Bạch cầu cấp phải đọcc

Định nghĩa: Là một nhóm bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh và tích lũy trong tủy xương và ở máu ngoại vi của những tế bào tạo máu chưa trưởng thành, ác tính.. Tủy đồ: rất quan trọng để chẩn

Bạch cầu cấp phải đọc

1 Định nghĩa: Là một nhóm bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh và tích lũy trong tủy xương và ở máu ngoại vi của những tế bào tạo máu chưa trưởng thành, ác tính Những tế bào này sẽ dần dần thay thế, ức chế quá trình trưởng thành và phát triển của các dòng tế bào bình thường trong tủy xương

2 Leucemia cấp chiếm tỷ lệ hàng đầu trong các bệnh về máu, nam / nữ = 1.4/1

3 Triệu chứng lâm sàng

Khởi phát: đột ngột với các biểu hiện: sốt cao, xuất huyết, gầy, mệt lả, tuy nhiên có thể khởi phát kín đáo hơn Sau đó chuyển toàn phát

a Thể điển hình: 5 hội chứng (theo thầy Vinh thì chỉ có 4 hội chứng: TM,XH, NT, Thâm nhiễm)

* Hội chứng thiếu máu: Tính chất thiếu máu không hồi phục với các đặc điểm

- Thiếu máu nhanh chóng và nặng dần

- Thiếu máu không tương xứng với mức độ xuất huyết

- Bệnh nhân kém thích nghi với tình trạng thiếu máu do tính chất cấp tính của bệnh

- Đáp ứng kém với truyền máu

- Tính chất lâm sàng của thiếu máu: Hoa mắt chóng mặt, hồi hộp tim nhanh, có cơn ngất hoặc thoáng ngất Da xanh niêm mạc nhợt

* Hội chứng nhiễm khuẩn:

- Sốt là triệu chứng thường gặp,

- Có thể nhiễm trùng tại một cơ quan nào đó: Hô hấp, tiết niệu ngoài da…Đôi khi không phát hiện được ổ nhiễm trùng nào

- Nhiễm trùng đáp ứng kém với kháng sinh

* Hội chứng xuất huyết: xuất huyết tự nhiên với đặc điểm của xuất huyết giảm tiểu cầu

- Xuất huyết dưới da: hay gặp nhất, đa hình thái, đa lứa tuổi

- Xuất huyết niêm mạc: chảy máu chân răng, chảy máu cam, nữ có thể xuất huyết từ niêm mạc tử cung: rong kinh, rong huyết

- Xuất huyết tạng: Có thể xuất huyết tiêu hóa, XH đường tiết niệu, XH cơ tim, màng tim, XH não, màng não Nếu có nguy cơ tử vong rất cao, tiên lượng nặng

* Hội chứng thâm nhiễm:

- Gan, lách thường to mức độ ít, trung bình(3 - 4 cm dưới bờ sườn) Có trường hợp to hơn nhưng

ít gặp

- Hạch to nhiều vị trí: cổ, nách bẹn

- Đau xương: do thâm nhiễm vào màng xương

- Phì đại lợi

- U hạt dưới da

- Thâm nhiễm TKTW

* Hội chứng loét và hoại tử mồm họng: Đáp ứng kém với kháng sinh

b Thể không điển hình: Thiếu các triệu chứng hoặc các triệu chứng không rõ ràng dễ bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm, hoặc có các triệu chứng hiếm gặp do thâm nhiễm của tế bào ác tính gây liệt 1/2 người, viêm khớp, to mào tinh hoàn, u xương, u dưới da…

4 Triệu chứng cận lâm sàng:

Huyết đồ: Giảm 3 dòng tế bào máu bình thường trong máu ngoại vi, có thể có tế bào non trong máu ngoại vi

- Thiếu máu bình sắc, hồng cầu bình thường, hồng cầu lưới giảm hoặc không có

- Bạch cầu thường tăng, nhưng có thể bình thường hoặc giảm Công thức bạch cầu có thể có tế bào non hoặc không

