Bài 19. Các thành phần biệt lập

Bài tập 3 : Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau trong câu sau đây,với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra,với[r]

Gi¸o viªn : Nguyễn Sỹ Dương

Tr êng THCS Hiên Vân

KIỂM TRA BÀI CŨ

- Thế nào là thành phần khởi ngữ?

- Chuyển câu sau thành câu có thành phần khởi ngữ ?

- Hình như người ta sợ cái uy quyền thế của quan.

Đáp án:

-Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu

lên đề tài được nói đến trong câu Trước khởi ngữ có thể thêm các quan hệ từ: về, đối với…

- Hình như quan người ta sợ cái uy quyền thế

Có lẽ, trời không mưa.

Đọc các câu sau đây (Trích từ truyện ngắn Chiếc lược ngà của

Nguyễn Quang sáng)

a/ Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng,con anh sẽ chạy xô

vào lòng anh,sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b/Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười Có lẽ vì khổ tâm

đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.

=> a/ Với lòng mong nhớ của anh, anh nghĩ rằng,con anh sẽ chạy xô

vào lòng anh,sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

=> b/Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười Vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.

Lưu ý :

- Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của người nói đối với

sự việc được nói đến trong câu như:

+ Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn (chỉ độ tin cậy cao)

+ Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)

tôi, ý ông ấy, theo anh

VD:Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?

- Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người

VD:Mai đi lúc 7 giờ nhé!

Xác định thành phần tình thái trong các ví dụ sau:

1- S ơng chùng chình qua ngõ

Hình nh thu đã về

( “Sang thu”- Hữu Thỉnh)

2- Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và có lẽ cả thế giới, có một vị Chủ tịch n ớc lấy chiếc nhà sàn nhỏ bằng gỗ bên cạnh chiếc ao làm

“cung điện” của mình

(Phong cách Hồ Chí Minh- Lê Anh Trà)

3- Theo tôi, anh ấy là một ng ời tốt

4- Chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ

- Hình nh , có lẽ thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá của ng

ời nói

- Theo tôi thể hiện ý kiến của ng ời nói

- ạ thể hiện thái độ kính trọng của ng ời nói với ng ời nghe.

Ví dụ :SGK/18

a/ Ồ, sao mà độ ấy vui thế

b/ Trời ơi,chỉ còn có năm phút!

=> Ồ! Sao mà độ ấy vui thế

=> Trời ơi! Chỉ còn có năm phút!

Bài tập 1:Tìm các thành phần tình thái, cảm thán trong những câu sau đây:

a/ Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ , có lẽ còn ghê rợn hơn cả những

tiếng kia nhiều (Kim Lân , Làng )

b/Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác , nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài

( Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ SaPa )

c/ Trong giờ phút cuối cùng ,không còn đủ sức trăng trối lại điều gì ,

hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được ,anh đưa tay vào

túi , móc cây lược,đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu

(Nguyễn Quang Sáng , Chiếc lược ngà)

d/Ông lão bỗng ngừng lại ,ngờ ngợ như lời mình không được đúng

lắm Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được

(Kim Lân , Làng )

a/ Có lẽ - Thành phần tình thái chỉ độ tin cậy ở mức độ thấp.

b/Chao ôi – Thành phần cảm thán biểu thị tình cảm tiếc nuối.

c/ Hình như – Thành phần tình thái chỉ thái độ tin cậy thấp

d/Chả nhẽ -Thành phần tình thái biểu thị thái độ, giả định, ước muốn

Bài tập 2 :Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn)

(Chú ý :những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp ngang nhau )

chắc là, dường như , chắc chắn , có lẽ , chắc hẳn , hình như , có vẻ như

dường như,hình như ,có vẻ như

có lẽ

chắc là

chắc hẳn

chắc chắn

Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau

trong câu sau đây,với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất

về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra,với từ nào trách nhiệm đó thấp nhất.Tại sao tác giả Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng)lại chọn từ chắc?

Với lòng mong nhớ của anh, (1) Chắc

(2) hình như (3) chắc chắn

anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh,sẽ

ôm chặt lấy cổ anh

Bài tập

3:

- Từ chịu trách nhiệm

Cao nhất : chắc chắn

Thấp nhất : hình như

- Chọn chắc là vì: nó biểu thị được thái độ, lòng khát

khao của nhân vật đối với sự việc sẽ sảy ra Ở đây niềm tin của nhân vật ở mức độ chưa chắc chắn khi sự việc chưa sảy ra

Bài tập 5 : Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện ,thơ ,phim , ảnh ,tượng…),trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc cảm thán

Đọc “ trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, ta bắt gặp hình ảnh một em bé mồ côi bố, phải xa mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa sự

ghẻ lạnh, cay nghiệt của bà cô Em phải chịu những ngày thàng đau

khổ, tủi nhục Nhưng trong những ngày tháng đau khổ ấy, trái tim yêu thương của em vẫn dành cho mẹ một cách đằm thắm và trọn vẹn

Cuộc gặp gỡ mẹ sau một năm trời xa cách là một niềm hạnh phúc vô

bờ Ôi, thật không gì bằng khi được sống trong vòng tay yêu thương

của mẹ

Bµi tËp 4: Chọn một trong những thành phần cảm thán hay

tình thái cho sẵn để điền vào chỗ trống cho phù hợp (chắc

chắn, có lẽ, đúng là, chắc hẳn, theo tôi, trời ơi, hỡi ôi ) :

Đọc Truyện Kiều của Nguyễn Du, không ai

không thương xót cho số phận của nàng Kiều - một người con gái tài hoa bạc mệnh Có thấu hiểu quãng đời mười lăm năm lưu lạc của nàng thì chúng ta mới thấy hết sự tàn bạo, độc ác của

tầng lớp thống trị thời bấy giờ , một xã hội chỉ biết chạy theo đồng tiền, sẵn sàng chà đạp lên nhân phẩm, giá trị con

người đại thi hào Nguyễn Du phải đau lòng lắm khi viết

ra những nỗi đau,sự bất công trong xã hội mà ông đã sống và chứng kiến

Chắc chắn

Hỡi ơi

Chắc hẳn

Phân biệt sự giống và khác nhau giữa thành phần tình thái

và thành phần cảm thán?

Giống

Khỏc

- Đều là thành phần biệt lập.

- Không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.

Đ ợc dùng để thể hiện cách nhìn của ng ời nói

đối với sự việc đ ợc nói tới trong câu.

Đ ợc dùng để bộc lộ tâm lí của ng ời nói (vui, buồn, mừng, giận )

Nội dung bài học cần khắc sâu

Các thành phần biệt lập

Không tham gia vào việc diễn

đạt nghĩa sự việc của câu.

Thành phần tình thái

(Đ ợc dùng để thể hiện cách nhìn

của ng ời nói đối với sự việc đ ợc

nói đến trong câu)

Thành phần cảm thán (Đ ợc dùng để bộc lộ tâm lý của

ng ời nói: vui, buồn, mừng, giận )

HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI -Học thuộc ghi nhớ, xem lại các bài tập.

-Chuẩn bị bài : Nghị luận về một sự việc ,hiện

tượng đời sống

•Yêu cầu :

+ Đọc trước văn bản Bệnh lề mề

+ Trả lời các câu hỏi trong phần tìm hiểu

+ Xem bài tập 1 , 2 (SGK/21).Hội ý trong tổ để làm trước hai bài tập này (liên hệ với kiến thức

Phép phân tích tổng hợp)