De cuong mon hoc PGSTS Vu Quang Hien

VŨ QUANG HIỂN ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO CÔNG CUỘC CHUẨN BỊ, TIẾN LÊN TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945 HÀ NỘI - 2007... ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

-PGS TS VŨ QUANG HIỂN

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO CÔNG CUỘC CHUẨN BỊ,

TIẾN LÊN TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945

HÀ NỘI - 2007

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:

ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO CÔNG CUỘC CHUẨN BỊ, TIẾN LÊN TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945

1 Thông tin về giảng viên và trợ giảng

1.1 Thông tin về giảng viên

- Chức danh, học hàm, học vị: GVC, PGS, TS

- Thời gian, địa điểm làm việc: Trong giờ hành chính

Phòng họp Bộ môn, Tầng 2 Nhà B, 366 NguyễnTrãi, Thanh Xuân, Hà Nội

- Địa chỉ liên hệ: Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Điện thoại: 0913 084 903 Email: info@123doc.org

- Các hướng nghiên cứu chính:

+ Chính sách đối ngoại của Đảng trong tiến trình cách mạng Việt Nam

+ Đường lối quân sự của Đảng

+ Cách mạng tháng Tám 1945

+ Đường lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam

+ Đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam

1.1 Thông tin về trợ giảng:

- Họ và tên:

- Chức chức danh, học hàm, học vị:

- Thời gian, địa điểm làm việc:

- Địa chỉ liên hệ:

- Điện thoại, email:

- Các hướng nghiên cứu chính:

2 Thông tin chung về môn học

- Tên môn học: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công cuộc chuẩn bị, tiến lên tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945

+ Nghe giảng lý thuyết: 22

336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

3 Mục tiêu của môn học

3.1 Mục tiêu chung

- Về kiến thức: Sau khi học xong môn Đảng lãnh đạo công cuộc chuẩn bị, tiến lên

tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945, sinh viên phải nắm được:

(1) Yêu cầu khách quan của lịch sử dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX

(2) Quá trình nhận thức thực tiễn của đảng để xác định đường lối cách mạng giải phóng dân tộc

(3) Sự chỉ đạo của Đảng trong quá trình chuẩn bị lực lượng, đi từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa

(4) Nghệ thuật chỉ đạo khởi nghĩa vũ trang trong Cách mạng tháng Tám

(5) Tính chất, nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa, bài học lịch sử của Cách mạng tháng Tám

- Về kỹ năng:

(1) Vận dụng được phép biện chứng duy vật để phân tích các sự kiện lịch sử

(2) Có khả năng tiếp tục đi sâu tìm hiểu các vấn đề về Cách mạng tháng Tám, tuyên truyền cho truyền thống đấu tranh cách mạng của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng

(4) Biết cách đặt và giải quyết vấn đề, hoạt động theo nhóm

(5) Có khả năng trình bày những vấn đề về lịch sử Đảng một cách chính xác trước đông người

(6) Đánh giá được cách dạy và học

- Về thái độ: Sinh viên tự khẳng định được:

(1) Đường lối giải phóng dân tộc đúng đắn của Đảng Cộng sản và tư tưởng độc lập tự

do của Hồ Chí Minh là ngọn cờ thắng lợi của Cách mạng tháng Tám;

(2) Cách mạng tháng Tám là một thắng lợi có ý nghĩa chiến lược của cách mạng ViệtNam;

(3) Niềm tin lý tưởng vào thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnhđạo của Đảng

(4) Có đạo đức nghề nghiệp, trung thực, mô phạm, công bằng

3.2 Mục tiêu chi tiết:

Mục

tiêu Nội dung

I.A.2 Nắm được

tính chất xã hội ViệtNam và nhiệm vụkhách quan của lịch

sử

I.A.3 Nhớ được

được địa vị kinh tế,thái độ chính trị vàkhả năng cách mạngcủa mỗi giai cấptrong xã hội ViệtNam

I.B.1 Hiểu nội dung

Cương lĩnh chính trịđầu tiên của Đảng

I.B.2 Hiểu nội dung

Luận cương chánh trịcủa Đảng Cộng sảnĐông Dương (Dự áncương lĩnh)