- Tiểu cầu thường giảm

4.2 Tủy đồ: rất quan trọng để chẩn đoán;

- Số lượng tế bào tủy tăng (tủy giàu tế bào), tuy nhiên có 1 số ít trường hợp số lượng tế bào tủy giảm

- Tăng sinh các tế bào non chiếm > 30% các tế bào có nhân trong tủy

- Giảm sút các tế bào bạch cầu trưởng thành

- Các dòng tế bào bình thường trong tủy bị lấn át, giảm sinh

- Trong trường hợp tế bào non tăng sinh nhưng chưa đến 30% tế bào có nhân trong tủy thì gọi là tiền leucemie, riêng đối với thể LAM 3 thì mặc dù tế bào non < 30%, tế bào trưởng thành chiếm

số lượng lớn vẫn coi là Leucemie cấp về mặt lâm sàng

Sinh thiết tủy xương: Chỉ định khi tủy đồ chưa cho phép chẩn đoán

Nhuộm tế bào:

Các dấu ấn miễn dịch

Dòng hạt : CD13 15, 33 (+); CD 14(-)

Dòng mono : CD13 15, 33 (+); CD 14(+)

Lympho B : CD10, 19 (+)

Lympho T : CD3, CD5 (+)

Dòng mẫu TC : CD 41, 61 (+)

4.5 Cấy nhiễm sắc thể :

3 NST 8; mất đoạn NST 7 : LXM dòng hạt

T(18,21) : LXM- M2

T(15,17) : LXM- M3

T(4,11) ; T(9,22) (Ph1) : LXM cấp dòng lympho

T(8,14) : LXM - L3

4.6 Các xét nghiệm khác :

- Đông máu toàn bộ: Phát hiện rối loạn đông-cầm máu, DIC có thể gặp trong M 3

- Định lượng Lysozym: tăng trong M 4, 5

- Cấy máu, đờm, nước tiểu khi có nhiễm trùng

- PL khi nghi ngờ XH não- màng não

- Soi đáy mắt

- Sinh thiết da, cơ, hạch nếu có

- XN Khác: XQ tim phổi, chức năng gan, thận…

Lơ xê mi cấp - Ung thư máu cấp tính

Lơ-xê-mi cấp (LXMc) không phải là một bệnh đơn thuần mà là một nhóm bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh

và tích lũy trong tủy xương và ở máu ngoại vi của những tế bào tạo máu chưa trưởng thành, ác tính (non

- ác tính) Những tế bào này sẽ dần dần thay thế và ức chế quá trình trưởng thành và phát triển của các dòng tế bào bình thường trong tủy xương

Bệnh lơ xê mi cấp đã được ghi nhận lần đầu tiên từ năm 1827 khi Velpeau thông báo bệnh nhân đầu tiên Đến năm 1845, Bennett đã đặt tên cho bệnh lơ xê mi cấp là leucocythemia (tăng bạch cầu) Sau đó, Virchovv gọi bệnh này là bệnh white blood (máu trắng) Và cuôi cùng chính ông đặt cho bệnh này một cái tên mà đên bây giờ vẫn đang được sử dụng, đó là leukemia (tiếng Hy Lạp nghĩa là máu trắng) Năm

1887, phải nhờ có phát minh nhuộm tiêu bản máu của Ehrlich thì mới có thể phân biệt được những dạng khác nhau của dòng bạch cầu Cụm từ lơ xê mi cấp (acute leukemia) đã được Ebstein sử dụng lần đầu tiên vào năm 1889 để mô tả tình trạng bệnh tiến triển cấp tính và không đáp ứng với những phương pháp điều trị hiện có vào thòi kỳ đó Tới năm 1900 thì các cụm từ dòng tủy và dòng lympho đã bắt đầu được sử dụng để phân loại lơ xê mi cấp

