Bởi vì ở mẫu giáo trẻ đang quen với vui chơi là hoạt động chủ đạo, nhưng khi trẻ vào tiểu học thì học tập lại là vai trò chủ đạo nên việc cho trẻ làm quen với chữ cái ở trẻ mẫu giáo khôn
Trang 1Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen chữ cái tại lớp 5 tuổi A
trường mầm non Hà Thượng
1 Phần mở đầu
1.1 Lý do chọn giải pháp
Như chúng ta đã biết một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non trong huyện Đại Từ nói riêng và giáo dục mầm non nói chung trong năm học 2020-2021 là tiếp tục thực hiện nhóm các giải pháp nâng cao chất lượng
nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, đảm bảo an toàn cho trẻ em mầm non; tiếp tục
thực hiện có hiệu quả chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm”; Củng cố, duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi, chuẩn bị tốt cho trẻ em vào học lớp một
Đối với trẻ mẫu giáo 5 tuổi khi bước vào trường tiểu học là một bước ngoặt lớn và khó khăn đối với trẻ Bởi vì ở mẫu giáo trẻ đang quen với vui chơi là hoạt động chủ đạo, nhưng khi trẻ vào tiểu học thì học tập lại là vai trò chủ đạo nên việc cho trẻ làm quen với chữ cái ở trẻ mẫu giáo không phải là đưa chương trình tiếng việt của lớp 1 vào dạy mà ở đây trẻ mẫu giáo 5 tuổi được sử dụng các yếu tố vui chơi và các nhiệm vụ học tập sáng tạo thông qua các hoạt động học tập Bản thân tôi là một giáo viên được nhà trường phân công công tác giảng dạy trẻ ở độ tuổi 5-6 tuổi Qua những năm trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy rằng trẻ làm quen với chữ cái không phải là việc dễ làm, nó đòi hỏi người giáo viên phải kiên trì, chịu khó biết vận dụng những linh hoạt, sáng tạo trong quá trình lên lớp để nhận biết được toàn bộ chữ cái trước khi trẻ vào lớp 1 để đáp ứng được nhu cầu đọc, viết của chương trình lớp 1 Tiểu học
Thông qua việc làm quen với chữ cái cung cấp thêm vốn từ về thế giới xung quanh Cho trẻ làm quen với chữ cái còn giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là đọc và viết sau này ở trường phổ thông, thông qua viêc tìm kiếm các chữ cái khác nhau ở các vị trí khác nhau của từ giúp trẻ phát triển óc quan sát, ghi nhớ có chủ định, làm quen với chữ cái
Trang 2còn giáo dục tình cảm, mở rộng hiểu biết cho trẻ, chuẩn bị tích cực cho trẻ vào trường tiểu học
Trong năm học 2020 -2021, sự thay đổi sách giáo khoa đối với học sinh lớp
1 Tiểu học còn có những bất cập, đầu vào lớp 1 đâu đó còn chưa đáp ứng nhu cầu của cấp học Tiểu học Việc cho trẻ làm quen với chữ cái đã nằm trong kế hoạch thực hiện chương trình GDMN và được thực hiện đầy đủ, thường xuyên trong hoạt động học, thực hiện đúng trình tự các bước, đầy đủ nội dung nhưng có giáo viên còn thiếu sự sáng tạo trong tổ chức hoạt động, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu và khả năng của trẻ, chưa thực sự kích thích thu hút được trẻ, chưa có sự ôn luyện thường xuyên Bên cạnh đó, một bộ phận phụ huynh còn chưa quan tâm đúng mức đến việc cho trẻ làm quen chữ cái, rất nóng lòng trong việc cho con mình học đọc, học viết chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 Vì vậy, việc cho trẻ làm quen chữ cái chưa thực sự đem lại hiệu quả cao
Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động làm quen chữ cái với trẻ 5- 6 tuổi để chuẩn bị tâm thế bước vào lớp 1, là một giáo viên trực tiếp đứng lớp chăm sóc và giảng dạy, tôi luôn cố gắng tìm tòi, học hỏi áp dụng mọi hình thức đổi mới nâng cao chất lượng trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ Chính vì những lý do
trên mà tôi đã quyết định lựa chọn nghiên cứu: "Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen chữ cái tại lớp 5 tuổi A trường mầm non Hà Thượng”
1.2 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu "Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen chữ cái tại lớp 5 tuổi A trường
mầm non Hà Thượng” - huyện Đại Từ - tỉnh Thái Nguyên
2 Phần nội dung
2.1 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
2.1.1.Tính mới của biện pháp:
Biện pháp được thực hiện theo hướng “lấy trẻ làm trung tâm” để phát huy tính chủ động tích cực của trẻ trong hoạt động cho trẻ làm quen với chữ cái
Trang 3Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và tìm hiểu thực trạng việc sử dụng "Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen chữ cái tại lớp 5 tuổi A trường mầm non Hà Thượng”.
