Tài liệu GD KNS TRONG MON ĐỊA LÝ

Vì vậy việc GD KNS trong môn Địa lí là hết sức cần thiết, nhằm giúp HS có những kĩ năng hành động, ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, với xã hội; có khả năng ứng phó và giải quyết m

A GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG

MÔN ĐỊA LÍ – THCS

I Khả năng thực hiện giáo dục kỹ năng sống trong môn Địa lí

Kỹ năng sống thường gắn với một bối cảnh cụ thể

để người ta có thể nhận biết, hiểu và áp dụng trongcác tình huống của cuộc sống Những kỹ năng nàythường gắn với một nội dung giáo dục nhất định vàđược hình thành qua một số kỹ thuật dạy học Vì vậycác môn học trong nhà trường phổ thông Việt Namđều ít nhiều có khả năng thực hiện giáo dục kỹ năngsống

Địa lí là môn học cung cấp cho HS những hiểu biết cả về tự nhiên và xã hội Vì vậy việc GD KNS trong môn Địa lí là hết sức cần thiết, nhằm giúp

HS có những kĩ năng hành động, ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, với xã hội; có khả năng ứng phó và giải quyết một số vấn đề thường gặp trong cuộc sống do điều kiện tự nhiên cũng như xã hội mang lại.

Ngược lại, môn Địa lí có nhiều khả năng để GD

KNS cho HS, bởi:

- Mục tiêu của bộ môn đã tạo cơ hội tốt cho việc

giáo dục kỹ năng sống như :

+ Mục tiêu về kĩ năng : “hình thành và phát triển

ở học sinh kĩ năng thu thập, xử lí và trình bày thông tin địa lí ; kĩ năng vận dụng tri thức để bước đầu thamgia giải quyết những vấn đề của cuộc sống phù hợp với khả năng của học sinh”

+ Mục tiêu về thái độ “ Góp phần bồi dưỡng cho

học sinh có ý thức trách nhiệm và tích cực tham gia vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo MT; nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình và cộng đồng”

- Nội dung môn Địa lí cung cấp cho học sinh một số

vấn đề của thế giới đương đại, cả những mặt tích cực cũng như những mặt tiêu cực; một số vấn đề

về thiên nhiên và xã hội Việt Nam, thông qua những nội dung này, có thể giáo dục cho các em

một số KNS như kĩ năng ứng phó và tự bảo vệ trước

những thiên tai, những hiểm họa trong xã hội có nguy

cơ ảnh hưởng tới cuộc sống lành mạnh và an toàn của

các em; đồng thời cũng hình thành ở các em kĩ năng

cảm thông, chia sẻ với những con người sống ở mọi

nơi trên đất nước ta nói riêng cũng như trên thế giớinói chung gặp những khó khăn, bất hạnh, rủi ro trongcuộc sống bởi những thảm hoạ tự nhiên, những cuộc

xung đột giữa các quốc gia ; kĩ năng tư duy khi phân

tích, so sánh, phán đoán; tìm kiếm và xử lí các thôngtin về các sự vật, hiện tượng địa lí

Nội dung tìm hiểu Địa lí địa phương trong chươngtrình Địa lí, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận vớimột số vấn đề của địa phương, từ đó hình thành chocác em khả năng thích ứng, biết cách ứng phó trướcnhững tình huống khó khăn và giải quyết những vấn

đề nảy sinh trong thực tế cuộc sống của các em

- Một số phương pháp dạy học ( PPDH) đặc trưng

của bộ môn có nhiều khả năng hình thành và rèn

luyện kĩ năng tư duy cho HS ( phân tích, so sánh,

phán đoán ; tư duy không gian) Việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo định hướng tích cực hoá người học, với các PPDH tích cực như PPDH nhóm , giải quyết vấn đề … tạo điều kiện thuận

lợi cho việc hình thành các kỹ năng giao tiếp, làm

chủ bản thân; kỹ năng giải quyết vấn đề

II Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống trong môn Địa

lí

Môn Địa lí, với đặc điểm về nội dung và phươngpháp dạy học của mình sẽ góp phần vào việc giáo dụccác kỹ năng sống, tập trung vào các kỹ năng nòng cốtđối với giáo dục phổ thông Việt Nam như:

- Tự nhận thức:

Thể hiện sự tự tin khi được trình bày ý tưởng của

cá nhân trước bạn bè, thầy cô; có nghị lực để hoàn

thành các nhiệm vụ được giao… Xác định giá trị bản

thân thể hiện ở thái độ đồng tình hay phản đối trước

những hành động, hành vi tiêu cực như hành độngphá hoại môi trường,

- Giao tiếp: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong

quá trình trao đổi nội dung bài học trong nhóm nhỏ

hoặc cả lớp; Trình bày suy nghĩ, ý tưởng của cá nhân

hoặc của nhóm trong quá trình làm việc cá nhân/nhóm để tìm hiểu về những vấn đề giáo viên gợi ý,

nhằm đi đến nội dung cần tiếp thu của bài học Biết

cách ứng xử, giao tiếp với bạn bè, thầy cô giáo, tạo sự

thân thiện và để công việc đạt được hiệu quả Hợp tác

với bạn bè trong giải quyết nhiệm vụ giáo viên giao

Thể hiện sự cảm thông với con người trước những

thảm hoạ do thiên nhiên hoặc những cuộc xung độtgây ra

- Tư duy: Trong quá trình làm việc cá nhân hoặc

nhóm, học sinh có điều kiện suy ngẫm, hồi tưởng

những kiến thức, kỹ năng địa lí đã tiếp nhận trước đó

để giải quyết nhiệm vụ được đặt ra, ví dụ sử dụngkiến thức về các nhân tố hình thành khí hậu để giảithích đặc điểm khí hậu Việt Nam

Nội dung và phương pháp dạy học địa lí có điều

kiện để phát triển kĩ năng tư duy phê phán khi tiếp

cận những hiện tượng tác động tiêu cực đến môi

trường, tư duy kinh tế khi đánh giá những thuận lợi và

khó khăn của điều kiện tự nhiên đối với việc phát

triển kinh tế, tư duy không gian khi làm việc với bản

đồ

Trong quá trình làm việc cá nhân và nhóm, học

sinh luôn phải tìm kiếm và xử lý thông tin từ SGK, tư

các nguồn tư liệu khác nhau để có được tri thức cần

thiết gắn với nội dung bài học địa lí Vận dụng các kỹ

năng phân tích, so sánh, đối chiếu các hiện tượng, sự

vật địa lí giúp học sinh hiểu sâu vấn đề và có thể đưa

tới những ý kiến sáng tạo khi đề xuất biện pháp giải

quyết tình huống của thực tiễn; …

- Giải quyết vấn đề: Trong nhiều bài học địa lí, HS

có nhiệm vụ phân tích khó khăn và thuận lợi của cácđiều kiện tự nhiên, xã hội, điều đó tạo điều kiện cho

các em có được kỹ năng phân tích điểm mạnh, điểm

yếu Những kỹ năng này giúp các em lựa chọn cách giải quyết một số vấn đề của thực tiễn và từ đó có thể đưa ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện

thực tiễn

- Làm chủ bản thân: Hoạt động nhóm hoặc thực

hiện những bài tập nhỏ trong các tiết học địa lí theoyêu cầu và nhiệm vụ được giáo viên giao tạo điều

kiện cho học sinh rèn luyện kỹ năng đặt mục tiêu cho

từng hoạt động, ví dụ phân tích lược đồ để nhận xét

sự phân bố của một số đối tượng địa lí Tham gia hoạtđộng nhóm, mỗi học sinh nhận nhiệm vụ theo sự phâncông và việc hoàn thành nhiệm vụ luyện tập cho các

em khả năng chịu trách nhiệm (đảm nhận trách

nhiệm) với công việc được giao Biết cân nhắc công

việc và tính toán thời gian để hoàn tất nhiệm vụ, qua

đó các em có được kỹ năng lập kế hoạch và quản lý

thời gian Làm việc hợp tác trong nhóm, học sinh sẽ

trao đổi, tranh luận,… với nhau, trong bối cảnh đó học

sinh phải biết kiểm soát cảm xúc, giữ bình tĩnh, biết cách ứng phó với căng thẳng, tránh gây mâu thuẫn

