Ma Văn Kháng và dòng chảy văn chương

Ma Văn Kháng và dòng chảy văn chương

Ma Văn Kháng và dòng chảy vấn chương

Tác giả: Người Đại Biểu

Dong eBook va Share bởi Thư viện sách điện tử Online:

wWw.VietLion.Com

Ma Văn Kháng kế những câu chuyện đời, giúp người ta có thêm kinh nghiệm sống để vững vàng, tự tin trong trường đời Anh là một sức chảy xiêt, góp một lực mớ mang dòng chảy văn chương

Đầu năm 1974, trong một chuyên đi thực tế Bình Trị Thiên, đến thị xã Đồng Hới, chúng tôi được

gặp hai nhà văn: Hà Minh Tuân (1929-1992), người gốc Hưng Yên nhưng cả đời gắn bó với Hà

Nội, một nhà văn tài năng của văn học Việt Nam với những tác phẩm đặc sắc về Hà Nội là Trong lòng Hà Nội (1957), Hai trận tuyến (1960), Vào đời (1962) Và, Ma Văn Kháng, người sốc làng Kim Liên, Hà Nội, nhưng đang được công chúng văn học rất chú ý với những truyện ngăn anh viết

vé cuộc sông, con người vùng cao Tây Bắc Gặp hai anh, chúng tôi có cảm nhận răng, chỉ mới ngoài 40 tuổi nhưng những tác phẩm quan trọng của đời văn Hà Minh Tuân đã được anh hoàn tat Còn Ma Văn Kháng cũng sắp vảo tuổi 40, gần 15 năm cầm bút, giải Nhì (Không có giải Nhất) cuộc thi Bao Van nghé nam 1968, truyén Xa Phu (1969) giàu chất sắc tộc, ngôn ngữ lung linh và đa cảm, được đánh giá cao trong đời sống văn học; Nhưng những tác phẩm chủ yếu của anh có lẽ đang còn

ở phía trước Thể trạng anh không mạnh khỏe 14m, nhưng qua cách anh quan tâm tới những vân đề đời sống, qua lối anh ngẫm nghĩ về chuyện đời và nghê văn, tôi cảm thây Ma Văn Kháng là một nhà văn rất đồi dào bút lực Nhưng, như ước đoán vậy, chứ khi ây chúng tôi còn chưa biết răng, thời gian đó Ma Văn Kháng đang hoài thai một tác phẩm quan trọng của anh, cũng là một tác phẩm lớn cho nền văn học Việt Nam: tiểu thuyết Đồng bạc trắng hoa xòe

Tên khai sinh của anh là Đình Trọng Đoàn, sinh năm 1936 Năm 1948, anh được người anh đưa vào

Trường Thiếu nhi ViệtNam, rồi được chuyển sang Đội Thiếu nhi Nghệ thuật của nhạc sỹ Lưu Hữu

Phước, ít lâu sau lại vào Trường Thiếu sinh quân Việt Nam Trong thời gian này, Đinh Trọng Đoàn

được đoàn thê đặt cho cái tên Nguyễn Kháng (Kháng là kháng chiên) Kết thúc kháng chiến chông

Pháp, anh học xong Trung cấp Sư phạm ở Khu học xá Nam Ninh (Trung Quốc) thì lên dạy học ở Lao Cai Con đường số phận mỗi lúc một đưa anh xa Hà Nội, lên với Tây Băc xa xôi trùng điệp rừng núi Có một thời gian anh được điều đi làm công tác thuê nông nghiệp tại thôn Tùng Dung, xã Nam Cường, huyện Bảo Thăng Anh bị sốt rét ác tính, năm liệt giường nhiều ngày Có một người

bạn lớn tuổi là anh Ma Văn Nho, phó chủ tịch huyện Bảo Thăng đã lặn lội tìm thầy thuốc chữa khỏi

bệnh cho anh Sau đó, hai người thành anh em kết nghĩa Và rồi bút danh Ma Văn Kháng là do một

ân tình cuộc sống ma có, chứ không phải là một cái tên đặt cho có vẻ miễn núi, đã ký dưới tác phẩm

