Để thực hiện được đòi hỏi người giáo viên phải nắm vững mục tiêu, phương pháp, nội dung chương trình bài học của Lịch sủ & Địa lí, không những thế mà còn phải có kiến thức về Lịch sử[r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY MƠN LỊCH SỬ - ĐỊA LÍ LỚP 5
*****************
A- Lí do chọn chuyên đề:
- Trước năm 2000, cùng với Khoa học, Lịch sử và Địa lí là những mơn của mơn TN&XH Trong chương trình 2000, Lịch sử và Địa lí là hai phần của mơn Lịch sử &
Địa lí nhằm tăng cường sự kết hợp nội dung gần nhau của hai phần này.
Với nội dung, phương pháp tổ chức dạy học hiện nay và đặc thù của mơn học thì rất khĩ cho GV dạy và khĩ cho việc học của học sinh Để thực hiện được địi hỏi người giáo viên phải nắm vững mục tiêu, phương pháp, nội dung chương trình bài học của Lịch sủ & Địa lí, khơng những thế mà cịn phải cĩ kiến thức về Lịch sử & Địa lí thì mới cĩ thể giảng dạy tốt mơn học này sao cho phát huy được tính tích cực,
tự giác, chủ động, sáng tạo của HS phù hợp với dặc điểm đối tượng HS và điều kiện của từng lớp học, từng địa phương nhằm bồi dưỡng cho HS phương pháp học, khả năng hợp tác, rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú cho HS trong học tập Chính vì lí do đĩ mà tổ 4 -5 chọn
mở chuyên đề “ Phương pháp dạy mơn Lịch sử - Địa lí lớp 5”.
B – Mục tiêu của chuyên đề:
* Chuyên đề này giúp cho giáo viên biết và hiểu:
- Nội dung, chương trình mơn Lịch sử và Địa lí lớp 5
- Một số biện pháp, hình thức, phương pháp dạy học Lịch sử - Địa lí lớp 5 theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
- Cách lập kế hoạch bài học ( bài soạn ) để dạy Lịch sử - Địa lí lớp 5
* Với GV: Nâng cao kĩ năng dạy học tích cực phân mơn Lịch sử - Địa lí nhằm đem lại hiệu quả thiết thực trong giảng dạy
- Cơ động, linh hoạt đa dạng hố hoạt động dạy học, phát huy tính chủ động
và sáng tạo của HS
* Với HS: Nâng cao kỹ năng thu thập thơng tin, sử dụng nguồn tư liệu cĩ sẵn từ SGK và các phương tiện thồng tin khác
- Gợi cho HS lịng yêu thiên nhiên, đất nước, con người Việt Nam, cĩ ý thức giữ gìn bản sắc văn hố dân tộc và hành động bảo vệ mơi trường
- giáo dục HS lịng say mê, yêu thích học mơn Lịch sử & Địa lí
C - Nội dung chuyên đề:
1 Chương trình:
2 Thực trạng:
2.1 Học sinh: phần lớn học sinh chưa có ý thức tự giác học tập, nhất là đối
với các môn ít tiết như Lịch sử - Địa lí HS không mặn mà hay nói đúng hơn là coi môn học này là môn phụ, HS thường có quan điểm là được không cần phải học nhiều, nếu học thì cũng chỉ thời gian sau là quên, nên HS tiếp thu bài thụ động, máy móc, ít quan tâm đến khai thác kiến thức ở kênh hình ở SGk để thấy được cái hay, cái đẹp của môn học … Tất cả những điều đó dẫn đến khi học tiết Lịch sử -Địa lí các em không có hứng thú học tập, tiếp thu bài một cách thụ động
2.2 Giáo viên:
- GV lập kế hoạch bài dạy đầy đủ, nhìn chung tốt nhưng trong quá trình giảng dạy GV cũng còn hạn chế là chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học,
Trang 2lựa chọn hình thức dạy học chưa phù hợp, chưa quan tâm phân loại các đối tượng
HS để có phương pháp giảng dạy phù hợp, còn lúng túng, chưa linh hoạt trong cách lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, chưa gây được hứng thú học tập cho HS Tổ chức các hình thức hoạt động trong một bài dạy còn mang tính hình thức
