Bài 8. Gương cầu lõm

- Nêu được ứng dụng chính của gương cầu lồi là tạo ra vùng nhìn thấy rộng và ứng dụng chính của gương cầu lõm là có thể biến đổi một chùm tia tới song song thành chùm tia phản xạ tập tru[r]

CHỦ ĐỀ 1: GƯƠNG CẦU Thời lượng 2 tiết A.MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

- Nêu được những đặc điểm của ảnh ảo của một vật tạo bởi gương cầu lõm và tạo bởi gương cầu lồi

- Nêu được ứng dụng chính của gương cầu lồi là tạo ra vùng nhìn thấy rộng và ứng dụng chính của gương cầu lõm là có thể biến đổi một chùm tia tới song song thành chùm tia phản xạ tập trung vào một điểm, hoặc có thể biến đổi một chùm tia tới phân kì thích hợp thành một chùm tia phản xạ song song

- Nêu được ứng dụng chính của gương cầu lõm là có thể biến đổi một chùm tia song song thành chùm tia phản xạ tập trung vào một điểm, hoặc có thể biến đổi chùm tia tới phân kì thành một chùm tia phản xạ song song

2 Kĩ năng:

- Tiến hành thí nghiệm; Ghi kết quả, nhận xét và rút ra kết luận

- Giải thích được ứng dụng của gương cầu lồi

- Nhận biết được ảnh tạo bởi gương cầu lõm;

- Nêu được những tính chất của ảnh tạo bởi gương cầu lõm

3 Thái độ:

- Hứng thú học tập môn Vật lí; Tác phong làm việc khoa học, cẩn thận, tỉ mỉ;

- Tính trung thực trong khoa học; Tinh thần nổ lực cá nhân, hợp tác trong học tập

4 Năng lực hướng tới:

- Năng lực sử dụng kiến thức

- Năng lực về phương pháp

- Năng lực trao đổi thông tin

- Năng lực cá thể

B TÀI LIỆU-PHƯƠNG TIỆN:

1 Phương pháp dạy học: Day học chủ đề

2 Phương tiện-Hình thức tổ chức dạy học :

+ Phương tiện: Sgk-SBT; Bảng phụ ; Phiếu học tập ; Thiết bị thí nghiệm

+ Hình thức tổ chức dạy học: Học tập theo lớp, cả lớp cùng nghiên cứu những tính chất của ảnh tạo bởi gương cầu lồi

- Chia nhóm tiến hành thí nghiệm, quan sát, rút ra nhận xét: Ảnh của vật tạo bởi gương cầu lồi: Là ảnh ảo; Kích thước nhỏ hơn vật; Vùng nhìn thấy của gương cầu lồi rộng hơn vùng nhìn thấy của gương phẳng có cùng kích thước

- Chia nhóm tiến hành thí nghiệm, quan sát, rút ra nhận xét: Ảnh của vật (đặt sát) gương cầu lõm: Là ảnh ảo; Kích thước lớn hơn vật

3 Chuẩn bị của GV- HS:

Cho mỗi nhóm HS:

1 gương cầu lồi; 1 gương phẳng có cùng kích thước với gương cầu lồi;

1 cây nến;1 bật lửa

1 gương cầu lõm có giá thẳng đứng;

1 gương phẳng có đường kính bề ngang bằng đường kính của gương cầu lõm;

1 viên phấn; 1 màn chắn sáng;

1 nguồn sáng tạo chùm sáng song song và chùm sáng phân kỳ

Bảng phụ

Phiếu học tập: Bài tập trắc nghiệm

C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

TIẾT 7: BÀI 7-GƯƠNG CẦU LỒI

* TỔ CHỨC: Kiểm tra sĩ số ; Ổn định lớp

7A 7B 7C

* KIỂM TRA:

-Yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

HS1:Nêu các tính chất của ảnh tạo bởi gương phẳng? Vẽ ảnh của một điển sáng S đặt trước gương theo hai cách ( áp dụng định luật phản xạ và tính chất ảnh)

HS 2: Chữa bài tập 5.4 (SBT)

* BÀI MỚI:

1 GIỚI THIỆU BÀI HỌC:

- Cho HS một số vật nhẵn bóng không phẳng, yêu cầu HS quan sát và nhận xét xem hình ảnh quan sát được có giống mình không?

