* Một số nét nổi bật về địa lí,chính trị,tiền tệ của các nớc hậu Xô Viết: - NgaRussia: Diện tích:17.075.200 km2.Thủ đô: Mátxcơva.Chính thể: Cộng hoà liên bang Nga có 21 nớc cộng hoà nhỏ:
Trang 1Liên Xô,Tiệp Khắc và Nam T bây giờ thành bao nhiêu nớc?
***************************************
Vào cuối thế kỉ XX ,đã xảy ra một biến cố to lớn,ảnh hởng sâu sắc đến cục diện chính trị thế giới đó là sự sụp đổ của Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu.Đây cũng chính là tổn thất nặng nề của lực lợng xã hội chủ nghĩa từ một hệ thống nhiều nớc,hiện nay chỉ còn một vài nớc.Từ sự sụp đổ của Liên Xô và các nớc xã hội Đông Âu một loạt các nớc mới ra đời,đã làm cho bản đồ địa lí thế giới thay đổi rất nhiều.Những nớc mới xuất hiện (thật ra là tái xuất hiện trở lại) chủ yếu đến từ thành phần của Liên Xô,Nam T và Tiệp Khắc.Từ 3 nớc này đến nay đã hình thành 23 nớc khác nhau
1 Liên Xô :
*Sơ lợc quá trình ra đời ,tồn tại và tan rã:
Bắt đầu hình thành từ năm 1917 sau cuộc Cách mạng tháng Mời vĩ đại của nớc Nga.Đến ngày 30 tháng 12 năm 1922 Liên bang các nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết (gọi tắt là Liên Xô) ra đời với 4 nớc ban đầu là: Nga,Bêlarút,Ucraina,Ngoại
Cápcazơ(Gruzia,Ácmênia,Adécbaigian).Từ đó cho đến năm 1940 thành phần Liên Xô đã không ngừng mở rộng lên đến con số 15 bao gồm những nớc ở Trung á,Châu Âu và vùng Ban Tích với diện tích khoảng 22.235.100 km2.Những nớc gia nhập Liên Xô muộn nhất là Lítva,Látvia,Extônia và Mônđôva.Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nửa đầu thập kỉ
70 thế kỉ XX,vợt qua các khó khăn,Liên Xô đã đạt đợc nhiều thành tựu rực rỡ về kinh tế,khoa học-kĩ thuật và quân sự trở thành một siêu cờng đứng thứ hai thế giới sau Mĩ.Sau một giai đoạn phát triển nh vũ bão thì từ cuối thập kỉ 70 thế kỉ XX,Liên Xô lâm vào khủng hoảng về mọi mặt do sự yếu kém về mô hình quản lí nhà nớc.Trong nỗ lực đa đất nớc thoát
ra khỏi khủng hoảng Đảng Cộng sản Liên Xô đứng đầu là Goócbachốp đã tiến hành Công cuộc cải tổ từ năm 1985 nhng thất bại.Sự thất bại của Công cuộc cải tổ đã làm cho Liên Xô khủng hoảng càng trầm trọng hơn,làn sóng li khai nở rộ,nội bộ mâu thuẫn.Ngày 19.8.1991 một số ngời trong ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Liên Xô đã tiến hành đảo chính lật đổ Goócbachốp.Cuộc đảo chính sau đó thất bại,càng đẩy nhanh Liên Xô đến bờ vực tan
rã,nhiều nớc tuyên bố li khai khỏi Liên Xô đầu tiên là các nớc ở vùng Ban
Tích:Lítva,Látvia,Extônia.Ngày 21.12.1991 các nớc còn lại ( trừ Grudia sau này mới gia nhập) tiến hành Kí hiệp ớc thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập(SNG) thay thế cho thực thể Liên Xô trớc đó.Ngày 25.12.1991 Liên Xô chính thức tan rã sau 74 năm tồn tại.Từ Liên Xô sau năm 1991,15 nớc tái xuất hiện trở lại bao gồm:
Nga,Bêlarút,Ucraina,Grudia,Mônđôva,Lítva,Látvia,Extônia,Cadắctan,Tátgixtan,Udơbêki xtan,Crơgxtan ( Kicghidia),Tuốcmênixtan,Adécbaigian,Acmênia.(Có 2 nớc mới tuyên bố
độc lập khỏi Grudia cha đợc Liên Hợp Quốc công nhận nhng đợc Nga và một số ít các nớc công nhận từ năm 2008 là: ápkhadia,Nam Ôséttia)
Trong số các nớc trên những nớc thuộc phần lãnh thổ Châu Âu gồm:
Nga,Bêlarút,Ucraina, Mônđôva,Lítva,Látvia,Extônia.Những nớc thuộc Trung á gồm:
Grudia,Cadắctan,Tátgikixtan,Udơbêkixtan,Crơgxtan,Tuốcmênixtan,Adécbaigian,Acmênia Những nớc tham gia SNG gồm:
Nga,Bêlarút,Ucraina,Mônđôva,Cadắctan,Tátgikixtan,Udơbêkixtan,Crơg-xtan,Tuốcmênixtan,Adécbaigian,Acmênia,Grudia (Grudia đã rút ra khỏi SNG năm 2009 sau cuộc chiến với Nga ở Nam Ôséttia)
