- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tập huấn thực hiện chương trình và sách giáo khoa cho tất cả các giáo viên đứng lớp; hằng năm có công văn chỉ đạo hướng dẫn thực hiện quy chế chuyê[r]
Trang 1BUỔI THỨ NHẤT NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG GIẢNG DẠY MÔN TOÁN CẤP THCS
HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN
Mục tiêu: Giúp HV:
- Hiểu được những thuận lợi và khó khăn cũng như sự cần thiết phải đổi mới KTĐG, ĐMPPDH theo chuẩn KTKN trong môn Toán THCS hiện nay
- Quán triệt các văn bản chỉ đạo chuyên môn của Bộ, Sở và vận dụng sáng tạo trong dạy học và kiểm tra đánh giá của bộ môn
- Biết tổ chức các nhóm học tập và giao lưu học hỏi
Kết quả mong đợi: Các thành viên tham gia sẽ:
- Hiểu rõ hơn và nhận thức đúng hơn những thuận lợi và khó khăn, sự cần thiết đổi mới PPDH và KTĐG theo chuẩn KTKN của chương trình môn học
- Hình thành một số kĩ năng vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể, khắc phục những khó khăn của địa phương để nâng cao chất lượng dạy học theo chuẩn KTKN
- Tạo sự thân thiện, thái độ hợp tác trong quá trình học tập
Phương tiện đánh giá: Hoạt động giám sát các hoạt động cá nhân, nhóm kết quả
trao đổi, thảo luận; tài liệu của học viên
Tài liệu/thiết bị cần thiết: Phiếu học tập, đáp án, giấy A4, A2, bút dạ, kéo, băng
dính, máy tính, máy chiếu,
Tổ chức các hoạt động dạy học
Thời
gian Hoạt động của học viên Hoạt động của giảng viên
Ghi chú/
KQ cần đạt
25 Hoạt động 1: Làm quen HV
và phân nhóm, tìm hiểu mục
tiêu của khoá tập huấn
Ngồi theo nhóm, cử nhóm
trưởng, hậu cần, thư kí, điều
khiển thời gian
Phát tài liệu: Phiếu học tập 1
Phân thành các nhóm theo đơn vị trường hoặc số lượng học viên trong lớp
Tổ chức được các nhóm học tập
45 Hoạt động 2: Tìm hiểu về
những thuận lợi và khó khăn
trong dạy học môn Toán
THCS hiện nay
Phát tài liệu: Phiếu học tập 2
Hướng dẫn HV các nhiệm vụ cần thực hiện
Thông báo thời gian thực hiện
HV thực hiện theo đúng yêu cầu của GV, sản phẩm là
Trang 2Kỹ thuật học tập tích cực: Đặt
câu hỏi
+ Làm việc cá nhân
+ Thảo luận nhóm
+ Báo cáo kết quả
+ Thảo luận toàn lớp
nhiệm vụ
Điều khiển thảo luận nhóm Cung cấp một số gợi ý Thảo luận toàn lớp
nêu ra được những thuận lợi và khó khăn trong giảng dạy Toán THCS Trả lời được các câu hỏi
GV yêu cầu
15 Giải lao
45 Hoạt động 3: Các biện pháp
chỉ đạo thực hiện khắc phục
những khó khăn
Kỹ thuật học tập tích cực: Đặt
câu hỏi
+ Làm việc cá nhân
+ Thảo luận nhóm
+ Báo cáo kết quả
+ Thảo luận toàn lớp
Phát tài liệu: Phiếu học tập 3
Hướng dẫn HV các nhiệm vụ cần thực hiện
Thông báo thời gian thực hiện nhiệm vụ
Điều khiển thảo luận nhóm Cung cấp một số gợi ý Thảo luận toàn lớp
HV thực hiện theo đúng yêu cầu của GV, sản phẩm là những biện pháp khắc phục khó khăn của các nhóm
Trả lời được các câu hỏi
GV yêu cầu
15 Các nhóm đặt câu hỏi cần
trao đổi có liên quan đến nội
dung bài học
Tổng kết nội dung
PHIẾU HỌC TẬP 1 Làm quen và phân nhóm Nhiệm vụ 1:
+ Chia lớp thành các nhóm học tập Trong mỗi nhóm cử:
Trang 3- Nhóm trưởng để điều hành
- Thư kí để ghi chép
- Theo dõi thời gian + Lập Danh sách nhóm (Họ tên, đơn vị, số điện thoại, e-mail)
+ Nộp lại cho GV
Nhiệm vụ 2:
+ Tự giới thiệu: Họ tên, đơn vị công tác, số năm công tác, mong đợi điều gì trong khoá học này
+ Thảo luận nhóm, viết ra giấy A4: ý tưởng giới thiệu các thành viên trong nhóm
- Trình bày theo ý tưởng của nhóm
- Giới thiệu thành viên trong nhóm
- Kết quả mong đợi của nhóm trong khoá học
Gợi ý: Mục tiêu khoá học:
+ Hiểu và vận dụng được chuẩn KT, KN của môn Toán trong KTĐG và ĐMPPDH ở trường THCS
+ Biết được một số kĩ thuật học tập tích cực trong ĐM PPDH ở trường THCS
+ Giao lưu, học hỏi đồng nghiệp
PHIẾU HỌC TẬP 2 Đặt câu hỏi tình huống
Trang 4Đ/c hãy cho biết những thuận lợi và khó khăn trong giảng dạy Toán ở trường
PT hiện nay? Nguyên nhân?
