[r]
Trang 1về bài thơ “đất nớc”
nguyễn đình thi
Đất nớc là một bài thơtiêu biểu của tôi trong giai đoan kháng chiến chống
Pháp.Bài thơ đợc viết từ 1948 Đây là một thời điểm rất có y nghĩa.Sau chiến dịch Thu đông Việt Bắc 1947,tình cảm của Đât nớc ở mỗi ngời đều gắn liền với lòng tự hào,niềm tin vào thắng lợi của kháng chiến.Tình cảm công dân của ngời
viết cũng đợc biểu hiện sâu sắc.Lúc này tôi viết bài Nhận đờng nói lên nhận
thức và lòng quyết tâm của mình và cũng là của cả anh em văn nghệ sĩ đi theo
kháng chiến.Bài thơ đợc tổng hợp từ một số bài thơ khác nh Sáng mát trong và
Đêm mít tin.Đoan đầu bài Đất nớc có những câu thơ gần với bài Sáng mat trong
ngoài những tình cảm chung có một chút kỷ niệm riêng t,tôi nhớ có ý thơ:
Cỏ mềm thơm mãi dấu chân em
Những câu thơ nh thế không thích hợp với cảm hứng chung về Đất nớc nên sau toi cũng không lấy lại.Bài thơ đợc viết ra khi tôi đang ởvùng t do kháng
chiến tại Việt Bắc.Khung cảnh mùa thu với những hình ảnh rừng tre phấp “
phới”rồi những cánh đồng bát ngá“ t”, “dòng sông đỏ nặng phù sa”là nhứng
cảnh tợng thực của Việt Bắc trong kháng chiến.Những câu thơ đầu tôi viết về Hà Nội với nhiều cảm xúc và kỷ niệm.Trong cuộc đời cũ ngời Hà Nội tạm biệt thành phố ra điđều có những tình cảm lu luyến nh thế với mảnh đat thiêng liêng của Tổ quốc.Hà Nội vào thu cảnh thiên nhiên rất đẹp.Câu thơ:
Ng
“ ời ra đi đàu không ngoảnh lại Sau lng thềm nắng lá rơi đầy” ” rât gần gũi với tâm trạng của tôi.Câu thơ nói lên một thiên nhiên đẹp,rât t nhiên
va tôi cũng không có ý định tô điểm hoạc tạo nên nên cái đẹp một cách cầu kỳ
nh có ngời nhân xét về cách ngắt nhịp của câu thơ này.Họ cho rằng nắng và lá cùng rơi đầy trên thềm nhà vắng lặng và câu thơ phải ngắt nhịp sau chữ “ thềm”: Sau lng thềm/nắng ,lá rơi đày”
Tôi nghĩ nh thế cầu kỳ quá Bản thân vẻ đẹp vốn giản dị,tự nhiên.Viết về
Hà Nội phải làm sao tạo đợc không khí Hà Nội,con ngời cũng nh cảnh vật.Đây
là vấn đề hết sức khó.Bài thơ Đất nớc có nhiều hính ảnh gợi cho tôi nhớ lại một thời.Trớc hết là hình ảnh của bầu trời thu trong khánh chiến vừa trong xanh,vừa thăm thẳm.Nhớ hồi nhỏ hay lên vùng Tây hồ nhồi ngắm bầu trời và những áng mây bay.Bài thơ Đất nớc có nhiều hình ảnhcủa bầu trời thuđúng nh có nhiều
ng-ời nhận xét và phân tích.Cảm hứng về bầu trng-ời,dòng sông,ruộng đòng cũng chính la cảm hứng về đất nớc.Dạo ấy tôi thơng hay đi công tác trên bờ Sông Lô.Ngày ngay nhin dòng sông đỏ nặng phù sa chảy xiết về xuôi,trong lòng cũng
có nhiều xúc động từ đó nảy ra hình ảnh thơ;
Những dòng sông đỏ nặng phù sa
Cũng trên những chặng đờng công tác mỗi buuoỉ chiều khi mặt trời sắp tắt, nhìn về phía những chân trời xa thấy đồn giặc với những lô cốt,những hàng dây thép gai giăng đầy làm cho chân trời nh bị xé nát,nham nhở_gây môt ấn t-ợng nhức nhối căm giận:
Ôi những cánh đồng quê chảy máu
“
Dây thép gai đâm nát trời chiều ằ
Hai câu thơ đợc viết ra trên cơ sơ những chất liệu thực tế đó.Nói về tội ác của kẻ thù có thể có nhiều cách nói khác nhau,tôi không miêu tả cụ thểmà từ chất liệu cụ thểkhái quát lên một điều gì sâu xa hơn.Hình ảnh của que hơng kháng chiến đã tạo nên cho ngời viết những cảm hứng trong sáng,mạnh mẽ và chính sức mạnh của làng quê kháng chiến đã thực sự đem lại niềm tin và có thể
Trang 2chặn đứng đợc những âm mu,tội ác của kẻ thù.Cảm hứng chung của bài Đất n-ớcvận động và phát triển theo hớng đi lên của cuộc kháng chiến rất gian khổvà ngày càng giành đợc tháng lợi.Dạo ấy chúng tôi hành quân trên nhiều chiến tr-ờngvà dấu vết còn in lại ở một số hình ảnh trong bài thơ Đât nớc.Những câu thơ :
Ngày nắng đốt theo đêm ma dội Mỗi bớc đờng mỗi bớc hy sinh
chính là miêu tả thiên ngiên khắc nghiệt của vùng núi Thợng Lào.Ban ngày nắng nh lửa đốt và ban đêm ma nh thác đổ.Thiên nhiên khắc nghiệt ấycũng rất
dể sinh ra bệnh tật,đau ốm và vợt qua tất cả.Phần cuối bài Đất nớc mang cảm hứng của giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Pháp.Lúc này đã bớc vào thời kì tổng phản công,chiến dịch Điện Biên Phủ mở ra một vùng rừng núi,hàng trăm
cổ pháo của ta kéo vào trận địa.Những câu thơ :
Súng nổ rung trời giận dữ
đã tiếp nhận những âm vang mạnh mẽ của chiến trờng khi hàng dàn đại bác thi nhau bắn vào đầu giặc.Hình ảnh những đoàn dân công tới tấp đến chiến tr-ờng,bộ đội ào ạt đi vào chiến dịch gợi lên một cái gì đó rất mạnh mẽ của không khí tức nớc tràn bờ.Tôi viết:
Ng
“ ời lên nh nớc vỡ bờ”
chính là nói đen sức mạnh ấy của quân đội ta,của quần chúng cách mạng Đất
n-ơc đang trải qua những cơn thử thách và hình ảnh của Đất nớc vơn lên từ than bụi lầy bùn và rạng rỡ ánh sáng mới:
N
“ ớc Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng loà”
Bài thơ đã kết thúc với âm hởngchiến thắng của chiến trờng Điện Biên Phủ
(Hà Minh Đức ghi)