Là một vận dụng sáng tạo của bản thân qua việc trực tiếp giảng dạy, giao tiếp và
tổ chức các hoạt động thường xuyên cho trẻ lớp 5 tuổi A tôi chủ nhiệm do hoạt động làm quen chữ cái của trẻ còn nhiều hạn chế
Các giải pháp tôi đưa ra là do tôi tự tích lũy trong hoạt động hàng ngày cũng như trong quá trình công tác của bản thân
Biện pháp này là lần đầu tiên tôi áp dụng tại lớp mẫu giáo 5 tuổi A trường mầm non Hà Thượng
2.1.2 Hướng phát triển của giải pháp:
* Thuận lợi
Năm học 2020 - 2021 tôi được phân công phụ trách lớp mẫu giáo 5 tuổi A với tổng số 33 cháu, trong đó trẻ nam 20, trẻ nữ 13, dân tộc 18 Số trẻ đã học chương trình 4 tuổi là 33/33 trẻ = 100%
Được sự chỉ đạo, quan tâm giúp đỡ tạo mọi điều kiện thuận lợi của các cấp Lãnh đạo, Chi bộ, Ban giám hiệu nhà trường và Tổ chuyên môn luôn tạo mọi điều kiện cho bản thân tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
Lớp học khang trang, sạch sẽ, diện tích lớp rộng đảm bảo cho trẻ hoạt động Trẻ trong lớp mạnh dạn, tự tin, thích tham gia vào các hoạt động Phụ huynh học sinh rất tích cực ủng hộ về tinh thần và vật chất trong các hoạt động của trẻ trên lớp
* Khó khăn
Ngoài những thuận lợi tôi đã nêu trên trong quá trình thực hiện, bản thân tôi gặp một số khó khăn
Nhận thức của trẻ không đồng đều, trẻ từ lớp 4 tuổi lên nên còn nhiều bỡ ngỡ với hoạt động làm quen chữ cái Các cháu tuy cùng độ tuổi nhưng nhận thức không đồng đều Có cháu phát âm chuẩn, mau nhớ mặt chữ, có tư thế ngồi, cầm
Trang 4bút đúng Một số cháu phát âm còn ngọng, không chuẩn, nói câu chưa tròn Một
số phụ huynh chưa thực sự coi trọng việc giáo dục và giúp trẻ làm quen chữ cái Bên cạnh đó một số phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến việc học của con em mình, rất nóng lòng trong việc cho con mình học đọc, học viết
2.1.3 Đánh giá thực trạng trẻ của lớp 5 tuổi A trường mầm non Hà Thượng.
Từ những điều băn khoăn về việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại lớp 5 tuổi tuổi A trường Mầm non Hà Thượng, ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát trẻ thông qua việc cho trẻ làm quen nhóm chữ cái đầu tiên (Chữ cái o, ô, ơ) trong tuần đầu thực hiện chương trình để đánh giá khả năng nhận biết và hứng thú của trẻ trong hoạt động cho trẻ làm quen với chữ cái Quá trình khảo sát qua hoạt động học và qua các hoạt động hàng ngày, để từ đó đánh giá từng trẻ theo các khả năng
Bảng khảo sát tuần 2/9/2020:
Số trẻ KS
Số lượng
Tỷ lệ
Số lượng
Tỷ lệ
3 - Trẻ biết chơi trò chơi chữ cái 33 23 70% 10 30% Nhìn vào bảng khảo sát trên tôi thấy, số trẻ nhận biết và phát âm đúng còn thấp Còn nhiều trẻ chưa biết cầm vở, để vở, ngồi tô đúng tư thế Trẻ chưa tật sự hứng thú tích cực tham gia hoạt động làm quen chữ cái Vì vậy tôi đã suy nghĩ làm thế nào để có biện pháp hữu hiệu nhất trong việc thực hiện nâng cao hiệu quả cho trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi làm quen với chữ cái đạt hiệu quả cao
Vì vậy, tôi đã mạnh dạn tìm ra cho mình một số giải pháp để khắc phục và giải quyết thực trạng trên giúp trẻ 5-6 tuổi làm quen chữ cái đạt hiệu quả cao như sau:
2.2 Giải pháp
2.2.1 Giải pháp 1: Tạo môi trường chữ cái
