Ebook Bệnh tay chân miệng – Cách phòng và chữa trị: Phần 1

Hiện nay, bệnh tay chân miệng đang diễn biến phức tạp ở nhiều nước trên thế giới.. Vĩ thế, cuốn sách chắc chắn không tránh khỏi những..[r]

Tủ sách

+ Y HỌC VÀ CHÀM SÓC SỨC KHOẺ GIA ĐÌNH

r-w*- 1 101 I J »

&

T H ự C Đ ỊrH PHONG C H IỈÃ TRỊ

mii

ì n hIì : i

B Ệ N H

T A Y C H Â N

M I Ệ N G

CÁCH PHÒNG

VÀ CHỮA TRỊ

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - THÒNG TIN

Số 43 - Lò Đúc - Hà Nội; ĐT; 049712448

ĐƠN VỊ LIÊN KẾT XUẤT BẢN VÀ PHÁT HÀNH

CÔNG T Y TNHH TH UaN G MẠI VA D|CH v ụ VAN ĐINH T|

m Số 14 * AI 1 ' KĐT Đám Trấu - Q Hai BÀ Trưng - Hà Nội ĐT; (+84)4 39 334 889 Fax: U84)4 39 334 943

Đ I N H T I WeWtc: www.dinhtibooks.com.vn

Emall: contact5®dinhtìbooks.com.vn / saJesJìn®dinhtìbo<*s.com.vi

! , d í r i t h ú c d h í j n i é m t i n Văn phòng I)ạl diện tạl TP Hó c h l Minh:

Ì S Ì l K I L i T H ^ n r s r ô ^ X S Ì 134/29 Đào Duy Anh - Phưdng 9 - Q Phú Nhuận - T? HCM

Emad: sales_hanMinhcỉbooks.com.vn

Trụ sd chính:

Số 14 * AI 1 ' KĐT Đám Trấu - Q Hai Bà Trưng - Hà Nội ĐT: (+84)4 39 334 889 Fax; (+84)4 39 334 943 Webritc: www.dinhtibooks.com.vn

Emalh contacts®dinhtìbooks.com.vn / salesJìn®dinhtìbo<*s.com.vn

BẸNH TAY CHÂN MIẸNG CÁCH PHÒNG VÀ CHỮA TRỊ

Chịu trách nhiệm xuất bản; LÊ TIÊN DŨNG Chịu trách nhiệm bản thảo: VŨ THANH VIỆT

Biên tập Nhà xuất bản: THANH NHÀN Biên tập Đinh Tị; THANH NGA Trình bày bìa: VƯƠNG SƠN

Kỹ thuật vi tính; TRÂN HÀ Sửa bản in; NGUYỄN THỦY

In 1000 cuốn khổ 13cm X 20,5cm - In tại Công ty CP in Sao Việt Đ/C: 9/40 Nguy Như Kon Tum - p, Nhân Chính - Q Thanh Xuân - Hà Nội

Số đãng ký lOỈXB: 1317-2012/CXB/l l-156/VHTT ngày 26-11-2012

In xong và nộp lưu chiểu năm 2013,

HẢI M INH (Biên soạn)

B Ệ N H

T A Y C H Â N

M I Ệ N G

CÁCH PHỒNG

VÀ CHỮA TRI

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - THÔNG TIN

Jíời nỗi đầu

Hiện nay, bệnh tay chân miệng đang diễn biến phức tạp ở nhiều nước trên thế giới Đặc biệt, vào thời điểm này, ở Việt Nam số trẻ em mắc bệnh tay chân miệng đang ngày một tăng lên

Làm th ế nào đ ể phòng tránh một cách tốt nhất dịch bệnh tay chân miệng là câu hỏi của không ít phụ huynh?

Trên cơ sở tập hợp từ các nguồn tài liệu, thông tin khác nhau từ các trang iveb, hội thảo, chúng tôi

phòng và chữa trị - hy vọng p h ầ n nào giiíp các bậc p h ụ huynh hiểu rõ hơn và có cách phòng tránh thích hợp dịch bệnh tay chân miệng.