đâu tay Phố cụt Anh Ma Văn Nho là người dân tộc Kinh, quê ở ấm Thượng, Yên Bái, chứ không

phải là người dân tộc thiểu số Truyện Phố cụ đăng tháng 3.1961 trên Báo Văn học, tiền thân của Bao Văn nghệ Cũng năm 1961, Ma Van Khang di hoc Đại học Sư phạm Hà Nội Năm 1964, sau khi tốt nghiệp, anh lại lên Lao Cai, vừa dạy học vừa viet những truyện ngắn về cuộc sống, con người trên vùng đất Lao Cai, năm 1969 anh cho in trong cuốn Xa Phu, va cudc doi co thém một nhà văn

Có một bước quan trọng nữa trên đường đời nhà văn là sự điều động anh lên làm thư ký cho ông Trường Minh, bí thư tỉnh ủy Lao Cai Ở Cương vị công tác mới này, Ma Van Kháng có dip tiép can kho tải liệu lưu trữ của tỉnh ủy và được tiếp cận những tài liệu VvừỪa CÓ phân bí ân vừa rất sống động

về công cuộc tiểu phỉ trừ gian của Lao Cai nói riêng và của miền Tây Bắc nói chung Sau nhiều năm sống ở đây, Ma Văn Kháng coi Lao Cai là quê hương thứ hai của mình với biết bao buồn vui sướng khổ cùng mảnh đất này Giờ được sục vào nguồn tải liệu chất chứa những biến động ghê

người, Ma Văn Kháng hiểu thâm thía một hiện tượng cuộc sống đặc biệt đến quai di, la chế độ thổ

ty phong kiến thế tập phiên thần, đã tồn tại hàng trăm năm Những dấu vết sau cả trăm năm còn lại

ở Lao Cai mà Ma Văn Kháng vẫn còn nhớ khi mới lên sống ở đây Thị xã, một con phố nhỏ với

biển tên cũ còn sót lại Rue de Carvanes, kéo dài từ Hồ Kiều, dọc theo sông Đảm Thi, đến cái xóm

nhỏ thuần dân lao động chuyên làm các nghề cốn bè, đan cót, căt cỏ ngựa Con phó dài chừng

300m va con may căn nhà gác kiểu kiến trúc Tây âu của các nha mai ban, nhu A Lim, Tran Ca

(người Hoa) và vài cửa hàng thuốc bắc, sòng bạc, mây quán ăn với những chiếc đèn lồng đỏ treo

suốt đêm trước cửa, còn có Sở mật thám và một số công sở của nhà nước bảo hộ Từ con phố chính

này, có những hẻm phô với bậc gạch xây dẫn xuống sông Đầm Thi trong xanh quanh năm Ngoài cái thị xã Lao Cai như vậy, còn một Lao Cai to lớn, bao la, núi rừng hùng vĩ, dữ dội, Ma Văn Kháng cứ thay hién hién khi anh suc vao nguon tài liệu lưu trữ Hiển hiện thực sự sinh động là cuộc sông của mây cán bộ Việt Minh trong chuyên đi vô cùng mạo hiểm, ly kỳ, đến các vùng Bắc Ha, Si

Ma Cai, Pha Long, Mường Khương, Bản Lầu nhằm thuyết phục các thổ ty góp công, góp sức tiêu diệt Việt Nam Quốc dân đảng, giải phóng tỉnh nhà Bởi tình cảm găn bó sâu sắc với Lao Cai, băng

sức cảm và sức nghĩ của một nhà văn lớn, Ma Văn Kháng hứng thú với cuộc độc hành kỳ đạo, độc

thiện kỳ thân đầy kiêu hãnh của những cán bộ Việt Minh Và, anh thấy hiện dần lên vóc dáng một tiểu thuyết sử thi, đó là Đồng bạc trắng hoa xòe, anh khởi thảo từ năm 1972