- Hình ảnh mà các em qua sát được là ảnh tạo bởi gương cầu, chúng có đặc điểm gì chúng ta cùng nghiên cứu tước hết là gương cầu lồi

2 DẠY HỌC BÀI MỚI:

HOẠT ĐỘNG CỦA HS HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN NỘI DUNG KIẾN THỨC 1.HĐ1: Quan sát ảnh của

một vật tạo bởi gương cầu

lồi

- Nhận dụng cụ, bố trí thí

nghiệm, quan sát và trả lời

câu C1

- Ảnh ảo vì không hứng

được trên màn chắn

- Ảnh nhỏ hơn vật

- Nêu phương án và tiến

hành thí nghiệm: So sánh

ảnh tạo bởi 2 gương theo

phương án như SGK

( Đặt 2 gương vuông góc

với nhau, đặt quả pin trên

đường phân giác của góc

vuông đó )

- Ghi kết quả quan sát được

- Thảo luận chung để thống

nhất kết luận

Kết luận: Ảnh của một vật

tạo bởi gương cầu lồi là ảnh

ảo, không hứng được trên

màn chắn và nhỏ hơn vật

- Hướng dẫn HS làm thí nghiệm như H7.1, phát dụng cụ cho các nhóm và yêu cầu HS quan sát, đưa

ra dự đoán của nhóm mình

+ Ảnh quan sát được là ảnh ảo không? Vì sao?

+ Ảnh nhỏ hơn hay lớn hơn vật?

- Yêu cầu HS nêu phương án thí nghiệm kiểm tra dự đoán

(Có thể dùng kính lồi trong suốt, nhưng không có dụng cụ này)

- Tổ chức cho HS thảo luận để thống nhất kết luận

I ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI GƯƠNG CẦU LỒI:

1 Quan sát:

+ Thí nghiệm:

- Dụng cụ: 1 quả pin; 1 gương cầu lồi

- Tiến hành: Đặt quả pin trước gương cầu lồi

- Nhận xét:

+Ảnh quan sát được là ảnh ảo +Ảnh nhỏ hơn vật

2.Thí nghiệm kiểm tra:

+ Dụng cụ: 2 quả pin; 1 gương cầu lồi; 1 gương phẳng

+ Tiến hành: Đặt 2 quả pin trước gương cầu lồi và gương phẳng

Kết luận:

1.Ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi là ảnh ảo, không hứng được trên màn chắn

2.Ảnh nhỏ hơn vật

HOẠT ĐỘNG CỦA HS HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN NỘI DUNG KIẾN THỨC 2.HĐ2: Xác định vùng

nhìn thấy của gương cầu

lồi

- Nêu phương án xác định

vùng nhìn thấy của gương

cầu lồi (như ở gương

phẳng)

- Lựa chọn một trong 2

phương án làm thí nghiệm

kiểm tra, từ đó rút ra nhận

xét và trả lời câu C2

C2: Vùng nhìn thấy của

gương cầu lồi rộng hơn

vùng nhìn thấy của gương

phẳng

- Thảo luận để rút ra kết

luận

- Yêu cầu HS nêu phương án xác định vùng nhìn thấy của gương cầu lồi

- Gợi ý phương án 2: Để gương phẳng ở trước mặt, cao hơn đầu, quan sát các bạn trong gương (đếm

số bạn) Tại vị trí đó đặt gương cầu lồi, đếm số bạn quan sát được rồi

so sánh

- Tổ chức thảo luận chung cả lớp

và yêu cầu HS rút ra kết luận

II.VÙNG NHÌN THẤY CỦA GƯƠNG CẦU LỒI:

