Trong môi trường phát triển toàn diện đó, học sinh học tập hứng thú, chủ động tìm hiểu kiến thức dưới sự dìu dắt của người thầy, gắn chặt giữa học và hành, biết thư giãn khoa học, rèn lu[r]
Trang 1Pho tô HẢO HẢO, 60 TRẦN VĂN ƠN, TX THỦ DẦU MỘT-
BÌNH DƯƠNG.
IN ẢNH MÀU-PHO TÔ COPY – LÀM LUẬN VĂN –SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM….0985948090
TÌM HIỂU VỀ XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
HỌC SINH TÍCH CỰC
( friendly schools students positive)
Phạm Quang Hùng
I- Xuất phát điểm:
Đã bước vào thời điểm của năm học mới 2008-2009, chủ trương của ngành giáo dục năm nay là đổi mới tài chính, xây dựng mô hình trường học thân thiện ( friendly schools students positive) theo hướng phân cấp cho các cơ sở đào tạo Đây là tín hiệu vui cho các trường học nhưng cũng đem lại không ít lo lắng khi mà sự phân cấp này đòi hỏi kèm theo là trách nhiệm và năng lực cao hơn
Vì vậy, khi đến thăm và nói chuyện tại trường THCS Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Tây), GS Nguyễn Thiện Nhân, UVTƯ Đảng, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, đã phát động cuộc vận động
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
( friendly schools students positive) trong toàn ngành giáo dục
Phó Thủ tướng cho rằng: “Dạy học phải thân thiện với mọi loại trình độ học sinh, dạy sát đối tượng, phát hiện, bồi dưỡng được học sinh giỏi và ân cần dìu dắt học sinh học lực yếu kém, không để em nào
bị đối xử bất công, bị bỏ rơi ra ngoài trách nhiệm của nhà trường để rồi tự ty, chán học dẫn đến bỏ học”
Đây là mô hình trường học kiểu mới do UNICEF đưa ra và đã được áp dụng thành công ở nhiều nước Ở Việt Nam giáo dục phổ thông hiện nay còn cần rất nhiều yếu tố quan trọng để tạo ra một
"trường học thân thân thiện"
Bộ giáo dục đào tạo đã có chỉ thị 40/CT-BGD&ĐT của bộ trưởng bộ GD&ĐT về việc “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008 - 2009 và giai đoạn 2008 - 2013 Sở GD&ĐT Thừa Thiên Huế đã có công văn số 1516/Kh-SGD ĐT ngày 18 / 8 /
2008 về việc triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008 - 2009 và giai đoạn 2008 - 2013 Tiếp theo, phòng GD ĐT TP Huế có công văn số 533/PGD&ĐT triển khai KH “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008 - 2009 và giai đoạn 2008 - 2013
Vậy ta hiểu nội dung của cuộc phát động này như thế nào ?
II- Trường học thân thiện nghĩa là thế nào ?
1 Trường học thân thiện ( friendly schools) là một mô hình trường học do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng, xây dựng và triển khai từ vài thập kỷ qua ở nhiều nước trên thế giới và đã thu được những kết quả tốt đẹp Ở cấp THCS Việt Nam, Bộ GD-ĐT đã phối hợp với UNICEF tổ chức thí điểm xây dựng mô hình trường học thân thiện tại 50 trường học, năm nay Bộ GD-ĐT quyết định tiến hành mở rộng mô hình này ở cấp tiểu học và THCS cho trên 200 trường học để từ đó các địa phương tiếp tục nhân rộng
Trang 22 Trường học thân thiện, trước hết là nơi tiếp nhận tất cả trẻ em trong độ tuổi quy định, nhất là tiểu học, THCS là các cấp phổ cập, đến trường Nhà trường phải tạo điều kiện để thực hiện bình đẳng về quyền học tập cho thanh, thiếu niên
3 Trường học thân thiện là trường học có chất lượng giáo dục toàn diện và hiệu quả giáo dục không ngừng được nâng cao Các thầy, cô giáo phải thân thiện trong dạy học, thân thiện trong đánh giá kết quả rèn luyện, học tập của học sinh, đánh giá công bằng, khách quan với lương tâm và trách nhiệm của nhà giáo Các thầy, cô giáo trong quá trình dạy học phải thân thiện với mọi năng lực thực tế của mọi đối tượng học sinh, để các em tự tin bước vào đời
4 Trường học thân thiện là trường học có môi trường sống lành mạnh, an toàn, tránh được những bất trắc, nguy hiểm đe dọa học sinh