PP/KTDH tích cực

có thể sử dụng

Ghi chú

và các kiểu khíhậu châu Á qualược đồ và bàiviết; phân tích

- Suy cặp đôi –chia sẻ;

nghĩ Thảo luậnnhóm;

- HS làmviệc cánhân;

Cần chuẩn

bị các mẩu giấy hoặc bìatrên đó

có ghi

kẻ sẵn các cột như trong giáo án

để tổ chức tròchơi lắpghép nội dung

- Tự nhận thức:

Tự nhận thức,thể hiện sự tự tinkhi làm việc cánhân, trình bàythông tin

- Giải quyết vấn đề: Ra quyết

định, khi thựchiện hoạt động 3theo yêu cầu củaGV

- Động não ;

- Suy cặp đôi- chia sẻ ;

nghĩ Thảo luận

- Cần cógiấy Ao

để thựchiện kĩthuậtkhăn

phân bố dân cư

và các thành phốlớn của châu Á

- Giao tiếp:

Trình bày suynghĩ/ý tưởng,lắng nghe /phảnhồi tích cực, giaotiếp và hợp táckhi làm việc cặpđôi, nhóm

- Làm chủ bản

thân: Đảm nhận

trách nhiệm,

nhóm/ kĩ thuật khăn trải bàn;

- Trò chơi

trải bàn

- GV tổ chức tròchơi vào cuối tiếthọc

quản lí thời giankhi làm việcnhóm.

đồ / bản đồ và bài viết để tìm hiểu về vùng biển Việt Nam

- Giao tiếp:

Trình bày suynghĩ/ý tưởng,lắng nghe /phảnhồi tích cực, giaotiếp và hợp táckhi làm việc cặp

- Động não;

- Bản đồ tưduy;

- Suy cặp đôi-chia sẻ;

nghĩ Thảo luậnnhóm;

- Thuyếttrình tíchcực;

- Chúng embiết 3;

- Viết tích

- Tự nhận thức:

Tự nhận thức, thể hiện sự tự tinkhi trình bày và viết thông tin

cực;

- Báo cáo 1phút

Các nhóm

số liệu để hoàn thành yêu cầu của bài thực hành.

+ Phân tích mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên ( địa chất, địa hình, khí hậu và thực vật)

- Giao tiếp:

Trình bày suynghĩ/ý tưởng,lắng nghe /phảnhồi tích cực, giao

Giải quyết vấn đề;

- Thảo luận nhóm / kỹ thuật khăn trải bàn;

- Thuyết trình tích cực

thực hiện cùng nhiệm vụ

tiếp và hợp táckhi làm việcnhóm.

- Làm chủ bản

thân: Đảm nhận

trách nhiệm,quản lí thời giankhi làm việcnhóm

- Giải quyết vấn đề: Ra quyết

định, giải quyếtvấn đề khi thựchiện các nhiệm

vụ theo yêu cầucủa GV

và bài viết để tìm hiểu về vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ; đặc điểm tự nhiên vàtài nguyên thiên nhiên của miền

+ Phân tích mốiquan hệ giữa đặcđiểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên với việc phát triển kinh tế

và những vấn đề

về môi trường cần lưu ý trong quá trình phát

trình nêu vấn đề;

- Thảo luận nhóm / kỹ thuật các mảnh ghép

thực hiện cácnhiệm

vụ khác nhau

triển kinh tế của

trường ở địaphương.

