thực và trào phúng để vẽ nên bức tranh thời sự về chế độ xã hội Tưởng Giới Thạch

Với tư cách là người thư ký trung thành của thời đại, Bác đã ghi lại một cách khách quan những cảnh:

Giam phòng ban trưởng thiền thiên đổ Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự

Khác với Tú Xương trong hoàn cảnh tự do nên có thể thẳng tay độp vào mặt bọn thống trị những cái tát giáng trời:

Ớ phố Hàng Song thật lắm -quan Thành thì đen kịt, Đốc thì lang Chồng chung vợ chạ kìa cô Bố Dậu lạy quan xin nọ chú Hàn

(Lắm quan)

Hồ Chí Minh chỉ có thể mỉa mai, châm biếm sâu cay bọn thống trị bằng ngòi bút trong hoàn cảnh tù đày, gông xiềng Từ cái mặt bên ngoài đến tận cùng những ngóc ngách bên trong của

bộ máy thống trị Trung Hoa quốc dân đảng đã chứa đầy những mâu thuẫn Tác giả “Lai Tân” đưa ra ba gương mặt điển hình của bộ máy chính quyền Tưởng Giới Thạch đó là: “Ban trưởng”, “cảnh trưởng”, “huyện trưởng”, cái chức “trưởng”của họ khá oai vệ, đầy uy lực, nhưng việc làm của họ đầy khuất tất, bất chính Khuôn khổ bài thơ rất ngắn gọn nhưng lại được đặt liên tiếp ba chữ “trường” trong ba câu thơ đầu là sự “cố tình” dùng phép lặp của Bác trong việc dựng lên những chân dung tiêu biểu của giai cấp thống trị Ba câu thơ – mỗi câu là một bức tranh sống động mang tính thời sự nóng hổi, chân thật đến từng chi tiết được vẽ bằng nét bút bình thản, lạnh lung Bức thứ nhất bày ra trước mắt người đọc là hình ảnh một “ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc” Bức thứ hai là hình ảnh “cảnh trưởng tham lam ăn tiền phạm nhân bị giải”

Cả ban trưởng và cảnh trưởng đều là những công cụ thi hành pháp luật rất đắc lực của cái xã hội đầy rẫy những bỉ lậu, xấu xa Chúng khoác trên mình chiếc áo công lý để làm những việc

“bất công ly” một cách thường xuyên hết ngày này đến ngày khác Chức “trưởng” của chúng

đã to, sự phạm pháp của chúng còn lớn hơn ngàn vạn lần Tiếng cười trào lộng bật lên từ nghịch cảnh đó Thoạt tiên, mới nhắc đến “ban trưởng”, “cảnh trưởng” thiết tưởng đó là những người cầm cân nẩy mực chắc hẳn phải công minh, trong sạch nhưng ta thực sự bất ngờ khi biết chúng chẳng qua là những con mọt dân, gây rối, bắt bớ dân để mà tham nhũng,

cờ bạc Chúng mượn cái danh để tự đặt ra cho mình cái quyền thích làm gì thì làm Đất Lai Tân có ban trưởng, cảnh trưởng tưởng chừng cuộc sống bình yên nhưng trớ trêu thay trật

tự an ninh không được đảm bảo, những vi phạm pháp luật vẫn diễn ra đầy rẫy mà những kẻ đứng đầu bộ máy thống trị ở Lai Tân cũng chính là những kẻ cầm đầu những chuyện phạm pháp đó Nực cười thay, nhà tù là nơi giam giữ những kẻ phạm tội vậy mà lại chính là nơi để tội phạm có thể thịnh hành rộng rãi nhất, tiêu biểu hơn cả, nhiều hơn cả vẫn là tội phạm cờ bạc mà chính giai cấp thống trị nhà lao cũng là những “đồng phạm” Cái nghịch cảnh “đánh bạc ở ngoài quan bắt tội, trong tù được đánh bạc công khai” là một hiện thực thối nát của nhà tù Tưởng Giới Thạch không thể phủ nhận được

Cấp dưới sống và hành động bê tha, tàn ác như thế, vậy mà cấp trên - huyện trưởng - vẫn đêm đêm “chong đèn lo công việc” Mức độ mỉa mai, châm biếm của tác giả tăng dần Kích thước của những bức tranh về sau to hơn, rộng hơn bức trước Từ chân dung một ban trưởng trông coi một phạm vi nhà tù nhỏ hẹp tới một cảnh trưởng cai quản một địa phận lớn hơn đến một huyện trưởng cai trị một vùng rộng lớn và bao quát cả quyền của ban trưởng, cảnh trưởng Bức tranh thứ ba mở ra hình ảnh “Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự” vẻ ngoài tưởng mẫu cách, sát sao với “công việc” nhưng thực ra lại là một kẻ quan liêu,

vô trách nhiệm, không biết tay chân, cấp dưới làm những gì, phạm pháp những gì Câu thơ phạm luật “nhị tứ lục phân minh” ở một chữ “công” Bao mỉa mai, đả kích sâu cay dồn nén vào một chữ “công” đó Huyện trưởng “lo công việc” hay là mượn “việc công” để tạo một tấm bình phong che cho mình “lo việc riêng”, “chong đèn” hút thuốc phiện? Tác giả đặt chữ

“đăng” chính giữa câu thơ không nhằm mục đích tỏa sáng chân dung huyện trưởng mà nhằm đối lập, phản chiếu cái tối tăm của bộ máy thống trị Lai Tân (nói riêng), hệ thống chính quyền Tưởng Giới Thạch (nói chung)

Giữa thực trạng ấy, thử hỏi bình yên ở đâu? Câu trả lời là: Bình yên vẫn ở chốn Lai Tân này!