Thực tế, ở Việt Nam, sách về bệnh tay chân miệng không nhiều, nếu không nói là chưa có Vĩ thế, cuốn sách chắc chắn không tránh khỏi những

hạn chế khi trình bày một cách khái quát, cơ bản về dịch bệnh mà mọi người đang quan tâm, lo lắng Cuối cũng, người biên soạn xin chân thành cảm

ơn tác giả các bài viết, các bác sĩ tại hội thảo, các trang web đã tạo điều kiện đ ể cuốn sách hoàn thành kịp thời.

Chương I KIẾN THỨC CHUNG VỂ BỆNH TAY CHÂN MIỆNG

s

«• e I/I s

'ă

s

s

1 Bệnh tay chân miệng là gì?

Bệnh tay chân m iệng (Hand - Foot - Mouth Disease - HFMD) là m ột loại bệnh nhiễm trùng

râ^t dễ lây, thường gặp ở trẻ em Bệnh được gọi

n hư vậy vì khi nhiễm bệnh sẽ xuâ"t hiện các nô"t ban (đôm đỏ) ở tay, chân và m iệng

2 Diễn biến phức tạp của bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân m iệng p h ân bô" khá phổ biến trên th ế giới, bệnh thường xảy ra ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới Bệnh đã xảy ra ở nhiều nước trên th ế giới Các vụ dịch do enterovirus đã được ghi n h ận tại Trung Quốc (1998), Malaysia (1997) Bệrửr xảy ra chủ yếu ở trẻ em

Theo Tổ chức Y tế T hế giới (WHO), bệnh tay

chân m iệng vẫn đang tiếp tục được ghi nhận ở

nhiều nước khu vực C hâu Á - Thái Bìrứi Dương, trong đó có Việt Nam

£

h

á

I

□

>

u

z

-0

I

ĩ

I

0

•<

ũ

t

<iE-z

<<

ì

ũ

>-í

I

t.

'S'

Ctĩìĩĩế

MHCa0»3>1

tldíi ’

KOREẠ|ỹ

Í^TAtVVAN leTỉtp

JA P A N

S IN G A P O R E *

Bản đổ phân bố bệnh tay chân miệng

Triệu chứng đ ầu tiên của bệnh thường là sô't nhẹ, biếng ăn, m ệt m ỏi và đau họng Một đến hai ngày sau khi xuất hiện sô"t trẻ bắt đầu đau miệng Lúc này trong họng của trẻ có thể phát hiện các chấm đỏ nhỏ, sau đó biến thành các bọng nước và thường tiến triển đ ến loét Các tổn thưofng này có thể thấy ở lưỡi, nướu và bên trong

m á N hững vết ban này xuất hiện trong vòng 1 đến 2 ngày với các tổn thưotng phẳng trên da hoặc có thể gồ lên, m àu đỏ và m ột sô' hình thành bọng nước Ban này không ngứa và thường khu trú ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân và xuâ't hiện cả ở mông M ột sô' trường hỢp, ban chỉ xuất

hiện ở m iệng mà không thâ'y ở các vị trí khác.

«• 9 B

'ã

ạ

s

?

-Ã

Biểu hiện của bệnh ở tay chân miệng

Sở dĩ chúng ta gọi nôm na là b ện h tay chân

m iệng vì b ện h có biểu hiện chính là các m ụ n

nước nổi ở vùng tay, chân và naiệng Rât nhiều

bệnh n h ân bị chẩn đoán nhầm với các bệnh về

da khác n h ư chôc, thủy đậu, dị ứng d ẫn đến điều tri sai và làm bênh lan tràn

cr

h

á

ỗ

'<>

G

2

-0

ỉ

ĩ

1

ũ

•<

u

I

G

z

'<

ỉ

ũ

I

t.

m

3 Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân m iệng là bệnh truyền nhiễm

cấp tính do virus gây nên Tác n h ân thường gặp

nhất là coxsackievirus A16 Gần đây, người ta còn phát hiện thêm tác nhân gây bệnh enterovirus 71 (EV71), tác n h ân nguy hiểm này có thể gây biến chứng ở não và tim, gan

