AN TOÀN ĐIỆN -DCN TC - Nguồn: BCTECH

Biện pháp bảo vệ an toàn cá nhân được trang bị cho người lao động theo quy định Nhà nước ban hành choa từng lĩnh vực công việc để phòng ngừa hoặc giảm tác hại của háo chất nguy hiểm c[r]

BM/QT10/P.ĐTSV/04/04 Ban hành lần: 3

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 297/QĐ-CĐKTCN ngày 24 tháng 08 năm 2020 của

Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ BR – VT)

BÀ RỊA-VŨNG TÀU, NĂM 2020

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu cho giảng viên và sinh viên nghề Điện công nghiệp trong trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa – Vũng Tàu Chúng tôi

đã thực hiện biên soạn tài liệu An toàn Điện này

Tài liệu được biên soạn thuộc loại giáo trình phục vụ giảng dạy và học tập, lưu hành nội bộ trong nhà trường nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

1

LỜI NÓI ĐẦU Hiện nay ở nước ta điện đã được sử dụng rộng rãi trong các xí nghiệp, công trường, nông trường, từ thành thị đến các vùng nông thôn hẻo lánh Số người tiếp xúc với điện ngày càng nhiều Vì vậy vấn đề an toàn điện đang trở thành một trong những vấn đề quan trọng nhất của công tác bảo hộ lao động

Thiếu hiểu biết về an toàn điện, không tuân theo các nguyên tắc về kỹ thuật an toàn điện có thể gây ra tai nạn Khác với các loại nguy hiểm khác, nguy hiểm về điện nhiều vì khó phát hiện trước bằng giác quan như nhìn, nghe, mà chỉ có thể biết được khi tiếp xúc với các phần tử mang điện nhưng khi đó có thể bị chấn thương trầm trọng thậm chí chết người Chính vì lẽ đó cần hiểu những khái niệm cơ bản về an toàn điện để có thể tránh được những nguy hiểm cho con người cũng như thiết bị

Để thực hiện biên soạn giáo trình này tác giả đã dựa vào các tài liệu tham khảo chính nêu ở cuối giáo trình, kết hợp với kinh nghiệm giảng dạy ở bậc trung cấp và cao đẳng Tác giả cố gắng trình bày các vấn đề một cách đơn giản, dễ tiếp thu cho người học Tuy nhiên do trình độ và thời gian hạn chế nên chắc rằng giáo trình còn nhiều sai sót, rất mong được sự đóng góp xây dựng của bạn đọc

Bà Rịa – Vũng Tàu, ngày 20 tháng 07 năm 2020 Biên soạn

Đào Danh Tài

2

MỤC LỤC

BÀI 1: CÁC DẠNG TAI NẠN VỀ ĐIỆN 5

1 Điện giật tác động tới con người như thế nào: 5

1.1.Khái niệm: 5

1.2.Các yêu tố ảnh hưởng tới cơ thể người khi điện giật 5

2 Tác hại của hồ quang điện: 7

2.1 Khái niệm 7

2.2.Tính chất 7

3.Phĩng điện 8

4.Cháy nổ do điện 9

5 Một số tai nạn về điện khác 9

BÀI 2: NGUYÊN NHÂN TAI NẠN ĐIỆN VÀ BIỆN PHÁP PHỊNG NGỪA 9

1.Tai nạn do điện giật: 9

1.1 Nguyên nhân 10

1.2.Biện pháp phịng ngừa điện giật 11

1.2.1.Đối với các phần tử mang điện áp 11

2.1.2 Đối với các phần tử bình thường khơng cĩ điện áp 14

2.Do hồ quang điện 17

2.1.Nguyên nhân: 17

2.2 Phương pháp phịng ngừa 18

3 Do phĩng điện: 18

3.1 Nguyên nhân 18

3.2 Phịng phĩng điện 19

4 Do điện áp bước (Ub) 19

4.1 Nguyên nhân 19

4.2 Phịng điện áp bước: 19

5 Một số biện pháp phịng ngừa tai nạn điện khác 19

6 Cách nhận biết mối nguy hiểm 20

7 Đánh giá mối nguy hiểm 20

BÀI 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP XỬ LÝ KHI CĨ TAI NẠN ĐIỆN 21

1 Giải thốt nạn nhân ra khỏi nguồn điện: 21

1.1 Đối với điện áp cao: 21

1.2 Đối với điện hạ áp: 21

2 Sơ cứu nạn nhân: 22

2.1 Các phướng pháp cứu chữa ngay sau khi người nạn thốt ra khỏi mạch điện: 22

2.2 Phương pháp sơ cứu nạn nhân: 22

Hình 3.1: Sơ cứu nạn nhân 23

BÀI 4: BIỆN PHÁP AN TỒN LAO ĐỘNG 24

1 Phịng chống nhiễm đđộc hóa chất 24

1.1 Phân loại theo đối tượng sử dụng, nguồn gốc, trạng thái và đặc điểm nhận biết 24

1.2 Phân loại theo độc tính 25

1.4 Bệnh nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay khi làm việc trong mơi trường hĩa chất và một số hĩa chất độc gây bệnh nghề nghiệp 32

3

2 Nguyên tắc và biện pháp cơ bản trong phòng ngừa tác hại của hóa chất – các biện pháp khẩn

cấp 34

2.1 Bốn nguyên tắc và các biện pháp cơ bản trong phòng ngừa tác hại của hóa chất 34

2.2 Các biện pháp khẩn cấp 39

3 Phòng chống bụi trong sản xuất 41

3.1 Định nghĩa và phân loại 41

3.2 Đinh nghĩa: 42

3.2.1 Phân loại: Người ta phân loại theo ba cách sau đây: 42

3.2.2 Tính chất hoá lí của bụi 43

4 Tác hại của bụi và các biện pháp phòng chống 44

4.1 Tác hại của bụi 44

4.2 Các biện pháp phòng chống 45

5 Kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy 46

5.1 Những kiến thức cơ bản vế cháy nổ 46

5.1.1 Khái niệm về cháy nổ 46

5.1.2 Điều kiện cần thiết cho quá trình cháy 48

5.2 Những nguyên nhân gây cháy, nổ trực tiếp 50

4

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN

Tên mô đun: An toàn điện

Mã mô đun: MĐ 09

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:

- Vị trí: Là mô đun cơ sở ngành điện công nghiệp, được bố trí dạy ngay từ đầu khóa học, trước khi học các mô đun chuyên ngành

- Tính chất: Là mô đun bổ trợ các kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh về lĩnh vực an toàn lao động, an toàn điện, vệ sinh môi trường

chung và thợ điện nói riêng công tác trong môi trường công nghiệp

Mục tiêu mô đun: Sau khi học xong mô đun này, học sinh – sinh viên có khả năng:

- Về kiến thức

+ Xác định các dạng tai nạn về điện, nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa

+ Phương pháp xử lý tai nạn về điện

+ Đánh giá mối nguy hiểm về tai nạn điện

+ Phương pháp phòng hộ lao động

- Về Kỹ năng

+ Thực hiện các biện pháp sơ, cấp cứu người bị điện giật

+ Thực hiện các loại bình chữa cháy

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:

Người học có khả năng làm việc độc lập hoặc làm nhóm, có tinh thần hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và rèn luyện, có ý thức tự giác, tính kỷ luật cao, tinh thần trách nhiệm trong công việc

Nội dung của mô đun:

5

BÀI 1: CÁC DẠNG TAI NẠN VỀ ĐIỆN

Mục tiêu: Sau khi học xong bài học này, học sinh có khả năng:

- Nhận biết được các dạng tai nạn về điện

- Phân tích được tác hại của điện giật đối với cơ thể con người

- Rèn luyện tính cẩn thận chính xác trong công việc, khả năng làm việc độc lập và ý

thức làm việc nhóm

Nội dung chính:

Điện năng ngày càng đựơc sử dụng rộng rãi trong sản xuất và sinh hoạt thì vấn đề an

toàn khi vận hành và sử dụng điện càng trở nên cần thiết vì những sự cố, tai nạn điện

xảy ra rất nhanh và vô cùng nguy hiểm Những tai nạn điện thường xảy ra là do hồ

quang điện (gây bỏng) và dòng điện truyền qua cơ thể người (điện giật)

1 Điện giật tác động tới con người như thế nào:

1.1.Khái niệm:

Hiện tại chưa có một nghiên cứu nào nói lên hết tác hại của dòng điện đi qua cơ thể

người (gọi là điện giật) Tuy nhiên người ta cũng đưa ra một cách chung như sau: Dòng

điện truyền qua cơ thể người gây nên phản ứng sinh lý phức tạp như: làm tê liệt, hủy

hoại bộ phận thần kinh điều khiển các giác quan bên trong của con người, làm sưng

màng phổi, hủy hoại cơ quan hô hấp, tuần hoàn máu và làm tê liệt cơ thịt

1.2.Các yêu tố ảnh hưởng tới cơ thể người khi điện giật

 Cường độ dòng điện chạy qua cơ thể:

Mức độ nguy hiểm của dòng điện đối với cơ thể người tuỳ thuộc vào trị số của

dòng điện và loại nguồn một chiều hay xoay chiều

Bảng 1: Mức độ nguy hiểm của dòng điện AC và DC đối với cơ thể người

thở

Nóng càng tăng lên, thịt co quắt lại nhưng chưa mạnh

6

mạnh

Cảm giác nóng mạnh Bắp thịt ở tay co rút, khó thở

Yếu tố thời gian tác động của dòng điện vào cơ thể người rất quan trọng và biểu hiện

dưới nhiều hình thức khác nhau Đầu tiên chúng ta thấy thời gian tác dụng của dòng

điện càng lâu điện trở người càng giảm xuống vì lớp da nóng dần lên lớp sừng trên da bị

chọc thủng càng nhiều làm cho dòng điện đi qua cơ thể người càng tăng lên Thời gian

càng dài, lớp da bị phá huỷ trở nên dẫn điện mạnh hơn, rối loạn hoạt động chức năng

của hệ thần kinh càng tăng nên mức độ nguy hiểm càng tăng

Phần lớn các nhà nghiên cứu cho rằng đường đi của dòng điện giật qua cơ thể người

có tầm quan trọng lớn điều này chủ yếu là có bao nhiêu phần trăm của dòng điện tổng

qua cơ quan hô hấp và tim

Theo các nhà bác học Liên Xô (cũ) đã thí nghiệm và ghi được kết quả sau:

- Dòng điện đi từ tay sang tay sẽ có 3,3% của dòng điện tổng đi qua tim

- Dòng điện đi từ tay phải sang chân sẽ có 6,7% của dòng điện tổng đi qua tim

- Dòng điện đi từ chân sang chân sẽ có 0,4% của dòng điện tổng đi qua tim

không chỉ phụ thuộc vào trạng thái sức khỏe của cơ thể từng lúc mà còn phụ thuộc vào

Thực tế điện trở này thường hạ thấp khi lúc da bị ẩm, khi thời gian tác dụng của dòng

điện kéo dài hoặc khi tăng điện áp…

Khi ẩm hay do tiếp xúc trực tiếp với nước bên ngoài hoặc do mồ hôi thoát ra đều làm

điện trở giảm xuống

Mặt khác nếu da người bị ấn mạnh vào các cực điện, điện trở cũng giảm đi Với điện

xúc hay áp lực các đầu tiếp xúc của các cực điện vào da người làm điện trở thay đổi

theo

7

- Ảnh hưởng của tần số dòng điện giật (f):

Theo các nhà nghiên cứu cho rằng tần số điện công nghiệp (f = 50 Hz – 60 Hz ) là nguy hiểm đối với con người nhất tần số dòng điện càng thấp hoặc càng cao thì càng ít nguy hiểm đối với cơ thể người

2 Tác hại của hồ quang điện:

Hiện vẫn tồn tại một quan niệm không đúng là: Hồ quang chỉ xuất hiện khi có điện áp lớn Thực tế cho thấy, điện áp thấp vẫn có thể sinh ra hồ quang với mức năng lượng lớn

có thể gây bỏng cho người hay gây cháy (do bọt kim loại bắn vào vật dễ cháy) Các sự

cố có kèm theo hồ quang với mức năng lượng cao thường phát ra một lượng nhiệt rất lớn Nhiệt lượng này làm nóng chảy, bốc hơi và giãn nở vật liệu dẫn điện, đồng thời, không khí bao quanh vật liệu điện cũng bị bốc cháy và giãn nở theo, và do đó, nó tạo nên sóng áp lực Về góc độ điện học, sự bùng phát của sóng áp lực này là một nguy hiểm ghê gớm, nhưng lại thường không dễ nhận diện Đến lúc đã có thể phát hiện được

nó và thực hiện công tác cứu hộ, dù có khẩn trương di chuyển các nạn nhân khỏi khu vực có nguồn phát nhiệt của hồ quang điện thì, thường là đã phải gánh chịu hậu quả đổ

vỡ nặng nề, kèm theo các thương vong thể chất như chấn thương sọ não, ù tai, điếc tai hoặc thương vong do bị va đập vào các vật thể khác Mảnh kim loại bay ra từ các bộ

8

phận cơ khí của mạch điện hay những giọt kim loại đã bị nóng chảy cũng có thể gây thương tích Những người ở kề sát với vùng đang có áp lực ghê gớm này cũng rất dễ bị tổn hại nhất thời về thần kinh, thậm chí có khi không còn nhớ gì về vụ nổ mãnh liệt ngay trước đó từ hồ quang điện đã tác động đến mình như thế nào

3.Phóng điện

Hình 1.2: Hình ảnh phóng điện

9

4.Cháy nổ do điện

Hình 1.3: Hình ảnh cháy nổ do điện

5 Một số tai nạn về điện khác

Học viên tự tìm hiểu them

BÀI 2: NGUYÊN NHÂN TAI NẠN ĐIỆN VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA

Mục tiêu: Sau khi học xong bài học này, học sinh có khả năng:

- Phân tích được các nguyên nhân tai nạn về điện

- Phân tích được biện pháp phòng ngừa tai nạn về điện

- Nhận biết và đánh giá mối nguy hiểm tai nạn về điện

- Rèn luyện tính cẩn thận chính xác trong công việc, khả năng làm việc độc lập và ý thức làm việc nhóm

Nội dung chính:

1.Tai nạn do điện giật:

Điện giật là tai nạn về điện chiếm hơn 98% trong các loại tai nạn về điện

10

1.1 Nguyên nhân

 Do chạm trực tiếp vào bộ phận mang điện:

- Khi sửa chữa đường dây, thiết bị điện… mà không cắt điện, hoặc do chỗ làm việc

chât hẹp người làm vô ý chạm vào bộ phận mang điện

- Chạm vào vỏ thiết bị điện bị rò điện: Do sử dụng các dụng cụ điện có vỏ làm bằng

kim loại như quạt bàn, bàn là, bếp điện, nồi cơm điện, tủ lạnh v.v… bị hư hỏng bộ phận

cách điện để điện truyền ra vỏ…

- Chạm vào các phần tử hở điện

Hình 2.1: Thiết bị hở điện

- Các trường hợp chạm trực tiếp vào dây pha

Hình 2.2: Các trường hợp chạm vào điện

• (1) Nối pha này qua pha kia

• (2) Nối dây pha với dây trung tính

• (3) Nối dây pha xuống đất

- Chạm trực tiếp dây trung tính

11

Hình 2.3: Chạm vào dây trung tính

- Chạm trực tiếp dây trung tính bị đứt

Hình 2.4: Chạm vào dây trung tính bị đứt đầu nguồn

 Do chạm vào các bộ phận bình thường không mang điện áp:

Hình 2.5: Thiết bị rò điện

1.2.Biện pháp phòng ngừa điện giật

1.2.1.Đối với các phần tử mang điện áp

- Cách điện: Đối với những phần tử mang điện mà người có thể chạm vào như dây điện trong nhà, ổ cắm điện, hộp cực động cơ… v.v …

12

Hình 2.6: Cách điện

- Treo lên cao: Đối với các phần tử mang điện như dây truyền tải điện…

Hình 2.7: Treo lên cao

- Rào che chắn: Đối với những bộ phận dễ gây nguy hiểm như trạm biến áp…

13

+ Nguy hiểm

Hình 2.9: Viết biển cảnh báo

+ Không đứng dựa vào cột điện và chơi đùa dưới đường dây điện + Không đứng cạnh cột điện lúc trời mưa hay lúc có giông, sét

+ Không thả diều gần dây điện

+ Không buộc trâu, bò, ngựa, thuyền vào cột điện

+ Không xây nhà trong hành lang lưới điện hay sát trạm điện

+ Có điện nguy hiểm

+ Đang sữa điện, không đóng câu dao…

Hình 2.10: Một số biển cảnh báo

- Sử dụng phương tiện, dụng cụ an toàn điện

Hình 2.12: Nối đất bảo vệ trực tiếp

15

Cọc nối đất:

Thường có tiết diễn tròn làm bằng thép mã đồng hoặc thép, dài từ 2,5 - 3m được đóng thẳng đứng xuống đất, thường đóng nhiều cọc và được nối với nhau bằng dây đồng

Hình 2.13: Nối đất bảo vệ qua dây PE

- Tác dụng bảo vệ:

Giả sử khi thiết điện bị rò điện ra vỏ, người tay trần chạm vào, dòng điện từ vỏ sẽ theo 2 đường truyền xuống đất: qua người và qua dây nối đất Vì điện trở thân người lớn hơn rất nhiều lần so với điện trở dây nối đất nên dòng điện đi qua thân người sẽ rất nhỏ, không gây nguy hiểm cho ngừơi

 Nối trung tính bảo vệ:

Đây là phương pháp đơn giản, nhưng chỉ áp dụng được khi mạng điện có dây trung tính nguồn nối đất trực tiếp:

17

Nguyên tắc làm việc của CB chống dòng điện rò: Trong CB có bộ phận so sánh dòng

CB tác động cắt, còn thấy dòng đi và dòng về bằng nhau thì CB làm việc bình thường

ta hay còn gọi CB này là loại CB chống giật

Ký Hiệu CB chống dòng rò: ECB, RCBO, RCD, RCCB, ELCB…

I1 Dòng điện đi vào thiết bị tiêu thụ điện

I2 Dòng điện đi từ vào thiết bị tiêu thụ

18

2.2 Phương pháp phòng ngừa

Các sự cố có kèm theo hồ quang với mức năng lượng cao thường phát ra một lượng

nhiệt rất lớn Nhiệt lượng này làm nóng chảy, bốc hơi và giãn nở vật liệu dẫn điện, đồng

thời, không khí bao quanh vật liệu điện cũng bị bốc cháy và giãn nở theo, và do đó, nó

tạo nên sóng áp lực Về góc độ điện học, sự bùng phát của sóng áp lực này là một nguy

hiểm ghê gớm, nhưng lại thường không dễ nhận diện Đến lúc đã có thể phát hiện được

nó và thực hiện công tác cứu hộ, dù có khẩn trương di chuyển các nạn nhân khỏi khu

vực có nguồn phát nhiệt của hồ quang điện thì, thường là đã phải gánh chịu hậu quả đổ

vỡ nặng nề, kèm theo các thương vong thể chất như chấn thương sọ não, ù tai, điếc tai

hoặc thương vong do bị va đập vào các vật thể khác Mảnh kim loại bay ra từ các bộ

phận cơ khí của mạch điện hay những giọt kim loại đã bị nóng chảy cũng có thể gây

thương tích Những người ở kề sát với vùng đang có áp lực ghê gớm này cũng rất dễ bị

tổn hại nhất thời về thần kinh, thậm chí có khi không còn nhớ gì về vụ nổ mãnh liệt

ngay trước đó từ hồ quang điện đã tác động đến mình như thế nào

3 Do phóng điện:

3.1 Nguyên nhân

Hình 2.18: Hiện tượng phóng điện

Vi phạm khoảng cách an toàn khi ở gần điện cao áp, tai nạn thường xảy ra do bị

phóng điện qua không khí gây đốt cháy cơ thể hay bị giật ngã

Ví dụ: khi trời mưa đi dưới đường dây cao áp, làm công trình vi phạp khoảng cách an

toàn đối với đường dây cao áp, lấy cây ngoắc dây điện cao áp, thả diều gần đường cao

áp v.v…

19

3.2 Phòng phóng điện

Hiện tượng phóng điện chỉ xẩy ra ở lưới điện cao áp, do đó khi làm việc với điện cao

áp, các thiết bị đóng cắt phải có bộ phận dập hồ quang điện và phải đứng cách thiết bị điện một khoảng cách an toàn theo quy định của tưng lưới khác nhau

bước Nếu điện áp này đủ lớn sẽ gây nguy hiểm tới con người và gia súc khi đi vào trong phạm vi bán kính an toàn > 20m kể từ điểm chạm đất

4.2 Phòng điện áp bước:

Đối với tiếp địa chống sét để hạn chế điện áp bước khi sét đánh người ta chôn nhiều cọc tiếp địa rãi ra Đối với trường hợp dây điện cao áp đứt rơi xuống đất thì hệ thống bảo vệ sẽ tác động cắt điện ngay

5 Một số biện pháp phòng ngừa tai nạn điện khác

• Vận hành mạch điện đúng nguyên lý

Mạch điện phải đóng cắt theo đúng quy trình theo nguyên lý tăng hoặc giảm dòng từ

từ không được tăng hoặc giảm dòng quá đột ngột sẻ sinh ra hồ quang lớn rất nguy hiểm

• Kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ các thiết bị, máy móc

• Sử dụng điện áp an toàn

Ở những nơi nguy hiểm về điện phải dử dụng điện áp nhỏ

Theo tiêu chuẩn an toàn: quy định ở những nơi nguy hiểm về điện thì điện áp sử dụng không được quá 36V, những nơi đặc biệt nguy hiểm không quá 12V đèn chiếu sáng cố định ở độ cao dưới 2,5m điện áp không quá 36V, hàn điện không quá 70V, hàn

hồ quang không quá 12V

U    

20

6 Cách nhận biết mối nguy hiểm

Cách nhận biết tình trạng thiết bị điện không đạm bảo an toàn

• CB hoặc ECB bị ngắt

• Thiết bị, dây nối hay ổ cắm bị nóng

• Cách điện bị hư hỏng

7 Đánh giá mối nguy hiểm

Các nguy cơ gây tai nạn điện trong quá trình sản xuất và sử dụng

• Vật dẫn để trần

• Ổ cắm và phích cắm, dây dẫn điện không đảm bảo

• Không có nối đất hoặc nối đất không đạm bảo

• Mạch điện bị quá tải

• Chổ nối tiếp xúc không tốt

• Chổ nối cách điện không tốt

21

BÀI 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP XỬ LÝ KHI CÓ TAI NẠN ĐIỆN

Mục tiêu: Sau khi học xong bài học này, học sinh có khả năng:

- Phân tích phương pháp thoát nạn nhân ra khỏi nguồn điện

- Phân tích phương pháp sơ cứu nạn nhân bị tai nạn điện

- Vận dụng sơ cứu nạn nhân khi bị điện giật

- Rèn luyện tính cẩn thận chính xác trong công việc, khả năng làm việc độc lập và ý thức làm việc nhóm

Nội dung chính:

Khi có người nạn, phải nhanh chóng cứu chữa ngay, không lãng phí thời gian vào việc người đã sống hay chết Sự thành công của việc sơ cứu sẽ phụ thuộc vào sự nhanh nhẹn, tháo vát và cứu chữa đúng cách của người cứu Thông thường việc cứu chữa người bị nạn được tiến hành theo các bước sau:

1 Giải thoát nạn nhân ra khỏi nguồn điện:

1.1 Đối với điện áp cao:

Nhất thiết phải thông báo khẩn trương cho trạm điện hoặc chi nhánh điện gần nhất cắt điện sau đó mới được đến gần nạn nhân và tiến hành sơ cứu

1.2 Đối với điện hạ áp:

 Tình huống nạn nhân đứng dưới đất, tay chạm vào vật mang điện (tủ lạnh, máy giặt…)

Nhanh chóng quan sát tìm dây dẫn điện đến thiết bị và thực hiện các công việc sau:

- Cắt cầu dao, rút phích điện, tắt công tắc hay gỡ cầu chì nơi gần nhất

- Nếu không thể cắt điện được ngay thì dùng dây cán gỗ khô chặt đứt dây điện

- Nếu không có biện pháp nào cắt điện thì nắm vào các phần áo khô của nạn nhân hoặc dùng áo khô của mình lót tay nắm vào tóc, tay, hoặc chân kéo nạn nhân ra

 Người nạn nhân ở trên cao để sửa điện:

Nhanh chóng cắt điện, nhưng trước đó phải có người đón nạn nhân để khỏi rơi xuống đất

 Dây điện đường bị đứt chạm vào nạn nhân:

- Đứng trên ván gỗ khô, dùng sào tre khô, gậy gỗ khô gạt dây điện ra khỏi người nạn nhân

- Đứng trên ván gỗ khô, lót tay bằng giẻ khô nhiều lớp kéo nạn nhân ra khỏi chỗ dây điện

22

- Đoản mạch đường dây (dây trần) bằng cách dùng một dây điện trần mềm, hai đầu buộc hai vật nặng rồi ném lên cho vắt qua 2 dây điện trên cột để làm nổ cầu chì đầu nguồn

Chú ý:

- Đối với điện cao thế phải chờ cắt điện

- Không chạm hoặc mất thăng bằng ngã vào các vật dẫn điện

- Không nắm vào người bị nạn bằng tay không Không tiếp xúc với cơ thể để trần của người bị nạn

2 Sơ cứu nạn nhân:

Điều quyết định thành công của việc sơ cứu nạn nhân là phải nhanh chóng và đúng phương pháp

2.1 Các phướng pháp cứu chữa ngay sau khi người nạn thoát ra khỏi mạch điện:

Ngay sau khi người bị nạn được cứu ra khỏi mạch điện, phải căn cứ vào trạng thái người bị nạn để cứu chữa cho thích hợp

 Người bị nạn chưa mất tri giác:

Khi thấy người bị nạn chỉ bị xỉu đi trong chốc lát, còn thở yếu, thì phải đặt nạn nhân nằm ở nơi thoáng mát, yên tĩnh và nhanh chóng đi mời Bác sĩ hoặc đưa ngay nạn nhân đến cơ quan y tế gần nhất để cứu chữa

 Người bị nạn đã mất trị giác:

Khi người bị nạn mất trị giác nhưng vẫn còn thở nhẹ, tim đập yếu thì phải đặt người

bị nạn nằm ở chỗ thoáng khí, yên tĩnh (nếu trời lạnh phải đặt trong phòng thống khí) Nới rộng quần áo, thắt lưng Móc xem trong miệng có gì vướng lấy ra cho nạn nhân ngửi amoniac, nước đái, xoa bóp toàn thân cho nóng lên, đồng thời đi mời y bác sĩ đến cứu chữa

 Người bị nạn đã tắt thở:

Nếu người bị nạn đã tắt thở, tim ngừng đập toàn thân co giật như sắp chết, thì phải đưa người bị nạn ra nằm ở chỗ thoáng khí, bằng phẳng, nới rộng thắt lưng quần áo ra, moi miệng xem có vướng gì không rồi nhanh chóng làm hô hấp nhân tạo, cho đến khi

có y bác sĩ đến và có ý kiến quyết định mới thôi

2.2 Phương pháp sơ cứu nạn nhân:

Sơ cứu nạn nhân có nhiều phương pháp làm khác nhau Sau đây là cách làm được sử dụng nhiều nhất:

23

 Phương pháp hà hơi thổi ngạt:

Đặt nạn nhân nằm ngửa nơi bằng phẳng thoáng khí, nới rộng quần áo, thắt lưng moi nhớt dãi và các vật cứng trong miệng ra (nếu có) Đặt gối vào gáy để nạn nhân ngửa đầu

ra phía sau, để cho cuống lưỡi không bịt kín đường hô hấp, lấy một miếng gạc sạch (hoặc miếng vải sạch) đặt lên miệng nạn nhân Một tay bịt mũi một tay giữ miệng nạn nhân há ra Nguời cứu quỳ bên cạnh sát vai nạn nhân ngẩng mặt lên hít một hơi thật mạnh để lấy nhiều không khí vào phổi rồi áp kín miệng mình vào miệng nạn nhân thổi thật mạnh cho ngực nạn nhân phồng lên (chỉ bịt mũi nạn nhân lúc thổi) Sau đó người cứu ngẩng đầu lên hít hơi thật mạnh rồi lại tiếp tục thổi vào miệng nạn nhân nữa Cứ làm như vậy khoảng 10 lần trong một phút cho đến khi nạn nhân hồi tỉnh thở được hoặc

có ý kiến của y bác sĩ mới thôi

 Hà hơi thổi ngạt kết hợp với ấn tim ngoài lồng ngực:

Thổi ngạt kết hợp với ấn tim ngoài lồng ngực là phương pháp cấp cứu tốt nhất Đồng thời với tác động hà hơi thổi ngạt, người thứ 2 (hoặc chỉ cần 1 người) ấn tim quỳ bên cạnh nạn nhân Hai tay xếp chồng lên nhau Đặt cùi bàn tay lên 1/3 xương ức ấn mạnh bằng cả sức cơ thể, tì xuống vùng xương ức nạn nhân Sau mỗi lần ấn lại nới nhẹ tay để lồng ngực trở lại bình thường Nhịp độ phối hợp giữa thổi ngạt và ấn tim như sau: Cứ

ấn tim 5 đến 6 lần lại phối hợp thổi ngạt 1 lần, tức là ấn tim 50 đến 60 lần trong 1 phút Việc cứu chữa này phải làm liên tục cho đến khi nạn nhân thở được hoặc có ý kiến quyết định của y bác sĩ mối thơi

Lưu ý: Đối với trẻ em từ 1 đến 12 tuổi thì thực hiện ép tim bằng một tay, độ sâu ép từ 3cm

Đối với trẻ dưới 1 tuổi thì chỉ ép tim bằng 2 ngón tay, độ sâu ép từ 1-1,5cm

Hình 3.1: Sơ cứu nạn nhân

24

BÀI 4: BIỆN PHÁP AN TỒN LAO ĐỘNG

Mục tiêu: Sau khi học xong bài học này, học sinh cĩ khả năng:

- Nhận biết được các loại độc tính và tác hại của hĩa chất

- Phân tích phương pháp phịng ngừa tác hại của hĩa chất

- Nhận biết các loại bụi và các phương pháp phịng chống bụi

- Phân tích được phương pháp về kỹ thuật phịng cháy chữa cháy

- Vận dụng phương pháp về kỹ thuật phịng cháy chữa cháy

- Rèn luyện tính cẩn thận chính xác trong cơng việc, khả năng làm việc độc lập và ý thức làm việc nhĩm

Nộ i dung chính:

1 Phịng chống nhiễm đđộc hóa chất

Cĩ nhiều cách phân loại hĩa chất độc hại khác nhau Sau đây là một số cách phân loại thường gặp:

1.1 Phân loại theo đối tượng sử dụng, nguồn gốc, trạng thái và đặc điểm nhận biết

- Theo dõi đối tượng sử dụng hĩa chất: Nơng nghiệp, cơng nghiệp, lâm nghiệp, bệnh viện, dịch vụ giặt khơ, thực phẩm chế biến ( như phẩm màu, chất bảo quản…)

- Theo nguồn gốc hĩa chất: Nước sản xuất, nơi sản xuất, thành phần hĩa học, độ độc, thời gian sản xuất, hạn sử dụng…

- Theo trạng thái của hĩa chất như: Hĩa chất dạng rắn (bụi kim loại, bụi than…), hĩa chất dạng lỏng và khí (dung mơi hữu cơ, hĩa chất trừ sâu…)

Ơ đây tính chất vật lí, hĩa học đặc thù của chúng cũng như dung lượng của nĩ cĩ quan

hệ tới mơi trường sống xung quanh, đặc biệt với hĩa chất cực độc và hĩa chất gây cháy

nổ

- Theo đặc điểm nhận biết nhờ trực giác tức thời của con người (qua màu sắc, mùi vị) hay phân tích bằng máy Ví dụ: nước cĩ asen khơng màu, khơng mùi, khơng vị nên phải phân tích bằng máy mới phát hiện ra nĩ

Những nơi khí độc khơng mùi và khơng cảm nhận được nhờ cơ quan hơ hấp thường nguy hiểm vì khĩ phát hiện ngay cả khi ngộ độc vượt quá mức cho phép như khí ơzơn, nitơ ơxít, cacbon oxit

25

- Theo tác hại nhận biết được của chất độc làm giảm sút sức khỏe người lao động khi tiếp xúc với hĩa chất ở thời gian ngắn gây ra nhiễm độc cấp tính (hoặc chấn thương do độc), cịn ở thời gian dài gây ra nhiễm độc mãn tính

1.2 Phân loại theo độc tính

- Phân loại theo độ bền vững sinh học, hĩa học và lí học của hĩa chất tới mơi trường sinh thái ( đất, khơng khí, động thực vật, cĩ bốn nhĩm :

+ Nhĩm độc tố khơng bền vững với mơi trường sinh thái như các hơp chất phốtpho hữu cơ, cacbonat … bền vững trong khoảng 1 ÷ 2 tuần

+ Nhĩm cĩ độc tố bền trung bình với mơi trường sinh thái cĩ độ bền vững trong mơi trường từ 1 ÷ 18 tháng như chất 2,4 D và một số thuốc bao vệ thực vật hữu cơ chứa nitơ, phốtpho

+ Nhĩm cĩ độc tố bền vững với mơi trường sinh thái cĩ thời gian bền vững kéo dài

từ 2 ÷ 5 năm như: DDT, Cloridan, 666 và những chất chứa halogen

+ Nhĩm độc tố rất bền với mơi trường sinh thái như các loại kim loại nặng (Hg, Pb,

Cd, As, Cr …) chất độc màu da cam, furan… Chất độc điơxin cĩ trong chất diệt cỏ, hay hình thành khi đot rác chứa nhựa, hĩa chất bảo quản gỗ, hoặc khi cháy biến thế điện…

Cĩ thời gian bán hủykhoảng 10 ÷ 18 năm trong lịng đất và khoảng 5 năm trong cơ thể người Độ bền hĩa chất này cịn phụ thuộc vào mơi trường tự nhiên và biện pháp xử lí nhân tạo

- Phân loại theo tính độc hại nguy hiểm của hĩa chất:

Người ta cĩ thể phân chia tác hại của hĩa chất theo các nhĩm gây ăn mịn, cháy nổ, độc, tích tụ sinh học, độ bền trong mơi trường sinh thái, gây ung thư, gây viêm nhiễm, gây quái thai, gây bệnh thần kinh , ở những điều kiện sử dụng hĩa chất hoặc ở mơi trường xác định (hình 1 )

Ví dụ như kim loại nặng tạo nên trong quá trình luyện kim, khai khống, cơng nghiệp hĩa học, sản xuất ơ tơ và các đồ dùng kim loại, chế biến gỗ, đồ da, dệt, cĩ thể gây ung thư quái thai, bệnh thần kinh

xeton thì độc, bền với mơi trường và cĩ thể gây ung thư và gây tổn thương với các cơ quan chức năng của cơ thể