Trang 5Môi trường học tập có tác dụng tốt đến quá trình giáo dục trẻ Với trẻ mẫu giáo thì những gì mới lạ đẹp mắt hấp dẫn là gây được sự chú ý của trẻ Để trẻ có thể làm quen với chữ cái ở mọi lúc mọi nơi, trong và ngoài lớp, tôi luôn cố gắng tạo ra môi trường chữ viết thật đẹp và phong phú để cuốn hút trẻ chú ý học tập
*Tạo môi trường chữ cái trong lớp học
Như chúng ta đã biết, đối với trẻ mầm non lớp học chính là mái nhà thứ hai của trẻ Cảm giác đầu tiên khi trẻ bước vào cửa lớp, phản xạ tự nhiên của trẻ là nhìn xung quanh xem có những gì, có đẹp không, đặc biệt là những gì mới lạ Vì vậy các mảng chính trong lớp học là mảng chủ đề, các góc hoạt động là đối tượng đầu tiên khi trẻ bước vào lớp Để tạo cho trẻ hứng thú với các mảng hoạt động và tạo điều kiện cho trẻ nhận biết nội dung của các hoạt động đó, tôi đã tập trung trẻ cùng tham gia thảo luận và thống nhất chọn tên của từng góc chơi mỗi khi chuyển chủ đề mới Bên cạnh các tuýp chữ có tên gọi ngây thơ, ngộ nghĩnh, gần gũi trẻ và bắt buộc phải có hình ảnh minh hoạ cho tiêu đề đấy Như vậy sẽ thu hút được sự chú ý của trẻ, từ đó mục đích ôn luyện chữ đã học cho trẻ đạt hiệu quả tối đa Ngoài ra tôi thường thay đổi tên gọi hình ảnh và các góc cho phù hợp với từng chủ đề, tạo sự mới mẻ khoảng không gian hấp dẫn mỗi khi trẻ đến lớp
Khi cho trẻ xem các hình ảnh và các từ có trong hình ảnh, tôi thường yêu cầu trẻ đọc các chữ cái mà trẻ đã học, đã biết để nói cho cô giáo và các bạn cùng nghe
Ở góc thư viện tôi chuẩn bị nhiều truyện tranh, sách báo giành cho lứa tuổi mầm non Nhất là truyện tranh chữ to phù hợp với sự hiểu biết của trẻ Tôi luôn thay đổi theo chủ điểm, không nên để một loạt các loại sách từ đầu đến cuối năm học trẻ sẽ nhàm chán và không thích đọc Có rất nhiều truyện tranh hấp dẫn, trẻ lựa chọn theo ký tự cô đã làm sẵn Tôi đã tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động với truyện thơ tranh chữ to có sẵn, tự tạo… trẻ được xem tranh, tập kể chuyện, tập “đọc” chữ
to trong truyện Khi trẻ tiếp xúc với các loại sách báo, tạp chí… có nhiều kiểu chữ khác nhau ở bất kỳ nơi nào trẻ cũng rất tự tin và có thể tự mình khám phá nội dung Vào các giờ hoạt động góc tôi thường tham gia “Đọc sách cùng trẻ” tôi
Trang 6hướng dẫn trẻ cầm sách đúng hướng, cách mở sách, lật trang xem sách Hướng dẫn trẻ việc đọc của một trang sách: Đọc từ trái sang phải, từ trên xuống dưới Ngoài ra trong lớp, ở các góc chơi, chỗ để đồ dùng cá nhân trẻ đều ghi tên gọi, ghi tên trẻ rõ ràng Ví dụ tên trẻ ở tủ đồ dùng, khăn mặt, cốc uống nước của trẻ Trong các giờ học hoặc ở những hoạt động khác trong ngày, khi giới thiệu trẻ làm quen với một đối tượng mới, giáo viên đều có ý thức viết tên gọi đồ vật đó lên bảng hoặc treo tranh có ghi chữ ở dưới rõ ràng Với các biểu bảng như bảng
bé ngoan, bảng bé chăm đến lớp, bảng phân công trực nhật, tôi nghĩ đây cũng là khoảng không gian không nhỏ tác động đến trẻ Vì vậy tôi đã trang trí tên gọi bằng chữ cái Tiếng Việt cơ bản để hàng ngày trẻ nhìn thấy, trẻ nhận mặt chữ và ghi nhớ các từ trong bảng và nhận ra tên của mình trên các bảng
* Môi trường chữ viết ngoài lớp học
