Mặt khác, chính sách “ bế quan tỏa cảng” của nhà Thanh không những không hạn chế được việc thương nhân châu Âu đưa nhiều hàng lậu vào Trung Quốc mà còn gây nên nhiều cuộc xung đột kịch l[r]
Trang 1A MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
- Xuất phát từ SGK hiện hành theo chuẩn kiến thức kĩ năng
- Phương pháp dạy học: phát triển năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kỹ thuật tổ chức hoạt động: làm việc cá nhân, làm việc nhóm, phiếu học tập, khai thác kênh hình
- Kỹ thuật đánh giá: theo định hướng năng lực HS
-Hoạt động sinh hoạt chuyên môn định kì nhóm Lịch Sử
B NỘI DUNG THỰC HIỆN
1 Xây dựng chủ đề dạy học
Bài 5-Trung Quốc thời phong kiến nằm trong chương chương III-Lịch Sử 10, đượcphân dạy trong 2 tiết, theo thứ tự các triều đại Nhóm Lịch Sử quyết định xây dựngthành chủ đề để học sinh tiếp cận theo hướng quá trình hình thành, sự phát triển kinh
tế, chính trị, xã hội, đối ngoại, văn hóa
2 Nội dung của chủ đề
Nội dung 1: Những nét chính về quá trình hình thành và phát triển chế độ phong kiến Trung Quốc.
- Năm 221 TCN, nhà Tần có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh đã thống nhất đượcTrung Quốc, Tần Thủy Hoàng lên ngôi vua, chế độ phong kiến hình thành
- Nhà Tần tồn tại được 15 năm, rồi bị cuộc khởi nghĩa nông dân do Trần Thắng, NgôQuảng lãnh đạo làm cho suy sụp Lưu Bang-một địa chủ phong kiến lên ngôi, lập ranhà Hán (206 TCN-220), chế độ phong kiến Trung Quốc tiếp tục được xác lập
+ Địa chủ: quan lại có nhiều ruộng đất, trở thành địa chủ Có cả những nông dân giàu
có trở thành địa chủ
+ Nông dân bị phân hóa : một số người giàu trở thành giai cấp bóc lột(địa chủ), nhữngnông dân giữ được ruộng đất gọi là nông dân tự canh; những người không có ruộngđất phải nhận ruộng của địa chủ để cày cấy và nộp tô ruộng đất gọi là nông dân lĩnhcanh Nông dân đều phải nộp thuế, đi lao dịch cho nhà nước
-Quan hệ bóc lột địa tô của địa chủ với nông dân lĩnh canh thay cho quan hệ cũ và xãhội phong kiến được hình thành
-Các cuộc chiến tranh liên mien hao người tốn của làm cho mâu thuẫn giai cấp ngàycàng gay gắt Nông dân khắp nơi vùng dậy khởi nghĩa, các thế lực cát cứ cũng tranhgiành lẫn nhau, nhà Hán lung lay rồi sụp đổ Trung Quốc lại bước vào thời kì loạn lạckéo dài Sau mấy thế kỉ rối ren, năm 618 Lý Uyên đàn áp khởi nghĩa nông dân, lênngôi vua lập ra nhà Đường
Trang 2-Cuối thời Đường, mâu thuẫn xã hội trở nên sâu sắc, nông dân sống trong cảnh cùngcực do tô thuế quá nặng nề, sưu dịch liên miên Nạn đói thường xuyên diễn ra Nôngdân lại nổi dậy chống chính quyền, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa do Hoàng Sào lãnhđạo nổ ra vào năm 874.
-Nhà Đường bị lật đổ, Trung Quốc rơi vài thời kì Ngũ đại- Thập quốc nhưng Triệu.Đến cuối thế kỉ XIII Khuông Dẫn lại tiêu diệt được các thế lực phong kiến khác, lập
ra nhà Tống vào năm 960 Sau đó, miền Bắc Tống lại bị nước Kim đánh chiếm cả hainước Kim và Nam Tống lần lượt bị Mông Cổ tiêu diệt
-Năm 1271, vua Mông Cổ là Khu-bi-lai( Hốt Tất Liệt) lên ngôi hoàng đế, thiết lậptriều Nguyên ở Trung Quốc( 1271-1368) Dưới sự thống trị của nhà Nguyên, nhândân Trung Quốc liên tiếp đứng lên đấu tranh Năm 1368, khởi nghĩa nông dân lật đổnhà Nguyên Chu Nguyên Chương lên ngôi hoàng đế ở Nam Kinh, lập ra nhàMinh(1368-1644)
- Năm 1368, Chu Nguyên Chương lãnh đạo khởi nghĩa công dân thắng lợi, lên ngôivua lập ra nà Minh ( 1368-1644)
-Năm 1644, khởi nghĩa của Lý Tự Thành đã lật đổ triều Minh, nhưng lại bị ngườiMãn xâm chiếm, lập ra nhà Thanh ( 1644-1911)
Nội dung 2: Tình hình chính trị
a Đối nội
-Tần Thủy Hoàng là vị vua khởi đầu việc xây dựng bộ máy chính quyền phong kiếntập quyền Vua Tần xưng là Hoàng đế, tự coi mình là đấng tối cao, có quyền hànhtuyệt đối, quyết dịnh mọi vần đề của đất nước Dưới vua có hệ thống quan văn, quan
võ Thừa tướng đứng đầu quan văn, Thái úy đưng đầu quan võ Đây là hai chức quancao nhất của triều đình để giúp Hoàng đế trị nước; ngoài ra còn có các quan coi giữ tàichính, lương thực
-Hoàng đế còn có một lực lượng quân sự lớn để duy trì trật tự xã hội, trấn áp các cuộcnổi dậy trong nước, tiến hành chiến tranh xâm lược với bên ngoài
- Hoàng đế chia đất nước thành các quận, huyện; đặt các chức quan Thái thú (ở quận)
và Huyện lệnh (ở huyện) Các quan lại phải hoàn toàn tuân theo mệnh lệnh Hoàng đế
và luật pháp của Nhà nước
- Nhà Tần tồn tại được 15 năm, rồi bị cuộc khởi nghĩa nông do Trần Thắng, NgôQuảng lên lãnh đạo làm cho suy sụp Lưu Bang, một địa chủ phong kiến lên ngôi, lập
ra nhà Hán( 206 TCN-220)
- Các hoàng đế triều Hán tiếp tục củng cố bộ máy cai trị, mở rộng cả hình thức tiến cử
cả con em gia đình địa chủ tham gia vào chính quyền
Trang 3*Các cuộc chiến tranh liên miên hao người tốn của là, cho mâu thuẫn giai cấp ngàycàng gay gắt Nông dân khắp nơi vùng dậy khởi nghĩa, các thế lực cát cứ cũng tranhgiành lẫn nhau, nhà Hán lung lay rồi sụp đổ Trung Quốc lại bước vào thời kì loạn lạckéo dài.
-Sau mấy thế kỉ rối ren, Lý Uyên dẹp tan được phe đối lập, đàn áp khởi nghĩa nôngdân, lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà Đường( 618-907)
-Đến thời Đường, chế độ phong kiến Trung quốc đã đạt đến đỉnh cao Nhà Đườngtiếp tục củng cố chính quyền Trung ương, làm cho bộ máy cai trị phong kiến dượchoàn chỉnh Các hoàng đế nhà Đường cử người thân tín cai quan các địa phương, đặcbiệt giao cho công thần hoặc người thân tộc giữ chức Tiết độ sứ, trấn ải các miền biêncương Đồng thời, nhà Đường mở các khoa thi đề tuyển chọn ( không chỉ trong giớiquý tộc mà cả con em địa chủ) những người đỗ đạt ra làm quan Như thế, chế độphong kiến đã tạo điều kiện cho quý tộc, địa chủ dược tham gia vào bộ máy cai trị từtrung ương đến địa phương Chính quyền phong kiến thời Đường được tăng cườngnhằm nâng cao quyền lực tuyệt đối của Hoàng đế
-Cuối thời Đường, mâu thuẫn xã hội trở nên sâu sắc, nông dân sống trong cảnh cùngcực do tô thuế quá nặng nề, sưu dịch liên miên Nạn đói thường xuyên diễn ra Nôngdân lại nổi dậy chống chính quyền, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa do Hoàng Sào lãnhđạo nổ ra vào năm 874 Nhà Đường bị lật đổ, Trung Quốc rơi vài thời kì Ngũ đại-Thập quốc nhưng Triệu Khuông Dẫn lại tiêu diệt được các thế lực phong kiến khác,lập ra nhà Tống vào năm 960 Sau đó, miền Bắc Tống lại bị nước Kim đánh chiếm.Đến cuối thế kỉ XIII cả hai nước Kim và Nam Tống lần lượt bị Mông Cổ tiêu diệt
Năm 1271, vua Mông Cổ là Khu-bi-lai( Hốt Tất Liệt) lên ngôi hoàng đế, thiết lậptriều Nguyên ở Trung Quốc( 1271-1368) Dưới sự thống trị của nhà Nguyên, nhândân Trung Quốc liên tiếp đứng lên đấu tranh Năm 1368, khởi nghĩa nông dân lật đổnhà Nguyên Chu Nguyên Chương lên ngôi hoàng đế ở Nam Kinh, lập ra nhàMinh(1368-1644)
Minh Thái Tổ rất quan tâm đến việc xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế tập quyềnnhằm chấn dứt tình trang hỗn chiến và mưu phản Năm 1380, ông quyết định bỏ cácchức thừa tướng, thái úy và thay vào đó là các thượng thư phụ trách các bộ Nhà Minh
đã lập ra 6 bộ(Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công), hoàn chỉnh bộ máy quan lại
Các quan ở tỉnh chịu sự chỉ đạo của các Bộ ở triều đình Hoàng đế tập trung mọiquyền hành trong tay, trực tiếp nắm quân đội Hoàng đế còn tăng cường phong tước
và ban cấp đất đai cho con cháu hoàng tộc, công thần thân tín để làm chỗ dựa chotriều đình Cuối triều Minh, nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân nổ ra Tiêu biểu làcuộc nổi dậy của Lý Tự Thành làm cho triều Minh sụp đổ
Giữa lúc đó, một bộ tộc ở Đông Bắc Trung Quốc là Mãn Thanh đã đánh bại Lý TựThành, lập ra nhà Thanh (1644-1911) Giống như triều Nguyên trước đây, nhà Thanhthi hành chính sách áp bức dân tộc Giai cấp thống trị Thanh buộc người Trung Quốc
Trang 4phải theo phong tục của người Mãn từ y phục đến đầu tóc Mặc dù các hoàng đếThanh dùng các biện pháp vỗ về, mua chuộc giai cấp địa chủ, giảm nhẹ tô, tthuế donông dân, khuyến khích khẩn hoang, nhưng không thể làm cho mâu thuẫn dân tộc dịu
đi Các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra ở khắp nơi đã làm cho chính quyền nhà Thanhsuy yếu dần Lợi dụng cơ hội trên, tư bản phương Tây đua nhau nhòm ngó, xâm lượcTrung Quốc
Từ đất gốc của Trung Hoa ở vùng trung lưu sông Hoàng , nhà Tần và nhà Hán đã lầnlượt đoạt lấy vùng thượng lưu sông Hoàng ( Cam Túc), thôn tính vùng Trường Giangcho đến lưu vực sông Châu, lấn dần phía đông Thiên Sơn, xâm lược Triều Tiên và đấtđai của người Việt Cổ
Các Hoàng đế nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược mở rộng lãnh thổ NhàĐường đem quân lấn chiếm vùng Nội Mông, chinh phục Tây Vực, xâm lược bán đảoTriều Tiên, củng cố chế độ đô hộ ở An Nam( lãnh thổ Việt Nam hồi đó), ép Tây Tạngphải thần phục Nhờ vậy, Trung Quốc dưới thời Đường trở thành một đế quốc phongkiến phát triển nhất
Tiếp tục chính sách bành trướng của các triều đại trước, nhà Minh, nhà Thanh đemquân sang xâm lược Đại Việt nhưng cuối cùng thất bại Mặt khác, chính sách “ bếquan tỏa cảng” của nhà Thanh không những không hạn chế được việc thương nhânchâu Âu đưa nhiều hàng lậu vào Trung Quốc mà còn gây nên nhiều cuộc xung độtkịch liệt, dẫn đến sự sụp đổ của chế độ phong kiến Trung Quốc
Nội dung 3: Sự phát triển kinh tế
a Thời Đường:
Kinh tế thời Đường phát triển tương đối toàn diện Cùng với các biện pháp giảm tôthuế, bớt sưu dịch, nhà Đường lấy đất công và ruộng đất bỏ hoang chia cho nông dângọi là chế độ quân điền Khi nhận ruộng, nông dân phải thực hiện nghĩa vụ đối vớinhà nước theo chế độ tô, dung, điệu Người ta cũng áp dụng những kĩ thuật canh tácmới vào sản xuất như chọn giống, xác định thời vụ Nhờ vậy, sản lượng tăng nhiềuhơn trước Thủ công nghiệp và thương nghiệp bước vào giai đoạn thịnh đạt Xưởngthủ công (gọi là tác phường) luyện sắt, đóng thuyền có hàng chục người làm việc.-Vào thời Đường, từ các tuyến đường giao thông đã được hình thành trong các thế kỉtrước, hai “con đường tơ lụa” trên đất liền và trên biển cũng được thiết lập, mở rộng
b Thời Minh – Thanh:
Các vua triều Minh đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục và phát triển kinh
tế Đầu thế kỉ XVI, mầm mống quan hệ sản xuất tưbản chủ nghĩa đã xuất hiện ởTrung Quốc
Trang 5Một số nghề đã có những xưởng thủ công tương đối lớn Ở Giang Tây có nhữngtrung tâm làm đồ gốm lớn như Cảnh Đức có tới 3000 lò sứ Có những chủ xưởng dệtnắm trong tay hàng vạn lạng bạc tiền vốn, hàng chục khung cửi và hàng chục thợ.Những người thợ này làm thuê để lấy tiền công Bấy giờ, cac nhà buôn lớn cũng xuấthiện Họ có nhiều vốn và nguyên liệu, đem giao cho các hộ thủ công làm để thu thànhphẩm Các thương nhân bao mua, đem hàng đi trao đổi khắp trong và ngoài nước.Hoạt động của họ thâm nhập và tận lĩnh vực nông nghiệp như mùa xuân họ xuất vốncho nông dân trồng mía, mùa đông thu lại bằng đường.
Các thành thị ở thời Minh mọc lên nhiều và rất phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinhkhông chỉ là trung tâm chính trị mà còn là trung tâm kinh tế lớn
Cuối thời Minh, việc bao chiếm và tập trung ruộng đất vào tay giai cấp quý tộc, địachủ diễn ra nghiêm trọng Các vương công có nhiều “hoàng trang”, ruộng đất mênhmông Địa chủ ở địa phương có tới hàng nghìn mẫu ruộng Ngược lại, nông dân đóinghèo vì ít ruộng, sưu dịch và tô thuế nặng nề Nhiều người phải cầm ruộng, bán vợ
đợ con, hoặc bỏ quê hương đi tha phương cầu thực
Nội dung 5: Văn hóa
a.Tư tưởng, tôn giáo
- Nho giáo giữ vai trò quan trọng Người đầu tiên khởi xướng Nho học là Khổng Tử.Thời Hán Vũ Đế, Nho giáo trở thành công cụ sắc bén phục vụ cho nhà nước phongkiến tập quyền, trở thành cơ sở lý luận và tư tưởng của chế độ phong kiến TrungQuốc
-Các quan niệm về quan hệ giữa vua – tôi , cha- con, chồng – vợ là giường mối , kỷcương cua đạo đức phong kiến Nho giáo, mặc dù sau này có ít nhiều thay đổi qua cácthời đại, nhưng vẫn là công cụ tinh thần để bảo vệ chế độ phong kiến Nho giáo mộtmặt đề xướng con người phải tu thân, rèn luyện đạo đức với quốc gia là tôn quân( trung thành với nhà vua); đối với gia đình con phải giữ chữ hiếu và phục tùng cha.Nhưng về sau, cùng với sự suy đồi của giai cấp địa chủ phong kiến, Nho giáo càng tỏ
ra bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của xã hội
- Phật giáo ở Trung Quốc cũng thịnh hành, nhất là vào thời Đường Các nhà sư nhưHuyền Trang, Nghĩa Tĩnh đã tìm đường sang Ấn Độ để tìm hiểu giáo lí đạo Phật.Ngược lại, nhiều nhà sư của các nước Ấn Độ, Phù Nam cũng đến Trung Quốc truyềnđạo Kinh Phật được dịch ra chữ Hán ngày càng nhiều Tuy Bắc Tống mới thành lập,nhà vua cũng tôn sùng Phật giáo, cho xây chùa, tạc tượng, in kinh và tiếp tục cử cácnhà sư đi tìm hiểu thêm về đạo Phật tại Ấn Độ
b.Sử học.
- Bắt đầu từ thời tây Hán đã trở thành lĩnh vực nghiên cứu độc lập, mà người đặt nềnmóng là Tư Mã Thiên Bộ sử kí do ông soạn thảo là một tác phẩm nổi tiếng, có giá trị
Trang 6cao về mặt tư liệu và tư tưởng Đến thời Đường, cơ quan biên soạn lịch sử của Nhànước, gọi là sử quán, được thành lập.
c.Văn học
- Là một trong những lĩnh vực nổi bật nhất của nền văn hóa Trung Quốc thời Phongkiến Thơ Đường phản ánh toàn diện bộ mặt xã hội bấy giờ và đã đạt đến đỉnh cao củanghệ thuật Tên tuổi nhiều nhà thơ còn sáng mãi đến ngày nay, tiêu biểu là Lý Bạch,
- Từ rất sớm, Trung Quốc đã có nhiều thầy thuốc giỏi Nổi tiếng nhất là Hoa Đà (thờiHán), người đầu tiên của trung Quốc đã biết dùng phẫu thuật để chữa bệnh Tác phẩmBản thảo cương mục của Lý Thời Trân là một quyển sách thuốc rất có giá trị
- Về mặt kĩ thuật, Trung Quốc có 4 phát minh quan trọng: giấy, kĩ thuật in, la bàn,thuốc súng Đó là những cống hiến rất lớn của nhân dân Trung Quốc đối với nền vănminh thế giới
e.Nghệ thuật kiến trúc
Trung Quốc có nhiều công trình kiến trúc nghệ thuật đặc sắc: Vạn lý trường thành,những cung điện cổ kính, những bức tượng Phật sinh động còn được lưu giữ đếnngày nay
C Thiết kế tiến trình dạy học
Bước 1 Tên chủ đề:
Trang 7TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN
Số tiết thực hiện: 02
Hình thức thực hiện: dạy trên lớp 2 tiết
Kế hoạch dạy học theo PPCT
Bước 2 Bảng mô tả của chủ đề
Vẽ được sơ
đồ hình thành
xã hội PKTQ
Lập niên biểucác triều đạiphong kiếnTQ
Nhận xét về bộmáy nhà nướcphong kiến TQqua các thời kì
nước phong kiến
Trung Quốc qua các
triều đại:Tần-Hán,
Minh-Thanh
- Trình bày được
biểu hiện phát triển
kinh tế Trung Quốc
quan hệ sản xuất tưbản chủ nghĩa khôngphát triển mạnh dướithời Thanh?
Phân tích đượcmầm mống pháttriển kinh tếTBCN ở thờiMinh
Trang 8phong kiến Trung
Phát biểu cảmnghĩ về các thànhtựu văn hóa củaTrung Quốc thờiphong kiến
Bước 3 Tổ chức dạy học và dự giờ
I MỤC TIÊU
Sau khi học xong chuyên đề, học sinh cần:
1.Kiến thức:
- Trình bày được sự hình thành xã hội cổ đại ở Trung Quốc ,trình bày được những nét
chính về quá trình hình thành chế độ phong kiến Trung Quốc
-Nêu nét nổi bật về tình hình kinh tế , chính trị , xã hội ở các thời Tần , Hán , Đường ,
Tống , Nguyên , Minh , Thanh
- Nêu và phân tích được những thành tựu văn hóa Trung quốc thời phong kiến : Nho
giáo , sử học , văn học , kiến trúc ,kĩ thuật
2 Kĩ năng:
- Lập bảng thống kê, so sánh, nhận xét,kĩ năng thuyết trình,khai thác kênh hình
3 Thái độ:
- Trân trọng và có ý thức gìn giữ bảo tồn các di sản văn hóa, khả năng lao động và
sáng tạo của con người
- Giáo dục truyền thống yêu nước và lòng tự hào dân tộc
4 Định hướng các năng lực cần hình thành
-Năng lực chung: năng lực tự học, tự phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác,
giao tiếp
Trang 9Năng lực chuyên biệt: sưu tầm hình ảnh, vẽ sơ đồ, phân tích, nhận xét các sự kiện,hình ảnh, so sánh, vận dụng kiến thức lịch sử đã học để giải quyết vấn đề thực tiễn,biết thể hiện chính kiến trước các giá trị văn hóa, liên hệ về quan hệ ngoại giao ViệtNam-Trung Quốc ngày nay.
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1.Chuẩn bị của giáo viên
- Sơ đồ phân hóa giai cấp
- Phiếu học tập
- Bảng thống kê kiến thức
- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hóa của Trung Quốc thời phong kiến
- Các tư liệu liên quan đến các nhân vật lịch sử
-Phân lớp làm 4 nhóm, mỗi nhóm 1 nội dung từ 1-4
2 Chuẩn bị của học sinh
Chung: Sưu tầm tranh ảnh, nội dung kiến thức liên quan đến bài học, làm bài trìnhchiếu, thuyết trình, đóng vai
III THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
1.Giáo viên giới thiệu:
-GV: Sử dụng lược đồ thế giới, khoanh vùng khu vực Trung Quốc, giới thiệu sơ qua
về Trung Quốc thời hiện đại
H: Vậy thì với đất nước chiếm 1/4 diện tích châu Á và chiếm 1/4 dân số thế giới ấy đã
có lịch sử phát triển như nào Chúng ta cùng tìm hiểu chuyên đề hôm nay TrungQuốc thời phong kiến( lưu ý Trung Quốc thời cổ đại đã học ở bài Các quốc gia cổ đạiphương Đông)
2.Bài mới
Hoạt động 1: Quá trình hình thành và phát triển của các triều đại phong kiến Trung
Quốc Sự phân hóa xã hội
-Mục tiêu: Học sinh trình bày được tên gọi các triều đại, xây dựng sơ đồ sự phân hóa
xã hội Trung Quốc Hiểu được thế nào là quan hệ sản xuất phong kiến
-Hình thức: Học sinh thuyết trình
Trang 10-GV: Chiếu 1 số hình ảnh về nhà Tần, Hán, Đường
H: Trong SGK yêu cầu các em học sâu về các triều đại nào? Tại sao? (Câu hỏi tại sao
sẽ để giành đến các phần sau sẽ giải đáp)
H: Trải qua nhiều triều đại như vậy các em đều thấy cuối các triều đại đều diễn ra cáccuộc khởi nghĩa của nông dân? Điều đó phản ánh hiện thực gì của xã hội phong kiến?-HS: Trình bày tiếp về sơ đồ sự phân hóa xã hội