4 Biểu hiện và biến chứng của bệnh tay chân miệng

Virus enterovirus 71 được xác định gây bệnh tay chân m iệng là m ột loại virus đường ruột, gây bệnh chủ yếu lây nhiễm qua đường tiêu hóa, trực tiếp qua p h ân - m iệng hoặc gián tiếp qua nước, thực phẩm , tay b ẩn bị ô nhiễm qua

p h ân người bệnh Một sô" ít trường hỢp được ghi nhận lây lan qua đường hô hâ"p

Sau khi xâm nhập, virus đến cư trú tại họng

và đ o ạn dưới của ông tiêu hóa Trong vòng 24 giờ, chúng sẽ xâm nhập vào các hạch bạch huyết tại chỗ và tăng sirứi tại đây Giai đoạn này, virus được tìm thây trong dịch cổ họng và trong phân của bệnh nhân

Tay chân m iệng là m ột bệnh dễ lây lan Đường lây truyền thường từ người sang người do tiếp xúc với các dịch tiết m ũi họng, nước bọt, chất dịch từ các bọng nước hoặc phân của người bệnh

Giai đoạn lây lan m ạn h n h ất là tu ần đ ầ u tiên bị bệnh Thời kỳ ủ b ện h thường từ 3 đến 7 ngày

Biểu h iện dễ n h ậ n biết của bệnh tay chân

m iệng đó là bệnh thường đặc trưng bởi sô"t, đau họng và nổi ban có bọng nước Triệu chứng đ ầ u tiên thường là sôT nhẹ, biếng ăn, m ệt m ỏi và đau họng M ột đ ến hai ngày sau xuất hiện sô"t, trẻ

b ắt đ ầ u đ au họng Khám họng trẻ có thể p h át hiện các châ"m đỏ nhỏ, sau đó biến thàrữi các bọng nước và thường tiến triển đ ến loét Các tổn thưcíng này có thể thấy ở lưỡi, nướu và bên trong má

Ban da xuất hiện trong vòng 1 đ ến 2 ngày với các tổn thương p h ẳn g trên da hoặc có thể gồ lên,

m àu đỏ và m ột sô" hình thành bọng nước Ban này không ngứa và thường khu trú ở lòng bàn tay và lòng b àn chân Do ban điển hình thường xuâ"t hiện ở vị trí tay, chân, m iệng nên chúng ta thường gọi là b ện h tay chân m iệng

Bệnh tay chân m iệng xảy ra chủ yếu ở trẻ em dưới 5 tuổi, tuy nhiên cũng có thể gặp ở cả người trưởng thành Mọi người đều có thể nhiễm virus nhưng không phải tâ"t cả những người nhiễm virus đều có biểu hiện bệnh Trẻ em là đối tượng

s

?■ 9 B

<9

a

JS

ũ[

h

á

í

u

•<>

z

-0

ĩ

1

ũ

'<

ũ

I

2

#

z

'<

ỉ

□

>-1

2

<UJ-m

dễ bị nhiễm bệnh và có biểu hiện bệnh rõ nhất

N hiễm bệnh có thể tạo nên kháng thể đặc hiệu chông virus gây bệnh, tuy nhiên bệnh vẫn có thể tái diễn

Do mức độ lưu hành của các virus đường ruột, bao gồm cả các tác nhân gây bệrứi tay chân miệng, nên p h ụ n ữ có thai thường hay nhiễm bệnh Nhiễm virus đường ruột trong thai

kỳ thường gây nên bệnh nhẹ hoặc không triệu chứng Hiện tại, chưa thấy có cơ sở khoa học nào chứng tỏ nhiễm virus trong quá trình m ang thai gây nên các h ậu quả xấu nh ư sẩy thai, thai chết lưu hay dị tật bẩm sinh Tuy nhiên, nếu thai phụ rứiiễm bệnh trong m ột thời gian ngắn trước khi sinh thì có thể truyền virus cho trẻ sơ sinh Đa số’ những trẻ này chỉ biểu hiện bệnh nhẹ nhưng m ột