I.B.3 Hiểu nội dung

Chỉ thị thành lập Hộiphản đế đồng minh(18-11-1930)

I.B.4 Hiểu nội dung

Văn kiện “Gửi cáccấp đảng bộ”

I.B.5 Hiểu nội dung

Đại hội đại biểu lầnthứ I Đảng Cộng sảnĐông Dương (3-1935)

I.B.6 Hiểu nội dung

văn kiện “Chungquanh vấn đề chiếnsách mới của Đảng”

(10-1936)

I.B.7 Hiểu nội dung

Hội nghị lần thứ 6Ban chấp hành Trungương Đảng (11-1939)

I.B.8 Hiểu nội dung

Hội nghị lần thứ 8Ban chấp hành Trungương Đảng (5-1941)

I.C.1 Phân tích được

mâu thuẫn cơ bản vàchủ yếu của xã hộiViệt Nam

I.C.2 Phân tích được

nhiệm vụ và lực lượngcách mạng Việt Namqua các văn kiện chủyếu của Đảng trongthời kỳ 1930-1945

I.C.3 So sánh sự

giống nhau và khácnhau giữa Cương lĩnhchính trị đầu tiên vàLuận cương chính trịtháng 10-1930

I.C.4 Phân tích được

quá trình đấu tranhtrong nội bộ Đảngnhằm xác định mộtđường lối cách mạnggiải phóng dân tộcđúng đắn trong thời kỳ1930-1945

I.C.5 Phân tích được

nguyên nhân dẫn tới sựkhác nhau trong cácvăn kiện chủ yếu củaĐảng thời kỳ 1930-1945

I.C.6 Phân tích các

chủ trương của Đảng

về giải quyết mối quan

hệ giữa hai nhiệm vụchống đế quốc và

chống phong kiến vàtập hợp lực lượng cáchmạng

II.A.2 Nhớ quá

trình chuẩn bị lựclượng vũ trang choCách mạng thángTám

II.B.1 Hiểu khái

niệm lực lượng chínhtrị

II.B.2 Hiểu Khái

niệm lực lượng vũtrang

II.B.3 Hiểu Khái

niệm căn cứ địa cáchmạng, các loại hìnhcăn cứ địa cáchmạng

II.B.4 Hiểu quan

điểm của Đảng vềvăn hoá và vai trò củavăn nghệ sĩ, nhiệm vụgiải phóng văn hoáViệt Nam

II.B.5 Hiểu cuộc đấu

tranh chống nhữngphần tử AB; đấutranh thống nhất tưtưởng và hành độngtrong Đảng

III.C.1 Phân tích Vai

trò của lực lượng chínhtrị quần chúng trongkhởi nghĩa

III.C.2 Phân tích Vai

trò của lực lượng vũtrang trong khởi nghĩa

III.C.3 Đánh giá được

vai trò của căn cứ địacách mạng

III.C.4 Phân tích quá

trình chuẩn bị lựclượng trên cả hai địaban nông thôn và đôthị, là quá trình kết hợp

vụ Trung ươngĐảng ngày 9-3-1945

III.A.2 Nhớ diễn

biến chính của caotrào kháng Nhật cứunước

III.B.1 Hiểu nguyên

nhân cuộc đảo chínhcủa Nhật lật đổ Pháp

ở Đông Dương

III.B.2 Hiểu được

nội dung bản chỉ thịNhật, Pháp bắn nhau

và hành động củachúng ta của BanThường vụ Trungương Đảng (12-3-1945)

III.C.1 Đánh giá ý

nghĩa của bản chỉ thị

“Nhật, Pháp bắn nhau

và hành động củachúng ta” (12-3-1945)