Thực tế cho thấy trẻ đến trường ngoài hoạt động có chủ định, hoạt động ăn, hoạt động ngủ, còn các thời gian khác để trẻ hoạt động với môi trường bên ngoài như: góc thiên nhiên, mảng tuyên truyền, khu vực để đồ cá nhân của trẻ Đây là nơi trẻ thường xuyên hoạt động nên có tác dụng ôn tập củng cố chữ cái rất tốt Góc thiên nhiên là nơi trẻ được tiếp xúc mọi lúc mọi nơi, mọi thời điểm trong ngày Tôi chuẩn bị nhiều chậu cây, hoa cảnh ở mỗi cây đều có biển ghi tên cây, ghi các giai đoạn phát triển của cây, hoặc chữ ghi tên cây có gắn hình ảnh Khi cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên tôi có thể cung cấp kiến thức về chữ cái qua việc tìm hiểu một số loại cây và rau có trong vườn trường, đọc tên các loại cây, rau đó Tìm các chữ cái đã học trong tên các cây, rau đó như: Tìm chữ o trong từ
“Cây su hào”, “cây rau ngót”, tìm chữ ơ trong từ “rau mồng tơi” Ngoài ra ở các khuôn viên của nhà trường có khu vực “vườn cây của bé”, có cây, có hoa đều được gắn biển tên để trẻ có thể nhận biết được chữ cái mà trẻ đã được học mỗi khi tôi cho trẻ ra thăm quan và đặt câu hỏi với trẻ
Không chỉ có vậy trẻ còn được làm quen vói chữ cái ở mọi lúc mọi nơi
Trang 7trong khuôn viên trường như: đồ chơi ngoài trời, các phòng học, phòng chức năng, các cây to, đều có bảng biểu có các chữ cái trẻ sẽ và đã được làm quen và khám quá
Ngoài ra tôi còn thường xuyên đưa trẻ đi thăm quan, học tập các góc chơi ở các lớp bạn bên cạnh, đặc biệt là góc chữ cái để trẻ có cảm giác mới lạ và thích thú
Vì môi trường lớp học và môi trường làm quen chữ cái của các lớp khác nhau, cách
sử dụng và cách chơi cũng khác nhau điều đó cũng sẽ kích thích sự tìm tòi, sáng tạo
ở trẻ mỗi khi học tiết làm quen chữ cái và chơi ở góc chữ cái ở lớp mình
Qua những việc làm trên, tôi nhận thấy việc tạo môi trường chữ cho trẻ vô cùng quan trọng trong việc làm giàu vốn từ cho trẻ Việc tạo môi trường chữ vừa phù hợp chương trình đổi mới hiện nay, vừa phát huy được tính tích cực tò mò khám phá của trẻ mà lại mang lại hiệu quả học tập cao
2.2.2 Giải pháp 2: Dạy trẻ làm quen với chữ cái ở mọi lúc mọi nơi, trong
các hoạt động hằng ngày của trẻ.
Một trong những biện pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng học tập nói chung
và hoạt động làm quen chữ viết nói riêng là giúp trẻ có điều kiện học tập mà không thấy nhàm chán Hoạt động ngoài giờ học cũng góp phần rất lớn vào việc cho trẻ làm quen với chữ cái Từ đó giúp trẻ trau dồi kiến thức chữ cái của mình
Để khắc sâu những chữ cái đã học, tôi tổ chức cho trẻ nặn đất sét những chữ cái qua những đường nét cơ bản, hoặc dùng bảng chun để tạo chữ, vẽ chữ rỗng, tô màu và cắt chữ, tạo chữ cái bằng bàn tay
Để tạo môi trường ngôn ngữ nói phong phú, tôi xây dựng những nhóm bạn nhỏ trong lớp có cháu yếu, cháu giỏi để các cháu cùng chơi, nói chuyện với nhau,
vì cháu hay bắt chước nên các cháu yếu sẽ bắt chước các cháu giỏi
Trong các giờ đón, trả trẻ: Khi trẻ đến lớp có thể cho trẻ tìm các chữ cái đã học gắn lên góc “Chữ cái” hoặc các từ thiếu trong các cụm từ cô đã chuẩn bị ở góc chơi học tập Tôi đã đưa ra yêu cầu theo thời tiết hoặc theo các ngày lễ, chủ
đề Có thể cho trẻ luyện phát âm qua đọc thơ, đọc đồng dao như luyện phát âm chữ “a, ă, â” cho trẻ đọc bài đồng dao “Đi cầu đi quán”