Nguyên nhân

Tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp ở Việt Nam vẫn chưa được xác định Theo các thông kê tại Bệnh viện Bạch Mai thì bệnh lơ xê mi cấp chiếm 21% các bệnh máu vào thòi kỳ 1979- 1984 Thòi icỳ 1997 - 1999, theo Trần Thị Minh Hương & cs, tại Viện Huyết học và Truyền máu, bệnh lơ xê mi cấp là bệnh gặp nhiều nhất trong số các bệnh về máu với tỷ lệ 38,5%, trong đó lơ xê mi cấp dòng lympho chiếm tỷ lệ 17,3% Tại Mỹ,

lơ xê mi cấp dòng tủy chiếm tỷ lệ khoảng 1,2% các bệnh ung thư Tỷ lệ này tăng cùng với tuổi và tương đối ổn định từ những năm 1960 Theo Đỗ Trung Phấn và cs, đốì vói nhóm bệnh nhân lơ xê mi cấp dòng lympho, nam giới gặp nhiều hơn nữ giới với tỷ lệ chênh lệch khá rõ nét là 1,9/1, còn nhóm lơ xê mi cấp dòng tủy, tỷ lệ này là 1/1 vẫn theo nghiên cứu này, tuổi trung bình của nhóm lơ xê mi cấp dòng lympho là 30,98 trong đó 60,8% là dưới 30 tuổi, tuổi trung bình của các bệnh nhân lơ xê mi cấp dòng tủy là 44,3 Hiện nay, nguyên nhân gây bệnh lơ xê mi cấp vẫn chưa được xác định một cách chính xác Yếu tố di truyền, thuốc, yếu tố môi trường, virus được đề cập đến như là những yếu tố nguy cơ gây bệnh

Yếu tố di truyền

Yếu tố gia đình: Có rất nhiều thông báo về tình trạng mắc bệnh lơ xê mi cấp ố các thành viên trong một gia đình Khả năng mắc bệnh tăng gấp 3 lần ở những đứa con có bố hoặc mẹ mắc bệnh lơ xê mi cấp Trong hai trẻ sinh đôi cùng trứng, nếu một trẻ mắc bệnh thì khả năng mắc bệnh của trẻ thứ hai là 25%, thường xẩy ra dưới 2 tuổi, liên tiếp trong cùng một năm và thường cùng một loại lơ xê mi cấp Khả năng mắc bệnh lơ xê mi cấp ở những trẻ do các bà mẹ lớn tuổi sinh ra cũng cao hơn so với bình thường Bệnh di truyền: Tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp trong nhóm các bệnh di truyền như Down, Klinefelter, Fanconi cao hơn so với nhóm không có các bệnh di truyền Tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp của quần thể bệnh nhân Down cao gấp 10 lần so với quần thể không mắc HC Down Trong số các trẻ em lơ xê mi cấp,

số các trẻ có hội chứng Down cao gấp 20 lần so với nhóm khác Theo một số tác giả, thì sự phát triển của bệnh lơ xê mi cấp ở những người mắc bệnh lý di truyền là cả một quá trình gồm nhiều giai đoạn Những biến loạn gen làm cho các nhiễm sắc thể trỏ nên kém bền vững và dễ dẫn đến những biến loạn thứ phát Yếu tố môi trường

Sự tiếp xúc với tia xạ ion hóa và một số chất hoá học cũng liên quan đến sự phát triển của bệnh lơ xê mi cấp

Tia xạ: Tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp trong nhóm những nạn nhân sống sót sau vụ nổ bom hạt nhân tại Hirosima và Nagazaki cao gấp 20 lần so với nhóm chứng Thòi gian tiềm tàng từ lúc xảy ra vụ nổ bom đến khi xuất hiện bệnh là từ 5 đến 21 năm mà đỉnh điểm là khoảng năm thứ 6-7 Nguy cơ phát triển bệnh liên quan chặt chẽ với tuổi của người bệnh lúc vụ nổ xảy ra (cao nhất ở người <10 và >50) và cường độ tiếp xúc Tiếp xúc vối cường độ trung bình cũng có liên quan đến sự phát triển của bệnh Nhóm những trẻ

em sống gần những nhà máy điện nguyên tử có tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp cao hơn so với các nhóm trẻ khác Qua một số công trình nghiên cứu, các tác giả cũng nhận thấy rằng việc sử dụng tia xạ trong điều trị một số bệnh lành tính như viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp, u tuyến giáp cũng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện bệnh lơ xê mi cấp

