Chòu traùch nhieäm noäi dung vaø xuaát baûn: TRUNG TAÂM KHUYEÁN NOÂNG THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH.. NAÊM 2009.[r]
Trang 1SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TP HỒ CHÍ MINH
TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG
CẨM NANG DÀNH CHO NGƯỜI NUÔI
TÔM CÀNG XANH
Chịu trách nhiệm nội dung và xuất bản:
TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NĂM 2009
Trang 2
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 5
I ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC 7
1.1 Phân loại, vòng đời 7
1.2 Các yếu tố môi trường .7
1.3 Đặc điểm dinh dưỡng 8
1.4 Đặc tính sinh trưởng 10
1.5 Đặc điểm khác 11
II CÁC MÔ HÌNH ƯƠNG TÔM CÀNG XANH 12
2.1 Ương trong ao, ruộng lúa .12
2.2 Ương trong bể ciment, bể bạt 12
2.3 Ương trong giai lưới, vèo 13
III CÁC MÔ HÌNH NUÔI TÔM CÀNG XANH 14
3.1 Kỹ thuật nuôi tôm càng xanh trong ao 14
3.1.1 Chọn vị trí 14
3.1.2 Kích thước 15
3.1.3 Hình dạng ao 15
3.1.4 Môi trường 15
3.1.5 Thiết kế ao 16
3.1.6 Cải tạo ao nuôi 17
3.1.7 Chuẩn bị ao 17
3.1.8 Bố trí chất chà quanh ao 18
3.1.9 Mùa vụ thả nuôi 18
3.1.10 Chọn giống 18
3.1.11 Kiểm tra chất lượng giống 19
3.1.12 Mật độ và cách thả 19
3.1.13 Chăm sóc và quản lý 20
3.1.14 Quản lý chất lượng môi trường ao nuôi 22
3.1.15 Thu hoạch 26
3.2 Kỹ thuật nuôi tôm trong ruộng lúa 26
3.2.1 Thiết kế công trình 26
3.2.2 Chuẩn bị ruộng nuôi tôm 28
3.2.3 Mô hình nuôi tôm càng xanh ở ruộng lúa 31
3.2.4 Thức ăn 34
3.2.5 Theo dõi môi trường ao nuôi 38
3.2.6 Thu hoạch 39
Một số trở ngại thường gặp trong nuôi tôm 41
Tài liệu tham khảo 42
Danh sách trại giống tôm càng xanh 43
Một số mô hình nuôi tôm càng xanh ở TP Hồ Chí Minh 44
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
là một trong những loài thủy sản có giá trị kinh tế quan
trọng trong nghề nuôi trồng và khai thác thủy sản Khu
vực Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều sông ngòi, kênh
rạch, ao, vườn, ruộng được xem là vùng có tiềm năng
rất lớn cho nghề nuôi tôm càng xanh Nghề nuôi tôm
hiện nay phổ biến với nhiều hình thức như nuôi kết hợp
trên ruộng lúa, nuôi trong mương vườn, nuôi ao và
nuôi đăng quầng Năng suất thường đạt 100 – 300
kg/ha đối với nuôi ruộng, 500 – 1.200 kg/ha đối với
nuôi ao và 1,2 - 5 tấn/ha/vụ đối với nuôi trong đăng
quầng Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất đối với nghề nuôi
tôm càng xanh hiện nay là yếu tố con giống và kỹ thuật
nuôi Đối với con giống, hiện đã sản xuất nhân tạo
thành công con giống tôm càng xanh, mở ra hướng chủ
động cho các vùng nuôi; trong tương lai gần việc
nghiên cứu quy trình sản xuất ra con giống rặt đực đi
vào ổn định là triển vọng rất lớn để phát triển nghề
nuôi tôm càng xanh Về loại hình và phương thức nuôi,
người dân vẫn quen nuôi tôm càng xanh dưới dạng
quảng canh cải tiến, mặt khác kỹ thuật nuôi không đồng bộ với mô hình áp dụng, nên hiệu quả thường không cao
Vì vậy, tài liệu “Cẩm nang dành cho người
nuôi tôm càng xanh” được biên soạn hỗ trợ người
nuôi tôm ứng dụng trực tiếp những kỹ thuật mới vào
mô hình nuôi, nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao
Trong quá trình biên soạn phục vụ cho đối tượng
là nông dân, nên chúng tôi đã cố gắng tinh gọn nội dung, chắc chắn không tránh khỏi nhiều thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý của các đồng nghiệp, quý bạn đọc và bà con nông dân để nội dung tài liệu ngày càng hoàn thiện hơn
TS Trần Viết Mỹ
Trang 4I ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
1.1 Phân loại tôm càng xanh:
Ngành tiết túc: Arthropoda
Lớp giáp xác: Crustacean
Lớp phụ giáp xác bậc cao: Malacostraca
Bộ mười chân: Decapoda
Bộ phụ chân bơi: Natantia
Phân bộ: Caridae
Họ: Palaemonidae
Giống: Macrobrachium
Loài: M rosenbergii de Man 1879
1.2 Các yếu tố môi trường:
Tôm càng xanh là loại giáp xác 10 chân, sống
chủ yếu ở tầng đáy Tôm sống hầu hết các thủy vực
nước ngọt trong nội địa và vùng nước lợ Tôm là loài
giáp xác vừa bơi vừa bò
* Độ pH: Tôm sinh trưởng tốt trong môi trường
nước trung tính, pH dao động từ 7 - 8 pH từ 5,5 - 6,5
tôm có thể sống, nhưng tăng trưởng rất kém pH < 5,5
tôm sẽ chết Điều này cần lưu ý khi nuôi tôm ở vùng
Bình Chánh, Củ Chi, Nhà Bè, đặc biệt là những vùng bị nhiễm phèn nặng
* Nhiệt độ: Tôm thích ứng ở nhiệt độ 25 - 30oC, không chịu được quá lạnh hay quá nóng 35 - 38oC, hoặc nhiệt độ thay đổi một cách đột ngột Vì thế, nuôi tôm trong mùa khô, phải đảm bảo đủ độ sâu tối thiểu của mức nước trong ao, ruộng nuôi là 0,8 m
* Oxy hòa tan: Tôm thích sống trong môi
trường nước sạch, không nhiễm mặn, phèn và nhiễm bẩn Tốt nhất nên đảm bảo oxy hòa tan trên 5mg/l
* Độ mặn: Tôm sinh trưởng và phát triển tốt
trong môi trường nước ngọt, tuy nhiên trong môi trường nước lợ 5 – 7%0 (phần ngàn), tôm vẫn sinh trưởng và phát triển bình thường Độ mặn cao trên 15%0 (phần ngàn), ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng của tôm Vùng Cần Giờ, khi nuôi tôm càng xanh cần lưu ý đến độ mặn của nước, nhất là mùa nắng,
độ mặn thường khá cao, hạn chế rất lớn đến quá trình tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm nuôi
1.3 Đặc điểm dinh dưỡng:
Tùy giai đoạn phát triển, tôm sử dụng nhiều loại thức ăn khác nhau
Trang 5- Giai đoạn ấu trùng: tôm ăn chủ yếu là phiêu
sinh động vật, giun rất nhỏ và ấu trùng của các động
vật không xương sống khác Trong trại sản xuất giống
tôm, tảo Chlorella, Artemia và thức ăn chế biến như
gan bò, trứng, sữa được dùng làm thức ăn cho ấu trùng
tôm (tôm bột)
- Giai đoạn trưởng thành: tôm càng xanh là loài
ăn tạp, tính ăn thiên về thức ăn nguồn gốc động vật
Khi phân tích thành phần thức ăn trong dạ dày của tôm
ngoài tự nhiên, gặp chủ yếu các loài nguyên sinh động
vật, giun, trong đó có nhiều nhất là giun nhiều tơ, giáp
xác, côn trùng, ốc và cả cá nhỏ Ngoài ra, còn gặp các
ngành tảo dạng sợi thuộc ngành tảo lục (Chlorophyta),
tảo lam (Cyanophyta), tảo silic (Bacilariophyta) và tảo
vàng ánh (Chrysophyta) Ngoài những thức ăn tự
nhiên, tôm còn ăn các loại thức ăn khác như cua, ốc, cá
vụn, khoai mì, cơm dừa, xác động vật thối rữa và thức
ăn tổng hợp
Tôm tìm kiếm thức ăn bằng cơ quan xúc giác,
chúng dùng râu quét ngang dọc phía trước đường đi,
dùng chân ngực thứ I kẹp, giữ thức ăn, dùng chân hàm
