SKKN Thí nghiệm hóa 8

Môn hoáhọc THCS cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản và thiết thựcđầu tiên về hoá học, là giáo viên bộ môn hoá học thì cần hình thành ở các em học sinh một kỹ n

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

I- Sơ lược lý lịch tác giả:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Như Hảo Nam, nữ: Nữ

- Ngày tháng năm sinh: 1983

- Nơi thường trú: Xã phú Lâm, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang

- Đơn vị công tác: Trường THCS Phú Lâm

- Chức vụ hiện nay: Giáo viên

- Lĩnh vực công tác : Dạy lớp

II Sơ lược đặc điểm tình hình của đơn vị :

1. Thuận lợi :

- Được sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Ban giám hiệu Việc sử dụng, bảo quản

đồ dùng dạy học, đặc biệt là dụng cụ thí nghiệm hàng năm đều có trang bị thêm những

đồ dùng cần thiết, đảm bảo cho công tác dạy và học

- Giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao, luôn đầu tư sáng tạo đổi mới phươngpháp

đạt theo mong muốn Do đa số học sinh không có hứng thú, say mê môn học dẫn đếnchất lượng học tập thấp.

- Học sinh mới bắt đầu làm quen với thí nghiệm hoá học nên còn bỡ ngỡ, lúngtúng, các thao tác chưa chính xác, chưa biết cách quan sát hoặc sợ làm thí nghiệm, mấtnhiều thời gian hướng dẫn

Tên sáng kiến: “Tạo hứng thú cho học sinh thông qua thí nghiệm trong giờ học Hóa học lớp 8”.

Lĩnh vực: Chuyên môn

III Mục đích yêu cầu của sáng kiến:

1. Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến :

Nhằm thực hiện mục tiêu của ngành giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ trở thành nhữngchủ nhân tương lai của đất nước những con người “vừa hồng vừa chuyên” Bản thân là mộtgiáo viên đứng lớp giảng dạy bộ môn Hóa học nhận thấy rằng: Hoá học là bộ môn khoa họcrất quan trọng trong nhà trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng Môn hoáhọc THCS cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản và thiết thựcđầu tiên về hoá học, là giáo viên bộ môn hoá học thì cần hình thành ở các em học sinh một

kỹ năng cơ bản, phổ thông, thói quen học tập và làm việc khoa học để làm nền tảng cho việcgiáo dục xã hội chủ nghĩa, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động Có nhữngphẩm chất cần thiết như cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ mỉ, chính xác, yêu chân lí khoa học,

có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội có thể hoà hợp với môi trường thiênnhiên, chuẩn bị cho học sinh học lên cao và đi vào cuộc sống lao động

Tuy nhiên việc lĩnh hội kiến thức hoá học của học sinh là hết sức khó khăn Mặtkhác, Hóa học là một môn học hoàn toàn mới lạ đối với HS ở THCS, mà khối lượng kiếnthức học sinh cần lĩnh hội tương đối nhiều.Phần lớn các bài gồm những khái niệm mới, rấttrừu tượng, khó hiểu Do đó, giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học gây được hứng thúhọc tập bộ môn giúp các em chủ động lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, không gượng

ép là điều cần quan tâm Khi HS có hứng thú, niềm say mê với môn Hóa sẽ giúp HS pháthuy được năng lực tư duy, khả năng tự học và óc sáng tạo Để từ đó nâng cao chất lượng bộmôn nói riêng và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung là vấn đề hết sức quan

trọng trong quá trình dạy học của giáo viên Chính vì vậy, Tôi nghĩ đổi mới phương phápdạy học phải thể hiện được ba tính chất cơ bản sau:

Một là: Phát huy tính tích cực, năng lực tư duy, óc sáng tạo, khả năng tự học và sángtạo của học sinh trong quá trình học tập

Hai là: Giảng dạy và học tập phải gắn liền với cuộc sống sản xuất, học đi đôi vớihành

Ba là: Rèn luyện được kĩ năng sống cho học sinh

Kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy hóa học tôi nhận thấy rằng: Học sinh thấy hứngthú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có những thínghiệm biểu diễn nhằm tạo hứng thú và khắc sâu hơn kiến thức cho học sinh

Xuất phát từ những thực tế đó và một số kinh nghiệm trong giảng dạy bộ môn hóahọc, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn hóa học cao, người giáo viên ngoài phát huytốt các phương pháp dạy học tích cực cần vận dụng thí nghiệm nhằm phát huy tính tích cực,sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập bộ môn Từ những lí

do đó tôi chọn đề tài: “Tạo hứng thú cho học sinh thông qua thí nghiệm trong giờ học Hóa học lớp 8 ”, áp dụng cho chương trình hóa học lớp 8 cấp THCS.

2. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến

- Từ thực trạng trên, tôi thấy đây là một vấn đề rất lớn, rất khẩn trương cần có biệnpháp tích cực để tháo gỡ Đối với bản thân, trước tình hình này tôi luôn trăn trở, suynghĩ: nếu học sinh không có hứng thú, say mê môn học thì sẽ ảnh hưởng đến kết quả họctập rất lớn, học sinh sẽ chán nản và bỏ học Như vậy, nhiệm vụ đào tạo của giáo viên sẽkhông hoàn thành và sẽ ảnh hưởng đến chất lượng chung của trường và của cả ngànhgiáo dục, quan trọng hơn nữa là mất đi nhân tài của đất nước

- Xác định được vấn đề trên, bản thân suy nghĩ cần phải có giải pháp để thu hút họcsinh có hứng thú với môn học, có lòng say mê, ham thích học môn Hóa học Giải quyếtđược vấn đề đó sẽ góp phần nâng cao chất lượng môn học cũng như chất lượng chungcủa trường, của ngành Đồng thời cũng góp phần đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tàicho đất nước

Nội dung sáng kiến :

A/ Những yêu cầu chung khi tiến hành bài dạy có thí nghiệm:

1/ Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên: là một trong những phương tiện trựcquan có hiệu quả trong dạy học hóa học Nó được sử dụng trong những trường hợp sau :

- Khi cần thực hiện nhanh trong thời gian hạn hẹp của bài lên lớp

- Khi cần làm những thí nghiệm phức tạp mà học sinh chưa làm được

- Khi điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu, không đủ cho cả lớp cùng làm

- Khi giáo viên muốn làm mẫu để chỉ dẫn cho học sinh những kỹ thuật làm thínghiệm

Khi biểu diễn thí nghiệm, giáo viên phải chú ý đồng thời hai nhiệm vụ: Yêu cầu

sư phạm về kỹ thuật biểu diễn thí nghiệm và phương pháp dạy học khi biểu diễn thínghiệm Ngoài ra giáo viên cũng cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

 Thí nghiệm phải đảm bảo thành công: Sự thành công của thí nghiệm tácđộng mạnh mẽ đến lòng tin của học sinh vào khoa học

Nếu thí nghiệm thất bại học sinh sẽ mất lòng tin vào khoa học và ảnh hưởng đến

uy tín của giáo viên Vì vậy, muốn làm tốt được điều này, giáo viên phải:

- Am hiểu bản chất của các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm

- Nắm rõ đặc điểm, tính chất của từng dụng cụ, hóa chất thí nghiệm, dự đoánnhững tình huống có thể xảy ra để có giải pháp khắc phục kịp thời Muốn vậy, giáo viênphải làm thí nghiệm trước nhiều lần trong khi chuẩn bị bài

 Đảm bảo an toàn thí nghiệm: Luôn giữ hoá chất tinh khiết, dụng cụ thínghiệm sạch và khô, làm đúng kỹ thuật, luôn bình tĩnh khi làm thí nghiệm Đối với cácchất dễ cháy, nổ phải để xa ngọn lửa, với những chất độc hại như thuỷ ngân thì phải hếtsức thận trọng không để vun vãi Nếu có sự cố không may xảy ra phải bình tĩnh tìm ranguyên nhân, giải quyết kịp thời, không nên quá cường điệu hoá những nguy hiểm củathí nghiệm cũng như tính độc hại của hoá chất làm học sinh quá sợ hãi

 Số lượng thí nghiệm trong một bài vừa phải, lựa chọn thí nghiệm dễ thựchiện tiết kiệm thời gian trên lớp Giáo viên cần cải tiến các thí nghiệm hóa học theo

 Thí nghiệm phải đảm bảo cho cả lớp quan sát: Để làm tốt điều này, giáoviên cần phải:

- Chuẩn bị dụng cụ thích hợp, có kích thước đủ lớn, có cấu tạo đơn giản thể hiện

rõ được bản chất của hiện tượng cần nghiên cứu

- Sắp xếp dụng cụ một cách hợp lí:

+ Chỉ bày những dụng cụ cần thiết cho thí nghiệm, không bày la liệt những dụng

cụ chưa dùng đến hoặc đã dùng xong

+ Bố trí sao cho cả lớp đều nhìn rõ Nếu không được giáo viên có thể đem đến tậnbàn cho học sinh xem Giáo viên cũng cần chú ý không che lấp thí nghiệm khi thao tác

 Phải phát huy được tác dụng của thí nghiệm biểu diễn: Thí nghiệm chỉ cóhiệu quả tốt khi có sự tham gia tích cực, có ý thức của học sinh Vì vậy, giáo viên phảilàm cho học sinh hiểu rõ mục đích của thí nghiệm, cách bố trí thí nghiệm và các dụng cụcủa thí nghiệm Học sinh được trực tiếp quan sát và rút ra kết luận cần thiết

 Kết hợp chặt chẽ thí nghiệm với lời giảng của giáo viên: Lúc này lời giảngcủa giáo viên không phải là nguồn thông tin mà là sự hướng dẫn quan sát, chỉ đạo sự suynghĩ của học sinh để đi tới kết luận đúng đắn, hợp lí, để qua đó các em lĩnh hội đượckiến thức mới

2/.Thí nghiệm của học sinh:

 Thí nghiệm để học bài mới: Việc sử dụng thí nghiệm của học sinhkhi nghiên cứu bài học mới cũng có thể sử dụng các phương pháp tương tự như thínghiệm biểu diễn của giáo viên Nhưng ở đây giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn,học sinh tự tay điều khiển các quá trình biến đổi các chất, nên được rèn luyện cả kỹ năng

tư duy và kỹ năng thực hành

- Từng học sinh làm

- Học sinh làm theo nhóm

Giáo viên cần tạo mọi điều kiện để học sinh được trực tiếp thực hành và tất cảhọc sinh đều được làm thí nghiệm, biết cách quan sát thí nghiệm, trực tiếp làm việc vớidụng cụ thí nghiệm, hóa chất, ở cả trong lớp học, trong phòng thí nghiệm Học sinhđược đặt câu hỏi, nêu ý kiến thắc mắc, và có thể tự giải đáp thắc mắc từ nghiên cứu thí

nghiệm hoặc được giải đáp qua sự giúp đỡ của giáo viên Từ đó học sinh có thể vậndụng linh họat những kiến thức, kỹ năng đã học để nhận thức những kiến thức mới và cóthể áp dụng kiến thức hóa học vào thực tế đời sống.

 Đối với thí nghiệm thực hành:

a/ Thí nghiệm thực hành (Bài thực hành): là một hình thức tổ chức học tập, trong

đó học sinh phải tự làm một số thí nghiệm sau khi đã học xong một chương hay mộtphần của giáo trình Sau khi kết thúc bài thực hành phải đạt các mục đích sau: học sinhđược:

- Củng cố những kiến thức mới học được của chương

- Rèn luyện kỹ năng quan sát, giải thích hiện tượng, điều chế, nhận biết các chất,

kỹ năng sử dụng các dụng cụ thí nghiệm thường gặp nhất, kỹ năng làm việc an toàn vớihóa chất, ý thức tổ chức kỷ luật, tính cẩn thận, chịu khó, trung thực, sáng tạo trongnghiên cứu khoa học

Vậy để bài thí nghiệm thực hành đạt yêu cầu, giáo viên cần chuẩn bị như sau:Chuẩn bị của giáo viên:

- Chuẩn bị tốt dụng cụ thí nghiệm thực hành, đảm bảo đủ vể số lượng, chất lượng.Điều này đòi hỏi giáo viên cần nghiên cứu kĩ chương trình thực hành ngay từ đầu nămhọc, xác định cần dụng cụ gì, số lượng bao nhiêu, còn thiếu những gì để có kế hoạch giảiquyết trong năm bằng cách mua thêm hoặc tự làm hoặc hướng dẫn học sinh tự làm

- Chuẩn bị dụng cụ cần đồng bộ, gọn, đảm bảo tính khoa học Kiểm tra số lượng,chất luợng dụng cụ, hoá chất và nên chuẩn bị những bộ dự trữ nếu bị thiếu hay xảy ra sự

cố, nghiên cứu tìm hiểu cách khắc phục những sự cố xảy ra

- Giáo viên cũng cần đọc kỹ yêu cầu, nội dung, cách tiến hành thí nghiệm của bàithực hành in trong sách giáo khoa để xác định xem thí nghiệm nào mà trường sở tạikhông có dụng cụ hóa chất tương ứng thì phải tìm cách thay thế bằng dụng cụ hóa chấttương đương hoặc thay bằng cách làm khác nhưng cũng đạt yêu cầu tương tự Cùngnhân viên phòng thực hành (nếu có) chuẩn bị các bộ thí nghiệm cho mỗi em học sinhhoặc cho nhóm học sinh (4 hoặc 6 em) Phải chuẩn bị tỉ mỉ, chu đáo trước khi tiến hành

trên lớp Không nên chủ quan cho rằng thí nghiệm đó đơn giản đã làm quen nên khôngcần thử trước.

Nếu các thí nghiệm có sự khác với sách giao khoa thì giáo viên cần soạn hướngdẫn thí nghiệm, in và phát cho mỗi học sinh về nhà chuẩn bị học thuộc trước khi bướcvào học bài thực hành Nội dung hướng dẫn đối với mỗi thí nghiệm phải nêu rõ mụcđích của thí nghiệm, tác dụng của dụng cụ, dùng hóa chất nào liều lượng bao nhiêu, thứ

tự từng động tác thí nghiệm, phần nào cần tự mình quan sát ghi hiện tượng, giải thíchvào tường trình

Nếu các thí nghiệm làm đúng như bài thực hành in trong sách giáo khoa thì giáoviên chỉ cần cho các em chuẩn bị theo sách giáo khoa

Phải tích luỹ kinh nghiệm bằng cách làm thí nghiệm nhiều lần để rút ra thiếu sót,

và có thể cải tiến, sáng tạo Nắm vững những kỹ thuật làm thí nghiệm

Giáo viên phải thực sự là người hướng dẫn, gợi mở để học sinh chủ động thựchiện các hoạt động theo kế hoạch bài giảng Tập trung theo dõi uốn nắn giúp đỡ cácnhóm gặp khó khăn

Chuẩn bị của học sinh:

Chuẩn bị bài chu đáo theo hướng dẫn của giáo viên

Tập nghiên cứu thí nghiệm tại nhà, dự đoán câu trả lời trong sách giáo khoa.b/ Trình tự tổ chức một thí nghiệm thực hành: Tôi thường tiến hành theo cácbước sau:

 Chuẩn bị

- Giáo viên cần đặt vấn đề vào bài, gợi ý để học sinh phát hiện được nội dung kiến thức cần nghiên cứu, từ đó tiếp tục gợi ý để học sinh nêu rõ mục đích của thí

nghiệm là gì

- Giáo viên có thể dùng phương pháp đàm thoại kết hợp vẽ hình để học sinh lập

kế hoạch tiến hành thí nghiệm

- Giáo viên giới thiệu dụng cụ thí nghiệm và các thao tác mẫu

 Tiến hành thí nghiệmNhóm trưởng nhận dụng cụ, điều khiển nhóm tiến hành thí nghiệm Các nhómhọc sinh tiến hành thí nghiệm Giáo viên theo dõi chung và giúp đỡ nhóm gặp khó khăn,nếu cần thì giáo viên yêu cầu cả lớp ngừng thí nghiệm để hướng dẫn, bổ sung Cần tránhtrường hợp một số em chuyên làm thí nghiệm, một số em chuyên ghi chép.

 Xử lí kết quả thí nghiệm

- Với thí nghiệm thực hành khảo sát: Cả nhóm cùng dựa vào kết quả thí nghiệm

để thảo luận tìm ra kiến thức mới Với thí nghiệm thực hành kiểm nghiệm, nhóm (hoặc

cá nhân) làm báo cáo kết quả thí nghiệm ghi rõ nhận xét và so sánh kết quả thí nghiệm, ghi rõ nhận xét và so sánh kết quả thí nghiệm với lí thuyết đã học

- Chú ý: Với những thí nghiệm có tính toán: Mỗi học sinh tính toán độc lập theo

số liệu đã thu được và so sánh trong nhóm để kiểm tra lại

 Tổng kết thí nghiệm:

- Giáo viên phân tích kết quả của học sinh và giải đáp thắc mắc

- Giáo viên rút kinh nghiệm và cách làm thí nghiệm của cả lớp

Để thí nghiệm phát huy được tính tích cực của học sinh trong giờ học giáo viên cần phải

- Nghiên cứu phối hợp nhiều phương pháp khác nhau trong giờ dạy Kết hợp logic giữa biểu diễn thí nghiệm, hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm, quan sát thí

nghiệm, thảo luận nhóm… từ đó giúp học sinh biết nêu và giải quyết vấn đề tìm ra kiến thức mới, củng cố kiến thức cũ…sao cho phù hợp với từng loại bài, từng loại thí

nghiệm…và phù hợp với từng đặc điểm nhận thức của học sinh

- Phải xác định vị trí của từng loại thí nghiệm: Mỗi thí nghiệm có một vị trí khác nhau trong dạy và học hóa học Giáo viên cần xác định rõ vị trí của từng loại thí nghiệm

để áp dụng phù hợp vào các bài cụ thể

B Một số thí dụ cụ thể:

1/ Thí dụ 1: Bài 12: SỰ BIẾN ĐỔI CHẤT

Để thực hiện tốt thí nghiệm bài này giáo viên cần phải chuẩn bị đầy đủ dụng cụ vàhoá chất để phục vụ cho thí nghiệm.

Dụng cụ: Đèn cồn, kẹp gỗ, kẹp sắt, giá đỡ, ống nghiệm, nam châm, diêm, 2 đĩa thuỷtinh nhỏ, thìa thủy tinh, đế sứ, đũa thủy tinh, nước, nước đá

Hoá chất : Bột sắt và bột lưu huỳnh, đường

Thí nghiệm 1: Học sinh quan sát nước ở 3 thể khác nhau -> nhận xét ->hìnhthành khái niệm về hiện tượng vật lí

- Để hình thành khái niệm hiện tượng hoá học, giáo viên hướng dẫn học sinh tiếnhành 2 thí nghiệm:

Thí nghiệm 2: Phân hủy đường.

- Cho một ít đường trắng vào ống nghiệm đun nóng trên ngọn lửa đèn cồn

- Học sinh quan sát, nhận xét: Đường nóng chảy rồi chuyển dần sang màu nâu, rồithành màu đen đồng thời có hơi nước bám trên thành ống nghiệm

- Giáo viên:Sau phản ứng thấy có những giọt nước ngưng tụ trên thành ống và đáyống nghiệm có chất rắn màu đen đó là than

Phản ứng đun nóng đường

2/ Thí dụ 2: Bài 24: TÍNH CHẤT CỦA OXI

Giáo viên cần lựa chọn những thí nghiệm điển hình Kết hợp giữa thí nghiệm biểudiễn của giáo viên và thí nghiệm thực hành của học sinh

Dụng cụ: đèn cồn, muôi sắt, diêm, lọ thuỷ tinh có nắp, dây dẫn khí, ống dẫn khí, nútcao su có lỗ, chậu đựng nước, thìa nhỏ

Hình 5: Lưu huỳnh cháy trong Oxi

Hoá chất: photpho, lưu huỳnh, dây sắt, thuốc tím (KMnO4), than gỗ

Nếu trước tiết dạy, có nhiều thời gian để chuẩn bị thì giáo viên nên thu khí oxi vào lọ

có nút đậy và dán nhãn tên khí oxi, (trong quá trình thu khí nên chừa lại 1 ít nước trong

lọ chứa khí oxi ).Và lưu ý lọ thu khí oxi phải đầy, không có lẫn không khí, được đậy nútkín giữ cho oxi không bị thoát ra ngoài

Thí nghiệm 1: Oxi tác dụng với lưu huỳnh

Giáo viên hướng dẫn -> Học Sinh làm thí nghiệm đốt lưu huỳnh trong oxi theotrình tự sau :

- Đưa muôi sắt có chứa một lượng nhỏ bột lưu huỳnh vào ngọn lửa đèn cồn

- Sau đó, đưa lưu huỳnh đang cháy vào lọ có chứa khí oxi

- Học sinh làm thí nghiệm, quan sát và nhận xét

Các em hãy quan sát và nêu hiện tượng So sánh hiện tượng lưu huỳnh cháy trongoxi và trong không khí ?

Sau khi học sinh trả lời xong, giáo viên giới thiệu chất khí sinh ra đó là lưu huỳnhđioxit còn gọi là khí sunfurơ, có công thức hoá học là SO2

Giáo viên yêu cầu 1 học sinh lên bảng viết phương trình hoá học xảy ra

Học sinh: Viết phương trình hoá học:

Thí nghiệm 2 : Oxi tác dụng với photpho

Gáo viên biểu diễn thí nghiệm đốt photpho đỏ trong không khí và trong oxi

Hình 6 : Phốt pho cháy trong Oxi

Học sinh quan sát, nhận xét hiện tượng? So sánh sự cháy của photpho trong khôngkhí và trong khí oxi? Nhận xét và so sánh hiện tượng

Giáo Viên giới thiệu cho HS biết khói trắng dày đặc bám vào thành lọ dưới dạng bộttan được trong nước, đó là điphotpho pentaoxit có công thức hoá học là P2O5 Học sinhvết phương trình hoá học của phản ứng

Thí nghiệm 3 : Oxi tác dụng với sắt

Giáo viên biểu diễn thí nghiệm

- Lấy một đoạn dây sắt (đã uốn dạng lò so) đưa vào trong bình oxi Cho HS nhận xétxem có dấu hiệu của phản ứng hoá học không?

- Giáo viên quấn vào đầu dây sắt một mẩu gỗ của que diêm (thay cho mẩu than gỗ),đốt cho que diêm cháy rồi đưa vào lọ chứa khí oxi  Hãy quan sát và nhận xét?

- Giáo viên giới thiệu những hạt nhỏ màu nâu đó là sắt (II, III) oxit thường được gọi

là oxit sắt từ, có công thức hoá học là Fe3O4