1.Thí nghiệm:

+ Dụng cụ: 1 gương phẳng; 1 gương cầu lồi có cùng kích thước

+ Tiến hành: Đặt gương phẳng

và gương cầu lồi ở cùng một vị trí trước mặt, xác định bề rộng vùng nhìn thấy của hai gương + Nhận xét: Vùng nhìn thấy của gương cầu lồi rộng hơn vùng nhìn thấy của gương phẳng

2.Kết luận:

- Nhìn vào gương cầu lồi, ta quan sát được một vùng rộng hơn so với khi ta nhìn vào gương phẳng có cùng kích thước

3 LUYỆN TẬP-CỦNG CỐ :

Làm việc cá nhân trả lời các

câu hỏi C3 & C4

-Thảo luận để thống nhất

câu trả lời:

Vùng nhìn thấy của gương

cầu lồi rộng hơn vì vậy giúp

người lái xe nhìn được

khoảng rộng hơn ở phía

sau

C4: Giúp người lái xe nhìn

thấy người , xe, bị các vật

cản bên đường che khuất,

tránh được tai nạn

- Yêu cầu HS làm việc cá nhân:

Quan sát H7.4 ,trả lời câu C3, C4 vào vở và giải thích

- Yêu cầu một số HS trả lời trước lớp, HS khác nhận xét để thống nhất câu trả lời

- Hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung phần: Có thể em chưa biết (SGK)

- Nêu đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lồi ? So sánh với ảnh của vật tạo bởi gương phẳng?

So sánh vùng nhìn thấy của hai gương?

- Thông báo: Gương cầu lồi có thể coi như gồm nhiều gương phẳng nhỏ ghép lại vì thế có thể xác định tia phản xạ bằng định luật phản xạ ánh sáng cho gương phẳng nhỏ tại

mỗi vị trí đó

IV- VẬN DỤNG :

C3: Vùng nhìn thấy của gương cầu lồi rộng hơn vì vậy giúp người lái xe nhìn được khoảng rộng hơn ở phía sau

C4: Giúp người lái xe nhìn thấy người , xe, bị các vật cản bên đường che khuất, tránh được tai nạn

S'

P

R

N'

N

I

K

O S

4 HOẠT ĐỘNG TIẾP NỐI :

+Hướng dẫn về nhà:

-Học bài,trả lời lại các câu C1- C4 và làm bài tập 7.1- 7.4 (SBT)

-Đọc trước bài 8: Gương cầu lõm

5 DỰ KIẾN KIỂM TRA-ĐÁNH GIÁ :

Câu 1: Vật như thế nào được gọi là gương cầu lồi ?

A.Vật có dạng mặt cầu lồi

B.Vật có dạng mặt cầu phản xạ tốt ánh sáng

C.Vật có dạng mặt cầu phản xạ tốt ánh sáng, mặt phản xạ là mặt lồi

D.Cả ba vật A, B, C đều đúng

Câu 2: Vật nào sau đây có thể coi là gương cầu lồi ?

C Mặt ngoài của cái muôi (muỗng ) mạ kền D.Cả ba vật trên

Câu 3: Vật sáng AB đặt trước gương cầu lồi cho ảnh A’B’ có đặc điểm như thế nào ?

A Là ảnh ảo, bằng vật B Là ảnh ảo, nhỏ hơn vật

C Là ảnh ảo, lớn hơn vật D Là ảnh thật , nhỏ hơn vật

Câu 4: Hai vật giống hệt nhau, một vật đặt trước gương phẳng và một vật đặt trước gương cầu lồi,

thu được hai ảnh Có nhận xét gì về đặc điểm của hai ảnh đó ?

A Cùng là ảnh ảo, nhỏ hơn vật B Cùng là ảnh ảo, bằng vật

C Cùng là ảnh ảo, lớn hơn vật D Cùng là ảnh ảo

Câu 5: Đặc điểm nào sau đây không đúng với gương cầu lồi?