III.C.2 Phân tích ý

nghĩa của cao tràoháng Nhật cứu nước

III.A.4 Nhớ diễn

biến chính của tổngkhởi nghĩa thángTám 1945

IV.B.1 Hiểu điều

kiện bùng nổ của mộtcuộc cách mạng

III.C.3 Phân tích chủ

trương phát động tổngkhởi nghĩa của Đảng

và Hồ Chí Minh

III.C.4 Ý nghĩa lịch

sử của Cách mạngtháng Tám

IV.B.1 Hiểu Khái

niệm, vai trò, vị trícủa bạo lực cáchmạng trong tổng khởinghĩa

IV.B.2 Hiểu quan

niệm của Đảng vềbạo lực cách mạng

IV.B.3 Hiểu nhận

thức của Đảng về vaitrò của nông thôn vàthành thị trong cáchmạng Việt Nam

IV.B.4 Hiểu khái

niệm khởi nghĩa từngphần và tổng khởinghĩa

IV.B.5 Hiểu khái

niệm thời cơ và điềukiện tổng khởi nghĩa

IV.C.1 Phân tích được

tầm quan trong củaphương pháp cáchmạng

IV.C.2 Giải thích

Cách mạng tháng Tám

có phải là một cuộccách mạng bạo lực haykhông? Vì sao?

IV.C.3 Giải thích được

vì sao trong Cách mạngtháng Tám 1945, Đảng

đã phát động được toàndân nổi dậy ở cả nôngthôn và thành thị

IV.C.4 Phân tích sự

chỉ đạo của Đảng đi từkhởi nghĩa từng phầntiến lên tổng khởinghĩa

IV.C.5 Phân tích nghệ

thuật giải quyết vấn đềthời cơ trong Cáchmạng tháng Tám

V.B.1 Hiểu vấn đề

chính quyền là vấn đề cơbản của mọi cuộc cáchmạng xã hội

V.B.2 Hiểu các hình

thức chính quyền doĐảng Cộng sản chủ

V.C.1 Phân tích được

sự giống và khác nhaugiữa hình thức chínhquyền công nông vàhình thức dân chủ cộnghòa

V.C.2 Phân tích được

trương thành lậptrong thời kỳ 1930-1945.

V.B.3 Hiểu những

yếu tố qui định tínhchất cách mạng

tính chất của cáchCách mạng tháng Tám

1945 là một cuộc cáchmạng giải phóng dântộc điển hình

vụ chống đế quốc và chống phong kiến trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam

VI.C.2 Phân tích bài

học về xây dựng lực lượng cách mạng trongCách mạng tháng Tám

VI.C.3 Phân tích Bài

học về bạo lực cách mạng tháng Tám

VI.C.4 Phân tích bài

học về thời cơ cáchmạng trong tổng khởinghĩa tháng Tám 1945

Chú thích:

- A: mục tiêu bậc 1: Nhớ

- B: mục tiêu bậc 2: Hiểu, vận dụng

- C: mục tiêu bậc 3: Phân tích, tổng hợp, đánh giá

- Số La mã (I, II, III, IV …): Thứ tự nội dung

4 Nội dung chi tiết môn học:

Chương I

CUỘC ĐẤU TRANH TRONG NỘI BỘ ĐẢNG VỀ CHỦ TRƯƠNG, ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1.1 Tính chất xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX và yêu cầu khách quan của lịch sử

1.1.1 Sự phân hóa và quan hệ giai cấp xã hội ở Việt Nam

1.1.2 Mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu của xã hội Việt Nam

1.1.3 Tính chất xã hội

1.1.4 Nhiệm vụ khách quan của lịch sử

1.2 Vấn đề nhiệm vụ và lực lượng cách mạng từ Hội nghị thành lập Đảng đến Đại hội lần thứ I của Đảng (3-1935)

1.2.1 Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng

1.2.2 Luận cương chánh trị của Đảng Cộng sản Đông Dương (Dự án cương lĩnh)1.2.3 Chỉ thị thành lập Hội phản đế đồng minh (18-11-1930)

1.2.4 Văn kiện “Gửi các cấp đảng bộ”

1.2.5 Đại hội đại biểu lần thứ I Đảng Cộng sản Đông Dương (3-1935)

1.3 Sự thay đổi chiến lược cách mạng của Đảng từ Hội nghị tháng 7-1936 đến Hội nghị tháng 5-1941 của Ban chấp hành Trung ương Đảng

1.3.1 Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng tháng 7-1936

1.3.2 Văn kiện “Chung quanh vấn đề chiến sách mới của Đảng” (10-1936)

1.3.3 Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Đảng (11-1939)

1.3.4 Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (5-1941)

Chương II

SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG QUÁ TRÌNH CHUẨN BỊ LỰC LƯỢNG