Đây là thời gian văn chương nước ta rất ổn định với một dòng chủ lưu là văn chương biểu dương, minh họa Chúng tôi biết phần nào thực tế đời sống văn học thời kỳ đó, nên thây dễ hiểu, Ma Văn Kháng được bạn đọc rất yêu mến qua tác phẩm Xz pj„ và đã 37 tuổi anh vẫn còn là một nhà văn trẻ (1) Nhưng, dù là một nhà văn đang được công chúng văn học ưa chuộng, Ma Văn Kháng van thay chưa hài lòng về những truyện ngăn mình đã in ra Trong sự chưa hài lòng về văn mình có hàm

chứa sự chưa hài lòng về văn học đương thời Anh là người ít nói, nghĩ nhiêu, rồi viết Một mạch

sáu tháng liên tục, Ma Văn Kháng viết xong Đồng bạc trắng hoa xòe Đến năm 1979, nhà xuất bản Văn học mới xuất bản pho tiểu thuyết sử thi dày sáu trăm trang này Lịch sử cận — hiện đại của Lao Cai và của cả miền đất bao la đầy bí hiểm phía Tây bắc Tổ quốc ta được trình bày qua những trang văn giản dị, với một tâm lòng nông nàn thương yêu lịch sử của nhà văn Đời sống văn học đương thời đón mừng thành công mới của Ma Văn Kháng Thời gian này, Ma Văn Kháng đã chuyển về làm việc ở Hà Nội, quê hương của anh Nhưng cuộc sống của Lao Cai, của Tây Bắc mà anh da ném trải mây chục năm trời vẫn cứ cuộn lên trong anh Ma Văn Kháng viết tiểu thuyết 7rzăng non xong lan dau, dé day; R6i dồn sức viết tiêu thuyết với tên ban đầu là7ố phỉ và năm 1983 được xuất bản

với tên là Vừng biên ải Đây là tác phẩm tiếp theo của Đồng bạc trắng hoa xòe Những nhân vật mà

nha văn yêu quý lại đi tiếp đường đời của mình Đó là bí thư tỉnh ủy Lê Chính, cán bộ quân sự Nguyễn Đắc, chàng trai Pao được Ma Văn Kháng mô tả trong cuộc dân thân vào cơn lốc của chiến tranh giải phóng Và, những đầu sỏ phi Giàng A Li, Chau Quán Lỗ cũng tiếp tục xuất hiện rồi hoản tat vai trò của minh

Dường như dòng chảy văn chương của một nước mỗi khi có thêm một tải năng có tầm cỡ nhập vào, thì nó được mở mang thêm và chảy mạnh hơn Có thê nói, Ma Văn Kháng hòa mình vào dòng chảy văn chương nước ta nửa sau thế kỷ XX với tác động như thế Văn chương nước ta từ sau năm 1945

có thêm một chi lưu đặc biệt Một số tài năng từ miền xuôi lên sống găn bó nhiều năm với cuộc

sống, con người các dân tộc ở miền núi, như Tô Hoài với Việt Bắc, như Nguyên Ngọc với Tây Nguyên, rồi Mạc Phi Những nhà văn đó bằng các tác phẩm tâm huyết, cùng những sáng tác của tác giả dân tộc đã tạo nên một bộ phận đẹp để của văn chương Việt Nam hiện đại là văn chương viết về miễn núi và dân tộc Đi sau Tô Hoài và Nguyên Ngọc một chặng thời gian, Ma Văn Kháng được chuẩn bị chu đáo hơn về kiến văn và có được tâm nhìn của thời đại mới hơn Bắt đầu không chỉ băng kể những câu chuyện có tính hấp dẫn về sắc tộc, Ma Văn Kháng sáng tạo những tiểu thuyết sử thi, mot thể loại văn học có tầm vóc xứng đáng nhất với số phận lịch sử của miền Tây Bắc cũng như số phận những con người nơi ây Sau những tác phẩm nêu ở trên, anh cho in tiểu thuyết Trăng nơn, tiêu thuyết Gặp gỡ ở La Pán Tần, tồi viễt cả loạt truyện ngăn như Ä⁄Z Đại Cau - người quét chợ Mường Cang, Giàng Tả, Kẻ lang thang sau này anh in trong tập Móng vuốt thời

gian dày ngót 500 trang Có thể thây Ma Văn Kháng đã sửa lại và viết mới cả loạt tác phẩm trên vào đầu những năm 1980 là một việc làm rất đũng cảm Anh tự thay đổi mình, như anh tâm sự là

phải kết thúc thứ văn chương minh họa, âu trĩ, thiếu tình đời thực Đó là bước đi mới của Ma Văn

