* GV Sơ kết: Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Trong suy yếu, vua quan tham nhũng, bóc lột nhân dân vô độ, làm cho đời sống nhân dân vô cùng khốn khổ, họ đã vùng lên đấu[r]
Trang 1Ngày dạy : 13-14/3/2019
Lớp dạy : 7A1-7A2-7A3
Tuần : 24
Tiết : 46
I KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN TÂY SƠN
1/ Ổn định tổ chức (1’)
2/ Kiểm tra bài cũ (6’)
- Chính quyền phong kiến Đàng Ngoài giữa XVIII ?
- Những cuộc khởi nghĩa lớn ?
3/ Dạy nội dung bài mới
Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Ngoài suy sụp Đàng Trong chính quyền họ Nguyễn cũng suy yếu dần, để thấy được chính quyền Đàng Trong suy yếu như thế nào và sự suy yếu
đó đưa đến hậu quả gì? Chúng ta tìm hiểu bài học ngày hôm nay
Thời
lượng HOẠT ĐỘNG DẠY CỦA GV HOẠT ĐỘNG HỌC CỦA HS NỘI DUNG VIẾT BẢNG
15’
Hỏi:Biểu hiện nào chứng tỏ
chính quyền họ Nguyễn ở Đàng
Trong đi vào con đường suy yếu
mục nát?
Hỏi: Em có suy nghĩ gì về tình
trạng Đàng Trong từ giữa thế kỉ
XVIII?
- Quan lại quá đông nhưng được
tuyển dụng không phải bằng thi
cử mà lại bằng mua bán bằng
tiền và lễ vật nên đây là những
quan bất tài, vô dụng không
đóng góp được công sức thúc
đẩy đất nước phát triển mà còn
làm suy giảm khả năng phát
triển của đất nước
- Quan lại cường hào kết thành
HS: Đọc bài phần 1: Từ đầu -> Đua nhau ăn chơi xa xỉ
- Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong suy yếu dần: Bộ máy chính quyền nặng nề phức tạp,
vì số lượng quan lại tăng quá mức nhất là quan thu thuế có nơi trong một xã có 20 xã trưởng và hàng chục nhân viên thu thuế (gọi là tướng thần)
Quan lại được tuyển dụng bằng cách mua quan bán tước phổ biến
Trả lời theo SGK
1 Xã hội Đàng Trong nửa sau thế kỉ XVIII.
a Tình hình xã hội.
- Giữa XVIII, chính quyền
họ Nguyễn suy yếu Ở triều đình, Trương Phúc Loan nắm hết quyền hành
- Quan lại, cường hào đàn
áp, bóc lột nhân dân, đua nhau ăn chơi xa xỉ
- Nông dân bị cướp ruộng
và chịu nhiều thứ thuế, nỗi oán giận ngày càng dâng cao
BÀI 25: PHONG TRÀO TÂY SƠN
Trang 2bè cánh, đàn áp, bóc lột nhân
dân thậm tệ: “Một người trưng
thu thì có vài ba người đốc thúc
tra xét phiền nhiễu lại còn xét
hỏi, hành hạ, ẩn lận cố tình tăng
giá, sinh sự”
- Tuần phủ Quảng Ngãi là
Nguyễn Cư Trịnh nhận xét:
“Mười con dê mà có đến 9 kẻ
chăn” Quan lại đua nhau ăn
chơi xa xỉ
- Các gia đình quý tộc, quan lại
cao cấp cũng nhân đó xây dinh
thự la liệt hai bên bờ thượng lưu
sông Phú Xuân và con sông nhỏ
ở phủ Cam, họ đua nhau ăn chơi
xa xỉ nuôi các đội tuồng, chèo,
ca kĩ chuyên phục vụ các cuộc
yến tiệc Nhân dân ta truyền
nhau câu:
“Ai ơi ngẫm lại mà coi
Bác vàng ca hát tôi đòi thằng
dân”
- Trong triều đình Phú Xuân,
Trương Phúc Loan nắm hết
quyền hành, tự xưng “Quốc
phó” khét tiếng tham nhũng
Hỏi: Đoạn trích khiến cho em
hình dung như thế nào về bọn
quan lại thống trị?
Hỏi: Trước thực trạng quan lại
như vậy, đời sống nông dân
Đàng Trong ra sao?
