- Con người có khí tiết cao cả, nhất là trong hoàn cảnh đất nước đau thương.[r]
Trang 1Tuần.thứ 4, tiết 9-10, Đọc văn:
NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU - NGÔI SAO SÁNG TRONG VĂN NGHỆ CỦA DÂN TỘC
Phạm Văn Đồng
I/ Mục tiêu cần đạt : Giúp HS
- Tiếp thu được cách nhìn nhận, đánh giá đúng đắn, sâu sắc và mới mẻ của PVĐ
về con người và thơ văn NĐC -> thấy rõ: NĐC đúng là vì sao “ càng nhìn thì càng
thấy sáng” trong bầu trời văn nghệ của dân tộc
- Thấy được sức thuyết phục, lôi cuốn của bài văn: lí lẽ xác đáng, lập luận chặt chẽ, ngôn từ trong sáng giàu hình ảnh; sự kết hợp lí lẽ- tình cảm, trân trọng nhưng giá trị văn hoá truyền thống với những vấn đề trọng đại của thời đại
II/ Phương pháp: Nêu vấn đề, gợi tìm, trao đổi, thảo luận
III/ Phương tiện: Sgk, sgv, tkbd, tư liệu lịch sử ( tranh ảnh, băng hình) về NĐC,
phong trào Cần Vường ở Bến Tre và phong trào đấu tranh chống Mĩ ở miền Nam từ 1961- 1965
IV/ Tiến trình bài dạy :
1/ Kiểm tra bài cũ
2/ Giới thiệu bài mới
Hoạt Động của GV Hoạt Động của HS Nội dung kiến thức
HĐ 1: Hướng dẫn hs
tìm hiểu chung về tg,
tp
- Gọi hs đọc tdẫn ->
nêu những nét chính
về tg PVĐ
- Gợi ý để hs rút ra
mục đích sáng tác của
tác phẩm (PVĐ viết
tác phẩm này có phải
chỉ để kỉ niệm ngày
mất của NĐC ? )
-Nêu câu hỏi 1 SGK,
yêu cầu HS trả lời
- So với trật tự thông
thường, cách sắp xếp
các luận điểm đó có gì
khác?
- Đọc tiểu dẫn và trình bày những nét chính về tác giả PVĐ
- Gắn thời điểm tác phẩm ra đời với tình hình lịch sử đất nước (1963) để xđ mục đích viết vb của tác giả
- Suy nghĩ, trả lời các yc
+ Nội dung bao trùm vb
+ Xđ các phần của vb theo thể loại, nêu nội dung từng phần
+ Xđ các luận điểm chính trong mỗi phần
và câu văn khái quát luận điểm đó
- Nhận xét, lí giải cách kết cấu của vb
( Không kết cấu theo trình tự thời gian Lí
I/ Tìm hiểu chung
1/ Tác giả PVĐ ( 1906-2000)
- Nhà CM, CT, NG lỗi lạc của cách mạng VN thế kỉ XX
- Nhà giáo dục, nhà lí luận vhoá vnghệ 2/ Văn bản
a) Hoàn cảnh, mục đích sáng tác
- 7/1963- Kỉ niệm 75 năm ngày mất NĐC
- Để tưởng nhớ NĐC; định hướng, điều chỉnh cách nhìn nhận, đánh giá về NĐC
và thơ văn của ông; khơi dậy tinh thần yêu nước trong thời đại chống Mĩ cứu nước
b) Bố cục
- Mở bài: Từ đầu đến “cách đây một trăm năm”: NĐC, nhà thơ lớn của dân
tộc cần phải được nghiên cứu, tìm hiểu
và đề cao hơn nữa
- Thân bài: Tiếp đến còn vì văn hay của LVT: trình bày những nét đặc sắc
về cuộc đời và thơ văn NĐC + Đoạn 1: NĐC – nhà thơ yêu nước + Đoạn 2: Thơ văn yêu nước của NĐC-tấm gương phản chiếu phong trào chống TD Pháp oanh liệt và bền bỉ của nhân dân Nam Bộ