Kháng tiễn gần đến văn chương thật, cần thiết cho con người, có ích đối với cuộc đời Ma Văn Kháng là hiện tượng văn chương lớn Chúng tôi mạnh dạn khăng định, mảng văn chương về miền

núi và dân tộc, được khởi lên đầu những năm 1950 và đạt tới thành tựu những năm cuối thế kỷ XX,

là một thành công của văn hóa Việt Nam ta Trong thành công đó, có sự đóng góp nỗ lực của tài năng Ma Văn Kháng

x

Nhin lại đời văn của Ma Văn Kháng, chúng tôi hay nghĩ đến lời tuyên bố quan trọng của Paul Eluard, thi hào của Pháp trong diễn văn đọc tại London nước Anh răng: “ Tất cả các nhà văn có

trách nhiệm khang định cuộc đời mình phải bắt rễ vào đời sống ” Có thể những năm mười tâm đôi

mươi, Ma Văn Kháng chưa ý thức được cuộc băt rễ cuộc đời mình vào đời sống, nhưng con đường

số phận anh đã làm điều đó Cuộc bắt rễ vào cuộc sống Lao Cai, Tây Bắc suốt mây chục năm

trường đã khiến anh có những thành công thực sự đóng góp cho nền văn học đương thời Phần đầu đời văn Ma Văn Kháng chủ yêu với đề tài đâu tranh cách mạng, những nhân vật trong văn chương của anh hâu hết là những con người hành động, bị cuốn theo những vận động của lịch sử ở vùng thượng du Đó là những cán bộ, chiến sĩ trong cuộc độc hành kỳ đạo, độc thiện kỳ thân, dân hết mình vào cơn lốc chiến tranh vừa khắc nghiệt, nặng nề, vừa hào hùng, lớn lao Đó là những người dân nhiều đời sông trong chế độ thổ ty quái dị, như những người trong gia đình Giang Lau day bi

đát Đó là những thổ phi đầu sỏ Giảng A Lử, Châu Quán Là Từ cuối năm 1976, Ma Văn Kháng

về sống ở Hà Nội, làm việc tại nhà xuất bản Lao động Cuộc dẫn dắt của số phận đã đưa anh về quê

hương của mình và cuộc bắt rễ vào đời sống đô thị khiến anh làm nên phần thứ hai của một đời văn Cuộc sống thành phố sau chiến tranh nảy sinh nhiều điều không như người ta hy vọng Đời sống vật chất thật nhiều cực nhọc Cuộc sống tinh thần vập vào những bề tắc, cái cao đẹp có nguy cơ DỊ vùi dập trước những tha hóa đang lan tràn trong xã hội Ma Văn Kháng đã phải nghĩ ngợi rất nhiều về thân phận của tầng lớp trí thức Đó là loại người, ngày xưa được gọi là kẻ sĩ, có hiểu biết hơn người, nhạy cảm và hay bị dăn vặt trong tâm can, nên cũng dễ bị tổn thương trước những hỗn tạp cuộc sống Một khi đời sống suy thoái, người trí thức gặp rất nhiều rắc rồi trong cuộc sống riêng tư, dễ sa vào những bi kịch

Vào năm 1977, được dự một hội nghị thi đua, nghe bản báo cáo nhan đề Tìm diệt tổ mối trong than

đê của một kỹ sư thủy lợi, Ma Văn Kháng mới biết hầu hết các vụ vỡ đê từ trước đến nay đều do ân

họa tổ mối mà ra Trên đường về nhà, anh cứ ngẫm nghĩ về câu thơ của Nguyễn Trãi: “7ổ kiến nhỏ

sụt toang đê vỡ ” Câu thơ xưa, cuộc đời trước mắt bề bộn ngồn ngang với những xô dập ghê gớm, khiến lòng đau thắt, và thành một ám ảnh nặng trĩu Và rồi nó bùng lên thành cơn xúc cảm mạnh

mẽ, khiến Ma Văn Kháng bắt tay vào viết tiểu thuyết Ä⁄wa mùa hạ Từ cuộc sống ở nơi gia đình anh

cư ngụ ngõ 22l phó Nguyễn Khuyến, căn buồng 8m2 mà cả nhà đến 6 người sống chen chúc Đến cuộc sông hàng ngày trên đường phó mà ngày ngày anh gap Rồi ở cơ quan, cán bộ, nhân viên đều