- Nhân dân bị địa chủ cường
hào lấn chiếm ruộng đất (Từ
năm 1669 ruộng đất ở vùng
Thuận Quảng phần lớn là ruộng
công) nhưng sau này do tô thuế
phiền phức, nặng nề nhân dân
không đóng nổi, nhà chúa buộc
phải cho bán đoạn làm ruộng tư
đến nỗi dân không có ruộng mà
làm ăn sinh sống Cuối thế kỉ
HS: Đọc phần chữ nghiêng 1 tr120 (GV tr151)
- Quan lại thống trị Đàng Trong từ quan to đến quan nhỏ chúng lên làm quan không phải để giúp nước mà chúng ra sức bóc lột nhân dân để ăn chơi xa hoa trụy lạc, không hề quan tâm đến đời sống nhân dân
- Dựa vào SGK trả lời
Trang 3XVIII, có tình trạng ruộng công
có người đem bán hoặc cầm cố,
bỏ hoang, số còn lại bị bọn nhà
giàu xâm chiếm Người nghèo
không còn mảnh đất cắm dùi
cho nên người giàu càng giàu,
người nghèo càng nghèo Phần
lớn ruộng đất nằm trong tay địa
chủ, nông dân nghèo vẫn phải
cày thuê, cuốc mướn hoặc đi
khai hoang ở các vùng xa
- Ruộng đất bị lấn chiếm hết
nhưng nhân dân phải nộp tô
thuế nặng nề, phiền phức Theo
Lê Quý Đôn: “Hàng năm có
100 thứ thuế mà trưng thu thì
phiền phức, gian lận, nhân dân
khổ vì nỗi một cổ hai tròng”
- Thuế thổ sản thì có hàng trăm
ngàn thứ, nhà nước cần gì thì
đặt ra thứ thuế ấy để thu, người
buôn bán thì phải đóng các loại
thuế đầu nguồn, thuế tuần ti,
thuế chợ, thuế đò Nhân dân
miền Nam thì phải nộp đủ các
loại thuế lâm thổ sản như ngà
voi, sừng tê, gỗ, mây, mật ong,
tiền Dân miền núi Khang Lộc
năm 1774 phải nộp tất cả 994
quan tiền thuế và các lễ vật
khác Tính ra mỗi đầu người
hàng năm phải nộp 15 – 60
quan tiền Chính sách bóc lột đó
dẫn đến nạn đói khủng khiếp từ
năm 1769, trong 4 – 5 năm liền
đói kém diễn ra liên miên Năm
1774, Thuận Hoá bị đói lớn
“Gạo đắt như vàng… xác chết
chồng chất lên nhau”
Hỏi: Đời sống nông dân Đàng
Trong có gì khác với nông dân
Đàng Ngoài?
Hỏi: Sự mục nát của chính
quyền họ Nguyễn dẫn đến hậu
quả gì đối với tầng lớp nông
dân và các tầng lớp khác?
- Nông dân Đàng Trong sống
cơ cực như nông dân Đàng Ngoài vì nhân dân hai miền đều bị giai cấp phong kiến bóc lột thậm tệ
- Cuộc sống người dân ngày càng cơ cực nỗi bất bình của các tầng lớp xã hội đối với chính quyền họ Nguyễn ngày
b Cuộc khởi nghĩa của chàng Lía.
- Khởi nghĩa của Lía nổ ra
ở Truông Mây (Bình Định)
- Chủ trương: “Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo”
Trang 4GV: Phong trào nông dân Đàng
Trong ở giai đoạn này phát triển
mạnh mẽ, có rất nhiều cuộc
khởi nghĩa nổ ra: Cuộc khởi
nghĩa do một người tên là Lành
cầm đầu nổ ra năm 1695 ở
Quảng Ngãi, cuộc khởi nghĩa
của Lý Văn Quang ở Đông Phố
(Gia Định năm 1747), nổi bật là
cuộc khởi nghĩa của chàng Lía
Hỏi: Em hiểu biết gì về chàng
Lía?
Hỏi: Qua bài vè lưu truyền ở
Bình Định về “Chàng Lía” em
có suy nghĩ gì?
Hỏi: Cuộc khởi nghĩa bị dập tắt
nhưng có ý nghĩa như thế nào?