đưa thức ăn vào miệng Ở tôm càng xanh trong quá
trình hoạt động bắt mồi, có sự tranh giành thức ăn, các
cá thể nhỏ thường bị đánh dạt ra khỏi khu vực có mồi Tôm ưa ăn đồng loại, khi trong đàn có những con yếu, những con nhỏ, hoặc những con vừa lột xác vỏ còn mềm Hiện tượng tôm ăn thịt lẫn nhau tăng cao khi thức ăn cung cấp không đủ Do vậy cần lưu ý khi nuôi, tôm càng xanh là giáp xác bậc cao, sống và ăn ở tầng đáy, ăn tạp thiên về động vật, hàm lượng đạm trong thức ăn chiếm trung bình từ 20-25%
1.4 Đặc tính sinh trưởng:
Tôm càng xanh tăng trưởng khá nhanh Khi tăng trưởng, tôm cần lột xác Thường thì tôm lột xác khoảng
2 - 3 lần trong một tháng tùy thuộc vào chất lượng nguồn nước, chất lượng thức ăn và giai đoạn tuổi Khi lột xác, tôm thường cặp mé, hoặc tìm những nơi cạn hay vùng có rong, lục bình, chất chà trú ẩn để lột Tôm thường lột xác vào ban đêm hay sáng sớm khi con nước ròng Sau 30 phút tôm có thể hoạt động trở lại nhưng
vỏ Kitin vẫn còn mềm, sau khoảng 4 - 5 giờ thì vỏ mới cứng hẳn
* Để tôm có thể lột vỏ, tăng trưởng người nuôi
tôm cần: cho tôm ăn đủ chất, lượng, chế độ thủy hóa của môi trường Nước sạch giàu oxy là yếu tố kích thích quá trình lột xác
Trang 6* MỘT SỐ TRỞ NGẠI THƯỜNG GẶP TRONG
NUÔI TÔM
+ Tôm đóng rong: tôm đực đôi càng phát triển
rất lớn: nguyên nhân là do tôm chậm lột xác trong thời
gian dài, dinh dưỡng kém và chất lượng nước không
tốt Khắc phục bằng cách thay nước mới, tăng cường
thức ăn giàu dinh dưỡng
+ Tôm bị đen mang: do nền đáy bị bẩn, nước có
nhiều chất hữu cơ lơ lửng, pH thấp Khắc phục bằng
cách thay nước mới, giảm cho ăn, bón đá vôi nghiền
(CaCO3) 7 - 10kg/100m2
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Sổ tay nuôi tôm càng xanh - M.B.New and
SINGHOLKA, 1985
2 Hỏi đáp về tôm càng xanh và cách nuôi -
Trần Đức Can, 1989
3 Kỹ thuật nuôi tôm càng xanh, Phạm Văn
Tình, 1990
4 Một số đặc điểm sinh học và ứng dụng qui trình kỹ thuật sản xuất giống tôm càng xanh ở Đồng bằng Nam bộ - Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học Nông
nghiệp - Nguyễn Việt Thắng, 1993
5 Kỹ thuật sản xuất giống tôm càng xanh,
Nguyễn Thanh Phương - Trần Ngọc Hải - Khoa Thủy sản - Đại học Cần Thơ, 1999
6 Freshwater Prawn Culture - MICHAEL
BERNARD NEW & WAGNER COTRONI VALENTI, 2000
Trang 7TRẠI GIỐNG CÀNG XANH
1 Trại ông Hồ Văn Bù, ấp 9, xã Mỹ Hưng,
huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre
2 Trại giống Khoa thủy sản - Khu 2 Trường ĐH
Cần Thơ Đường 3 - 2 TP Cần Thơ ĐT: 0913.817359
3 Trại tôm giống Phường 7 - Thị xã Bến Tre,
tỉnh Bến Tre - ĐT: 075 3829926
4 Trại tôm giống Sơn Đông - Ấp 2- Xã Sơn Đông
- Thị xã Bến Tre, tỉnh Bến Tre ĐT: 075 3823149
5 Trại tôm giống Thanh Hùng - 113/9B – Quốc
Lộ 22B - Khu phố 3 - Phường 3 - Thị xã Tây Ninh, tỉnh
Tây Ninh ĐT: 066 3822790
6 Trại giống Tư Mật - Quốc Lộ 1A - Cây số
1975 - Ấp Đông - Xã Long Định – Huyện Châu Thành
– Tỉnh Tiền Giang ĐT: 073 3834981
MỘT SỐ MÔ HÌNH NUÔI TÔM CÀNG XANH
Ở TP.HCM
1 Hộ ông Nguyễn Văn Lập
Địa chỉ: P Long Phước – Q.9
2 Hộ Bà Nguyễn Thị Ánh Loan
Địa chỉ: HTX Tương Lai – Xã Phước Hiệp – Huyện Củ Chi
3 Hộ ông Nguyễn Văn Sơn
Địa chỉ: Phường Phú Hữu – Quận 9