Các chất hoá học: Việc sử dụng thường xuyên các chất hóa học như benzen, thorotrast, thuốc trừ sâu, thuốc điều trị ung thư., làm cho nguy cơ xuất hiện lơ xê mi cấp tăng cao Tỷ lệ mắc bệnh lơ xê mi cấp của công nhân các ngành như cao su, thuộc da thường xuyên tiếp xúc với benzen cao hơn hẳn so vối công nhân các ngành khác Trong các thuốc chống ung thư thì các thuốc thuộc nhóm ankylan, nitrosourea, procarbazin là những thuốc có khả năng gây lơ xê mi cấp thứ phát cao Việc kết hợp điều trị hoá chất với điều trị tia xạ làm cho nguy cơ mắc bệnh lơ xê mi cấp tăng cao một cách rõ rệt Trong điều trị bệnh Hodgkin, nguy cơ tích lũy mắc bệnh lơ xê mi cấp tính từ lúc bắt đầu điều trị hoá chất tăng lên một cách đều đặn hàng năm và đạt đến tỷ lệ 13% vào năm thứ 7 Hiện nay, lơ xê mi cấp liên quan đến điều trị hoá chất chiếm 10-15% tổng số lơ xê mi cấp Bệnh lơ xê mi cấp thứ phát liên quan đến điều trị HC thường đi sau một tình trạng rối loạn sinh tủy và có những biểu hiện lâm sàng cũng như tiên lượng khác với lơ xê

mi cấp nguyên phát

Virus

Cho đến nay thì các nhà huyết học trên thế giới chưa tìm ra được một bằng chứng nào xác nhận môi liên quan trực tiếp giữa bệnh lơ xê mi cấp và virus Một số công trình nghiên cứu thực nghiệm đã có thể gây

ra bệnh lơ xê mi cấp trên động vật bằng virus RNA thuộc nhóm retrovirus Tuy nhiên hiện nay cũng đã có những bằng chứng xác nhận mối liên quan gián tiếp giữa lơ xê mi cấp và virus: giữa HTLVl (human T cell leukemia virus 1) và bệnh lơ-xê-mi/u lympho tế bào T, giữa virus Epstein- Barr và lơ xê mi cấp thể L3 hoặc u lympho Burkitt

Cuối cùng là những bệnh lơ xê mi cấp xuất hiện sau các bệnh máu ác tính khác như hội chứng tăng sinh tủy ác tính, đa u tủy xương và Waldenstrom, suy tủy xương

vô căn

Cơ chế sinh bệnh học

Cơ chế sinh bệnh của bệnh lơ xê mi cấp hiện nay vẫn chưa được xác định rõ Đa số các tác giả trên thế giới đều cho rằng sinh bệnh học của lơ xê mi cấp gắn liền với những biến loạn nhiễm sắc thể kiểu biến đoạn hoặc chuyển đoạn Các biến loạn nhiễm sắc the nay dẫn đến rối loạn trong quá trình tổng hợp các prôtêin tham gia vào quá trình phát triển và trưởng thành của các tế bào tạo máu, dẫn đến ức chế các quá trình này và gây ra bệnh Nguyên nhân xâu xa của những biến loạn này chính là các yếu tố nguy cơ

mà đã được đề cập đên trong phần trên

Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng cơ năng

Bệnh nhân có thể biểu hiện các triệu chứng cơ năng như: mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, chán ăn, đau các xương dài, ức, sườn (25%), đau xưng khớp nhất là các khớp lớn, sốt, giảm cân, toàn thân suy sụp Triệu chứng thực thể