+ Đoạn 3: LVT, tác phẩm lớn nhất của NĐC, có ảnh hưởng sâu rộng trong dân
Trang 2Hoạt động 2 HD HS
đọc hiểu văn bản
* Nêu yêu cầu đọc
nhận xét, chỉnh sửa
(đọc mẫu một đoạn)
* Mở bài
- Yêu cầu hs giaỉ thích
ndyn câu văn “trên
trời cũng vậy”
- Tại sao ngôi sao
NĐC chưa sáng tỏ
hơn trong bầu trời vn
dân tộc
- Nx cách nêu vđ
giải :do mục đích sáng tác)
- Đọc diễn cảm vb theo định hướng, nhận xét cách đọc của bạn
- Xđ nội dung, ý nghĩa phần mở bài
- Nhận xét cách nêu vấn đề
gian nhất là ở miền Nam
- Kết bài: Cuộc đời và sự nghiệp thơ văn NĐC- tấm gương sáng của mọi thời đại
II/ Đọc hiểu
1/ Mở bài
- Khẳng định: NĐC - nhà thơ lớn phải được tìm hiểu, đề cao hơn nữa
- Lý do:
+ Văn chương của NĐC có ánh sáng lạ thường
+ Vẫn còn những cách nhìn nhận chưa thoả đáng về thơ văn NĐC
=> Bằng so sánh liên tưởng-> nêu vấn
đề mới mẻ, có ý nghĩa định hướng cho việc nghiên cứu, tiếp cận thơ văn NĐC: cần có cách nhìn nhận sâu sắc, khoa học, hợp lí
* Thân bài
- Tổ chức, hướng dẫn
hs hoạt động tương
tác theo nhóm
+ Chia nhóm theo tổ
+ Nêu yc thảo luận
(câu hỏi 3 HDHB)
cho từng nhóm
Nhóm1: 3.1
Nhóm2v3: 3.2
Nhóm4: 3.3
+ Định hướng gợi ý
cho từng nhóm:
N1: cuộc sống, quan
niệm vch của NĐC có
gì khác thường?
N2:,3 Ở đoạn 2 vì sao
tác giả dựng lại hoàn
cảnh lịch sử VN từ
1860-1880? Cơ sở để
khẳng định “thơ văn
yêu nước những
bài văn tế” là điều
“không phải ngẫu
nhiên”? tại sao tác giả
lại nhấn mạnh đến
VTNSCG? Ấn tượng
của bản thân về đoạn
2?
N4: Nguyên nhân nào
Nhóm1:
+ Xđ các luận cứ của luận điểm 1; chỉ ra
“ánh sáng khác thường” trong cuộc đời
và quan niệm văn chương của NĐC; nhận xét về cách lập luận + cử đại diện trình bày kết quả thảo luận, nghe góp ý bổ sung của nhóm khác và ý kiến khẳng định của gv
-Nhóm2v3:
+ Xđ các luận cứ của luận điểm 2; lí giải cách triển khai luận điểm của tác giả
+ Cử đại diện trình bày kết quả thảo luận, nghe góp ý bổ sung của nhóm khác và ý kiến khẳng định của gv Nhóm 4:
+ Xđ nd ý kiến đánh giá của PVĐ về giá trị của tp LVT Cách lập
2/ Thân bài a) Con người và quan niệm sáng tác thơ văn của NĐC
- Con người có khí tiết cao cả, nhất là trong hoàn cảnh đất nước đau thương
- Quan niệm văn chương là vũ khí chiến đấu, văn là người
=> Tác giả chỉ nhấn mạnh vào khí tiết, qnst của NĐC -> NĐC luôn gắn cuộc đời mình với vận mệnh đất nước, ngòi bút của một nhà thơ mù nhưng lại rất sáng suốt
b) Thơ văn yêu nước của NĐC
- Tái hiện một thời đau thương, khổ nhục mà vĩ đại của đất nước, nhân dân
