Bài soạn Lý thuyết về chuỗi cung ứng

Nghiên cứu ngành hàng trong PTNTPhát triển kinh tế nông thôn Kinh tế Hợp tác Doanh nghiệp tư nhân Doanh nghiệp nhà nước Sự cần thiết Nghiên cứu Ngành hàng Nông Sản * Tại sao phải ngh

Lý thuyết về Nghiên cứu Ngành hàng nông sản

Ninh Văn Nghị

Trung tâm Phát triển nông thôn (RUDEC)

Viện Chính sách và Chiến lược PT NTNT

Hà Nội 6/11/2010

Nghiên cứu ngành hàng trong PTNT

* Vai trò của Chủ đạo Phát triển kinh tế nông thôn trong bối cảnh Phát triển nông thôn hiện nay?

Khoa học, Công nghệ

Văn hóa – Giáo dục Thể chế,

chính sách

Y tế

Cơ sở hạ tầng

Tài nguyên, môi trường

Tổ chức dân sự

Kinh tế

Nghiên cứu ngành hàng trong PTNT

Phát triển kinh tế nông thôn

Kinh

tế Hợp tác

Doanh nghiệp

tư nhân

Doanh nghiệp nhà nước

Sự cần thiết Nghiên cứu Ngành hàng Nông Sản

* Tại sao phải nghiên cứu Ngành hàng?

- Luồng vận động của sản phẩm diễn ra như thế nào?

- Có bao nhiêu tác nhân tham gia?

- Đặc điểm và mối quan

- Chiến lược nâng cấp?

……

Khái niệm

“Ngành hàng là một hệ thống được xây dựng bởi các tác nhân và các hoạt động tham gia vào sản xuất, chế biến, phân phối một sản phẩm, và bởi các mối quan hệ giữa các yếu tố trên và các yếu tố bên ngoài” (J.P Boutonnet, INRA France)

* Một số điểm chú ý liên quan đến Ngành hàng:

Ngành hàng

Sản phẩm cụ thể

Tính hệ thống Các mối quan hệ

-Sản xuất -Chế biến -Lưu thông -Tiêu thụ

-Chiều dọc -Chiều ngang -Bên ngoài

Các bước trong nghiên cứu Ngành hàng

1 Lựa chọn/xác định sản phẩm

- Cung cấp thông tin

- Nâng cao sự tham gia của người nghèo

- Chất lượng sản phẩm

- Phát triển thị trường

- Bảo tồn và phát triển nguồn gen

- Bảo tồn giá trị truyền thống

- Chỉ dẫn địa lý và gắn nhãn mác

………

- Nông sản

- Thủy sản

- Lâm sản/lâm sản ngoài gỗ

- Sản phẩm chế biến

….

Sản phẩm được lựa chọn

Đánh giá rủi ro dịch bênh

Hà Giang

Hưng Yên

2.Mô tả cấu trúc/lập sơ đồ

2.1 Chọn quy mô nghiên cứu

- Giới hạn không gian: Vùng sản xuất, vùng tiêu thụ

- Giới hạn về thời gian

- Quy mô khảo sát

Ví Dụ

1 Nghiên cứu ngành hàng gia cầm thịt tại Hưng Yên

- Nghiên cứu tại Tiên Lữ, Kim Động, Tp.Hưng Yên

- Thời điểm thu thập số liệu: 2000 trước và sau dịch CGC

2 Nghiên cứu ngành hàng hoa tại Lâm Đồng

- Nghiên cứu tại Đà Lạt

- Từ 1995: FDI

2.Mô tả cấu trúc/lập sơ đồ

2.2 Mô tả quy trình cốt lõi

- Quy trình bắt đầu từ nguyên liệu thô đến giai đoạn tiêu dùng cuối cùng

- Mô tả các hoạt động cụ thể trong từng khâu của quy trình cốt lõi

Mua đầu vào

Canh tác Thu mua Chế biến Bán lẻ

- Phân bón

- Thuốc BVTV

VD: Quy trình cốt lõi và các hoạt động cụ thể trong sản xuất và

chế biến chè Shan Tuyết tại Huyện Vị Xuyên, Hà Giang

2.Mô tả cấu trúc/lập sơ đồ

2.3 Xác định các tác nhân và lập sơ đồ gắn với quy trình cốt lõi

- Những tác nhân nào tham gia vào ngành hàng? Họ làm các chức năng gì? (Tình trạng sở hữu đối với hoạt động sản xuất, quy mô, số lượng, tình trạng kinh tế )

VD: Xác định các tác nhân tham gia vào ngành hàng gia cầm thịt tại Cần Thơ (2010)

Mua đầu vào

- Thức ăn

- Con giống

- Thuốc Thú y

2.Mô tả cấu trúc/lập sơ đồ

2.4 Lập sơ đồ ngành hàng và lượng hóa các kênh hàng

- Sản phẩm được lưu chuyển qua các kênh nào?

- Quy mô sản phẩm qua từng kênh hàng

VD: Sơ đồ ngành hàng và Lượng

hóa các kênh hàng gia cầm giống

ở Kiên Giang

 - Kênh 1: Hộ ấp nở  Thu gom/chủ buôn

 Bán lẻ  Hộ chăn nuôi Kênh này

chiếm 15% số lượng gia cầm giống

 - Kênh 2: Hộ ấp nở  Thu gom/chủ buôn

 Hộ chăn nuôi Kênh hàng chiếm 20%

số lượng gia cầm giống

 - Kênh 3: Hộ ấp nở  Bán lẻ  Hộ chăn

nuôi Kênh hàng chiếm 15% số lượng gia

cầm giống.