Các triệu chứng của bệnh lơ xê mi cấp thường không đặc hiệu và thể hiện mối liên quan với quá trình giảm sinh của các dòng tế bào tạo máu do sự tăng sinh của các tế bào lơ-xê-mi và sự xâm nhiễm của các

tế bào lơ-xê-mi vào các cơ quan

Các hội chứng lâm sàng: thiếu máu (dòng hồng cầu), xuất huyết (dòng tiểu cầu) và nhiễm trùng (dòng bạch cầu), hội chứng u hay thâm nhiễm: phì đại lợi, gan to, lách to, hạch to, u trung thất, những tổn thương da, những dấu hiệu thần kinh khu trú như liệt mặt, sụp mi mắt, những dấu hiệu của tăng áp lực nội sọ như đau đầu, nôn, tế đầu chi

Trong lơ xê mi cấp dòng tủy, các hội chứng do sự giảm sinh các dòng

tế bào tạo máu thường trầm trọng hơn và thường gặp hơn còn trong

lơ xê mi cấp dòng lympho thì thường gặp hội chứng thâm nhiễm hơn Các biểu hiện lâm sàng của lơ xê mi cấp dòng lympho thường rầm rộ hơn, điển hình hơn so với các bệnh nhân lơ xê mi cấp dòng tủy.

Bảng So sánh biểu hiện lâm sàng giữa lơ xê mi cấp dòng tủy và lơ xê mi cấp dòng lympho

Ngoài ra, hội chứng thâm nhiễm cũng hay gặp trong thể lơ xê mi cấp dòng mono và các thể khác của lơ

xê mi cấp dòng tủy với số lượng bạch cầu cao lơ xê mi cấp dòng tủy thể M3 thường có hội chứng xuất huyết nặng hơn các thể khác Trong lơ xê mi cấp dòng lympho, 85% các trường hợp có u trung thất,

tràn dịch màng phổi, màng tim là lơ xê mi cấp dòng lympho T (câu hỏi trắc nghiệm thi lý thuyết nhi) (T là Throx… (ngực nên thường gây ra mấy cái ở ngực) Sôt kéo dài kèm hay không kèm hội chứng nhiễm trùng gặp ở khoảng 10% số bệnh nhân Bệnh nhân lơ xê mi cấp thường thể hiện tình trạng nhiễm trùng miệng, thực quản, hậu môn và xung quanh hậu môn, đường hô hấp trên, phổi

Theo một số các tác giả, khi một bệnh nhân đến khám với các triệu chứng thiêu máu, sôt, gan và/hoặc lách và/hoặc hạch to, chúng ta có thể định hướng chẩn đoán lâm sàng là leukemia cấp và là leukemia

cấp dòng lympho Chẩn đoan của chúng ta sẽ tăng thêm phần chắc chắn nếu đây là một bệnh nhân nam

và tuổi trẻ < 30 (dòng lympho thường gặp ở người trẻ tuổi, dòng tủy ở người lớn tuổi), thiếu máu, sốt, gan+lách+hạch to

Xét nghiệm và chẩn đoán xác định

Huyết đồ

Đa số các bệnh nhân thể hiện một tình trạng giảm 3 dòng máu ngoại vi và xuất hiện bạch cầu non trong công thức bạch cầu Các chỉ số hồng cầu máu ngoại vi thể hiện thiếu máu bình sắc hồng cầu bình thường không hồi phục Số lượng bạch cầu có thể từ dưới 1G/1 cho đến trên 200G/1 Đa số bệnh nhân

có số lượng bạch cầu trong khoảng từ 5-30G/1 Theo một thống kê của các tác giả Tây Đức về bệnh lơ

xê mi cấp dòng lympho thì số lượng bạch cầu cao trong 59%, bình thường trong 14% và giảm trong 27% các trường hợp, cá biệt có trường hợp số lượng bạch cầu lên trên 500G/1 và trên 90% bệnh nhân có bạch cầu non trong công thức bạch cầu; số lượng tiểu cầu <25G/1 gặp trong 30% các trường hợp

Bảng Một số đặc điểm cận lâm sàng lơ xê mi cấp dòng tủy và lơ xê mi cấp dòng lympho