- Tự nhận thức:

Thể hiện sự tự tin khi đặt và trả lời câu hỏi

B GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG TRONG

có thái độ tự khẳng định về điều gì? Chúng ta cần

có quyết định liên quan đến điều gì? Các mônhọc trong nhà trường phổ thông Việt Nam đều ítnhiều có khả năng thực hiện giáo dục kĩ năngsống

Môn Sinh học trong nhà trường THCS giúp

học sinh (HS) nhâ ̣n thức được đă ̣c điểm hình thái, cấu tạo của cơ thể sinh vật thông qua các đại diện của các nhóm vi sinh vật, nấm, thực vật, động vật và cơ thể người trong mối quan hệ với môi trường sống.

Trong xã hội hiện đại, khi môi trường sống của con người đang phải chịu đựng những tác động xấu do chính con người gây ra thì môn Sinh học ngày càng đóng góp một vai trò đáng

kể vào sự hiểu biết tổng hợp và toàn diện những vấn đề bức xúc xuất phát từ mối quan

hệ căng thẳng giữa tự nhiên - xã hội Môn Sinh

học cung cấp cho HS những phương pháp và cách thức tư duy giúp các em có những hiểu biết, nhận thức ngày càng mở rộng về môi trường sống phức tạp, hình thành kĩ năng hành động trong giải quyết mối quan hệ giữa con người - môi trường và có được thái độ đúng đắn trước những vấn đề của môi trường Với nội dung và phương pháp đặc trưng, môn Sinh học hoàn toàn có khả năng tham gia có hiệu quả vào nhiệm vụ giáo dục ki ̃ năng sống cho học sinh THCS Cụ thể như sau:

- Các yêu cầu về kĩ năng của môn Sinh học như

“biết thu thập thông tin, làm việc cá nhân và làmviệc theo nhóm, sưu tầm tư liệu, làm các báo cáonhỏ, trình bày trước tổ, lớp, ”, “nhận dạng, đặt ra

và giải quyết các vấn đề gặp phải trong học tập vàtrong thực tiễn cuộc sống”; “biết vệ sinh cá nhân,bảo vệ cơ thể, phòng chống bệnh tật, nhằm nângcao năng suất học tập và lao động”; yêu cầu về

thái độ như “xây dựng ý thức tự giác và thói quenbảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, cóthái độ hành vi đúng đắn đối với các vấn đề về dân

số, sức khỏe sinh sản, phòng chống ma túy vàHIV/AIDS, ”

- Môn Sinh học cung cấp cho HS những hiểubiết về cơ thể sinh vật, trong đó có cơ thể ngườitrong mối quan hệ với môi trường sống, hướng các

em tới những hành vi đúng trong việc bảo vệ cácsinh vật và tự bảo vệ bản thân

- Việc thực hiện đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣ctheo định hướng tích cực hoá người học đã tạođiều kiện thuận lợi cho việc hình thành các kĩ nănglàm chủ bản thân, rèn luyện cho các em sống cótrách nhiệm với bản thân, bè bạn, gia đình, cộngđồng; có kĩ năng ứng phó trước những tình huốngkhó khăn trong giao tiếp hàng ngày

- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, gắn nộidung môn học với thực tiễn và đặc điểm của

chương trình Sinh học với nội dung tìm hiểu Sinhhọc địa phương theo nhiều chủ đề khác nhau, tạođiều kiện cho HS tiếp cận với các tình huống củacuộc sống, góp phần xây dựng cho các em khảnăng thích ứng, biết cách ứng phó trước nhữngtình huống khó khăn của cuộc sống ngay tại địaphương mình.

- Qua đó môn Sinh học giúp HS suy nghĩ tíchcực, tự tin, dần hình thành kĩ năng ra quyết định vàlựa chọn đúng đắn

II Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống trong môn Sinh học

Sinh học là một khoa học thực nghiệm, nên cáckiến thức Sinh học được hình thành bằng phươngpháp quan sát và thí nghiệm, vì thế các kĩ năng họctập Sinh học sẽ góp phần vào việc giáo dục các kĩnăng sống, tập trung vào các kĩ năng nòng cốt đốivới giáo dục phổ thông Việt Nam như:

- Kĩ năng suy nghĩ sáng tạo: Thu thập và xử lí

thông tin qua việc quan sát tranh ảnh, hình vẽ, môhình, thí nghiệm, thực hành, qua việc đọc SGK vàcác tài liệu liên quan; các phương tiện thông tinđại chúng như internet, ti vi, sách báo để từ đó cóđược kĩ năng tự nhận thức

- Kĩ năng tư duy bình luận phê phán qua việc

phân tích, đối chiếu các thông tin Từ đó phân tíchcác chọn lựa và trình bày các ý tưởng qua việc viếtbáo cáo và trình bày các thông tin Sinh học

- Kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua việc xử

lí các tình huống liên quan đến nội dung bài học,thực tiễn sản xuất và cuộc sống, qua đó có đượccác kĩ năng nhận diện vấn đề và giải quyết vấn đềmột cách linh hoạt, sáng tạo

- Kĩ năng vận dụng kiến thức đã học để tìm hiểu thực tiễn, áp dụng vào thực tiễn.

- Việc đổi mới phương pháp dạy học Sinh họcnói riêng và đổi mới phương pháp dạy học nói

chung là việc tổ chức cho HS các hoạt động nhậnthức, qua đó HS hoạt động nhóm, tự lực, cùngnhau thu thập thông tin rồi xử lí thông tin bằngcách so sánh, phân tích, khái quát tạo điều kiệncho việc giáo dục kĩ năng sống Qua đó hình thànhkĩ năng giao tiếp, ứng xử hoà nhã với bạn bè, lắngnghe tích cực, thái độ tự tin, tích cực trong giờhọc, có trách nhiệm và có kĩ năng quản lí thờigian, từ đó có kĩ năng tự khẳng định bản thân,nhận biết giá trị bản thân khi HS trao đổi, phátbiểu ý kiến của mình trước tổ, nhóm, lớp cũng gópphần giúp các em tăng khả năng tự tin, rèn kĩ năngthuyết trình trước đám đông.

- Kĩ năng ra quyết định: sau khi thu thập và

xử lí thông tin, HS lựa chọn các giả thuyết khácnhau và ra quyết định nội dung kiến thức cầnchiếm lĩnh

- Ki ̃ năng phòng tránh thiên tai và các nguy

cơ tiềm ẩn trong môi trường sống xung quanh các em.

Tóm lại hầu như bài nào, nội dung nào trong chương trình Sinh học THCS cũng có thể góp phần giáo dục kĩ năng sống với các mức độ khác nhau.

III Nội dung và địa chỉ giáo dục kĩ năng

sống trong môn Sinh học (Trích- Lớp 8)

Tên

bài

Các KNS cơ bản được GD

PP/KTDH tích cực

có thể sử dụng

Ghi chú

- Kĩ năng chia sẻ

- Thực hành

- Hoàn tất một nhiệm vụ

và mô

thông tin đãquan sát được

- Kĩ năng quản líthời gian đảmnhận tráchnhiệm đượcphân công

đề thực tế như:

Vì sao người tathường cho trẻ

sơ sinh ra tắmnắng? Vì saongười ta thườngnắn chân trẻ sơsinh?

- Kĩ năng lắng

- Hỏi chuyên gia

- Thảo luận nhóm nhỏ

- Động não

- Vấn đáp - tìm tòi

nghe/phản hồitích cực

- Kĩ năng hợptác ứng xử/giaotiếp trong khithảo luận

- Kĩ năng tìmkiếm và xử líthông tin khi đọcSGK, quan sáttranh ảnh, tìmkiếm thông tintrên internet đểtìm hiểu đặcđiểm cấu tạo vàtính chất củaxương

Bài - Kĩ năng thu - Hoạt động

- Kĩ năng hợp

nghe/phản hồitích cực

- Kĩ năng ứngxử/giao tiếptrong khi làm thínghiệm

- Kĩ năng quản líthời gian và đảmnhận tráchnhiệm

nhóm

- Trực quan

- Báo cáo 1 phút

- Thực hành

- quan sát