có cặp lông cơm đem theo để ăn trưa, cứ gặp nhau là ngôi quanh bàn nước bàn luận về giá cả sinh hoạt, hay kể những chuyện vừa xảy ra ở hẻm nọ, phó kia Tắt tần tật, là vô cùng nhiều chỉ tiết, sự kiện và cả nhân vật, Ma Văn Kháng nhặt lây rồi với tâm huyết, tình thương xót cuộc đời và tải năng

riêng anh có, da sang tao nén Mua mua ha

Năm 1982, Mua mùa hạ được xuất bản, có bị xếp lại gan một năm sau mới được phát hành, nó trở

thành tiêu thuyêt gây dư luận xôn xao nhât trong đời sông văn học thời kỳ trước đôi mới Trong tac

phẩm này, có hai nhân vật tích cực theo quan niệm truyền thống thì đều bị chết Nam chết vì bạo bệnh Trọng chết khi đang cứu đê, chống lũ Còn có một đoạn văn hay xuất thần mô tả cuộc ái ân của loài mối Và, những cái đó thành cớ cho một số người kêu ca, phàn nàn về Ä⁄z mùa hạ, ngay

cả khi nó đã chiễm được lòng mến chuộng của bạn đọc rộng rãi!

Năm 1985, Ma Văn Kháng xuất bản tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn, rất nhanh chóng, nó được

bạn đọc bàn luận nhiều Là cuốn tiểu thuyết nói về vân dé gia đình Sau khi chiến tranh kết thúc huy

hoàng, chuyện mưu sinh ngày thường lại khiến một gia đình vốn ổn định trở nên chao đảo Trên đường phó, trong cơ quan, trường học, nhà máy nhan nhản chuyện tiêu cực Cuộc sống ngoài xã hội như vậy, tật yêu nó sẽ chen vào cuộc sống các gia đình Quan hệ anh em, vợ chồng, cha con và

cả gia tộc nghiêng ngả như gặp sóng to gió lớn Sự sa ngã của Lý, roi sự hư hỏng của Cần là những tôn thương rất đau đớn của một gia đình, của cả gia tộc Dù vậy, vẫn còn có Luận, vừa từng trải, vừa nhạy cảm, lại nhẫn nhịn Nhân vật trí thức trong tác phẩm của Ma Văn Kháng thường là những con người tĩnh tế và nhạy cảm như Luận Phải là Luận mới có thê trong đêm đi bộ cả chục cây sô

về nhà, đứng bên ngoài, nhìn lên căn buồng của hai vợ chồng với tình yêu nông nàn, êm dịu, và mới

biết nhìn nhận lẽ đời thật giản di, thâm thía: “Có dân tộc nào khổ như dân tộc mình! Trong hoàn

cảnh ấy, con người muốn sông được, phải lớn lao, cao thượng lãm, em à Có thể nói, Ma Văn Kháng đã gửi găm nhiều buôn khổ của đời anh, tâm huyết và hy vọng của anh về con người và đời sông vào những nhân vật trí thức mà anh tạo nên! Ä/wa mùa hạ vàMùa lá rụng trong vườn đã khiến

Ma Văn Kháng thành nhà văn “ăn khách”, được cuộc sống đời thường rất ưa chuộng Hai tiểu thuyết đó của anh như là những dấu hiệu đến sớm của một thời kỳ khác hăn trước Và rồi, năm

1986, công cuộc đổi mới mở bung, không ít người ngỡ ngàng, có người còn choáng váng Những

người trí thức lập tức tự chuốc lây một trách nhiệm là phải nhận thức, nhận thức lại, nhận thức thêm

về quá khứ, hiện tại và muốn tiên liệu cuộc sống tương lai Bút lực đang độ sung mãn, Ma Văn