Tủy đồ

Gai chậu sau trên là vị trí thích hợp nhất để lấy tủy làm xét nghiệm Tuy nhiên trong các trường hợp ví dụ như trước đó đã điều trị tia xạ vùng xương chậu, vùng dự định chọc tủý có biểu hiện nhiễm trùng, gai chậu sau trên khó xác định, phụ nữ có thai thì xương ức là vị trí lý tưởng được chọn để làm xét nghiệm tủy đồ Dịch tủy lấy ra sẽ được sử dụng trong bốn phương pháp xét nghiệm khác nhau: hình thái tế bào học, hoá học tế bào, miễn dịch tế bào và di truyền tế bào và có thể nhuộm Prusian để đánh giá tình trạng

dự trữ sắt

Tủy đồ của bệnh nhân lơ xê mi cấp thường cho thấy một tình trạng tủy giàu tế bào Tuy nhiên trong những trường hợp lơ xê mi cấp thứ phát, tủy thường nghèo tế bào hoặc có mật độ bình thường Các dòng tế bào tạo máu bình thường trong tủy bị thay thế bởi những tế bào lơ-xê-mi Theo tiêu chuẩn chẩn đoán năm 1986 của FAB, các tế bào non ác tính phải chiếm tỷ lệ > 30% các tế bào có nhân trong tủy thì chẩn đoán xác định lơ xê mi cấp Năm 2001, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra tiêu chuẩn mói để chẩn

đoán xác định lơ xê mi cấp với quy định tỷ lệ tế bào non ác tính > 20% các tế bào có nhân trong tủy Khi

phân tích tiêu bản tủy đồ, có thể quan sát thấy sự trưởng thành không bình thường của các tế bào dòng tủy còn lại, thể Auer trong bào tương của các tế bào lơ xê mi Thể Auer có thể gặp trong khoảng 50% các trường hợp lơ xê mi cấp dòng tủy, đặc biệt các thể Ml và M2

Sinh thiết tủy

Chỉ định trong các trường hợp không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán xác định lơ xê mi cấp do tủy nghèo tế bào Sinh thiết tủy sẽ cho biết chính xác mật độ tế bào tạo máu trong tủy, có hay không có tình trạng xâm lấn tủy của các tế bào lơ xê mi, tình trạng xơ, và tình trạng dòng mẫu tiểu cầu

Hoá học tế bào

Nhuộm hoá học tế bào các tiêu bản tủy cho phép chẩn đoán phân loại lơ xê mi cấp Bốh phương pháp nhuộm hóa học tế bào hiện đang được sử dụng: periodic acid-Schiff (PAS), Sudan đen, peroxidase và esterase (đặc hiệu và không đặc hiệu) Các tế bào non của dòng bạch cầu hạt, dòng mono thường âm tính đối với PAS trong khi đó tất cả các tế bào non của dòng lympho dương tính mạnh dưới dạng hạt tạo thành những vòng tròn đồng tâm một cách đặc trưng Thể tiền tủy bào p (romyelocyte) cũng dương tính với PAS nhưng lan tỏa nhạt Các tế bào thuộc dòng hồng cầu cũng cho phản ứng dương tính với PAS ở dạng hạt nhưng lan tỏa Như vậy PAS được sử dụng để phân biệt giữa lơ xê mi cấp dòng lympho và dòng không phải lympho

Đốì với peroxydase: các tế bào non của dòng bạch cầu hạt cho phản ứng dương tính trong khi đó dòng hồng cầu, mono, mẫu tiểu cầu và lympho cho phản ứng âm tính Nhuộm sudan đen cũng cho kết quả tương tự nhưng sudan thưòng cho phản ứng dương tính mạnh hơn so với peroxydase do vậy phương pháp này có thế giúp chúng ta chẩn đoán phân loại trong một số trường hợp mà peroxydase dương tính yếu

Phương pháp esterase không đặc hiệu được sử dụng trong chẩn đoán lơ xê mi cấp dòng mono vì các tế bào thuộc dòng mono cho phản ứng dương tính mạnh và bị ức chế bởi sodium íluorid