A: Là mặt cầu phản xạ tốt ánh sáng, mặt phản xạ là mặt lồi

B:Cho ảnh ảo nhỏ hơn vật

C:Khoảng cách từ vật tới gương bằng khoảng cách từ ảnh tới gương

Câu 6: Chọn câu đúng:

A Vật đặt trước gương cầu lồi cho ảnh ảo, lớn hơn vật

B Vùng nhìn thấy trong gương cầu lồi lớn hơn trong gương phẳng

C Các vật có dạng hình cầu, phản xạ tốt ánh sáng có thể coi là gương cầu lồi

D Cả ba kết luận A, B, C đều đúng

Câu 7: Tại sao người ta không đặt gương phẳng mà lại đặt gương cầu lồi ở các khúc ngoặt trên

đường?

A.Vùng nhìn thấy của gương cầu lồi lớn hơn của gương phẳng

B Vì gương phẳng dễ vỡ hơn so với gương cầu lồi

C Vì giá thành gương cầu lồi rẻ hơn

D Vì cả ba lí do trên

Câu 8: Nếu nhìn vào gương , thấy ảnh ảo nhỏ hơn vật thì kết luận đó là:

A: Gương phẳng B: Gương cầu lồi C: A hoặc B D: Gương cầu lõm

Câu9:Vùng nhìn thấy trong gương phẳng vùng nhìn thấy trong gương cầu

lồi (có cùng kích thước )

Câu10: ảnh “ảo” của một vật tạo bởi gương cầu lồi:

A: Nhỏ hơn vật B: Bằng vật

C: Lớn hơn vật D: Gấp đôi vật

TIẾT 8: BÀI 8-GƯƠNG CẦU LÕM

* TỔ CHỨC: Kiểm tra sĩ số ; Ổn định lớp

7A 7B 7C

* KIỂM TRA:

- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Nêu đặc điểm của ảnh tạo bởi gương cầu lồi.So sánh vùng nhìn thấy của gương cầu lồi với vùng nhìn thấy của gương phẳng ?

* BÀI MỚI:

1 GIỚI THIỆU BÀI HỌC:

-Yêu cầu HS quan sát gương cầu lõm, nhận xét sự giống và khác nhau giữa gương cầu lồi và gương cầu lõm

-Ảnh tạo bởi gương cầu lõm có giống với ảnh tạo bởi gương cầu lồi không? Chúng ta cùng tìm hiểu

2 DẠY HỌC BÀI MỚI:

HOẠT ĐỘNG CỦA HS HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN NỘI DUNG KIẾN THỨC 1.HĐ1: Nghiên cứu ảnh

của một vật tạo bởi gương

cầu lõm

- Tiến hành thí nghiệm,

quan sát ảnh của một vật

đặt gần sát mặt phản xạ của

gương cầu lõm, nêu được

tính chất của ảnh (C1)

- Bố trí thí nghiệm để so

sánh độ lớn của ảnh của

một vật tạo bởi gương cầu

lõm với độ lớn của vật (C2)

- Tìm từ thích hợp điền vào

chỗ trống trong phần kết

luận

- Kết luận: Đặt một vật

gần sát gương cầu lõm,

nhìn vào gương thấy một

ảnh ảo không hứng được

trên màn chắn và lớn hơn

vật.

- Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm H8.1 và nhận xét ảnh quan sát được

- Yêu cầu HS đưa ra phương án thí nghiệm để so sánh ảnh của một vật tạo bởi gương cầu lõm với ảnh của vật đó tạo bởi gương phẳng có cùng kích thước

- Khi một vật đặt gần sát gương cầu lõm thì ảnh của nó có tính chất

gì ?