5 Trường học thân thiện là trường học có cơ sở vật chất đảm bảo các quyền tự nhiên thiết yếu con người: đủ nước sạch, ánh sáng, phòng y tế, nhà vệ sinh, sân chơi, bãi tập v.v…
6 Trường học thân thiện là trường tạo lập sự bình đẳng giới, xây dựng thái độ và giáo dục hành
vi ứng xử tôn trọng bình đẳng nam nữ
7 Trường học thân thiện phải chú trọng giáo dục kỹ năng sống, giáo dục cho học sinh biết rèn luyện thân thể, biết tự bảo vệ sức khỏe, biết sống khỏe mạnh, an toàn
8 Trường học thân thiện là nơi huy động có hiệu quả sự tham gia của học sinh, thầy cô giáo, cha
mẹ học sinh, của chính quyền, các tổ chức đoàn thể, các đơn vị kinh tế và nhân dân địa
phương nơi trường đóng cùng đồng lòng, đồng sức xây dựng nhà trường
III- Mục đích của trường học thân thiện
1 Mục đích chủ yếu và ý nghĩa quan trọng nhất của việc xây dựng trường học thân thiện là tạo nên một môi trường giáo dục (cả về vật chất lẫn tinh thần) an toàn, bình đẳng, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, góp phần đảm bảo quyền được đi học và học hết cấp của học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục trên cơ sở tập trung mọi nỗ lực của nhà trường vì người học, với các mối quan tâm thể hiện thái độ thân thiện và tinh thần dân chủ
2 Trong môi trường trường học thân thiện, trẻ em sẽ cảm nhận được sự thoải mái khi việc học của mình vừa gắn với kiến thức trong sách vở, vừa thông qua sự thâm nhập, trải nghiệm của chính bản thân trong các hoạt động ngoại khóa, trong các trò chơi dân gian, các hoạt động tập thể vui mà học Như thế, mỗi ngày trẻ em đến trường là một ngày vui
3 Trường học thân thiện gắn bó chặt chẽ với việc phát huy tính tích cực của học sinh Trong môi trường phát triển toàn diện đó, học sinh học tập hứng thú, chủ động tìm hiểu kiến thức dưới sự dìu dắt của người thầy, gắn chặt giữa học và hành, biết thư giãn khoa học, rèn luyện
kỹ năng và phương pháp học tập, trong đó những yếu tố hết sức quan trọng là khả năng tự tìm hiểu, khám phá, sáng tạo.Trong cuộc vận động xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, vai trò người hiệu trưởng có ý nghĩa hết sức quan trọng.Bộ GD-ĐT đã có kế hoạch tổ chức đề án bồi dưỡng 30.000 hiệu trưởng phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam – Singapore Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục, Trường Cán
bộ Quản lý giáo dục… đang khẩn trương hoàn thiện chương trình, tài liệu trình lãnh đạo bộ ký quyết định ban hành chương trình chính thức để triển khai bồi dưỡng cho 30.000 hiệu trưởng phổ thông
4 Thực hiện kế hoạch này, chúng ta từng bước xây dựng đội ngũ hiệu trưởng phổ thông có phẩm chất đạo đức, năng lực quản lý, đáp ứng yêu cầu của giáo dục trong thời kỳ phát triển mới Với cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, các thế hệ học sinh năng động, tích cực dưới sự dạy dỗ của các thầy cô giáo được học tập trong môi trường trường học thân thiện, sẽ là nhân tố quyết định sự phát triển bền vững của đất nước
IV- Các nội dung xây dựng trường học thân thiện
Trang 31- Xây dựng môi trường học tập thân thiện
Trong các trường phổ thông hiện nay hai hoạt động chính đó là dạy và học Hai hoạt động này thực hiện chủ yếu trong lớp học nhưng môi trường học tập này thật đơn điệu và kém hấp dẫn Trang bị trong một lớp học phổ biến hiện nay ngoài bàn ghế học sinh, bàn ghế giáo viên, bục giảng, bảng đen, giá để mũ nón cuối lớp và bốn bức tường thường được kẻ những câu khẩu hiệu bao nhiêu năm rồi đã quá quen thuộc Học sinh phải ngồi trong lớp học từ 4 đến 5 tiếng đồng hồ một ngày trong hàng năm trời thì tránh sao khỏi nhàm chán Học sinh cần được khuyến khích tự tạo ra môi trường học tập trong lớp theo sở thích của các em Hãy để các em trang trí lớp học bằng tranh ảnh hay các vật trang trí khác để lớp học thật gần gũi và ấm cúng như là góc họp tập ở nhà của các em để tạo thêm hứng thú học tập cho các em Hãy để các em tự nêu ra khẩu hiệu học tập và rèn luyện cho chính các em