Kháng viết Đám cưới không có giấy giá thú là một tiểu thuyết luận đề vốn rất hiếm có trong văn

chương nước ta thời ây Tính luận đề của tác phẩm dày đặc và mạnh bạo qua những đoạn đối thoại giao đãi, những khắc khoải tâm tư các nhân vật, đặc biệt là qua ba bức thư của một học sinh, những

nỗ lực tìm lời giải đáp cho cuộc sống nhân sinh đang rơi vào bế tắc Nhân vật chính của Đđm cưới không có giấy giá thú là Tự, một con người luôn khắc khoải, dẫn vặt bởi sự sa sút của nhân cách người thầy giáo; Đây lo lăng, buồn tủi về thế cuộc; Nhưng luôn gắng giữ cho trọn tâm lòng một

người thay, dành hết tâm lực cho học sinh Một người trí thức thật đẹp, và cô đơn Qua tiểu thuyết

này, dường như Ma Văn Kháng viết về bản thân, trong cái nhìn tổng quan mấy chục năm ở một trường cấp ba bé nhỏ tại một tỉnh lẻ, với biết bao hạnh phúc va tui buôn của một thân kiếp cô

lẻ Đám cưới không có giấy giá thú chữa đựng những ý tưởng rất không phù hợp với quan niệm chính thông đương thời Người đọc thấy trong cuôn sách sự vận dụng các lý thuyết, nhăm lý giải cho kỳ được thân phận người trí thức tiêu tư sản ở nước ta Mặc dù là tiêu thuyết luận đề, tác phẩm này vẫn chứa đây sự sống Ma Van Khang 1a nha van tai ba trong tao dung chi tiết sống, nên những trang viết của anh thật sinh động, và nội dung tác phẩm vào lòng người đọc tự nhiên, thâm

thía Đám cưới không có giấy giá thú được xuất bản như một điều may mắn Nó được tái bản nhiều

lần, bởi nó là luận đề, đã đặt ra cho người đọc những vấn đề lớn về con người, cuộc sông và bởi nó

là văn chương sinh động, nơi lưu giữ những hình ảnh đời song, nó là chuyện của cuộc đời này với biết bao nước mắt, mô hôi và phập phông hy vọng Sau này, cuối thế kỷ XX, Ma Văn Kháng còn viết về nhân vật trí thức nữa trong tiểu thuyết Ngược dong nước lñ là Khiêm Khiêm cũng trải qua nhiều đau đớn cả về thể xác và tinh thần, nhưng vẫn tiễn đến với người đàn bà anh yêu, như một

cuộc ngược dòng tìm đến những giá trị thực sự của con người Không mới hơn những tác phẩm

trước về ý tưởng xã hội, nhưng trong Neược dòng nước li, nha văn vẫn truyền cho người đọc

những lo lăng về người trí thức cứ luôn phải đương đầu với nhiều cạm bẫy trên đường đời Người đọc cũng thật sự thương cảm khi thây những chuyện cơm áo hàng ngày cứ ghìm đầu người trí thức

xuống mặt đất

Mạnh dạn nhận định, nhà văn Ma Văn Kháng là người đổi mới sớm nhất trong tư tưởng văn

chương ở nước ta nửa cuối thê kỷ XX Đặc biệt, trong thế giới nhân vật của anh, người trí thức đương thời có vai trò quan trọng, là linh hồn và tư tưởng của nhiều tác phẩm Những năm 1980, người đời lao vào kiếm tiền, nhà nghiên cứu văn hóa thì nuôi chó cảnh, các chuyên gia kỹ thuật cuộn thuốc lá điều đem bỏ mối cho các quán nước vỉa hè, giáo viên không dạy thêm ngoài giờ thì buôn tem phiếu Để sống được, người ta làm bất cứ việc gì có thể kiếm thêm đồng tiền, kể cả chuyên chở hàng lậu trên tàu Thống nhất Trong cuộc sống xô bỏ, chen lân, người trí thức không

né tránh đi đâu được Và bởi họ yếu ớt, lại luôn muốn giữ mình trong sạch, nên đã bị rơi vào bị

kịch Ma Văn Kháng là nhà văn viết về bi kịch của người trí thức nước ta hay và thâu tình đạt lý bậc nhất Xuất hiện sau những tác phẩm viết về trí thức của Ma Văn Kháng một thời gian, có nhà văn

cũng rất mạnh bạo viết về người trí thức nước ta, là Nguyễn Huy Thiệp Nguyễn Huy Thiệp mô tả

các trí thức xưa kia cũng có những nhân cách cao thượng, như Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương còn