.Những nớc đã gia nhập EU gồm: Lítva,Látvia,Extônia
Trang 2* Một số nét nổi bật về địa lí,chính trị,tiền tệ của các nớc hậu Xô Viết:
- Nga(Russia): Diện tích:17.075.200 km2.Thủ đô: Mátxcơva.Chính thể: Cộng hoà liên bang( Nga có 21 nớc cộng hoà nhỏ: Trêsnia,Daghéttan,Bắc Ôséttia…).Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện( Thợng viện và Đuma quốc gia tức Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Rúp
- Bêlarút(Bêlôrussia): Diện tích: 207.600 km2 Thủ đô: Minxcơ Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập
pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Rúp
- Ucraina(Ukraine): Diện tích: 603.700 km2 Thủ đô: Kiép Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội
đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Hryvnia
- Mônđôva(Mônđavia): Diện tích: 33.700 km2 Thủ đô: Chisinau Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập
pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Leu
- Grudia(Georgia): Diện tích: 69.700.km2 Thủ đô: T'blixi Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội
đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Lari
- Lítva(Lithuania): Diện tích: 65.200 km2 Thủ đô: Vilniút Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội
đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Lit
- Látvia: Diện tích: 64.100 km2 Thủ đô: Riga Chính thể: Cộng hoà Hành
pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Lat
- Extônia: Diện tích: 45.100 km2 Thủ đô: Tallinn.Chính thể: Cộng hoà Hành
pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Kroon
- cmênia: Á Diện tích: 29.800 km2 Thủ đô: Yerevan.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Dram
- Adécbaigian: Diện tích: 86.600 km2 Thủ đô: Baku.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Manat
- Cadắctan: Diện tích: 2.717.300 km2 Thủ đô: Almaty.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện ( Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Tenge
- Crơgxtan (Kicghidia): Diện tích: 198.500 km2 Thủ đô: Bishkek.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Som
- Udơbêkixtan: Diện tích: 447.700 km2 Thủ đô: Tashkent.Chính thể: Cộng hoà .Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội
đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Sum
- Tátgikixtan: Diện tích: 143.100 km2 Thủ đô: Dusanbe.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Rúp
Trang 3- Tuốcmênixtan: Diện tích: 488.100 km2 Thủ đô: Ashgabát.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội
đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Manat
2 Tiệp Khắc và Nam T:
* Sơ lợc quá trình ra đời,tồn tại và tan rã:
Tiệp Khắc và Nam T là những nớc ở Đông và Nam Âu đợc hình thành rất sớm từ trớc và sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.Trong giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai cả hai
đều sớm bị Phát xít Đức thôn tính.Tại những nớc này cũng sớm có phong trào chống Phát xít Đức và tay sai do các lực lợng du kích mà Đảng Cộng sản làm nòng cốt tiến hành.Cuối
1944 đầu 1945,khi Hồng quân Liên Xô trên đờng truy kích Phát xít Đức qua đây,nhân dân Tiệp Khắc và Nam T đã nhân cơ hội nổi dậy giành chính quyền rồi thiết lập các nhà nớc dân chủ nhân dân.Từ 1950,cả hai nớc tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội và đợc xếp vào khối các nớc Đông Âu để phân biệt với khối các nớc Tây Âu (t bản chủ nghĩa).Từ 1950 đến