Việc trang bị các phương tiện nghe nhìn hiện đại phục vụ cho việc dạy và học là cần thiết vì nó hỗ trợ cho hoạt động dạy và học nhưng nó không là yếu tố quyết định giúp tạo ra một môi trường học tập thân thiện
Kiến trúc của toàn bộ trường học cũng cần được thiết kế phù hợp với lứa tuổi và tâm sinh lý học sinh Cảnh quan và môi trường trong trường cũng cần được quan tâm khi thiết kế để tạo một môi trường thân thiện và an toàn cho học sinh khi ra chơi và các hoạt động ngoài trời
Các cơ sở phục vụ cho học tập như thư viện, phòng thí nghiệm, phòng căng-tin, nhà tập thể dục
và chơi thể thao, các loại hình câu lạc bộ theo sở thích cũng cần được đầu tư trang bị hiện đại, đầy
đủ và phù hợp để học sinh có thể thường xuyên đến vui chơi, học tập ngoài giờ
Một trường học thân thiện không chỉ cần có hệ thống nhà vệ sinh hợp vệ sinh mà còn cần hệ thống các nhà tắm và phòng để đồ dùng cá nhân và nơi thay quần áo an toàn, kín đáo và tiện lợi cho học sinh Khi học môn thể dục và chơi thể thao ngoài giờ học sinh rất cần nơi để thay trang phục và đồ dùng riêng Sau khi chơi thể thao hay các hoạt động vận động nhiều em bị lấm bẩn và
ra mồ hôi nhiều nhưng các em vẫn phải mặc nguyên quần áo bẩn về nhà để tắm giặt thì thật khó chịu và mất vệ sinh Do đó, các em cần được tắm và thay quần áo sạch trước khi về nhà
2- Xây dựng phương pháp giảng dạy thân thiện
Phương pháp giảng dạy phổ biến ở phổ thông hiện nay vẫn theo đường hướng “Lấy người dạy là trung tâm” (Teacher -centered) với quan niệm người thầy là người truyền đạt kiến thức và học trò
là người tiếp thu kiến thức Kiến thức từ sách giáo khoa được người thầy “độc quyền” truyền đạt cho học trò Kiến thức của trò phụ thuộc vào kiến thức của thầy và học trò luôn là người lĩnh hội tri thức thụ động Phương pháp giảng dạy này đã dẫn đến lối dạy “Thầy đọc-trò chép” và lối học
“thuộc lòng những gì thầy đọc cho chép” Đây là phương pháp giảng dạy mang lại sự nhàm chán cho người học vì nó đã tạo nên thói quen thụ động, trông chờ và sức ỳ của học sinh trong tiếp thu kiến thức và sẽ ảnh hưởng nhiều đến tính năng động,
sáng tạo trong cuộc sống sau này của các em
Phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” (Learner-centered) thực sự là phương pháp giảng dạy “thân thiện” với người học vì người ta quan niệm người thầy chỉ là người tổ chức và trợ giúp hoạt động tiếp thu kiến thức cho học trò Người thầy chỉ đóng vai trò là người gợi mở và bổ sung thêm những điều các em chưa biết, chưa rõ và hiểu chưa đúng mà thôi Học trò thực sự là nhân vật trung tâm trên lớp học Họ có thể lựa chọn kiến thức và phương pháp học phù hợp với mình Người thầy là người nêu vấn đề và cùng học trò tranh luận cho tới khi học trò hiểu thấu đáo vấn đề đó Học sinh có thể được thầy cô bộ môn giao cho các bài tập làm chung theo nhóm để các em có cơ hội cùng nhau chia sẻ và đóng góp kiến thức của cá nhân mình cho nhóm Người thầy cũng có thể nêu trước vấn đề và cho học trò về nhà tự nghiên cứu từ sách giáo khoa và sách tham khảo khác về vấn đề đó để đến buổi học trên lớp sau đó học trò thảo luận và tranh luận với nhau trong cặp và trong nhóm Việc tranh luận đó sẽ giúp các em hiểu sâu hơn và nhớ nhanh hơn vì các em được tiếp thu kiến thức một cách chủ động, thoải mái Phương pháp giảng dạy này đã tạo nên nhu cầu tự học tự nghiên cứu bên ngoài lớp học và rèn luyện cho người học thói quen đào sâu suy nghĩ về một vấn đề nào đó Dần dần học trò sẽ hình thành thói