2.1 Chuẩn bị lực lượng chính trị

2.1.1 Khái niệm lực lượng chính trị

2.1.2 Vai trò của lực lượng chính trị quần chúng trong khởi nghĩa

2.1.3 Quá trình chuẩn bị lực lượng chính trị

2.2 Chuẩn bị lực lượng vũ trang

2.2.1 Khái niệm lực lượng vũ trang

2.2.2 Vai trò của lực lượng vũ trang trong khởi nghĩa

2.2.3 Quá trình chuẩn bị lực lượng vũ trang

2.3 Xây dựng căn cứ địa cách mạng

2.3.1 Khái niệm căn cứ địa cách mạng

2.3.2 Các loại hình căn cứ địa cách mạng

2.3.3 Quá trình xây dựng căn cứ địa cách mạng

2.4 Đấu tranh trên lĩnh vực văn hoá

2.4.1 Quan điểm của Đảng về văn hoá và vai trò của văn nghệ sĩ

2.4.2 Nhiệm vụ giải phóng văn hoá Việt Nam

2.4.3 Lãnh đạo sự nghiệp văn hoá cách mạng

2.5 Đấu tranh thống nhất tư tưởng và tổ chức trong nội bộ Đảng

2.5.1 Cuộc đấu tranh chống những phần tử AB

2.5.2 Đấu tranh thống nhất tư tưởng và hành động trong Đảng

Chương III

ĐẢNG PHÁT ĐỘNG VÀ LÃNH ĐẠO CAO TRÀO KHÁNG NHẬT CƯÚ NƯỚC

3.1 Chỉ thị “Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”

3.1.1 Hoàn cảnh lịch sử

3.1.2 Hội nghị mở rộng của Ban Thường vụ Trung ương Đảng (9-3-1945)

3.1.3 Ý nghĩa của bản chỉ thị “Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” 3-1945)

(12-3.2 Mấy nét diễn biến chính

3.2.1 Phong trào ở vùng thượng du và trung du Bắc Kỳ

3.2.2 Phong trào ở đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ

3.2.3 Phong trào trong các đô thị

3.2.4 Hoạt động của báo chí cách mạng

3.3 Ý nghĩa

3.3.1 Đối với cách mạng Việt Nam

3.3.2 Đối với cách mạng thế giới

Chương IV

ĐẢNG LÃNH ĐẠO CUỘC TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945

4.1 Chủ trương phát động tổng khởi nghĩa của Đảng

4.1.1 Hoàn cảnh lịch sử

4.1.2 Hội nghị toàn quốc của Đảng

4.2 Mấy nét diễn biến chính

4.2.1 Tổng khởi nghĩa ở một số địa phương

4.2.2 Tổng khởi nghĩa trong cả nước

4.3 Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám

4.3.1 Đối với dân tộc

4.3.2 Đối với quốc tế

Chương V

MẤY VẤN ĐỀ VỀ NGHỆ THUẬT CHỈ ĐẠO KHỞI NGHĨA VŨ TRANG

5.1 Bạo lực cách mạng

5.1.1 Khái niệm, vai trò, vị trí của bạo lực cách mạng

5.1.2 Quan niệm của Đảng về bạo lực cách mạng

5.1.3 Chỗ dựa của bạo lực trong tổng khởi nghĩa

5.1.4 Hình thức của bạo lực

5.2 Hình thái cách mạng

5.2.1 Đặc điểm về hình thái cách mạng trong Tổng khởi nghĩa tháng Tám

5.2.2 Đặc điểm của nông thôn và thành thị ở Việt Nam

5.2.3 Đảng giải quyết mối quan hệ giữa nông thôn và thành thị trong quá trình chuẩn

bị lực lượng

5.2.4 Sự chỉ đạo kết hợp tổng khởi nghĩa ở cả nông thôn và thành thị

5.3 Hình thức phát triển của cách mạng

5.3.1 Khái niệm khởi nghĩa từng phần và tổng khởi nghĩa

5.3.2 Khởi nghĩa từng phần - đẩy nhanh sự tích lũy về lượng

5.3.3 Tổng khởi nghĩa - bước phát triển nhảy vọt về chất

5.4 Thời cơ cách mạng

5.4.1 Khái niệm thời cơ và điều kiện tổng khởi nghĩa

5.4.2 Dự đoán thời cơ

5.4.3 Sự xuất hiện của thời cơ và sự đánh giá thời cơ

5.4.4 Kiên quyết chớp thời cơ

Chương VI

HÌNH THỨC CHÍNH QUYỀN VÀ TÍNH CHẤT CỦA CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