Nhiệm vụ : (Đóng vai là cán bộ quản lý hoặc giáo viên bộ môn)
+ Làm việc cá nhân (5 phút):
Mỗi GV suy nghĩ và viết ra giấy A4 ít nhất:
5 thuận lợi
3 khó khăn và nguyên nhân + Thảo luận nhóm viết ra ít nhất (15 phút):
5 thuận lợi
5 khó khăn và nguyên nhân + Báo cáo kết quả theo nhóm (10 phút):
5 thuận lợi
5 khó khăn và nguyên nhân + Chỉnh và nộp lại báo cáo cho GV (5 phút)
PHIẾU HỌC TẬP 3 Đặt câu hỏi tình huống
Trang 5Theo đ/c hiện nay cần những biện pháp chỉ đạo thực hiện như thế nào để tháo gỡ những khó khăn và nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường THCS?
Nhiệm vụ: (Đóng vai là cán bộ quản lý hoặc giáo viên bộ môn)
+ Làm việc cá nhân như sau (5 phút):
Mỗi GV suy nghĩ và viết ra giấy A4 ít nhất:
3 giải pháp cấp TW
3 giải pháp cấp Sở + Thảo luận nhóm (10 phút):
Mỗi nhóm viết ra ít nhất:
5 giải pháp cấp TW
4 giải pháp cấp Sở + Báo cáo kết quả theo nhóm (10 phút):
5 giải pháp cấp TW
4 giải pháp cấp Sở + Chỉnh và nộp lại báo cáo (5 phút)
Tài liệu tham khảo dùng cho PHIẾU HỌC TẬP 2, 3
Trang 6MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG DẠY HỌC TOÁN Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN
Hiện nay, trên toàn quốc môn Toán trung học cơ sở đã được thực hiện theo chương trình và sách giáo khoa mới từ năm 2002 Chương trình Giáo dục phổ thông được ban hành theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006, trong đó quy định rõ các chuẩn kiến thức kỹ năng cũng như các mức độ cần đạt của môn Toán cấp trung học cơ sở Sách giáo khoa Toán được biên soạn theo chương trình và trên cơ sở sách giáo khoa thí điểm
Năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng kết rút kinh nghiệm đánh giá chương trình và sách giáo khoa mới; tháng 12/2009, họp Hội đồng Bộ môn tư vấn đóng góp ý kiến cho sách giáo khoa mới và định hướng hoạt động chuyên môn, chuẩn bị điều chỉnh chương trình, biên soạn SGK để bắt đầu sử dụng chậm nhất là từ 2015 trở đi
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện đúng các quy trình hoàn thiện và thẩm định chương trình, sách giáo khoa, thiết bị dạy học cũng như đã tổ chức tập huấn cho giáo viên cốt cán và triển khai thực hiện tập huấn đại trà cho các giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường trung học thực hiện chương trình và SGK mới với hình thức tập huấn tuần tự từ lớp 6 đến lớp 12 theo từng năm học
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn bộc lộ rõ những hạn chế, nhất
là việc thực hiện chương trình và giảng dạy môn Toán của giáo viên ở các trường trung học cơ sở
I Một số thuận lợi và khó khăn trong việc dạy học Toán ở trường trung học cơ sở hiện nay
1 Thuận lợi
- Bộ Giáo dục và đào tạo đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông quy định rõ chuẩn kiến thức, kỹ năng cũng như mức độ cần đạt của môn Toán cấp trung học cơ sở; ban hành danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn Toán cấp THCS, THPT
- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức biên soạn và hoàn thiện sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu bồi dưỡng giáo viên, tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị cho các cấp học; ban hành Quy định về tiêu chuẩn phòng học bộ môn; ban hành thông
tư 35 định biên viên chức làm công tác thiết bị trong trường phổ thông; công văn hướng dẫn mua sắm, nghiệm thu, sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học
- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tập huấn thực hiện chương trình và sách giáo khoa cho tất cả các giáo viên đứng lớp; hằng năm có công văn chỉ đạo hướng dẫn thực hiện quy chế chuyên môn, thực hiện khung phân phối chương trình cũng như hướng dẫn dạy học ở bậc giáo dục trung học
