Thực tế cho thấy đa số học sinh biết cảm nhận và đánh giá về tác phẩm truyện một cách thấu đáo chỉ có thể xảy ra với những giờ giảng văn mà giáo viên đi sâu khai thác và chú trọng hướng [r]
Trang 1A Đặt vấn đề:
1 Lời mở đầu:
nhà văn kí thác vào đó và muốn truyền gửi tới bạn đọc Do đó dạy văn là công năng thẩm thấu tác phẩm mà còn là một nghệ thuật chuyển hoá “tinh hoa mật
truyền tải nội dung Một tác phẩm hay là bởi nghệ thuật đạt đến đọ điêu luyện
“đáng nể” Và không phải nhà văn nào cũng có thể đạt !H+ Song tiếp cận với sáng tác của Nam Cao, ta có thể nhận ra một ngòi bút bậc thầy và khả năng sáng tạo tuyệt vời của ông Với cái sắc sảo của nhà văn bản lĩnh, Nam Cao đã góp thêm vào dòng văn học hiện thực phê phán một phong cách mới Có thể thấy sức hấp dẫn của truyện ngắn Nam Cao nói chung và tác phẩm “Lão Hạc” nói riêng chính là ở nghệ thuật tác phẩm Phong cách nghệ thuật Nam Cao thể hiện trên
những ai có cái nhìn và hiểu biết hời hợt chắc hẳn khó có thể nhận ra Chính vì
“sức hấp dẫn” tuyệt vời trong nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn Nam Cao qua
tìm hiểu nghệ thuật truyện ngắn trong giảng dạy, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu:
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
a Thực trạng:
truyện ngắn đã trở nên quen thuộc với nhiều giáo viên dạy văn Song trên thực tế, yếu tố này mà phần lớn chỉ đi sâu khai thác phần nội dung tác phẩm Do đó khi
Trang 2học xong tác phẩm nếu “Tets” qua học sinh thì phần lớn các em đều không chỉ
ra !H nghệ thuật trong tác phẩm vừa học, nếu có cũng chỉ là mơ hồ kiểu 8^ ngựa xem hoa”
Thực tế cho thấy đa số học sinh biết cảm nhận và đánh giá về tác phẩm truyện một cách thấu đáo chỉ có thể xảy ra với những giờ giảng văn mà giáo viên
Qua việc dạy học sinh Hà Ninh tìm hiểu và khai thác nghệ thuật truyện ngắn “Lão Hạc”, giáo viên nhận thấy: Phần lớn học sinh biết khai thác và có nhiều phát hiện đặc sắc về tác phẩm, viết tốt đoạn văn thuyết minh (giới thiệu về tác phẩm truyện) Đặc biệt trong một số bài làm văn, học sinh đã có những đánh giá sắc nhọn về nghệ thuật tác phẩm Tất cả diều này có !H là do các em đã
phẩm truyện trong quá trình giảng dạy
* Mặt mạnh:
Đây là khâu quan trọng để học sinh nắm bắt cái hay, cái hấp dẫn trong tác phẩm từ đó có thể đồng sáng tạo cùng nhà văn Thực hiện tốt cách dạy học nàykhi dạy tác phẩm truyệncòn giúp học sinh có khả năng tích hợp tốt với phân môn tập làm văn ở kiểu bài văn thuyết minh về một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích Từ đó nâng cao hiệu quả dạy học văn Đây cũng là khâu quan trọng giúp
* Hạn chế:
phẩm “Lão Hạc” phải lồng vào khai thác cùng nội dung tác phẩm chứ không
!H tách bạch riêng – Bởi nếu tách ra phân tích riêng thì sẽ phá vỡ tính lô gíc của truyện Cũng có khi học sinh quá sa đà tìm hoểu nghệ thuật dẫn đến suy diễn nội dung tác phẩm theo ý chủ quan của mình
b Kết quả của thực trạng:
Ninh, tôi nhận thấy: nhìn chung đa ssố học sinh đều cảm thấy hứng thú, hiểu bà, (' đầu biết nhận ra và khai thác nghệ thuật tác phẩm truyện, một số học sinh
Trang 3khá giỏi đã biết đánh giá về nghệ thuật truyên ngắn của Nam Cao Kết quả cụ
Điểm
hiểu nghệ thuệt truyện ngắn trong các giờ giảng dạy tác phẩm truyện.