 - Kênh 4: Hộ ấp nở  Người chăn nuôi

Kênh hàng chiếm 25% số lượng gia cầm

15%

Thu gom /Chủ buôn

Ấp

nở

Bán lẻ

Xuất đi các tỉnh

Hộ chăn nuôi

2.Mô tả cấu trúc/lập sơ đồ

2.5 Lập sơ đồ chất lượng sản phẩm ngành

hàng

VD: Yêu cầu chất lượng nào đối

với “Hoa Cúc đẹp”? Tại Đà Lạt

 Quy định về chất lượng sản

phẩm của từng loại tác nhân ?

 Tránh bất đối xứng thông tin về

sản phẩm

của từng kênh hàng cụ thể?

Hộ Nông dân Chủ buôn Thu gom/ Công ty

- Không sâu bênh,

- Khối lượng: 350g/bó

VD: Yêu cầu chất lượng đối với Các kênh tiêu thụ lợn thịt của Hải Dương

Kênh 1

Kênh 2

Kênh 3

- Tiêu thụ Nam Sách, Tp

Hải Dương

- Giống nội và ½ máu ngoại

- Tiêu thụ Hà Nôi, Hải Phòng, Quảng Ninh

- Giống ¾, 7/8 máu ngoại

- Hồng Kong

- Lợn sữa ½ máu ngoại, giống địa phương

3.Phân tích ứng xử và sự điều phối của các tác nhân

3.1 Phân tích tính đa dạng của các tác nhân về

- Quy mô và phương thức hoạt

- Phương thức thanh toán

- Khả năng điều phối về giá

- Chi phí và lợi nhuân

- Thuận lợi và Rủi ro

VD: Phân loại các loại hình chăn nuôi

Gia cầm tại Quảng Trị

Thả rông

Thả rông

có kiểm Soát

Bán Công Nghiệp

Công Nghiệp

An toàn Sinh học

An toàn Dịch bênh

Thông Thường

Cách thức chăn nuôi

Quy trình

kỹ thuật

3.Phân tích ứng xử và sự điều phối của các tác nhân

3.2 Phân tích mối quan hệ giữa các tác nhân

- Các mối quan hệ giữa các tác nhân:

Thường xuyên, thời điểm, hợp đồng

- Phương thức trao đổi thông tin, chất

lượng, khối lượng: trực tiếp, điện thoại…

- Phương thức trao đổi hàng hóa: Địa

điểm, thời gian

- Các tiêu chí về chất lượng

- Phương thức thanh toán

- Quá trình điều phối quy trình giao dịch:

Hợp đồng/thường xuyên Thời điểm Phương thức thu mua

VD: Mối quan hệ giữa các tác nhân

trong ngành hàng chè Shan tuyết tại xã

Cao Bồ, huyện Vị Xuyên, Hà Giang

Phân bón Thuốc Bảo vệ Thực vật

Điện, nước Công lđ

Tổng thu

- % Hoa loại 1 * Giá

- % Hoa loại 2 * Giá

- % Hoa loại 3 * Giá

Khác

425

295

390 50 250

550 230

350 0

200 400 600 800

Kênh hàng phổ thông 1

Kênh hàng phổ thông 2

Kênh hàng 2 Kênh hàng 3

Công ty Chủ buôn Thu gom Nông dân

VD 2: Phân bổ lợi nhuận của các tác nhân trong các kênh hàng khác nhau (tính trên 1 cành Hoa Cúc)

Chi phí và thu nhập của Thu gom/chủ buôn

Vận chuyển

Khấu hao Dụng cụ

Lưu trữ/điện

Hoa đầu vào

4 Phân tích Tài chính ngành hàng

Câu hỏi đặt ra:

nhiêu?

(khối lượng và giá bán)

nào giữa các tác nhân trong ngành hàng?

những kênh hàng khác nhau như thế nào? (chi phí cơ hội)

kênh hàng là gì?

5 Quản trị và Dịch vụ ngành hàng

5.1 Quản trị ngành hàng

Liên hiệp HTX Chăn nuôi Nam sách

HTX Dich vụ Thú y

HTX Sản xuất (06) Cơ sỏ Chế biến

- Điều phối chung

- Phê duyệt phương án sản xuất kinh doanh của các Hoạt động liên hiệp

- Xây dựng thương hiệu cho sản phẩm chế biến (logo, mã vạch, nhãn mác)

- Điều phối dịch vụ đầu vào, tổ chức mua TACN cho các HTX thành viên

- Kiểm soát chung

vụ thú y cho các HTX thành viên (theo lịch sản xuất)

- Tổ chức chế biến

- Tiêu thụ

VD: Mô hình quản trị Ngành hàng tại

Liên hiệp HTX Chăn nuôi Nam Sách

Kiểm soát

Bảo vệ và Nâng cao giá trị sản phẩm

- Có những nguyễn tắc quy định nào (chính thức và không chính thức) quy định hành động của những người tham gia ngành hàng?

- Ai lập ra nguyên tắc?

- Tại sao cần các nguyên tắc?

- Lợi thế và bất lợi của các tác nhân khi thực hiện các nguyên tắc?

- Ai giám sát thực hiện các nguyên tắc?

- Điều gì làm cho các nguyên tắc này có hiệu lực?

Dịch vụ

bên “trong”

Dịch vụ hỗ trợ

Dịch vụ phải trả tiền

Ngành hàng

- Tác động vào đối tượng nào?

- Tác động vào nội dung gì?

- Hỗ trợ: Vay vốn, giống,

kỹ thuật, đất đai, lương thực…

VD 2: Chính sách phát triển ngành hàng chè

7 Tổng hợp và chuẩn đoán ngành hàng

xuất của mỗi vùng

trong quá khứ

tương lai

Phân tích SWOT