Trang 7- Hầu hết các địa phương về căn bản đã thông qua Kế hoạch và triển khai thực hiện nghiêm túc các văn bản hướng dẫn của Bộ Nhiều địa phương thường xuyên, tích cực, chủ động tập huấn hằng năm nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên Toán ở các trường trung học nhất là đổi mới công tác quản lý, đổi mới kiểm tra đánh giá để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học; tích cực đầu tư
cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy
- Hầu hết các cán bộ quản lý và giáo viên được đào tạo đạt chuẩn Nhiều giáo viên say xưa và nhiệt tình với chuyên môn Tổ bộ môn ở các trường luôn quan tâm đến những vấn đề chỉ đạo của cấp trên như dạy học bám sát chương trình, đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT trong qua trình dạy học
- Chương trình môn toán THCS phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi học sinh, sách giáo khoa trình bày dễ hiểu, dễ dạy hơn
- Cơ sở vật chất được đầu tư, nâng cấp Đồ dùng, thiết bị dạy học được đầu
tư nhiều hơn, nhiều tài liệu tham khảo Bước đầu có điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
- Môn toán được coi là môn chính, tạo điều kiện để hỗ trợ cho các môn học khác đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên Học sinh hứng thú với việc học tập môn toán
2 Khó khăn
a) Về nhận thức:
- Mặc dù đã được tập huấn và Bộ đã có các văn bản chỉ đạo hướng dẫn về thực hiện chương trình, về đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng vẫn còn có những cán bộ quản lý, giáo viên lúng túng trong quá trình thực hiện; chưa chủ động
và năng lực còn hạn chế trong quá trình thực hiện chương trình giảng dạy Bộ đã ban hành khung phân phối chương trình tạo điều kiện cho các địa phương chủ động, tích cực xây dựng Kế hoạch giảng dạy phù hợp với đối tượng học sinh, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, điều kiện đội ngũ giáo viên của địa phương Tuy nhiên, một số địa phương khi xây dựng phân phối chương trình còn bố trí thời gian thực hiện, lựa chọn phương pháp dạy học vẫn còn chưa phù hợp, chưa khoa học dẫn đến quá tải về mặt thời gian thực hiện trong các tiết giảng
- Một số giáo viên vẫn coi mục tiêu giờ dạy trên lớp là “dạy hết những gì trong SGK viết”, dập khuôn cứng nhắc những bước mà SGK, SGV gợi ý hướng dẫn thực hiện; ỷ lại vào các trang thiết bị dạy học, những thí nghiệm đã mua sắm của nhà trường dẫn đến quá tải trong việc thực hiện giờ dạy trên lớp
- Nhận thức của cán bộ quản lí trong các trường học chưa kịp thời, vẫn còn ỷ lại trông chờ vào cấp trên, chưa chủ động sáng tạo xây dựng các chế tài, xây dựng
kế hoạch, thực hiện chuyên môn, thanh kiểm tra đánh giá
b) Về chuyên môn:
Trang 8- Việc tiếp cận với chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông còn nhiều hạn chế: chưa được đào tạo, bồi dưỡng và tài liệu viết về vấn đề này rất ít thậm chí không có
- Kế hoạch giáo dục chưa hợp lí với điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên hiện có; giáo dục toàn diện còn mang tính dàn trải, ôm đồm
- Một số nội dung trong SGK còn trình bày phức tạp, khó hiểu, đôi chỗ còn thiếu logic ; các câu hỏi gợi ý các bước về phương pháp ở một số bài còn gượng
ép gây khó khăn cho GV trong quá trình dạy học Hệ thống các câu hỏi đánh giá trong SGK còn hạn chế, chưa chọn lọc, chưa liên hệ gắn liền với những vấn đề của thực tiễn; chưa có sự vận dụng hiệu quả vào đời sống xã hội và gắn liền với cuộc sống hiện tại SGK chưa thể hiện được sự phân công hướng dẫn giúp học sinh tự học, tự nghiên cứu ở nhà; phương tiện hỗ trợ bài học còn chưa thật phù hợp với điều kiện dạy học ở các vùng miền và từng địa phương cũng như đối tượng học sinh