Trang 8Tôi còn cho trẻ xem một số tranh ảnh đẹp trong chủ đề đang học và cho trẻ tìm chữ cái vừa học trong tranh, hướng dẫn trẻ cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, hoặc tôi cùng trẻ giải các câu đố có chứa chữ cái
Với hoạt động chơi ngoài trời, tôi cho trẻ đọc thơ ca, hò vè luyện phát âm cho trẻ Tôi cho trẻ xếp các hột, hạt, hòn sỏi thành các chữ đã học, hay dùng phấn viết lên sân những chữ đã học rồi cùng phát âm
Hình 1: Trẻ xếp chữ cái đã học bằng hột hạt, vỏ sò, viên sỏi
Trong sân trường nơi mỗi cây đều có bảng chữ tên của cây đó, khi đi dạo giới thiệu cho trẻ tên và công dụng từng loại cây, cho trẻ đọc theo và tập đánh vần các chữ cái đã học, cho trẻ tập nhận ra các chữ cái viết thường, chữ in, chữ hoa trên các biểu bảng trong sân trường như bảng nội quy, bảng thông tin… tôi cũng cho trẻ chơi để ôn lại chữ cái đã học
Tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian có đọc đồng dao như trò chơi
“Luồn luồn trăng dế” trong lúc đọc các từ ”Luồn luồn, trăng, dế …” trẻ sẽ phát âm chuẩn hơn Hoặc chơi trò chơi “Bật liên tiếp”, nhảy lò cò … trẻ bật vào chữ nào thì
Trang 9đọc to chữ cái đó Với trò chơi “Nu na nu nống” Trẻ ngồi duỗi chân, cô chạm vào
chân từng trẻ, khi đến câu cuối tay cô chạm vào chân bạn nào thì bạn ấy trả lời câu hỏi của cô: tìm tên bạn có chữ cái đầu là a,…
Hình 2: Trẻ chơi trò chơi chữ cái Khi đến giờ ăn tôi giới thiệu các món ăn và giải thích các món ăn như món
cá gồm có hai chữ cái ghép lại đó là chữ c và a và dấu sắc Tôi cho trẻ kể tên một
số món ăn trẻ biết và món ăn đó có chứa chữ cái gì Ngoài ra kí hiệu trên khăn mặt, ca cốc của trẻ cô kí hiệu bằng tên, chữ cái để trẻ vừa phân biệt đươc đồ dùng
cá nhân, vừa hứng thú biết được tên mình gắn với chữ cái đã học
Với hoạt động chiều tôi cho trẻ tô chữ in mờ, chữ in chữ rỗng và tìm cắt chữ trong hoạ báo dán thành sách làm bộ sưu tập
Thông qua việc “Học bằng chơi, chơi mà học” trong hoạt động chơi các góc tôi cũng lồng ghép chữ cái vào một cách nhẹ nhàng Các góc chơi đều có môi trường chữ, cô cho trẻ tự tìm hiểu như làm các bài tập gắn, viết và gài chữ theo mẫu Cho trẻ gạch chân chữ cái vừa học trong một bài thơ, hoặc tìm chữ cái đã học trong một trang sách mà trẻ đang xem Hoặc cho trẻ nặn, ghép chữ cái từ các
Trang 10dây mềm như len, dây tơ dứa, tô chữ cái rỗng hoặc xếp chữ cái từ các chấm tròn hột hạt và cùng phát âm
Hình 3: Trẻ tô, xếp chữ từ chữ in rỗng
Bên cạnh đó tôi thường xuyên quan sát trẻ, ghi chép vào sổ để theo dõi, đánh giá quá trình phát triển, những kĩ năng cần thiết chuẩn bị cho việc đọc, viết của trẻ nhằm điều chỉnh các biện pháp giáo dục đối với từng cá nhân trẻ
3 Kết quả thu được qua cuộc khảo nghiệm, đánh giá áp dụng biện pháp
Sau 2 tháng áp dụng thực hiện "Biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen chữ cái tại lớp
5 tuổi A trường mầm non Hà Thượng” tôi đã có được kết quả như sau:
* Đối với trẻ
Với những biện pháp nêu trên, tôi thấy giờ học làm quen chữ cái đạt kết
quả tốt hơn, giờ học sinh động thoải mái, trẻ hứng thú học và tích cực tham gia vào các hoạt động Ngoài ra trẻ còn mạnh dạn tự tin hơn khi tham gia chơi trò chơi Cô
và trẻ cũng gần gũi nhau hơn, trẻ của lớp mạnh dạn và tự tin hơn trước rất nhiều