- Hình ảnh chàng Lía còn mãi
trong lòng người dân miền
Trung:
“Chiều chiều én liệng Truông
Mây,
Cảm thương chú Lía bị vây
trong thành”
“Ai vào Bình Định mà nghe,
Nghe thơ chàng Lía, hát vè
Quảng Nam”
* GV: Từ thế kỉ XVI - đầu thế
kỉ XVIII, nền kinh tế Đàng
Trong còn phát triển nhưng từ
giữa thế kỉ XVIII, chính quyền
phong kiến chúa Nguyễn suy
yếu, chỉ lo chơi bời hưởng thụ,
không quan tâm đến đời sống
nhân dân, đến sản xuất, sản xuất
đình đốn, đời sống nhân dân đói
khổ, nông dân đã vùng dậy đấu
càng dâng cao Khởi nghĩa chàng Lía đã nổ ra
- Lía xuất thân trong một gia đình nghèo khổ là người khí khái, giỏi võ nghệ Lía tập hợp dân nghèo nổi dậy, chọn Truông Mây (Bình Định) làm căn cứ Lấy của nhà giàu chia cho người nghèo
HS: Đọc bài vè về “Chàng Lía”.
- Khởi nghĩa bùng nổ mạnh
mẽ, quyết liệt gây cho địch những khó khăn, làm cho nhân dân tin theo, mến phục
- Cuộc khởi nghĩa của Chàng
Lía bị dập tắt
- Thể hiện tinh thần đấu tranh quật cường của nông dân chống chính quyền họ Nguyễn
- Khởi nghĩa báo trước cơn
bão táp đấu tranh giai cấp sẽ giáng vào chính quyền phong kiến nhà Nguyễn
2 Khởi nghĩa Tây Sơn
Trang 5tranh mạnh mẽ.
GV: Cuộc đấu tranh bùng nổ
mạnh mẽ nhất, quyết liệt nhất
giáng những đòn mạnh vào
chính quyền vua Lê, chúa
Nguyễn, chúa Trịnh.
Hỏi: Trình bày những hiểu biết
của em về những người lãnh
đạo cuộc khởi nghĩa Tây Sơn?
- Mùa xuân năm 1771, cuộc
khởi nghĩa Tây Sơn do 3 anh
em: Nguyễn Nhạc, Nguyễn
Huệ, Nguyễn Lữ lãnh đạo
- Tổ tiên ba anh em vốn gốc ở
Nghệ An tên là Hồ Phi Khang
bị quân chúa Nguyễn bắt làm tù
binh vào năm 1655 đưa vào Tây
Sơn khai hoang, lập ấp cha là
Hồ Phi Phúc đã thảnh một gia
đình trung nông khá giả Hồi
nhỏ ba anh em học thầy giáo
Hiến (một nho sĩ bất bình với
quyền thần Trương Phúc Loan),
trốn vào đây dạy học nhờ đó
được hiểu biết về tình hình triều
đình của chúa Nguyễn Bản
thân Nguyễn Nhạc còn là một
người buôn trầu hay qua lại
miền Thượng rất quen biết các
già làng người Ba Na, sau đó
giữ chức Biện Lại (nhân viên
thu thuế) tuần Vân Đồn
Nguyễn Nhạc lấy con gái của
một tù trưởng Ba-na nên ông rất
quen với người Chăm ở vùng
thượng đạo
Hỏi: Để chuẩn bị khởi nghĩa ba
anh em họ Nguyễn đã chuẩn bị
những gì?
- Nghĩa quân đã xây thành luỹ,
lập kho tàng, luyện nghĩa quân,
nghĩa quân được đồng bào thiểu
số ủng hộ lương thực, voi, ngựa
- Nguyễn Nhạc khôn khéo nêu
khẩu hiệu: “Đánh đổ quyền thần
Trương Phúc Loan ủng hộ
Hoàng tôn Nguyễn Phúc
Dương” nên đã lôi kéo được
Trả lời
- Dựa vào SGK trả lời
bùng nổ.