- Năng lực của giáo viên trong việc tiếp cận với chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, không đồng đều ở các trường, các lớp và các địa phương nhất là năng lực hướng dẫn sử dụng các thiết bị ứng dụng công nghệ thông tin
- Phương pháp dạy học của giáo viên còn gượng ép, thiếu sự sáng tạo coi nặng hình thức, chủ yếu lên lớp là thầy dạy và chưa thực sự lấy người học làm trung tâm, còn lặp lại nhiều tài liệu trong việc truyền đạt giúp học sinh tự xây dựng kiến thức, rèn luyện kỹ năng
- Các gợi ý hướng dẫn giảng dạy vẫn theo hướng “cầm tay chỉ việc”, chưa đòi hỏi sự sáng tạo của GV và HS Giáo viên chưa mạnh dạn phân bổ thời gian, áp dụng các phương pháp hướng dẫn học sinh học tập tích cực, chưa mạnh dạn giao việc cho học sinh hoạt động theo các chủ đề, theo đơn vị kiến thức thông qua các hình thức học tập theo nhóm, học tập theo dự án, mà chủ yếu áp dụng các phương pháp truyền thống, tuân theo các bước lên lớp một cách tẻ nhạt, ít động não học sinh ở đó “thầy nói và giảng giải nhiều, trò chú ý lắng nghe, ghi nhớ”
- Giáo viên chưa được đào tạo, bồi dưỡng về kiểm tra đánh giá do đó việc đổi mới kiểm tra đánh giá diễn ra quá chậm và bộc lộ nhiều hạn chế
- Các hình thức thi, kiểm tra, đánh giá còn nặng về kiến thức chưa động viên khuyến kích được GV và HS dẫn tới “thi nào học nấy” bỏ qua một số những kỹ năng cần thiết của môn học Việc phối hợp các phương pháp đánh giá chưa được thực hiện, chủ yếu là đánh giá kết quả học tập của học sinh qua các bài kiểm tra và bằng điểm số
- Sinh viên đào tạo tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm năng lực sư phạm và khả năng vận dụng phương pháp dạy học, kĩ năng nghề yếu, việc tiếp cận giảng dạy theo chương trình, SGK mới còn hạn chế
c) Về điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ…
Trang 9- Đội ngũ giáo viên ở một số trường còn thiếu, nhất là những vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa
- Điều kiện phòng học ở một số nơi còn thiếu, hầu hết các trường chưa đủ phòng học để học 2 buổi/ngày, đặc biệt là vùng khó khăn cơ sở vật chất quá thiếu Thiết bị dạy học chưa được mua sắm đầy đủ, chưa được sử dụng hiệu quả Môi trường thực hành chưa tốt, chưa thân thiện đối với GV và HS
- Một bộ phận học sinh chưa có động cơ học tập đúng đắn, hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp còn chiếm một tỉ lệ đáng quan tâm
- Điều kiện tham quan dã ngoại tìm hiểu thực tiễn còn hạn chế về thời gian
và kinh phí
II Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện trong những năm tiếp theo
1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Chỉ đạo điều chỉnh và hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa, các tài liệu chuyên môn và các văn bản hướng dẫn thực hiện một cách kịp thời, đáp ứng mục tiêu của môn học; xây dựng và hướng dẫn khai thác “Nguồn dữ liệu mở” trên mạng như ngân hàng câu hỏi, các tư liệu dạy học, phần mềm ; tập huấn phương pháp dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục ứng phó với sự biến đổi khí hậu và liên hệ thực tế địa phương ngay trong các bài học một cách nhẹ nhàng, phong phú, hấp dẫn và góp phần rèn luyện khả năng giao tiếp, kỹ năng sống cho học sinh
- Thành lập mới Hội đồng bộ môn Toán, bồi dưỡng tập huấn mạng lưới chuyên sâu về chuyên môn ở các địa phương Tăng cường hội thảo quốc gia và vùng miền theo các chuyên đề chuyên môn đáp ứng mục tiêu môn học theo chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình phổ thông
- Ban hành các văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện chuyên môn trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, thanh kiểm tra giáo viên và các cơ
sở trường học và hướng dẫn công tác thi cử và kiểm định chất lượng giáo dục
- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất trường học, thực hiện đề án thiết bị dạy học tự làm; chú trọng hệ thống các trường chuyên, thực hiện đề án xây dựng trường chuyên và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên dạy chuyên đạt chuẩn và chính quy hiện đại
- Chỉ đạo các trường đại học, cao đẳng sư phạm thường xuyên cập nhật các thông tin, nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Bộ; có kế hoạch bổ sung kịp thời những nội dung mới về phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, những xu thế đổi mới về giáo dục trong nước và trên thế giới
- Tiếp tục tuyên truyền, phổ biến trong nhà trường, cơ quan quản lí giáo dục
và xã hội về chủ trương, định hướng đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục; về định hướng, yêu cầu và ý nghĩa của đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá trong
Trang 10quá trình đổi mới giáo dục phổ thông Cần biên soạn, phổ biến các tài liệu hướng dẫn tài liệu tham khảo về đổi mới kiểm tra đánh giá các môn học
- Tiếp tục tổ chức bồi dưỡng giáo viên về kĩ năng ra đề, đáp án và chấm bài thi, kiểm tra bằng hình thức tự luận, trắc nghiệm, bài tập nghiên cứu…đáp ứng yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng theo 3 mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng; phân hóa đối tượng học sinh, khuyến khích sáng tạo, tư duy độc lập trong Chương trình Giáo dục phổ thông
- Lập dữ liệu nguồn mở các câu hỏi, bài tập để mọi giáo viên đều có thể tham khảo trong việc xây dựng các đề kiểm tra, đề thi phù hợp với tiến độ dạy học, đối tượng học sinh và mục đích chính của mỗi kì thi, kiểm tra
- Thường xuyên nắm vững tình hình thực hiện của các trường, của giáo viên
về đổi mới KTĐG các môn học, lồng ghép nội dung kiểm tra việc thực hiện trong các đợt thanh tra chuyên môn đối với trường học, giáo viên
- Tiếp tục chỉ đạo áp dụng hiệu quả của việc chỉ đạo đổi mới KTĐG thúc đẩy đổi mới PPDH các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân và đánh giá hiệu quả dạy học của môn Giáo dục công dân đã thực hiện trong năm học
2008-2009, mở rộng ra các môn học khác kết quả chỉ đạo đổi mới KTĐG thúc đẩy đổi mới PPDH các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân trong năm học vừa qua
2 Đối với các Sở Giáo dục và Đào tạo
- Quán triệt các văn bản chỉ đạo chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chủ động xây dựng Kế hoạch giáo dục của địa phương; thường xuyên giữ mối liên lạc và phản hồi kịp thời những vướng mắc trong quá trình thực hiện; chấp hành tốt các chế độ báo cáo thường xuyên và định kì với Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Có kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn tăng cường nâng cao nhận thức cho cán
bộ quản lý và giáo viên trong việc thực hiện chương trình Căn cứ vào chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình, chủ động sáng tạo trong việc xây dựng kế hoạch dạy học, xác định mục tiêu, thiết kế bài học theo các phương pháp học tập tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, giao việc cho học sinh học tập tích cực theo nhóm, làm việc cá nhân hay tự học
- Chỉ đạo sinh hoạt tổ chuyên môn, định hướng nội dung sinh hoạt trong các trường trung học tập trung vào các vấn đề đổi mới kiểm tra đánh giá bám sát theo chuẩn kiến thức kỹ năng để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng thành thạo thiết bị dạy học, từng bước chủ động đưa các kỹ thuật học tập tích cực vào trong trường học Trước mắt cần tập trung thực hiện những nội dung sau đây:
(1) Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình để xác định mục tiêu bài dạy cũng như số tiết thực hiện các đơn vị kiến thức đồng thời lựa chọn phương pháp tiến hành, lựa chọn thiết bị dạy học, áp dụng các kỹ thuật dạy học tích