Miên dịch tế bào

Đây là phương pháp sử dụng kháng thể đơn dòng để phát hiện những dấu ấn trên bề mặt tế bào Phương pháp này rất có giá trị để chẩn đoán phân loại, đặc biệt trong những trường hợp tế bào lơ-xê-mi

là những tế bào non rất kém biệt hoá đều cho phản ứng âm tính hoặc dương tính yếu đôi với các phương pháp nhuộm hoá học tế bào(15%) Các tế bào lơ-xê-mi thuộc dòng tủy sẽ phản ứng dương tính với các kháng nguyên CD33 hoặc CD14 Các tế bào thuộc dòng lympho B dương tính với CD19, CD20, CD10, HLA-DR, TdT; dòng T dương tính với CD2, CD3, CD5, CD7, CD4, CD8, CD10, TdT(terminal

deoxynucleotidyl transferase) CD10 được gọi là kháng nguyên chung của dòng lympho Đôi khi chúng ta

có thể gặp những tế bào lơ-xê-mi dòng tủy mang những kháng nguyên của dòng lympho như CD2 hoặc CD19

Bảng Phân loại lơ xê mi cấp bằng phương pháp miễn dịch

Di truyền tế bào

Những bất thường nhiễm sắc thể là rất hay gặp trong bệnh lơ xê mi cấp: chuyển đoạn 15 và 17, 8 và 21,

9 và 22, đảo ngược nhiễm sắc thể 16, mất một nhiễm sắc thể số 16

Những bất thường nhiễm sắc thể này có một số giá trị nhất định trong tiên lượng bệnh Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa xác định được những bất thường đặc hiệu có thể giúp ích trong chẩn đoán phân loại lơ xê

mi cấp Hiện nay, phương pháp sinh học phân tử đã được sử dụng rộng rã trên thể' giới nhằm tiếp tục xác định những biến loạn di truyền ở mức độ phân tử giúp cho chẩn đoán và tiên lượng bệnh

Bảng Tỷ lệ của các bất thường nhiễm sắc thể

Các xét nghiệm đông và cầm máu: thường có rối loạn đông máu trong lơ xê mi cấp thể M3: đông máu rải rác trong lòng mạch, tiêu sợi huyết hoặc chỉ đơn thuần là giảm tỷ lệ prothrombin

Sinh hoá: acid uric cao trong khoảng 60-70% trường hợp, LDH tăng, các rối loạn nước và điện giải

Phân loại lơ xê mi cấp

Lơ xê mi cấp dòng lympho

Hiện nay có hai cách phân loại: theo hình thái tế bào và theo miễn dịch tế bào.

Phân loại theo hình thái:

Ll: các tế bào bạch cầu non có kích thước đồng đều L2 : tế bào to nhỏ khôn

L3 : đa số là tế bào lón có không bào (thể Burkitt)

Phân loại theo miễn dịch:

Bảng: Phân loại lơ xê mi theo miễn dịch

Lơ xê mi cấp dòng tủy

Bảng Phân loại lơ xê mi cấp dòng tủy

Điều trị

Mục đích của điều trị lơ xê mi cấp là tạo ra và duy trì tình trạng lui bệnh hoàn toàn Theo định nghĩa của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ, lui bệnh hoàn toàn có các tiêu chuân sau: số lượng bạch cầu trung tính

>1,5G/1, số lượng tiểu cầu >100G/1, tủy có mật độ tế bào gần bình thường và tỷ lệ bạch cầu non trong tủy <5% đồng thòi các dòng tế bào trong tủy phát triển và trưởng thành một cách bình thường

Quy trình điều trị lơ xê mi cấp thường được phân chia thành hai giái đoạn lớn: giai đoạn điều trị tấn công (để có lui bệnh hoàn toàn) và giai đoạn điều trị sau lui bệnh hoàn toàn (để kéo dài đến mức tối đa có thể thòi gian lui bệnh hoàn toàn) Giai đoạn thứ hai bao gồm điều trị duy trì củng cố và tái tấn công