I.ẢNH TẠO BỞI GƯƠNG CẦU LÕM

1.Thí nghiệm 1:

+ Dụng cụ:

1 cây nến; 1 gương cầu lõm + Tiến hành:

- Đặt cây nến trước gương; Từ

từ di chuyển ra xa gương; Quan sát ảnh

+ Nhận xét:

- Ảnh của cây nến quan sát được trong gương là ảnh ảo, lớn hơn vật

2.Thí nghiệm 2:

+ Dụng cụ:

2 cây nến;

1 gương cầu lõm;

1 gương phẳng có cùng kích thước

+ Tiến hành:

+ Nhận xét:

3.Kết luận:

- Đặt một vật gần sát gương cầu lõm, nhìn vào gương thấy một ảnh ảo không hứng được trên màn chắn và lớn hơn vật

HOẠT ĐỘNG CỦA HS HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN NỘI DUNG KIẾN THỨC 2.HĐ2: Nghiên cứu sự

phản xạ ánh sáng trên

gương cầu lõm

- Tiến hành thí nghiệm,

quan sát và trả lời các câu

C3 & C5.Tảo luận để rút ra

kết luận

+ Chiếu một chùm tia tới

song song lên một gương

cầu lõm, ta thu được một

chùm tia phản xạ hội tụ tại

một điểm ở trước gương

+Một nguồn sáng nhỏ đặt

trước gương cầu lõm ở một

vị trí thích hợp, có thể cho

một chùm tia phản xạ song

song

-Quan sát H8.3 và trả lời

câu C4: Mặt trời ở rất xa

nên chùm sáng từ mặt trời

đến gương coi là chùm tia

tới song song, cho chùm tia

phản xạ hội tụ tại một điểm

ở trước gương ánh sáng

mặt trời có nhiệt năng nên

để vật ở chỗ ánh sáng hội tụ

sẽ làm vật nóng lên

-HDHS làm thí nghiệm với hai trường hợp : Chùm tia tới song song và chùm tia tới phân kì

-HDHS cách tạo ra chùm sáng song song và chùm sáng phân kì (điều chỉnh đèn)

-HDHS quan sát H8.3, giới thiệu thiết bị hứng ánh sáng mặt trời để làm nóng vật Yêu cầu HS giải thích

II SỰ PHẢN XẠ TRÊN GƯƠNG CẦU LÕM

1.Đối với chùm sáng song song

a.Thí nghiệm:

+ Dụng cụ: 1 GCL; 1 nguồn tạo chùm sáng song song; màn chắn + Tiến hành: Chiếu chùm sáng đến gương cầu lõm, quan sát chùm phản xạ

b Kết luận: Chiếu một chùm tia tới song song lên một gương cầu lõm, ta thu được một chùm tia phản xạ hội tụ tại một điểm ở trước gương

c.Ứng dụng:

- Bếp dùng ánh sáng mặt trời

2.Đối với chùm sáng phân kỳ

+ Dụng cụ: 1 GCL; 1 nguồn tạo chùm sáng phân kỳ; màn chắn + Tiến hành: Chiếu chùm sáng đến gương cầu lõm sao cho chùm phản xạ là một chùm sáng song song

b Kết luận:

c Ứng dụng::

- Pha đèn

3 LUYỆN TẬP-CỦNG CỐ :

- Nêu được cấu tạo của đèn:

+ Pha đèn giống gương cầu

lõm

+ Bóng đèn đặt trước

gương có thể di chuyển vị

trí

- C6: Nhờ có gương cầu

nên khi xoay pha đèn đến vị

trí thích hợp sẽ thu được

chùm sáng phản xạ song

song, ánh sáng sẽ tuyền đi

xa được, không bị phân tán

- C7: Bóng đèn pin ra xa

tạo chùm tia tới gương là

chùm song song, cho chùm

phản xạ hội tụ

- Đặt vật ở vị trí nào trước gương cầu lõm thì có ảnh ảo?Ảnh đó có tính chất gì?