khi nhìn nhận người trí thức hiện tại thường chỉ thây sự xấu xa, đê tiện và cho đó là “sự ngu dốt của bọn có học” Ma Văn Kháng viết về bi kịch của người trí thức với sự thương cảm và trân trọng sự

có học ở họ cũng như bản chất chân, thiện của họ Đó là các nhân vật Trọng, Luận, Kha, Tự, Khiêm Anh mô tả bị kịch cuộc đời họ với những buồn khổ, tủi nhục, bị tước đoạt hạnh phúc, thất

bại đau đớn Anh cũng chỉ đúng căn nguyên: họ là nạn nhân của cái ác hoành hành, cái xâu lộng quyền Nhưng, Ma Văn Kháng yêu quý những nhân vật đó, những nhân cách cao đẹp luôn vượt lên tất cả những toan tính tầm thường Chúng tôi nghĩ, anh có tham vọng sáng tạo nên những nhân vật

lý tưởng trong thời đại của mình Rất nỗ lực trong lao động sáng tạo, nên những nhân vật trí thức trong tác phẩm của anh đã có sức sống và nó truyền cho người đọc sự âm lòng, tình yêu cuộc sống

và niềm tin sâu xa răng cái chân, thiện bao giờ cũng có trong cuộc đời

* OOK

Nhìn nhận nhà văn Ma Van Khang va dong chay van chuong, du chi 6 khu vuc van xudi, hep hon một chút, ở tiểu thuyết, chúng tôi mạnh dạn nhận xét về đòng cháy Sau hiện tượng Hoàng Ngọc Phách với tác phẩm 7á 74mm 1925, vào loại mở đầu cho văn chương lãng mạn, có lẽ do những tích trữ sâu xa của văn hóa dân tộc bỗng gặp những kích thích lớn của văn minh thời đại, dòng văn

chương Việt Nam hiện đại đã được khai mở Lập tức, nó có được những tài năng lớn, khiến dòng

chảy trào tuôn và mở rộng ngay từ những năm 1930 Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng là rực

rỡ nhất Những đóng góp của Vũ Trọng Phụng cho văn chương Việt Nam trong lĩnh vực tiểu thuyết

là rất lớn Đặc biệt, tiểu thuyết Số đỏ là đỉnh cao sáng chói có sớm cho văn chương hiện đại nước ta

Từ đời s sông xã hội đương thời, Vũ Trọng Phụng sáng tạo nên thế giới nhân vật trong văn chương ông, một thế giới con người vong quốc nô, vô vàn đau khổ cả tâm hồn và thê xác Đến mirc, hau như ông chỉ thương xót các nhân vật đó, chứ không thể trân trọng họ Những năm tiếp theo, có đà rồi, dòng chảy văn chương tiếp tục, một số nhà văn có sự chủ động nhìn nhận cuộc sông xã hội với những hy vọng mới và muôn xây dựng những mẫu nhân vật vươn tới hạnh phúc Nhưng xu thế này ngày môi thêm nặng tính duy ý chí Bởi vậy, nhiều thập ký liền, trong văn chương nước ta (không

đề cập văn chương nửa nước phía Nam trước năm 1975) dường như mâu hình công, nông, binh dân trở thành mâu hình chính yêu Nhiều nhà văn đã vô hình trung xây dựng nên những nhân vật tương đối giống nhau về thành phân xã hội và về lý tưởng cuộc sông Đó là cả một quá trình dài, dòng chú đạo của văn chương nghiêng hăn vẻ biểu dương, minh họa Ngay trong phần dau của đời văn

Ma Văn Kháng, dẫu anh có những thành công, đóng góp lớn cho văn học, nhưng không thể tránh

được hết những hạn chế lịch sử của dòng văn chương chủ đạo đương thời Sự hơn người của Ma Văn Kháng thời ây là những tác phâm của anh chất chứa rất nhiều sắc thái bi tráng của lịch sử miền Tây Bắc và những nhân vật anh tạo nên có một cuộc sông day tráng khí! Cho đến những năm 1980,