Trang 4quen suy nghĩ một cách chủ động, độc lập sáng tạo và biết chia sẻ những suy nghĩ của mình với người khác
3- Phương pháp kiểm tra đánh giá thân thiện
Với việc đánh giá kết quả học tập học sinh theo các mức Khá, Giỏi, Trung Bình, Yếu, Kém thông qua tổng kết nhiều loại bài kiểm tra như bài kiểm tra 15 phút, một tiết, hai tiết, bài kiểm tra học kỳ
và cuối năm hiện hành ở các trường phổ thông hiên nay đã tạo nên quá nhiều sức ép đối với người học Đối với những học sinh thông minh và có trí nhớ tốt thì chịu ít sức ép hơn Những học sinh này thường được thầy cô bạn bè đánh giá cao Những học sinh học kém hơn thường chiếm số đông sẽ mặc cảm, xấu hổ với kết quả kém và có thái độ ganh đua và thậm chí là ganh ghét với học sinh có điểm kiểm tra cao hơn Điều này đã làm xấu đi mối quan hệ giữa nhiều học sinh trong lớp
Để có phương pháp kiểm tra thân thiện hơn mà vẫn đánh giá đúng học lực và khuyến khích học sinh tự vươn lên trong học tập chúng ta cần phân biệt hai loại hình kiểm tra:
Kiểm tra đánh giá sự tiến bộ của học sinh Các bài kiểm tra 15 phút, 1 tiết hay 2 tiết trong một
học kỳ chỉ nên mang tính chất đánh giá sự tiến bộ của học sinh Kết quả các bài kiểm tra đó là điều kiện để học sinh thi học kỳ và cuối năm Điểm số và những nhận xét chi tiết, cụ thể về sự tiến bộ học sinh, những phần kiến thức còn yếu và cách thức khắc phục cần thông báo riêng tới từng học sinh thông qua thư riêng hay qua thư điện tử cho phụ huynh và học sinh biết để tránh sự mặc cảm
và xấu hổ cho học sinh với các học sinh khác Chỉ một mình học sinh đó biết mình nắm được cái
gì, còn thiếu cái gì để có hướng phấn đấu và tự ganh đua với … chính mình để kết quả cuối năm tốt hơn
Loại hình kiểm tra thứ hai là kiểm tra đánh giá kết quả học tập Nó được thực hiện cuối kỳ và
cuối năm để đánh giá kết quả học tập sau quá trình học tập sau một học kỳ, một năm hay cả khoá học Kết quả cần được thông báo riêng cho học sinh và ghi vào học bạ học sinh và chỉ nên công khai khi học sinh đó tốt nghiệp, kết thúc khoá học
Để khuyến khích học sinh tham gia tích cực các hoạt động nhóm trong và ngoài lớp học, cần có phần chấm điểm cho hoạt động nhóm của từng học sinh Điểm môn học nên chiếm 70 % và điểm hoạt động nhóm nên chiếm 30 % tổng điểm tổng kết cuối kỳ của môn học đó Điểm này nên để mỗi học sinh cho điểm các thành viên khác trong nhóm và gửi kín cho giáo viên để tính điểm trung bình chung
4- Các mối quan hệ thân thiện
Mối quan hệ đầu tiên cần phải thân thiện đó là quan hệ thầy trò Phương pháp dạy theo đường hướng “Lấy người dạy là trung tâm” (Teacher-centered) hiện nay đã ảnh hưởng sâu sắc đến quan
hệ thầy trò
Nhiều thầy cô vẫn duy trì quan niệm rằng thầy là “người trên” và học trò là “người dưới”
Quan niệm này đã dẫn đến sự xa cách trong quan hệ thầy trò Học trò rất ít khi dám tranh luận với thầy cô vì sợ thầy cô phật ý Các thầy thường ít khi dám thừa nhận mình sai hay nhầm lẫn vì sợ học sinh đánh giá Do đó, họ thường có thái độ áp đặt và chủ quan với học trò Các thầy cô hiện nay rất khó có thể trở thành người bạn tin cậy để học sinh có thể chia sẻ mọi vấn đề vì giữa họ và học sinh luôn có khoảng cách về tuổi tác và tri thức như vậy
Việc thay đổi phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” giúp
các thầy cô có được mối quan hệ thân thiện với học sinh vì học sinh được xem là nhân vật trung tâm của quá trình giáo dục Các em được tôn trọng và được tự do bày tỏ ý kiến cá nhân mình Mối quan hệ thầy trò sẽ gần gũi hơn, thoải mái hơn Người thầy cần học cách lắng nghe ý kiến của học sinh và biết chấp nhận những ý kiến “đối lập” và cũng có thể hoàn thiện kiến thức thêm nhờ tranh luận với học trò Người thầy có thể lấy ý kiến đánh giá của học trò thông qua các phiếu điều tra không ghi tên để không ngừng tự hoàn thiện mình