- GV phải quanh vào nhiều cuộc thi, sân chơi trí tuệ nên thời gian đầu tư cho mơn học Lịch sử - Địa lí khơng cĩ nhiều
2.3 Sách giáo khoa:
- Nội dung, khiến thức trong mỗi bài cịn nặng, cịn dài nhiều kênh chữ, ít kênh hình, chưa tạo được hứng thú cho HS với mơn học
2.4 Trang bị - đồ dùng dạy học: còn thiếu ( Lược đồ, bản đồ, tranh ảnh,
video…) hỗ trợ cho một tiết dạy cũng phần nào làm cho HS nhàm chán, không thích học
3 Gi ải pháp thực hiện :
- Thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra và hướng dẫn Học sinh
cĩ ùphương pháp tự học, tự tìm tòi, khám phá qua sự dẫn dắt của GV, phát huy tính tích cực, tư duy độc lập, sáng tạo trong nhận thức để vận dụng vào cuộc sống
- Yêu cầu HS phải động não suy nghĩ, làm việc với kênh hình, đồ dùng dạy học và liên hệ với thực tế để tìm ra kiến thức mới
- Phần câu hỏi hoặc yêu cầu các hoạt động học tập được in nghiêng ở SGK,
GV tổ chức cho HS hoạt động để khai thác thông tin, rèn luyện kĩ năng
- GV nắm chắc mục tiêu chương trình và nội dung SGK Nội dung kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau : SGK, SGV Các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm , bảo tàng, thực tế,… gắn với vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS; với tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương; với những vấn đề HS quan tâm
- GV cần thay đổi cách thức phương pháp học tập của HS, sử dụng một cách nhuần nhuyễn các PPDH phù hợp với đặc trưng bộ môn, đặc điểm của từng loại bài nhằm phát huy tính tích cực, tư duy độc lập, sáng tạo trong hoạt động nhận thức của HS Điểm cơ bản là chuyển từ học tập thụ động, ghi nhớ kiến thức là chính sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, chú trọng bồi dưỡng PP tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn
- GV đổi mới các hình thức tổ chức học tập, làm cho việc học của HS trở nên lí thú, gắn với thực tiễn Kết hợp dạy học cá nhân với dạy học theo nhóm nhỏ, tăng cường sự tương tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa HS trong quá trình giáo dục GV phải làm mọi cách để cho HS được suy nghĩ nhiều hơn, làm việc nhiều hơn, bày tỏ ý kiến nhiều hơn và hợp tác học tập với nhau nhiều hơn
- GV cần phải phân loại trình độ HS, từ đó có thể lựa chọn hình thức, PPdạy học cho phù hợp, tạo cho không khí tiết học diễn ra nhẹ nhàng, HS thấy được vai trò chủ đạo của các em, từ đó HS có hứng thú trong học tập, phát huy được vai trò tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo cho HS.Trong từng tiết học
Trang 3- GV cần tạo cơ hội cho tất cả các đối tượng HS được tham gia.
- Giảm bớt áp lưc từ các cuộc thi để học sinh cĩ thời gian tìm hiểu thêm về kiến thức lịch sử, địa lí
4 Phương pháp dạy các loại, các dạng bài Lịch sử - Địa lí lớp 5:
1 Định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ
- GV nêu những câu hỏi định hướng, xác định nhiệm vụ mà HS phải giải quyết + Lời dẫn phải súc tích , giàu cá tính khái quát và giàu hình ảnh
+ Phải đề cập tới cốt lõi của bài học
+ Tạo ấn tượng, gợi ý tị mị của HS
2 Tổ chức cho HS tiếp cận nguồn tư liệu trong SGK để cĩ những hình ảnh cụ
thể về sự kiện, hiện tượng lịch sử, tranh, ảnh, clip, bản đồ…