số có thể biểu hiện bệnh trầm trọng đưa đến rô"i loạn chức năng đa cơ quan và tử vong N ếu bệnh xuất hiện trong hai tu ần đ ầu sau sinh thì nguy

cơ bệnh thường cao hơn

5 Đối tượng và thời điểm dễ phát bệnh

Dịch bệrửì tay chân m iệng đang bù n g p h át

m ạnh ở nhiều nơi Trẻ em là đôì tượng dễ mắc bệnh nhất, nhiều n h ất là trẻ em dưới 5 tuổi Bệnh tay chân m iệng râT nguy hiểm n ếu không biết cách p h át hiện, phòng trán h và điều trị kịp thời N guy hiểm hơn là bệnh có thể đ ể lại biến

chứng gây nên viêm m àng não, viêm cơ tim có thể gây tử vong

Tuy nhiên, theo các bác sĩ, người lớn n ếu chủ quan cũng rất dễ lây bệnh từ trẻ nhỏ Tại m ộ t số tỉnh ở nước ta đã xuất hiện các trường hỢp người lớn có triệu chứng m ắc bệnh tay chân m iệng như; sô"t, p h ỏ n g b à n chân b àn tay, loét m iệng

Có trường hỢp cụ già 73 tuổi ở Q uảng N gãi cũng nhiễm bệnh này Phần lớn những trường hỢp m ắc bệnh đ ề u đã trực tiếp chăm sóc trẻ rữiỏ

bị bệnh Đặc biệt, đôì với nhữ ng người nghiện rượu, người bị b ện h tiểu đường, m ắc các bệnh

m ãn tứih rấ t dễ m ắc bệnh

N goài ra, p h ụ n ữ m ang thai cũng là đôl tượng cần chú ý phòng bệnh vì khi nhiễm virus có thể ảrứi hưởng đến bào thai

Bệnh tay chân m iệng do virus gây nên, có thể lây lan qua tiếp xúc N hư vậy, khi người lớn tiếp xúc với virus gây bệnh thì cũng có thể

m ắc bệnh Tuy nhiên, virus này ít gây nên triệu chứng sốt, nổi bọng nước ở người lớn và mức độ nguy hiểm cũng không cao nh ư ở trẻ

Bệnh tay chân m iệng thường lây qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ m ũi, hầu, họng, nước bọt, dịch tiết từ các nôT phỏng hoặc chất bài tiết của bệnh n h ân trên d ụ n g cụ sinh hoạt, đồ chơi, b àn ghế, nền n h à

13

s

9

s

s

t

h

á

ỗ

-<

>

u

z

•0

I

a

ị

I

t

z

í

□

>

I

t.

<iD-m

Bệnh có thể bị rải rác hoặc bùng phát thành các vụ dịch rứiỏ vào m ùa hè ở những nơi đông

d ân cư, điều kiện vệ sinh kém Bệnh thường xảy

ra ở các nước vùng rứiiệt đới và cận nhiệt đới ớ nước ta bệnh thường xuất hiện 2 đợt trong năm , đợt đ ầ u từ tháng 3 đến tháng 5, đợt hai từ tháng

9 đến tháng 12

Hiện tại bệnh chưa có vaccine và thuôc điều trị đặc hiệu Vì vậy, phòng chông dịch là quan trọng nhâ't Thực hiện tốt vệ sirứi cá nhân như rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; vệ sinh răng m iệng, thông gió nhà cửa hàng ngày

Làm sạch bề m ặt và khử trùng các dụng cụ nhiễm bẩn chất tiết và bài tiết của bệnh rữiân bằng dung dịch Cloramm B hoặc các dung dịch khử trùng khác Chú ý che m iệng khi ho, hắt hơi Khi có biểu hiện sô"t, loét m iệng, phỏng nước

ở lòng bàn tay, lòng b àn chân, vùng mông, đ ầ u gô'i, đặc biệt kèm theo biến chứng thần kinh hoặc tim m ạch nh ư co giật cơ, đi loạng choạng, ngủ

gà ngủ gật, yếu liệt chi, m ạch nharứi, sối cao hơn

39,5°c cần đ ến ngay cơ sở y tế đ ể khám và điều

trị kịp thời

Các bác sĩ cũng khuyến cáo, người lớn khi trông trẻ nhiễm bệnh cần hạn chế tiếp xúc, vệ sinh tay trước và sau khi chăm trẻ, n h ất là khi tiếp xúc với phân, chất nôn của trẻ C hú ý đảm bảo vệ sinh ăn uông, thực hiện ăn chín uông

sôi N ếu thấy những biểu h iện b ện h n êu trên

cần n h an h chóng đến các bác sĩ chuyên khoa đ ể

khám , xét nghiệm và điều trị kịp thời

6 Phân biệt bệnh tay chân miệng vổi một số bệnh khác

H iện nay, ở nước ta n hiều người n h ầm lẫn bệnh

tay chân m iệng với bệnh lở m ồm long móng Do

thiếu thông tin, nên gây không ít hoang m ang

cho m ộ t sô" người, d ẫn đ ến có thái độ và h àn h vi

thái quá trong việc xử lý, đôl phó với bệnh tay

chân m iệng Thực tế, đ ây là hai bệrứi khác nhau

hoàn toàn

Mặc d ù hai bệnh đ ều có d â u h iệu đặc trưng

là hiện tượng sốt và hình th àn h m ụ n nước ở da

v ù n g m iệng, tay chân và virus gây bệnh đều

thuộc n h ó m picornavirus

Tuy nhiên, nguyên n h ân gây b ện h của hai

bệnh n ày hoàn toàn khác nhau

Bệnh tay chân m iệng do virus EV71 gây nên

Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hoá và hô hâ"p

Do đó, chỉ khi tiếp xúc trực tiếp với nhữ ng người

m ắc b ện h hay các v ật dụng, p h â n của người

bệnh có chứa virus thì người làn h m ới có khả

năng bị lây bệrửi

Trong khi đó, bệnh lở m ồm long m óng do

virus họ dicornaviridace gây ra

15,

ẹ

ọ

c

a a

* B ênh ta y ch ă n m iên g vớ i hênh lở m ồm long m óng «

rg

£

Dt

h

á

ĩ

ũ

-<

>

0

z

•0

ĩ

ổ;

ị

•Ố

I

t.

'E-z

<<

ỉ

ũ

>

í

I

t.

cíữ

m

Dù cũng lây trực tiếp qua đường tiêu hóa và đường hô hấp nhưng bệnh lở m ồm long m óng hoàn toàn không có liên quan đến bệnh tay chân miệng Không có chuyện bệnh lở m ồm long

m óng là căn nguyên gây bệnh tay chân m iệng như nhiều người vẫn nghĩ

Ngoài ra, về đặc điểm dịch tễ học hai bệnh này cũng râ"t khác biệt, bệnh tay chân m iệng

là bệnh xảy ra ở người còn bệnh lở m ồm long

m óng lại chỉ xảy ra ở các loài động vật guôc chẵn rữiư trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai

* B ệnh ta y ch ân m iện g vớ i viêm loét m iện g

Viêm loét m iệng là m ột bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, bệnh thường nhẹ với biểu hiện chủ yếu là vết loét rứiỏ (đường kứứi l-3mm), xuất hiện từng đám hoặc đơn lẻ ở niêm mạc má, lợi, môi, dưới lưỡi hình tròn hoặc bầu dục, ở giữa có m àu vàng hoặc xám trắng, bao quanh là quầng m àu đỏ Viêm loét m iệng do nh iều nguyên n h ân gây

ra, có thể do chấn thương trong vùng m iệng nh ư

tự cắn vào niêm mạc, do thức ăn cứng, vệ sinh răng m iệng không đún g cách hoặc cũng có thể

do nhiệt m iệng, thiếu dinh dưỡng, stress và cũng

có thể gặp trong m ột sô" bệnh liên quan đ ến rôi loạn hệ thông m iễn d ịch

Viêm loét m iệng hoàn toàn có thể p h ân biệt

được với bệnh tay chân m iệng dựa vào d ấ u hiệu