đầu thập kỉ 70 thế kỉ XX là thời kì hai nớc gặt hái đợc nhiều thành công trong xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc biệt là Tiệp Khắc.Tiệp Khắc đã xây dựng đợc một nền công nghiệp vững chắc đợc xếp vào những nớc công nghiệp phát triển.Tuy nhiên từ nửa sau thập kỉ 70 do mô hình quản lý còn rập khuôn của Liên Xô và yếu kém nên cả hai đều dần lâm vào khủng hoảng.Làn sóng bãi công ở trong nớc diễn ra mạnh mẽ và sự chống phá điên cuồng của các thế lực trong và ngoài nớc đợc Mĩ và Phơng Tây hỗ trợ càng làm cho cuộc khủng ngày càng trầm trọng hơn.Đứng trớc tình thế đó ban lãnh đạo các Đảng Cộng sản tiến hành nhiều cải cách trong đó có mở cửa nền chính trị cho tất cả các đảng phái tham gia.Do những cải cách sai lầm trên nên trong các cuộc Tổng tuyển cử tự do từ 1989 đến 1990,Đảng Cộng sản thất thế mất quyền lãnh đạo,sau đó bị cấm hoạt động.Các đảng theo xu hớng t bản lên nắm quyền chuyển các nớc này đi theo con đờng t bản chủ nghĩa.Từ sau 1990 trở đi mặc dù có rất nhiều cố gắng nhng các đảng chính trị cầm quyền không ngăn chặn đợc làn sóng li khai
độc lập,dẫn đến phân li thành nhiều nớc.Hiện tợng đó kéo dài cho đến tận hiện nay.Tiệp Khắc đến mồng 1 tháng Giêng năm 1993 tách thành hai nớc là: Séc và Xlôvakia.Còn Nam
T đến nay chia thành 6 nớc đợc Liên Hợp Quốc công nhận là:
Croatia,Maxêđônia,Xlôvênia,Bosnia-Hécxêgôvina,Sécbia và Môngtênêgrô.Riêng cộng
đồng ngời Sécbia tại Bosnia-Hécxêgôvina vẫn không thừa nhận nhà nớc này,tiếp tục coi mình là một bộ phận của nhà nớc Sécbia.Năm 2008 Cộng đồng ngời Anbani tại Kôsôvô của Sécbia đợc Mĩ và một số nớc EU hậu thuẫn đã tuyên bố độc lập nhng bị Sécbia,Nga và nhiều nớc phản đối.Hiện nay Liên Hợp Quốc cha công nhận Kôsôvô là thành viên.Vì vậy Kôsôvô cha đợc xem là nớc độc lập chính thức
Cho đến năm 2010 nhiều nớc thuộc Tiệp Khắc và Nam T trớc đây đã gia nhập EU nh: Cộng hoà Séc,Xlôvakia,Xlôvênia
* Một số nét nổi bật về địa lí,chính trị,tiền tệ của các nớc thuộc Tiệp Khắc và Nam
T trớc đây:
.Thuộc Tiệp Khắc: Diện tích trớc đây khoảng 127.548 km2
- Cộng hoà Séc(Czech): Diện tích: 78.703km2 Thủ đô: Praha.Chính thể: Cộng hoà dân chủ đại nghị.Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính
phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Koruna
- Xlôvakia: Diện tích: 48.845 km2 Thủ đô: Bratislava.Chính thể: Cộng hoà dân chủ đại nghị Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội đơn viện.Đơn vị tiền tệ: Koruna
Trang 4Thuộc Nam T : Diện tích trớc đây khoảng 255.750 km2
- Croatia: Diện tích: 56.538 km2 Thủ đô: Zagreb.Chính thể: Cộng hoà dân chủ đại nghị.Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Kuna
- Maxêđônia: Diện tích: 25.333 km2 Thủ đô: Skopje.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Dinar (mới)
- Xlôvênia: Diện tích: 20.296 km2 Thủ đô: Ljuljana.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Tolar
- Bosnia-Hécxêgôvina: Diện tích: 51.233 km2 Thủ đô: Sarajevô.Chính thể: Cộng hoà Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Dinar
- Sécbia: Diện tích: 88.412 km2 Thủ đô: Belgrát.Chính thể: Cộng hoà Hành
pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp:Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Dinar (mới)
- Môntênêgrô: Diện tích: 13.938 km2 Thủ đô: Podgorica.Chính thể: Cộng hoà .Hành pháp:Tổng thống đứng đầu nhà nớc,thủ tớng đứng đầu chính phủ.Lập pháp: Quốc hội lỡng viện (Thợng viện và Hạ viện).Đơn vị tiền tệ: Dinar (mới)
*****************************
Tháng 3/2010
Hồ Chí Dũng- Su tầm và tổng hợp (Trờng THCS Diễn Đoài- Diễn Châu- Nghệ An)