B Giải quyết vấn đề:
I Các giải pháp thực hiện:
1 Những quan niệm về tìm hiểu, khai thác nghệ thuật tác phẩm truyện:
Nói đến khai thác, tìm hiểu nghệ thuật tác phẩm truyện, đã có nhiều tranh luận và thực hành thao nhiều cách khác nhau D2 thì cho rằng đã khai thác nghệ thuật tác phẩm truyện phải tách thành mục riêng sau khi đã giảng xong thuật cùng nội dung để tránh lặp lại mà học sinh dễ cảm nhận Song suy cho phẩmvà thông điệp mà nhà văn muốn gửi tới bạn đọc qua tác phẩm của mình Vì
sinh thấy mà phải chỉ ra giá trị thông báo nhiệm màu, tức cái đặc sắc của yếu tố nghệ thuật đó trong tác phẩm
2 Cách tìm hiểu nghệ thuật truyện ngắn:
-
cách thấu đáo.Bởi đây là yếu tố chính để tìm hiểu nghệ thuật trong tác phẩm
- Bước 2: Phải căn cứ vào từng tác phẩm để tìm và chỉ ra nghệ thuật của tác
Ngệ thuật xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lí, ngoại hình, tính cách nhân vật, xây dựng tình huống truyện, nghệ thuật kể truyện, nghệ thuật cấu trúc tác phẩm,
Trang 4ngôn ngữ, lời văn trong tác phẩm có truyện ngắn chứa đựng chất trữ tình, chất thơ, chất truết lí suy ngẫm sâu sắc của nhà văn
- Bước 3: Sau khi phát hiện và chỉ ra yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm, để
dụng, tức cái hay, cái độc đáo của nghệ thuật tác phẩm Đây là khâu quan trọng
dẫn các em phát hiện vừa chỉ ra cái hay của nghệ thuật tác phẩm thì giờ dạy văn mới đạt hiệu quả ít nhất trong giờ học, với học sinh trung bình cũng phải nhận
ra tác phẩm truyện ấy có đặc sắc nghệ thuật gì, còn với học sinh khá, giỏi phải biết cảm và khơi !H cái hay, cái độc đáo của ngòi bút sáng tạo nhà văn trong tác phẩm vừa học
II Các biện pháp tổ chức thực hiện:
Vận dụng học sinh tìm hiểu nghệ thuật truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao
1 Nghệ thuật cấu trúc tác phẩm:
Có thể thấy với các tác phẩm truyện nói chung của Nam Cao và “Lão Hạc” nói rêng,nghệ thuật cấu trúc tác phẩm là nét thành công phải kể đến đầu tiên của nhà văn Và vì thế truyện của Nam Cao hấp dẫn bạn đọc nhiều thế hệ
Mạch truỵên “Lão Hạc” !H tổ chức theo cái lô gíc quanh co quen thuộc và tự nhiên trong nhận thức của ông giáo: cứ ngộ nhận rồi vỡ lẽ, rồi cuối cùng lại kết thúc bằng một vỡ lẽ muộn màng, hụt hẫng Lão Hạc cứ âm thầm chuẩn bị cho cái chết của mình, tình toán đâu ra đấy mà có ai biết- ngay cả đến ông giáo,
Đến khi nhận ra sự “chu đáo” của ông già khổ sở thì cũng là lúc lão Hạc ở vào cái giây phút cuối cùng sắp từ giã cõi đời Cách cấu trúc tác phẩm của Nam Cao
sống ở đời Cái sắc sảo trong ngòi bút Nam Cao là ở chỗ ông cứ viết về những
Trang 52 Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
a Xây dựng nhân vật chính trong mối tương quan với nhân vật khác:
dung lão Hạc
Lão Hạc !H xây dựng song song với ông giáo để đối sánh nổi bật tâm lí
cuộc sống khốn quẫn đến mấy cũng không tiêu diệt !H lòng vị tha ,nhân hậu Còn vợ ông giáo vì quá khổ đã sinh ra lòng vị kỉ, hẹp hòi
còm cõi ấy môtl tình phụ tử thiêng liêng vĩnh cửu Cả đời lão sống là sống cho
rồi khi con trai ra đi, lão luôn sống trong day dứt, ân hận và nỗi dằn vặt “lực bất tòng tâm” Cuối cùng chọn cái chết dể cho con phần sống, để cho con còn
Nam Cao suốt đời nhìn thấy và phản ánh trong tác phẩm của mình
b Xây dựng nhân vật có tính chất điển hình:
Nam Cao, trở nên rạng ngời nhữnh phẩm chất cao đẹp: lòng tự trọng sáng ngời,
áycũng dều nhận ra một nét của riêng mình.Cuộc sống cơ cực, “đói deo đói dắt”
Trang 6của lão Hạc là minh chứng cho cuộc sống đói nghèo , đối mặt với miếng cơm Cái chết dữ dội kết thúc cuộc đời bần hàn của lão hạc ở cuối truyện là minh
nông dân, Nam Cao đã xây dựng và tái hiện trong tác phẩm của mình nhân vật
sáng tạo tài tình của bút pháp thể hiện nhân vật của nhà văn thiên tài Nam Cao
3 Nghệ thuật mêu tả tâm lí nhân vật:
nhân vật trong tác phẩmbởi nhà văn hiểu rất sâu sắc đời sống nội tâm nhân vật mình,cùng suy nghĩ, cùng buồn viu với nhân vật.Một điều dễ nhận ra ở Nam Cao
là nhà văn ít chú trọng miêu tả ngoại hình nhân vật Ông chỉ chú trọng miêu tả những nét, những chi tiết phục vụ cho biểu hiện tâm lí nhân vật Những ai đọc
nỗi đau đớn, ân hận của ông già nông dân chân chất hiền lành sau khi vừa bán
con Vàng yêu quí: “Lão cố làm ra vẻ vui vẻ Nhưng trông lão cười như mếu và
đôi mắt lão ầng ậc nước ”; “Mặt lão đột nhiên co rúm lại, những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra Cái đầu lão ngộe về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít Lão hu hu khóc ”Chỉ cần vài chi tiết miêu
Nam Cao là nhà văn đã thể hiện thật chân thật, thật cụ thể và chính xác tuần tự từng diễn biến tâm trạng cứ dâng lên không thể kìm nén nỗi đau, cũng rất phù diễn tả tâm trạng nhân vật mình từ đầu đến cuối, từng nét, từng cử chỉ dẫn tới
Văn Nam Cao cứ điềm tĩnh, cứ nhẹ nhàng mà luồn lách khám phá chiều sâu nội tâm, ngóc ngách tâm hồn và cả những day dứt, dằng xé trong nội tâm nhân vật Xung quanh việc bán con Vàng, lão Hạc đau đớn dằn vặt mình vì “Bằng nấy
Trang 7tuổi đầu còn lừa một con chó ” Lão xót xa đến cùng cực khi phải đứng ' một sự lựa chọn thật nghiệt ngã, dẫu có chọn bên nào cũng không tránh !H
đau đớn và mất mát:Muốn sống thì lỗi đạo làm cha mà muốn tròn chữ đạo với con trai, muốn giữ nhân cách trong sạch thì phải chọn cái chết (Nếu lão sống thì
láng giềng – cả hai điều ấy lão Hạc đều không thể.)