Phương pháp giảng dạy theo đường hướng “Lấy người học làm trung tâm” nhấn mạnh vào việc tự học, tự nghiên cứu của cá nhân với các hoạt động học tập theo nhóm trong và ngoài giờ học Mối quan hệ giữa các học trò không chỉ là sự kết bạn cùng sở thích riêng như ở các trường phổ thông hiện nay mà còn là mối quan hệ chia sẻ kiến thức trong nhóm khi thảo luận trên lớp và các hoạt
Trang 5động theo nhóm ngoài lớp học khi cùng làm một bài tập sưu tầm hay nghiên cứu nhỏ ngoài lớp học Mối quan hệ giữa học trò sẽ thân thiện hơn, gắn bó hơn do các em tham gia các hoạt động không chỉ vui chơi giải trí mà còn học tập với nhau, chia sẻ công việc và tri thức cùng với nhau Ngoài hai mối quan hệ chính ở trên còn các mối quan hệ giữa học trò với các nhân viên phục vụ trong trường cũng cần phải thân thiện Họ cần phải biết cách tôn trọng học trò và chất lượng phục
vụ cần được thường xuyên đánh giá thông qua các phiếu điều tra định kỳ phát cho học trò
V- Nội dung xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực của PGD&ĐT thành phố
Huế ( Trích nguyên văn KH số 533/PGD & ĐT ngày 15 / 9 / 2008 - triển khai KH “Xây dựng trường
học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008 - 2009 và giai đoạn
2008 - 2013 )
1 Xây dựng trường lớp xanh sạch đẹp, an toàn
càng đẹp hơn, lớp học đủ ánh sáng theo quy định, bàn ghế hợp lứa tuổi học sinh
nhân
2 Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ở mỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập.
cực chủ động sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh
dạy và học có hiệu quả ngày càng cao
3 Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
làm việc, học tập và sinh hoạt theo nhóm
nước và các tai nạn thương tích khác
các tệ nạn xã hội
4 Tổ chức các hoạt động vui chơi lành mạnh
động tự giác của h/s
tuổi của học sinh
5 Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử văn hoá cách mạng ở địa phương
góp phần làm cho di tích ngày một sạch đẹp hơn, tuyên truyền giới thiệu các công trình di tích của địa phương với bạn bè
mạng một cách hiệu quả cho tất cả học sinh; phối hợp với chính quyền đoàn thể và nhân dân địa phương phát huy giá trị của các di tích lịch sử văn hoá và cách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ở địa phương và khách du lịch
Trang 6VI - Kết luận
Để có một “Ngôi trường thân thiện” thực sự nếu như chỉ chú trọng đưa vào các hoạt động vui chơi các trò chơi dân gian, tìm hiểu và chăm sóc di tích lịch sử hay các hoạt động ngoại khoá khác thì không đủ Vì đó cũng chỉ là những hoạt động bổ trợ cho nhiệm vụ chính là học tập của các em
Điều các em cần là môi trường học tập thân thiện, phương pháp học tập và phương pháp giảng dạy thân thiện, các mối quan hệ thân thiện và những sự phục vụ thân thiện của nhà trường Có như vậy các em mới thấy thật sự thoải mái và yêu mến trường như nhà của mình Mỗi
khi xa trường một ngày các em chỉ mong chóng trở lại trường Học sinh sẽ gắn bó với trường học
và mỗi ngày đến trường mới thực sự là một ngày vui của các em
Phạm Quang Hùng
Tư liệu tham khảo
1 Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực TR.V.HÀ - PH.ĐIỀN - V.HÙNG (T.Trẻ)
2 Bộ GD-ĐT phát động xây dựng “Trường học thân thiện” Nguyễn Hùng ( Dân Trí )
3 Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ( Báo Sinh viên Việt nam)
4 Từ “Hai không” đến “trường học thân thiện, HS tích cực” 24H.COM.VN (Theo Tiền phong)
5 Kế hoạch Phòng GD & ĐT TP Huế ( số 533 / 19 / 9 / 2008 )
Cùng nhiều tài liệu khác tham khảo trên mạng Internet