- Mùa xuân 1771, ba anh
em nhà Tây Sơn là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữlên vùng Tây Sơn thượng đạo (An Khê – Gia Lai) lập căn cứ, dựng cờ khởi nghĩa
- Nghĩa quân đánh xuống Tây Sơn hạ đạo (Tây Sơn – Bình Định) rồi mở rộng xuống đồng bằng
- Đi đến đâu nghĩa quân cũng “lấy của nhà giàu chia cho người nghèo”
- Các tầng lớp nhân dân tham gia nghĩa quân ngày càng đông, kể cả hào mục
Trang 6một bộ phận tầng lớp thống trị
bất bình với phe cánh Trương
Phúc Loan Một số nhà giàu,
thổ hào (như Huyền Khê,
Nguyễn Thông… bỏ tiền ra
giúp nghĩa quân)
GV: Cho HS thảo luận: Anh em
Tây Sơn khởi nghĩa vì lí do gì?
Hỏi: Nghĩa quân Tây Sơn đã
xây dựng căn cứ như thế nào?
- Ấp Tây Khê quê hương của ba
anh em Nguyễn Nhạc nằm giáp
giữa vùng đất Bình Định với
vùng rừng núi Tây Nguyên (nay
thuộc tỉnh Gia Lai) nối liền hai
miền là sông Côn và đường bộ
đèo An Khê
- Căn cứ đầu tiên là vùng Tây
Sơn thượng đạo (di tích còn lại
trên núi ông Bình, ông Nhạc
thuộc An Khê - Tỉnh Gia Lai
ngày nay) Đây là cao nguyên
có người Ba-na, người Kinh
chung sống Nhân dân địa
phương rất nhiệt tình ủng hộ
- Sau đó nghĩa quân di chuyển
xuống vùng đất thuộc huyện
Tây Sơn tỉnh Bình Định ngày
nay gọi là Tây Sơn hạ đạo, lấy
ấp Tiên Thành làm trung tâm
-> Khi mở rông địa bàn xuống
vùng đồng bằng nghĩa quân giải
phóng các làng xã, trừng trị
quan lại, nghĩa quân tấn công
các đồn giải phóng tù nhân, tịch
thu giấy tờ, sổ sách đem đốt hết,
bãi bỏ các thứ thuế
Hỏi: Vì sao anh em Nguyễn
Nhạc lại đưa đại bản doanh
xuống Tây Sơn hạ đạo?
Hỏi: Những lực lượng tham gia
cuộc khởi nghĩa?
Thảo luận
- Anh em Tây Sơn khởi nghĩa
vì căm giận sự thống trị tàn ác của chúa Nguyễn Khẩu hiệu của họ được nhân dân khắp nơi hưởng ứng (SGV 151)
- Trả lời theo SGK
- Lực lượng lớn mạnh, mở rộng căn cứ khởi nghĩa
- Địa vàn gần vùng đồng bằng
- Đồng bào người Chăm, người Ba-na
- Nông dân nghèo, thợ thủ
công, thương nhân kể cả hào mục ở các địa phương cũng nổi dậy
địa phương cũng nổi dậy hưởng ứng
Trang 7Hỏi: Em có nhận xét gì về lực
lượng nghĩa quân Tây Sơn?
Hỏi: Khởi nghĩa Tây Sơn nổ ra
có những thuận lợi gì?
Đọc tr122.
- Lực lượng đông có trang bị
vũ khí, bênh vực quyền lợi cho người dân nghèo
- Địa thế hiểm yếu, rộng
- Thời cơ: chính quyền chúa Nguyễn suy yếu, lòng dân căm giận
- Khởi nghĩa được sự ủng hộ
rộng rãi của nhân dân
* GV Sơ kết: Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Trong suy yếu, vua quan tham
nhũng, bóc lột nhân dân vô độ, làm cho đời sống nhân dân vô cùng khốn khổ, họ đã vùng lên đấu tranh chống chính quyền ở khắp nơi, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Tây Sơn do ba anh em họ Nguyễn lãnh đạo
4 Củng cố, luyện tập (6’)
- Đời sống nông dân Đàng Trong có gì khác với nông dân Đàng Ngoài?
- Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến cuộc khởi nghĩa Tây Sơn?
5 Hướng dẫn HS tự học ở nhà (2’)
- Học thuộc bài
- Đọc trước phần II: Tây Sơn lật đổ chính quyền họ Nguyễn và đánh tan quân Xiêm
? Thành Quy Nhơn thuộc về tay nghĩa quân có ý nghĩa gì?
? Tại sao Nguyễn Nhạc lại phải hoà hoãn với quân Trịnh?