Có thể nói miêu tả tâm lý nhân vật chính là biệt tài trong sáng tác của Nam Cao Khắc hoạ tâm trạng nhân vật, Nam Cao không dùng ở miêu tả những tình cảm, cảm giác nhân vật mà ông còn đi sâu khai thác cách suy nghĩ, thậm chí ý nghĩ bên trong của nhân vật Vì vậy, truyện của Nam Cao có khả năng thâm
trái tim
4 Nghệ thuật kể chuyện.
Một trong những yếu tố tạo nên thành công truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao, phải kể đến nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn và vô cùng sinh động Toàn bộ câu chuyện từ đầu đến cuối đều !H kể bằng ngôi thứ nhất “tôi” (nhân vật ông cảnh đời Lão Hạc nên, ông giáo kể chuyện trở nên gần gũi, chân thực và khách
bộc lộ trữ tình
Việc chọn ngôi kể thứ nhât, nhà văn có thể sử dụng nhiều loại giọng điệu khác nhau khiến câu chuyện diễn ra tự nhiên và sâu sắc, thú vị
5 Chất triết lý sâu sắc.
phẩm của mình, dù ít dù nhiều bao giờ nhà văn cũng nói lên tiếng nói của mình,
trời chiêm nghiệm, suy ngẫm diệu kỳ
Trang 8dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi toàn những cớ để cho ta tàn nhẫn Không
Qua thật đọc những suy nghĩ này ta nhận ra sự chiêm nghiệm cuộc đời, mắt quan sát qua tấm lòng nhân hậu của Nam Cao, giúp ông khẳng định !H thái độ sống, một cách ứng sử mang tinh thần nhân đạo Ta khẽ lắng nghe lời khuyên
quán trong sáng tác của Nam Cao
chuyện đời Lão Hạc xin Binh ít bã chó, cái chết dữ dội của Lão làm mọi một thêm đáng buồn cuộc đời 9 hẳn đã dáng buồn, hay vẫn đáng buòn giáo buồn, thất vọng ' sự thay đổi cách sống “đói ăn vụng, túng làm càn” Hạc thì suy nghĩ của ông có nhiều biến chuyển Cuộc đời này không đáng buồn
dĩ
C Kết luận
1 Kết quả nghiên cứu:
truyện ngắn trong dạy học tác phẩm Lão Hạc ở lớp 8, tôi đã thu !H kết quả
pháp học tập này Từ chỗ các em còn mơ hồ, 9 biết xác định yếu tố nghệ
Trang 9thuật trong tác phẩm chuyện đến chỗ biết tìm ra nhiều đắc sắc nghệ thuật rồi chỉ
rõ tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó trong truyện ngắn một cách chính xác
nghệ thuật truyện ngắn:
cho nhận thức và lĩnh hội kiến thức Mong !H sự đóng góp ý kiến bổ sung từ các đồng nghiệp để công việc dạy văn của chúng ta cũng là một nghệ thuật tác
2 ý kiến đề xuất.
- Với nhà trường.
giáo viên ngữ văn
trong huyện, tỉnh để giáo viên có dịp trao đổi, học hỏi kinh nghiệm dạy học
- Với Phòng GD&ĐT.
+ Đề nghị Phòng GD&ĐT tạo điều kiện giúp đỡ về trang thiết bị, đồ dùng dạy học để việc dạy và học đạt hiệu quả cao
Trang 10pháp, cử giáo viên dạy giỏi dạy thực nghiệm các tiết học khó để giáo viên cùng rút kinh nghiệm, học hỏi
Hà Ninh, ngày 25 tháng 03 năm 2010
Người viết
Lê Thị Hinh
Trang 11Môc lôc