- GV trình bày các sự kiện, sự việc, hiện tượng bằng phương pháp tường thuật, miêu tả, kể chuyện, kết hợp với các phương tiện trực quan để HS thấy rõ hình ảnh quá khứ
3 Tổ chức cho HS làm việc, tự giải quyết nhiệm vụ học tập mà GV đã nêu ra
ở đầu giờ hoặc ở đầu mỗi phần Ở bước này GV cĩ thể cho HS trình bày ý kiến cá
nhân hoặc trao đổi thảo luận nhĩm để rút ra những ý kiến chung
4 Kết luận vấn đề: GV cho HS nhận xét, đánh giá những ý kiến chung hoặc cá
nhân xem các bạn đúng hay sai, cần bổ sung thêm gì khơng Sau đĩ GV khẳng định các kết quả học tập của HS và chốt lại những vấn đề cần nắm chắc
5
Phương tiện dạy học mơn Lịch sử - Địa lí lớp 5 :
- Tranh , ảnh ( dùng cho hoạt động kể chuyện , thảo luận , quan sát và phân tích
tranh , … )
- Các loại phiếu học tập ( dùng cho thảo luận nhĩm , điều tra , thống kê ,… )
- Dụng cụ , đồ vật ( dùng cho hoạt động đĩng vai , trị chơi ,…) , băng hình , băng tiếng ,…
- Các loại bản đồ, lược đồ…
6 Hình thức tổ chức dạy học mơn lịch sử lớp 5 :
- Đa dạng hố các hình thức dạy học :
+ Phối hợp các hình thức chung cả lớp , theo nhĩm , học cá nhân , đối thoại thầy – trị , chơi trị chơi đĩng vai ,…
+ Cần tích cực liên hệ nội dung bài học với mơi trường thực tế như liên hệ tên trường, tên đường phố, tên quê hương, tên các danh nhân lịch sử,…
- Trong quá trình dạy học nếu vận dụng tốt các hình thức với nhau sẻ làm cho tiêt học sơi nổi, hấp dẫn, lơi cuốn học sinh tham gia nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy
7 Một số phương pháp dạy học chủ yếu :
a / Quan sát :
Là phương pháp quan sát đối tượng thực địa hoặc qua tranh ảnh, băng hình , vật thật hoặc thơng qua hệ thống câu hỏi theo mục đích sự vật, sự việc; đối tượng quan sát phải phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện địa phương
b/ Đàm thoại ( hỏi đáp ) :
Là phương pháp tổ chức trị chuyện giữa giáo viên và học sinh về các vấn đề lịch sử - địa lí, dựa trên một hệ thống câu hỏi đã được GV chuẩn bị trước Tuy nhiên các câu hỏi phải ngắn gọn, chính xác, cĩ thể kích thích tư duy độc lập của học sinh
c / Thảo luận nhĩm :
Trang 4Là phương pháp chia HS thành các nhĩm nhỏ để các em tự do trao đổi ý kiến, bày tỏ thái độ, chia sẻ kinh nghiệm, liên hệ thực tế về một vấn đề lịch sử, địa lí nào đĩ dưới
sự hướng dẫn của GV Tuy nhiên khơng phải kiến thức nào cũng tiến hành thảo luận nhĩm Thơng thường chỉ những nội dung kiến thức phức tạp, cĩ nhiều cách hiểu khác nhau hoặc những nhận xét, kết luận của SGK khơng viết sẵn cho học sinh
d / Trị chơi :
Là phương pháp tổ chức cho HS thực hiện những thao tác, hành động thích hợp với bài học lịch sử, địa lí thơng qua một trị chơi nào đĩ
e / Đĩng vai :
Là phương pháp tổ chức cho HS nhập vai vào nhân vật trong những tình huống lịch sử giả định để các em bộc lộ thái độ , hành vi ứng xử
g / Phương pháp tường thuật, miêu tả, kể chuyện :
GV kể lại các câu chuyện lịch sử, tường thuật lại diễn biến các sự kiện lịch sử, miêu tả các sự vật đối tượng, thiết chế , …đã tồn tại trong lịch sử
Tuỳ từng bày GV kết hợp các phương pháp dạy sau cho phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện địa phương
7 Lập kế hoạch bài dạy theo hướng phát huy tính tích cực của HS :
I- Xác định mục tiêu của bài học.