6.2.1 Những ý kiến khác nhau về tính chất của Cách mạng tháng Tám

6.2.2 Những yếu tố qui định tính chất một cuộc cách mạng

6.2.3 Cách mạng tháng Tám 1945 là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc điểnhình

6.2.4 Tính chất dân chủ của Cách mạng tháng Tám 1945

Chương VII

MỘT SỐ BÀI HỌC LÃNH ĐẠO CÁCH MẠNG

7.1 Bài học về chỉ đạo chiến lược

7.2 Bài học về xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất

3 Cách mạng tháng Tám 1945 - một sự kiện vĩ đại của thế kỷ XX, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2005

6.2 Học liệu tham khảo (HLTK):

4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Chánh cương vắn tắt của Đảng, Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 1998, tr 2-3.

5 Đảng Cộng sản Việt Nam: Sách lược vắn tắt của Đảng, Văn kiện Đảng Toàn tập,

13.Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết của toàn quốc Hội nghị Đảng Cộng sản Đông Dương, Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2000, tr 364-

373

14.Lê Mậu Hãn Sức mạnh dân tộc của cách mạng Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng

Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 2003.

15.Cách mạng tháng Tám 1945 trong tiến trình lịch sử dân tộc, Nxb Chính trị quốc

21.Vũ Quang Hiển: Vấn đề thời cơ trong Cách mạng tháng Tám 1945, Tạp chí Lịch

(Ghi chú: Đối với các sinh viên có yêu cầu học tập cao hơn, nhất là hệ chất lượng

cao, có thể xin thêm tư vấn của giảng viên, đọc thêm những tài liệu khác, kể cả các tài liệucủa học giả nước ngoài)

Lý thuyết Thảo luận

sinh viên đều phảichuẩn bị trước khiđến lớp theo hướngdẫn trong mục 7.2

Nội dung chính Yêu cầu sinh

Nội dung 1: Chương I;

mục 1.1

Chủ đề 1: Mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu, tính chất của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX Nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam

Chủ đề 2: Thái độ chính

trị và khả năng tham gia cách mạng giải phóng dân tộc của mỗi giai cấp trong

xã hội Việt Nam

- Đọc HLBB số

1, tr 141-149;

số 2, tr 7-46

02 giờDùng phươngpháp thảo luậnnhóm Sinh viênthay nhau làmnhóm trưởng, thư

ký, trình bày trước

ở nhóm và ở lớp.Tham gia tranhluận; tự ghi chéphoàn chỉnh đềcương

Nội dung 2: Chương I;

mục 1.2 và 1.3

Chủ đề 3: Quá trình đấu

tranh trong nội bộ Đảngnhằm xác định mộtđường lối cách mạnggiải phóng dân tộc đúngđắn trong thời kỳ 1930-1945

02 giờDùng phươngpháp nêu vấn đề

và thảo luậnnhóm Sinh viênthay nhau làmnhóm trưởng,thư ký, trình bàytrước ở nhóm và

ở lớp Tham giatranh luận; tựghi chép hoànchỉnh đề cương

Nội dung 3: Chương I;

Chủ đề 5: Những chủ

trương tập hợp lực lượngcách mạng của Đảngtrong thời kỳ 1930-1945

02 giờSinh viên thay nhau làm nhóm trưởng, thư ký, trình bày trước ởnhóm và ở lớp

Tham gia tranh luận; tự ghi chéphoàn chỉnh đề cương

Nội dung 4: Chương 2,

mục 2.1; 2.2 và 2.3

Chủ đề 6: Đảng chỉ đạo

chuẩn bị lực lượng chính trịcho Cách mạng tháng Tám

02 giờDùng phươngpháp nêu vấn đề

và thảo luậnnhóm Sinh viênthay nhau làmnhóm trưởng, thư