- Đặt vật ở vị trí nào thì có ảnh thật

và ảnh thật có tính chất gì? (GV thông báo nội dung phần: Có thể

em chưa biết )

- Ánh sánh chiếu tới gương cầu lõm phản xạ lại có tính chất gì?

- Có nên dùng gương cầu lõm ở phía trước người lái xe để quan sát vật phía sau không ? (Có một vị trí không quan sát được ảnh)

IV- VẬN DỤNG :

- C6: Nhờ có gương cầu nên khi xoay pha đèn đến vị trí thích hợp sẽ thu được chùm sáng phản xạ song song, ánh sáng sẽ tuyền đi xa được, không bị phân tán

- C7: Bóng đèn pin ra xa tạo chùm tia tới gương là chùm song song, cho chùm phản xạ hội tụ

4 HOẠT ĐỘNG TIẾP NỐI :

+Hướng dẫn về nhà:

- Học bài,trả lời lại các câu C1- C7 và làm các bài tập 8.1- 8.3 (SBT)

- Chuẩn bị TK Chương 1: Quang học

+Trả lời 9 câu hỏi trong phần tự kiểm tra vào vở

+Nghiên cứu trước phần vận dụng

5 DỰ KIẾN KIỂM TRA-ĐÁNH GIÁ :

Câu 1: ảnh ảo của một vật tạo bởi gương cầu lõm :

A: Nhỏ hơn vật B: Bằng vật

C: Lớn hơn vật D: Bằng nửa vật

Câu 2: Cùng một vật đặt trước ba gương , cách gương cùng một khoảng Gương nào tạo ảnh ảo lớn

nhất?

A: Gương phẳng B: Gương cầu lồi

C: Gương cầu lõm D: Ba gương cho ảnh bằng nhau

Câu 3: Vùng nhìn thấy trong gương cầu lõm vùng nhìn thấy trong gương cầu

lồi (có cùng kích thước )

C: bằng nhau D: không so sánh được

Câu 4: Tính chất nào dưới đây là tính chất của ảnh ảo của vật tạo bởi gương cầu lõm?

C: Lớn hơn vật D: Bằng nửa vật

Câu 5: Tính chất nào kể sau không phải là tính chất của ảnh ảo của vật tạo bởi gương cầu lõm?

A:ảnh và vật cách gương một khoảng bằng nhau B: Lớn hơn vật

Câu 6:Vật như thế nào được coi là gương cầu lõm?

A: Vật có dạng hình cầu , phản xạ tốt ánh sáng, mặt phản xạ là mặt cầu

B: Vật có dạng một phần hình cầu , phản xạ tốt ánh sáng, mặt phản xạ là mặt lõm

C: Vật có dạng mặt cầu , phản xạ tốt ánh sáng

Câu 7: Tác dụng của gương cầu lõm ?

A: Biến đổi chùm tia tới song song thành chùm tia phản xạ hội tụ tại một điểm

B: Biến đổi chùm tia tới phân kì thích hợp thành một chùm tia phản xạ song song

C: Tạo ảnh ảo lớn hơn vật D: Cả nội dung A,B,C đều đúng

Câu 8: Chiếu một chùm tia sáng tới song song vào một gương cầu lõm, chùm tia phản xạ là :

A: Chùm tia hội tụ B: Chùm tia phân kì

C: Chùm tia song song D: A hoặcB hoặc C

Câu 9: Trong pha đèn pin người ta lắp một gương cầu lõm để phản xạ ánh sáng phát ra từ dây tóc

đèn Vậy chùm sáng phản xạ là chùm gì để ánh sáng được chiếu đi xa mà vẫn rõ?

A: Chùm tia hội tụ B: Chùm tia phân kì

C: Chùm tia song song \D: A hoặcB hoặc C

Câu 10: Các vật nào dưới đây có thể coi là gương cầu lõm?

A: Pha đèn pin

B: Pha đèn ôtô

C: Gương dùng để thu và hội tụ ánh sáng mặt trời

D: Câu A,B,C đúng