+ Kiến thức
+ Kĩ năng
+ Thái dộ
II- Chuẩn bị đồ dùng:
- Để đạt mục tiêu của bài họcGV cần suy nghĩ xem phải sử dụng những đồ dùng, thiết bị đồ dùng nào trong tiết học
- Xác định HS phải chuẩn bị gì, GV chuẩn bị gì…
III Thiết kế các hoạt động
- Các hoạt động được sắp xếp theo thứ tự, logic, hợp lí Mỗi HĐ GV cần dự kiến thời gian, …
*Ví dụ: HĐ 1 (Làm việc cả lớp)
-GV nêu câu hỏi –HS quan sát tranh SGK trả lời
-GV tóm tắt ý, kết luận hđ 1
HĐ2 (Làm việc theo cặp hoặc nhóm nhỏ)
-B1: Quan sát hình và thảo luận
-B2: HS trình bày kết quả –GV giúp HS hoàn thiện câu trả lời -GV kết luận HĐ2 ( Có thể đặt câu hỏi để củng cố để KL hđ2) HĐ3 (Làm việc cá nhân hoặc theo cặp)
-B1:Quan sát hình , kết hợp vốn hiểu biết, chuẩn bị trả lời
-B2: HS trình bày kết quả, chỉ bản đồ
-GV kết luận hđ3
HĐ4-(Làm việc cả lớp)
-GV hỏi- HS trả lời- Cô kết luận hđ4
-Rút bài học
*Củng cố: nhắc lại ý chính, giáo dục HS
Trang 5*Dặn dò…
8 Bài soạn minh họa
Lịch sử Đường Trường Sơn
I Mục tiêu:
Học xong bài này, HS biết:
- Đường Trường Sơn là hệ thống giao thơng quân sự quan trọng
- Đây là con đường để miền Bắc chi viện sức người, vũ khí, lương thực,…cho chiến trường, gĩp phần to lớn vào thắng lợi của cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của dân tộc ta
- Giáo dục HS niềm tự hào dân tộc
II Đồ dùng dạy học:
- Bản đồ hành chính Việt Nam ( để chỉ phạm vi tuyến đường Trường Sơn)
- Sưu tầm tranh ảnh tư liệu về bộ đội Trường Sơn, về đồng bào Tây Nguyên tham gia vận chuyển hàng, giúp đỡ bộ đội trên tuyến đường Trường Sơn
III Các hoạt động dạy học:
1 Khởi động
2 Bài mới:
a.Giới thiệu bài:
HĐ1Những nét chính
về đường Trường Sơn.
HĐ2Vai trị của
Trường Sơn
Cho hs nghe bài hát:Đêm Trường Sơn nhớ Bác
Từ bài hát giới thiệu bài mới
GV ghi tên bài lên bảng
- Cho hs đọc đoạn 1
Cho hs thảo luận 4 câu hỏi theo cặp đơi
GV và các nhĩm nhận xét và chốt lại kết quả đúng
- GV chỉ đường TS trên bản đồ Việt Nam
Gọi 1 hs đọc SGK từ “ Tính đến ngày….thì thầm.”
GV hỏi: Tính đến ngày đất nước thống nhất,đường TS tồn tại bao nhiêu ngày đêm?
Cho hs xem phim tài liệu
- Y/c hs kể tên một số tấm gương tiêu biểu trên tuyến đường TS
- Cho hs quan sát ảnh những tấm gương anh hùng…
Giới thiệu về nghĩa trang TS
HS vỗ tay theo lời bài hát
HS đọc
HS thảo luận 4 phút
Chia sẻ kq thảo luận
2 HS lên chỉ lại trên bản đồ
HS đọc
HS trả lời
HS kể về anh Nguyễn Viết Sinh và 10 cơ gái ngac ba Đồng Lộc
Trang 6HĐ3Ý nghĩa của
đường Trường Sơn:
Thảo luận cặp 4
GV và các bạn nhận xét chốt lại
kq đúng
Cho 2,3 hs đọc lại
Cho hs quan sát đường TS ngày nay
Cho hs nhận xét về vai trị của đường TS trong việc xd đất nước ngày nay
Hs thảo luận 2 phút Trả lời câu hỏi
IV Củng cố dặn dị:
- Cho HS nhắc lại nội dung chính
- Cho HS chơi trị chơi Cắm cờ chiến thắng
- GV tổng kết trị chơi và nhận xét tiết học
C- K ết luận :
Trên đây là chuyên đề dạy học Lịch sử - Địa lí, nhằm đổi mới PP, giúp HS tích cực, chủ động sáng tạo trong học tập, giúp cho các em có thể hình dung có biểu tượng về các các sự kiện, nhân vật lịch sử, các hiện tượng, địa lí Từ những hiểu biết đó HS có thể trình bày được dưới các hình thức khác nhau ( nói, viết, vẽ,
kể chuyện, đĩng vai…)một cách sinh động và chính xác Giúp các em vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống để hiểu và tự hào về lịch sử nước nhà, giữ gìn bản sắc dân tộc; bảo vệ thiên nhiên môi trường
Với thời gian có hạn, chúng tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong BGH nhà trường, các đồng chí đồng nghiệp góp ý, bổ sung để chuyên đề được hoàn thiện hơn
V ĩnh Tường, ngày tháng 2 năm 2017