Điểu trị lơ xê mi cấp dòng tủy

Điều trị tấn công: Điều trị tấn công dựa trên nguyên tắc phôi hợp các thuốc mà có tác dụng tốt đối với lơ

xê mi cấp khi các thuốc này được sử dụng riêng rẽ Hai nhóm thuốc đang được sử dụng nhiều nhát hiện nay: arabinosylcytosin (ara-C) và anthracyclin ARA-C, khi được dùng với liều 200mg/m2 da/ngày trong 5 ngày, có thể cho kết quả lui bệnh hoàn toàn khoảng 40%, thời gian lui bệnh hoàn toàn khoảng 1 năm và

có khoảng 10% trong số này có thòi gian lui bệnh hoàn toàn là 8 - 10 năm Daunorubicin (một thành viên của nhóm anthracyclin) vỏi liều trung bình 60mg/m2/ngày trong 3 - 7 ngày cho kết quả lui bệnh hoàn toàn tương tự như ara - c Các thuốc trên thường gây các tác dụng phụ như suy tủy, rụng tóc, rối loạn tiêu hoá, nôn, chán ăn và bệnh cơ tim đối với anthracyclin Phác đồ chuẩn phôi hợp hai thuốc trên là 3+7: daunorubicin 45 - 60mg/m2/ngày trong 3 ngày (l-»3) và ara-C 100-200mg/m2/ngày trong 7 ngày (1-+7) Một tuần sau khi ngừng thuôc, bệnh nhân sẽ được làm xét nghiệm tủy đồ, nếu trong tủy vẫn còn >10% bạch cầu non thì bệnh nhân sẽ được điều trị đợt thứ hai tương tự Với phác đồ điều trị trên, tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn có thể đạt được tới 70%, thòi gian lui bệnh hoàn toàn khoảng 1 - 1,5 năm và có khoảng 15-20% duy trì lui bệnh hoàn toàn trong khoảng 5 - 7 năm Khoảng một nửa số bệnh nhân không đạt được lui bệnh hoàn toàn chết trong giai đoạn suy tủy sau điều trị vì các biến chứng nhiễm trùng và xuất huyết Một số phác đồ khác cũng đã được sử dụng trên thế giới: TAD (thioguanine - araC - daunorubicin), EAD (etoposide - araC - daunorubicine), ara - c liều cao 2 - 3g/m2 trong 2 - 3 ngày

Đối với lơ xê mi cấp dòng tủy thể M3: ATRA (all trans retinoic acide), một dẫn chất của vitamin A hiện đang được sử dụng để điều trị lơ xê mi cấp thể M3 (APL) ATRA được sử dụng lần đầu tiên vào năm

1986 và hiện nay trở thành lựa chọn hàng đầu trong điều trị APL Theo các nghiên cứu, thuốc này có tác dụng làm cho các tế bào tiền tủy bào tiếp tục quá trình biệt hoá và chết theo chương trình bình thường Phác đồ điều trị phối hợp ATRA và đa hoá trị liệu là phác đồ chuẩn hiện nay trong điều trị APL ATRA kết hợp với đa hóa trị liệu có thể mang lại kết quả khả quan với tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn 90%-95% và khả năng lui bệnh kéo dài hay có thể nói cách khác là khỏi bệnh 70%-75%> Tác dụng không mong muôn nguy hiểm nhất của ATRA là hội chứng retinoic acid Một loại dược chất thứ hai cũng rất có hiệu quả trong điều trị APL là arsenic triosid Arsenic triosid đã được sử dụng từ trên 500 năm trước đây trong y học cổ truyền Trung Quốc Vào những năm đầu của thập kỷ 70 của thể kỷ 20, một nhóm các nhà khoa học của Trường Đại học Y khoa Harbin (Trung Quôc) đã thông báo rằng dung dịch nguyên chất của arsenic trioxid (As203) có thể dùng để điều trị APL theo nguyên lý dùng độc trị độc của y học cổ truyền Trung Quôc Từ thời điểm đó, rất nhiều nghiên cứu đã ứng dụng As203 trong điều trị APL, đặc biệt là APL tái phát, mang lại những kết quả rất khả quan với tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn khoảng 85% - 90%, tỷ lệ sống không bệnh trên 5 năm có thể đạt đên 80% Tại Viện Huyêt học — Truyền máu từ 1999 GS Đỗ Trung