- Ca ngợi , than khóc
- VTNSCG là một đóng góp lớn + Khúc ca của người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang
+ Lần đầu tiên, người nông dân đi vào văn học viết, là hình tượng nghệ thuật trung tâm
=> PVĐ đã đặt thơ văn yêu nước của NĐC trong mqh với hoàn cảnh lịch sử dất nước -> khẳng định: giá trị phản ánh hiện thực của thơ văn yêu nước của NĐC // ngợi ca, trân trọng tài năng, bầu nhiệt huyết, cảm xúc chân thành của một “Tâm hồn trung nghĩa” vốn hiểu biết sâu rộng, xúc cảm mạnh mẽ thái độ
Trang 3khiến “Lục Vân Tiên”
trở thánh tp lớn nhất
của NĐC và có ahg
rộng? TÁc giả dã bàn
luận như thế nào về
những điều mà nhiều
người cho là hạn chế
của tp này? Chúng ta
học tập được gì về
quan điểm đánh giá tp
vh? Cách lập luận ở
đoạn 3 này có gì khác
các đoạn trước?
- Gọi các nhóm trình
bày kết quả thảo luận,
bổ sung, góp ý
* Kết bài: Tác giả đã
đưa ra những bài học
nào từ cuộc đời và thơ
văn của NĐC? nhận
xét về cách kết bài
HĐ3 HD hs tổng kết
giá trị cơ bản của bài
văn nghị luận này là
gì? ( gv yc hs chọn và
phân tích những câu
văn tiêu biểu)
- Gv chốt lại những ý
chính theo mục tiêu
của bài học
luận của tác giả + Cử đại diện trình bày kết quả thảo luận, nghe góp ý bổ sung của nhóm khác và ý kiến khẳng định của gv
- Thảo luận nhóm theo từng bàn -> trình bày trực tiếp kết quả
- Tổng kết bài theo ghi nhớ
- Thực hiên theo hướng dẫn, yc của gv
kính trọng, cảm thông sâu sắc của người viết
c) Truyện LVT
- Khẳng định cái hay cái đẹp của tác phẩm về cả nội dung và hình thức văn chương
- Bác bỏ một số ý kiến hiểu chưa đúng
về tác phẩm LVT
=> Thao tác “đòn bẩy” -> định giá tác phẩm LVT không thể chỉ căn cứ ở bình diện nghệ thuật theo kiểu trau chuốt, gọt dũa mà phải đặt nó trong mối quan
hệ với đời sống nhân dân
3) Kết bài
- Khẳng định,ngợi ca, tưởng nhớ NĐC
- Bài học về mối quan hệ giữa văn học-nghệ thuật và đời sống, về sứ mạng của người chiến sĩ trên mặt trận văn hoá, tư tưởng
=> Cách kết thúc ngắn gọn nhưng có ý nghĩa gợi mở, tạo sự đồng cảm ở người đọc
III/ Tổng kết
1/ Giá trị nội dung: Mới mẻ, sâu sắc,
xúc động 2/ Giá trị nghệ thuật
- Hệ thống luận điểm, luận cứ chặt chẽ
- Sử dụng nhiều thao tác lập luận
- Đậm màu sắc biểu cảm: ngôn từ trong sáng, giàu hình ảnh, cảm hứng ngợi ca, giọng điệu hùng hồn
2/ Bài tập về nhà:
* Củng cố :
- HD luyện tập tại lớp
- Ra bài tập nâng cao- Từ việc tìm đọc các sáng tác văn chương của NĐC, anh (chị) có thêm những hiểu biết gì về quan niệm đạo đức, quan niệm văn chương của NĐC
- Dặn dò hs lảm bài, chuẩn bị bài sau