Ma Văn Kháng đã có bản lĩnh để nhận thức lại, nhận thức thêm vệ cuộc sống cũng như văn chương Cuộc sống, dẫu nhiều vùi dập, nhưng lịch sử đất nước đã tiến tới thời kỳ độc lập thống nhất Vậy nên con người có bị sa vào bi kịch thì cũng là bi kịch của lề thói quản lý xã hội, chứ không phải là

bị kịch những con người trong bị kịch dân tộc, bị kịch lịch sử Thời gian và bản chất xã hội đã khiến

tài năng Ma Văn Kháng nhìn cuộc đời với những hy vọng, khác han các nhà văn nửa đầu thế kỷ

XX Kinh nghiệm văn học và sự bắt rễ cuộc đời mình vào cuộc đời rộng lớn đã giúp anh nhìn

những người trí thức với tâm lòng thương yêu, trân trọng, và cả kỳ vọng vào ho Va, nha văn Ma Văn Kháng đã thể hiện vai trò của mình trong dòng chảy văn chương cuối thê kỷ XX băng tài năng riêng anh có, cùng vị thế mới của đất nước ta

Cùng những tác phẩm nói đến ở trên, Ma Văn Kháng còn viết nhiều tác phẩm khác nữa Năm 1989,

anh có tiêu thuyết Côi cút giữa cảnh đời, kề về Duy và một thân phận trẻ nhỏ bị xô đây, phiêu dạt

Chừng 200 trang sách mà thâm đẫm bao buôn thương trần thê Năm 1992, Ma Văn Kháng có tiểu thuyết Chó Bi, đời lưu lạc, cũng viết VỆ những thân phận trẻ em bất hạnh Trong tác phẩm này có nhiều trang miêu đả loài vật và cảnh sắc thiên nhiên bằng ngôn ngữ day mỹ cảm Những năm tháng khó khăn về Cuộc sống cơm áo, nhất là quãng ngày mới chuyên cư về Hà Nội, những khoản

nhuận bút truyện ngăn thật sự có ích đối với gia đình anh Hơn nữa, bản thân Ma Văn Kháng rat

yêu thể tài này Có những lần gặp nhau, tôi nghe anh nói liên tục về truyện ngắn anh đang viết, sẽ

viết Trong đời sống văn học, Ma Văn Kháng đã tạo được một uy tín lớn trong thể tài tự sự nhỏ này

Kế cả hai phần đời văn Ma Văn Kháng, viét cam cụi, liên tục được hơn mười tiểu thuyết và chừng

ây tập truyện ngắn

Đã hơn 30 năm, kể từ lần gặp anh ở Bình Trị Thiên mà chúng tôi tiên cảm là những tác phẩm chủ

yếu của Ma Văn Kháng đang còn ở phía trước Nay thì những tác phẩm quan trọng của anh đã phía sau lưng rôi Anh đã ngoài 70 tuổi Và, cũng tới tuổi 70, anh cùng gia đình đã xây được căn nhà riêng tương đối đủ tiện nghi Sống ở căn nhà này, Ma Văn Kháng cũng bắt tay vào viết hồi ký về đường đời mình, cũng là đường văn chương Anh đã có cái tên cho cuốn sách Năm tháng nhọc nhăn, năm tháng nhớ thương Chúng tôi nghĩ, cuỗn sách sẽ có giá trị xã hội Qua những dặm dài nhọc nhăn va đây thương cảm, sô phận không giống bao số phận khác đã khiến anh trở thành một nhà văn khác hăn các nhà văn khác cả về cách quan tâm đến đời sống xã hội, cả về cá tính văn chương Ma Văn Kháng rất tỉ mỉ trong chi tiết sống và bao giờ cũng cau truc tac phẩm rất vững chắc Khi viết tiểu thuyết, anh rất tài ba, luôn có một câu trúc vững chãi về chiêu rộng của không gian, lại có chiều sâu đặc sắc từng lớp thời gian Ma Văn Kháng kê những câu chuyện đời, giúp người ta có thêm kinh nghiệm sống để vững vàng, tự tin trong trường đời Và đặc biệt, Ma Văn

Kháng có một bút lực thật dồi dào, câu chữ cuồn cuộn đưa người đọc vào vùng cuộc sống do anh

tạo dựng nên Ma Văn Kháng là một sức chảy xiết, góp một lực mở mang dòng chảy văn chương