Trời đất Lai Tân vẫn thái bình

Câu trả lời bất ngờ đến mức khiến người đọc ngã ngửa người Thì ra là thế! Lời bình giá đã

đi ngược lại với tất cả những mục ruỗng, thối nát của chính quyền Tưởng Giới Thạch được phơi bày ở trên Từ lời bình giá đó đã vút lên một lời đã kích mạnh mẽ Tác giả “Lai Tân” đã kết luận đầy châm biếm, mỉa mai sắc sảo và rất hùng hồn về cái xã hội ấy Thủ pháp nói ngược của Bác đã làm bật ra tiếng cười trào phúng “Trờiđất Lai Tân vẫn thái bình” Đúng vậy! Nhưng chỉ một chữ “vẫn” cũng đủ “điếng người” Một cái bĩu môi dài, một cái cười khẩy, một giọng mỉa kéo dài bắc đầu từ chữ “vẫn” ấy Nghệ thuật nâng cao - quật mạnh được Bác

sử dụng rất công hiệu ở câu thơ cuối bài này đã lay tỉnh người đọc nhìn sâu vào xã hội ấy mà xem xét, đánh giá đúng thực chất của nó Như con đà điểu thấy nguy hiểm là húc đầu vào sâu trong cát, giai cấp thống trị ở Lai Tân thấy trời đất thái bình là tưởng thấy yên ổn chúng bằng lòng với cách thái bình đó mà không ngờ rằng đó chỉ là cảnh thái bình giả dối, trong đó chất chứa rất nhiều sóng gió, hiểm nguy Điều ấy cũng thể hiện sự ngu dốt, vô trách nhiệm hết sức của bọn chúng Ba bức tranh - ba chân dung của ba kẻ đại diện cho giai cấp thống trị chế độ Tưởng Giới Thạch ghép lại với nhau thành một bức tranh lớn - một chân dung lớn đầy đủ, trọn vẹn về xã hội Trung Hoa quốc dân đảng Với “nghệ thuật về đường tròn đồng tâm”, tác giả “Lai Tân” đã vẽ được một bức tranh sinh động mỗi lúc một toàn diện hơn chế

độ xã hội Tưởng Giới Thạch Nhà “dột từ nóc dột xuống” chỉ qua một huyện Lai Tân mà cả

bộ mặt thối nát, bỉ lậu của xã hội Tưởng được phơi bày Tác giả đã phủ định triệt để tận gốc giai cấp thống trị ấy Cái “loạn” của mảnh đất Lai Tân được tô đậm bằng màu xám, màu tối của những bê tha, xấu xa, vô trách nhiệm, rất quan liêu của văn võ bá quan Và hơn thế, nó được “trang trí” bằng sự “thái bình” nhưng ai cũng hiểu trời đất Lai Tân “thái bình” như thế nào Cách kết thúc bài thơ của Hồ Chí Minh giống lối thơ trào phúng truyền thống của các nhà thơ trào phúng Việt Nam như Tú Xương, Nguyễn Công Trứ, Hồ Xuân Hương… đồng thời đậm chất (gây cười) của phương Tây Hai chữ Lai Tân dường như không chỉ là một tên huyện đơn thuần mà tự bản thân nó đã mang một lớp nghĩa là mảnh đất mới, sáng sủa, bình yên Và quả thật, huyện Lai Tân rất bình yên - bình yên “như xưa” Nhưng “như xưa” ở đây nghĩa là sự trì trệ, là chậm chạp không phát triển đã thành truyền thống; “như xưa” là không

hề đổi thay, là duy trì những cái xấu xa, bỉ lậu của ngày trước Hồ Chí Minh đã đả kích trực tiếp và khách quan chế độ Tưởng, do đó sức tố cáo, châm biếm của nó rất mạnh mẽ, quyết liệt Bác đã giáng những đòn liên tiếp, chính xác vào xã hội ấy ở nhát đòn quyết định có tên

là “thái bình”

Không phải chỉ ở “Lai Tân” mà ở rất nhiều bài thơ khác của “Nhật ki trong tù” Bác cũng đã

đả kích châm biếm sâu sắc xã hội Tưởng Giới Thạch như “Trảng binh gia quyến”, “Đổ”, “Đổ phạm” Đó là “những ngón đòn trào phúng thâm thúy mà Bác đă đánh thẳng vào kẻ thù, vạch trần cái vô lý, tàn tệ” của chế độ ấy khiến “ta cười ra nước mắt” Tiếng cười trào lộng cất lên vừa trữ tình, vừa đẫm chất trí tuệ khiến ta thoải mái, hả hê

Ta chợt nhớ tới Tú Xương ngày trước cũng từng có một tiếng cười trào lộng như thế: “Tri phủ Xuân Trường được mấy niên/Nhờ trời hạt ấy cùng bình yên” (Đừa ông phủ)

Tiếng cười dân tộc đã thâm nhuần trong thơ hiện thực trào phúng của Hồ Chí Minh mà càng đọc ta càng thấy nó sâu cay “Lai Tân” là một bài thơ cũng nằm trong số đó Vừa có ý nghĩa hiện thực chân xác, vừa mang tính chiến đấu sắc mạnh tố cáo châm biếm cao độ, bài thơ đã giúp ta hiểu thêm về xã hội Tưởng Giới Thạch và hiểu hơn tâm hồn tài năng của Bác

Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi về kiến

thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên danh tiếng

I Luyện Thi Online

dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học

trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn

II Khoá Học Nâng Cao và HSG

lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt

ở các kỳ thi HSG

học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt

thành tích cao HSG Quốc Gia

III Kênh học tập miễn phí

môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất

phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh

Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai

Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%

Học Toán Online cùng Chuyên Gia

HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí