_ Trong cả hàng nghìn năm dựng và giữ nước, như thời kỳ Bắc thuộc nhân dân bắt buộc phải sử dụng chữ Hán, hay cho đến những giai đoạn sau ta vay mượn từ ngữ để tạo nên chữ viết của r[r]
Trang 1GIÁO ÁN LỊCH SỬ LỚP 7 Ngày dạy: 14.02.2017
Lớp dạy: 7/4
Giáo sinh: Nguyễn Phạm Hoàng My
TIẾT 49 BÀI 23 KINH TẾ - VĂN HÓA THẾ KỶ XVI - XVIII
I/ Mục tiêu:
1.Kiến thức: học sinh nắm được:
_ Những nét đẹp truyền thống vẫn tiếp tục lưu giữ và phát huy trong giai đoạn này _Sự truyền bá đạo Thiên Chúa giáo vào Việt Nam
_Sự ra đời của chữ quốc ngữ
_Những nét phát triển tiêu biểu của văn học và nghệ thuật dân gian
2.Thái độ:
_Hiểu được những nét đẹp văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta
_Có thái độ yêu quê hương đất nước và tinh thần bảo vệ những tinh hoa văn hóa dân tộc 3.Kỹ năng:
_Tìm kiếm và sưu tầm ca dao tục ngữ
_Miêu tả một lễ hội ở địa phương
4 Năng lực:
_ Năng lực chung:
+ Năng lực đoàn kết trong học tập và sinh hoạt
+ Năng lực đánh giá đúng về nhân vật và sự kiện lịch sử
_ Năng lực riêng:
+ Năng lực hợp tác với đoàn thể
II/ Thiết bị dạy học:
_ giáo viên: giáo án, sgk
_Học sinh: sách giáo khoa
Trang 2III/ Tiến trình dạy học:
1 Ổn định: 1 phút
2 Kiễm tra bài cũ: 4 phút
_Tình hình nông nghiệp của Đàng Trong và Đàng Ngoài trong giai đoạn từ thế kỷ XVI – XVIII như thế nào?
_ Em có nhận xét gì tình hình thủ công nghệp và thương nghiệp lúc bấy giờ?
3 Bài mới:
GV: Đây là một giai đọan lịch sử đầy biến động khi mà đất nước đang lâm vào tình trạng bị chia cắt nhưng không vì thế mất đi những nét truyền thống văn hóa vốn có mà còn có thêm những bước phát triển mới Để tìm hiểu thêm về điều này, hôm nay cô và các em cùng vào học bài mới: bài 23 kinh tế - văn hóa thế kỷ XVI – XVIII, phần II Văn hóa
Thời
15
phút
Hoạt động 1: Tôn giáo
_ Có những tôn giáo nào ở nước ta từ thế kỷ XVI
– thế kỷ XVII?
HS: có Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo và
Thiên Chúa giáo
_ Tình hình tôn giáo trong giai đoạn này có điểm
gì khác so với thế kỷ XV?
HS: Phật giáo và Đạo giáo đã bị hạn từ thế
kỷ XV nay đã được xóa bỏ Nho giáo tuy giữ được vị trí độc tôn nhưng đang dần có dấu hiệu bị suy thoái
_ Tại sao Nho giáo lại không còn được đề cao
như trước nữa?
Do sự đảo lộn trật tự xã hội, như các em
đã biết Nho giáo là công cụ quan trong mà chế độ phong kiến dùng để trị vì nhân dân, nhưng mà ngày nay khi mà vua Lê bây giờ chỉ còn là bù nhìn, mọi quyền hành đều nằm trong tay chúa Trịnh và chúa Nguyễn, đây là xã hội mà đồng tiền lên ngôi có tiền là có tất cả, như nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nói: “ Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử
Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi”
_ Đời sống văn hóa của nhân dân ta trong giai
đoạn này như thế nào?
1 Tôn giáo:
_ Nho giáo vẫn giữ vai trò độc tôn
_ Phật giáo và Đạo giáo đã được phục hồi
_ Đời sống văn hóa của nhân dân rất phong phú _ Xuất hiện đạo Thiên Chúa giáo vào thế kỷ XVI
Trang 3 HS: Vẫn giữ lối sống văn hóa truyền thống như: thờ thành hoàng, thờ tổ tiên,
mở các lễ hội đình và lễ hội chùa Tổ chức biểu diễn chèo, tuồng, múa rối nước,…, tổ chức trò chơi ( đua thuyền, đấu cờ, ) _ Các hình thức sinh hoạt văn hóa trong giai đoạn này thể hiện điều gì?
HS: các hình thức mang ý nghĩa thể hiện tính đoàn kết và tình yêu quê hương đất nước của nhân dân
_ Em hãy quan sát hình 53 Biểu diễn võ nghệ (tranh vẽ ở thế kỷ XVII), em có nhận xét gì về hình ảnh này?
HS: thể hiện tinh thần thượng võ của nhân dân -> tinh thần yêu nước, sẵn sàng bảo vệ
tổ quốc chống giặc ngoại xâm
_Đây là bức tranh vẽ biểu diễn võ nghệ ở thế kỷ XVII Nhìn vào bức tranh ta thấy được phía trên
là hai chiến sĩ đang cưỡi ngựa đấu thương- kị binh, ở giữa là cảnh hai người đang đấu kiếm- bộ binh, phía trái bên dưới bức tranh là hai người đang trong tư thế biểu diễn điệu võ tay không ( 1 môn võ cổ truyền của dân tộc), bên cạnh là trọng tài điều khiển trận đấu, phía dưới bên phải bức tranh là một xạ thủ đang chuẩn bị biểu diễn loại
vũ khí đặc trưng của các dân tộc miền núi
_ Em hãy nêu các lễ hội hoặc trò chơi dân gian
có ở địa phương mình?
HS: lễ hội Tháp Bà Ponaga, lễ rước ngư ông của dân chài biển,…
_ Em hãy cho biết lễ hội tháp bà Ponaga được tổ chức vào thời gian ở Nha Trang?
HS: Lễ hội diễn ra từ ngày 20 – 23 tháng 3
âm lịch hằng năm
_ Lễ hội tháp Bà Ponaga còn gọi là lễ hội Thiên
Y Ana Thánh mẫu, được diễn ra từ ngày 20 – 23 tháng 3 âm lịch hằng năm với các nghi thức chính như: lễ thay y, lễ thả hoa đăng, lễ cầu quốc thái dân an
_ Câu ca dao: “ Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng” có
ý nghĩa gì?
HS: thể sự đoàn kết gắn bó một lòng giữa
Trang 48
phút
nhân dân trong một nước, khi mà đều chung nguồn gốc là “con rồng cháu tiên”
dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không chia rời
_Em hãy nêu một số câu ca dao có nội dung như
trên?
HS: “Bầu ơi! thương lấy bí cùng tuy cùng
khác giống như chung một giàn”,…
_Đạo Thiên Chúa giáo được truyền bá vào Việt
Nam như thế nào?
HS: vào năm 1533, các giáo sĩ người Bồ
Đào Nha theo thuyền buồn phương tây vào Việt Nam truyền bá đạo này
_Em hãy nêu một vài nét về sự ra đời của đạo
Thiên Chúa giáo?
HS: Đạo Thiên Chúa giáo bắt nguồn từ
châu Âu từ thời cổ - trung đại, trung tâm
là giáo hội La Mã ( Rô ma, Ý) _Em hãy cho biết thái độ của nhà Nguyễn đối với
đạo Thiên Chúa giáo?
HS: dòng chữ in nghiêng trang 114
_Em hãy kể tên những tôn giáo vẫn còn tồn tại ở
Việt Nam ngày nay?
HS: đạo Phật, đạo Thiên Chúa giáo, Tin
Lành, Cao Đài, Hòa Hảo,…
Hoạt động 2: Sự ra đời chữ Quốc ngữ
_ Em hãy cho biết chữ Quốc ngữ ra đời trong
hoàn cảnh nào?
HS: Thế kỷ XVII, khi mà các giáo sĩ
phương Tây đã dựa trên chữ Latinh tạo nên chữ Quốc ngữ để thuận lợi trong việc truyền đạo thiên chúa của họ
_ Sự ra đời của chữ Quốc ngữ không phải là
thành quả của bất kỳ một cá nhân nào, mà là một
công trình của nhiều giáo sĩ phương Tây, trong
đó người đóng vai trò quan trọng nhất là
A-lech-xăng đơ Rốt
_ Vài nét về A-lec-xăng đơ Rốt: ông sinh vào
15/3/1591, mất vào 5/11/1660, ông không những
là một nhà ngôn ngữ tài ba, ông truyền đạo ở
Đàng Trong vào năm 1625 dưới thời chúa
Nguyễn Phúc Kim và ở Đàng Ngoài vào năm
1626 dưới thời chúa Trịnh Tráng Ông đã góp
2 Chữ Quốc ngữ:
_Vào thế kỷ XVII, các giáo sĩ phương Tây dùng chữ Latinh ghi âm tiếng Việt để truyền đạo=> chữ Quốc ngữ ra đời
Trang 512
phút
phần quan trọng trong việc hình thành ngôn ngữ
Việt- Bồ - Latinh
_ Trong cả hàng nghìn năm dựng và giữ nước,
như thời kỳ Bắc thuộc nhân dân bắt buộc phải sử
dụng chữ Hán, hay cho đến những giai đoạn sau
ta vay mượn từ ngữ để tạo nên chữ viết của riêng
mình như chữ Nôm thì đến giai đoạn này, tuy
mục đích ra đời ban đầu của chữ quốc ngữ không
mang ý tốt gì nhưng chúng ta cũng phải cộng
nhận một điều đó là chữ LaTinh ghi âm tiếng
Việt đã đem lại ta đã có được chữ viết hoàn chỉnh
phù hợp nhất cho người Việt và đến ngày nay hệ
thống chữ viết này đã được sử dụng phổ biến
rộng rãi trong toàn dân
_Vì sao chữ Latinh ghi âm tiếng Việt trở thành
chữ Quốc Ngữ của nước ta cho đến ngày nay?
HS: Vì nó đơn giản, dễ viết, dễ đọc, dễ ghi
nhớ,…
Hoạt động 3: Văn học và nghệ thuật dân gian
_ Thật là thiếu soát nếu như không những thành
tựu văn học và nghệ thuật dân gian trong giai
đoạn này
_Em hãy cho biết văn học có bước phát triển gì
mới?
HS: bên cạnh văn học chữ Hán thì văn học
chữ Nôm và văn học dân gian cũng phát triển rất mạnh mẽ
_Văn học chữ Nôm có mấy thể loại? Hãy nêu
một số truyên Nôm tiêu biểu ?
HS: có 2 thể loại là thơ và truyện Nôm
Tiêu biểu như Thiên Nam Ngữ Lục dài hơn 8000 câu, Phan Trần, Nhị Độ Mai, Thạch Sanh, Trạng Quỳnh …
_Em có nhận xét gì về nội dung truyện Nôm
trong giai đoạn này?
HS: viết về hạnh phúc con người, tố cáo
bất công xã hội và bộ máy quan lại thối nát
_Em hãy nêu một số nhà thơ Nôm tiêu biểu?
HS: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ,
Phùng Khắc Khoan,
_ Thơ ( Bạch Vân Thi tập, Ngọa Long Cương
Vãn, )
3 Văn học và nghệ thuật dân gian
Văn học:
_ Văn học chữ Nôm phát triển mạnh mẽ, tiêu biểu như: Đào Duy Từ, Nguyễn Bỉnh Khiêm,… _ Văn học dân gian phát triển với nhiều thể loại phong phú
gian:
_ Nghệ thuật điêu khắc: tượng phật bà quan âm _Nghệ thuật sân khấu: chèo, tuồng,…
Trang 6_Cho học sinh đọc giới thiệu vắn tắt về Nguyễn
Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ: chữ in nghiêng/ sgk
trang 115
_ Bên cạnh văn học chữ Nôm thì văn học dân
gian cũng rất phát triển với những thể loại như ca
dao, tục ngữ, truyện cười, truyện dân gian,…
_Cho HS quan sát hình 54 Tượng Phật Bà Quan
Âm nghìn mắt nghìn tay
_Em có nhận xét khi quan sát bức tượng này?
HS: chữ in nghiêng cuối trang 115
_ Tượng phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay
ở chùa Bút Tháp ( Bắc Ninh ) được tạc vào năm
1656, tuy đã trải qua 4 thế kỷ nhưng đến giờ nay
tượng vẫn còn nguyên vẹn, bức tượng cao 3,7m,
tương được tạc bằng gỗ nhưng toát lên vẽ đẹp tự
nhiên Tượng tạc hiện với 11 đầu, 1000 tay
nhưng thực tế đếm được 994 tay
_Ngoài ra, nghệ thuật sân khấu trong giai đoạn
này rất đa dạng và phong với các loại hình nghệ
thuật: chèo, tuồng, hát ả đào,…
_Em có nhận xét gì nội dung của nghệ thuật sân
khấu trong giai đoan này?
HS: nội dung đã phản ánh đúng đời sống
của nhân dân lao động, tuy vất vả nhưng
họ vẫn lạc quan yêu đời, nhưng bên cạnh
đó cũng lên án được xã hội thối nát lúc
bấy giờ và ca ngợi tình yêu thương của
con người
4 Củng cố (3 phút )
Câu hỏi tự luận:
Câu 1: Thiên chúa giáo được truyền bá đến Việt Nam vào thời gian nào?
Thế kỷ XVI
Câu 2: Chữ quốc ngữ ra đời vào thế kỷ XVII là?
Chữ Latinh ghi âm tiếng Việt
Câu 3: Các nhà thơ nổi tiếng của dòng văn học chữ Nôm thế kỷ XVI - XVIII là ai?
Đào Duy Từ và Nguyễn Bỉnh Khiêm
Trang 7Câu 4: Tượng phật bà nghìn mắt, nghìn tay, trên thực tế ta chỉ đếm được?
994 tay
Câu 5: Ai là người đóng góp lớn lao trong việc tạo ra chữ quốc ngữ?
A – lếch – xan – đơ – Rốt
Câu 6: Tượng phật bà quan âm nghìn mắt, nghìn tay được đặt ở tỉnh nào?
Bắc Ninh
5 Hướng dẫn về nhà (2 phút)
_ Học bài 23, mục II và trả lời các câu hỏi sgk
_ Chuẩn bị bài mới: bài 24 Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII
+Tình hình chính trị ở Đàng Ngoài vào thế kỷ XVIII như thế nào?
+Em hãy nêu những cuộc khởi nghĩa nông dân tiêu biểu ở Đàng Ngoài và có nhận xét gì về những cuộc khởi nghĩa này?