Chị Trần Thị Kẻ, 48 tuổi, mẹ của cậu bé Truyền, cho biết mỗi khi đi rà sắt, chị và con gái cùng người làng bắt xe lên đường cái tại vùng Lao Bảo, sau đó đi bộ vào rừng.. Mỗi người một c[r]
Trang 1Làng mồ côi ở Quảng Trị
Cả làng làm nghề rà sắt nên không ít người chết vì cuốc phải đạn, bom mìn Ở làng Tân Hiệp, xã Cam Tuyền, Cam Lộ, Quảng Trị đã có 20 trẻ mồ côi vì nguyên nhân này.“Ba mất vì vấp đạn, chị và mẹ cũng đi rà sắt rồi, chỉ còn mệ (bà) em ở nhà thôi” - cậu bé Truyền nói trên đường trở về ngôi nhà xiêu vẹo được ghép sơ sài từ gỗ và tôn, cơ ngơi của 5 mẹ con, bà cháu
Đó là hình ảnh thường gặp ở ngôi làng của những người đi rà phế liệu chiến tranh tại thôn Tân Hiệp, xã Cam Tuyền (huyện Cam Lộ, Quảng Trị) Làm nghề rà phế liệu giữa vùng đất đầy bom mìn còn lại từ thời chiến tranh, ranh giới giữa sự sống với cái chết thật mong manh
Sống nhờ nghề
Bà của Truyền, cụ Nguyễn Thị Lê, 86 tuổi, sống trong mái nhà lợp tôn bị thủng lỗ chỗ Khi những cơn mưa nặng hạt đến, nước dột tong tong xuống nền đất ẩm ướt Tấm vải bạt không đủ che mưa
Sáu năm trước, con rể cụ, tức bố của cậu bé Truyền, chết trong lần đi rà phế liệu vấp phải bom Mỗi lần con gái lớn và cháu đi rà sắt, cụ lại nơm nớp lo, nhưng “biết mần răng được, không làm cái nghề nớ thì lấy chi mà ăn Tất cả rủi ro, số phận đều đặt cả vào tay ông Trời” Cô con gái út của cụ thần kinh không bình thường nên luống tuổi vẫn chẳng lấy được chồng “Nếu hắn mà bình thường, thì cho đi rà sắt với chị hắn được, may ra phụ giúp thêm”, cụ Lệ nói
Khi trời khô ráo, cụ thường đi 6 cây số ra thị trấn, xin những đồ dùng bỏ đi để bán phế liệu Cụ lần túi áo trong: “Tiền mới bán được đây con nì Rứa là lại có thêm ít tiền cải thiện cho thằng cu Hắn nhỏ rứa chứ ngoan ngoãn, thương bà và mẹ lắm.” Chuyện cụ Lê
kể tưởng chừng chẳng bao giờ hết Thỉnh thoảng, cụ đưa ống tay áo lau nước mắt
Truyền thấy bà khóc, vội bỏ dở bát cháo trắng đang ăn chạy lại Khi được hỏi có khuyên
mẹ đừng đi rà sắt nữa không, cậu bé trả lời: “Dạ có, nhưng mạ (mẹ) nói đó là nghề để kiếm ăn Em sợ mạ bị giống ba hồi trước” Một tháng, mẹ chỉ ở nhà với Truyền 10 ngày, còn thì phải đi rà sắt Cậu bé chỉ về phía núi: “Mạ và chị em đi rồi ở lại trên nớ để làm luôn"
Hai bà cháu nằm trên chiếc giường ọp ẹp Ở đây vẫn chưa có điện Ngọn đèn dầu để sẵn trên bàn thờ
Gần đó là "nhà" của 5 chị em Ny, một túp lều thông thống bốn phía, tài sản chỉ có cái nồi cơm điện và chiếc xe đạp của trường tặng Hai chiếc giường, một chiếc tử tế cho cả 5 chị
em nằm, chiếc kia gồm mấy tấm ván gác lên, kèm theo một tấm chăn, là chỗ ngủ của ba
Mẹ của các em đã bỏ đi được ba năm, còn ba đang nằm viện vì bị trâu húc
Năm nay Ny lên lớp 6, đứa em út vào lớp một Mỗi lần ba đi rà sắt dài ngày, Ny là người
lo ăn uống cho cả nhà Chị cả năm nay lớp 9, cũng đi rà phế liệu với ba Thường khi đi làm 10 ngày, ba để lại cho mấy chị em 50.000 đồng, tính ra mỗi bữa tiêu 2.000 đồng Bé
Ny cười bẽn lẽn: “Mấy bữa ni trời mưa, buổi tối bọn hắn kêu lạnh Em phải lôi hết chăn
ra đắp mới đủ ấm”
Chết cùng vì nghề
Làng Tân Hiệp có 172 hộ ở trong vùng bị sụt lở đất Năm 2006, hầu hết các hộ di dời lên
Trang 2vùng cao hơn để xây dựng khu kinh tế mới, mỗi hộ được cấp từ 750 đến 1.000 m2 đất nhưng chủ yếu là đất đồi nên không có giá trị canh tác
Phần lớn trụ cột các gia đình ở làng Tân Hiệp đều đi rà sắt Ở nhà chỉ còn lại trẻ em và người già Đã có 7 người bố chết do bom mìn phát nổ, để lại 20 đứa trẻ mồ côi Tân Hiệp
từ đó được gọi là “làng mồ côi”
Anh Phương, ba của bé Ny, đã nằm viện được 3 ngày Anh vừa bị trâu húc nát chân trái, phải điều trị khoảng hơn hai tuần nữa mới có thể ra viện Phương làm nghề rà sắt được 16 năm, bằng tuổi đứa con gái lớn Rà sắt trở thành nghiệp của anh Vợ anh không chịu được khổ đã đi theo người khác
Cần câu cơm của anh là chiếc máy rà Vốn không có, đất đai cũng không, anh chỉ biết sống nhờ vào những thứ còn sót lại sau chiến tranh Từng là lính công binh, anh Phương hiểu rõ hình dạng và đặc tính của từng loại bom mìn Nằm trên giường bệnh, anh kể vanh vách mìn dây, mìn vướng, bom bi ổi, bướm, cóc… Anh và những người trong làng đi rà phế liệu tận những vùng xa xôi thuộc huyện miền núi Hướng Hoá như Tân Long, Khe Sanh, Lao Bảo Những lần sang địa phận của Lào, mỗi người phải nộp "thuế" cho chủ đất khoảng 5.000 đồng một người Các vùng có bom được rà đi quét lại nhiều lần
Theo anh Phương, để đảm bảo an toàn, lần đầu chỉ cuốc sát trên mặt đất Đến lần thứ hai, thứ ba, độ sâu tăng dần “Mỗi lần đặt cuốc xuống để đào sắt, tui phải thận trọng và nghĩ đến 5 đứa con thơ ở nhà Lo nhất là những đứa nhỏ mới đi rà”, anh cười khó nhọc:
Chị Trần Thị Kẻ, 48 tuổi, mẹ của cậu bé Truyền, cho biết mỗi khi đi rà sắt, chị và con gái cùng người làng bắt xe lên đường cái tại vùng Lao Bảo, sau đó đi bộ vào rừng Mỗi người một cái máy rà, gạo, mắm muối, nước và một ít cá khô Mỗi hộ dựng tạm một cái lán bằng nylon và vải bạt bên khe suối Ngày làm việc của họ bắt đầu từ 5h sáng Ngày nào chị Kẻ cũng đi bộ khoảng 10 cây số Sắt nhôm sau mỗi đợt rà được bán luôn cho các đại lý thu mua phế liệu ở huyện
Ngày chồng chị Kẻ mất, Truyền, con trai họ, mới ba tuổi Vì anh mới đi rà, chưa có kinh nghiệm, nghe máy kêu là cứ thế cuốc thẳng xuống Không ngờ quả bom dưới lòng đất phát nổ
Bởi nghề sà sắt khốc liệt như vậy nên những người lớn trong làng, trong đó có anh
Phương, chị Kẻ, vẫn cố gắng cho con học hết lớp 9 với hy vọng đổi đời