VÂN CHUYÊN đề CHIA sẻ KINH NGHIỆM văn 9

Dấu ngoặc kép trong câu in đậm ở đoạn văn trên dùng để làm gì 4- Bằng một đoạn văn khoảng 12 câu theo phép lập luận diễn dịch, em hãy làm rõ sự dũng cảm của các cô gái được nhắc đến tron

CHIA SẺ KINH NGHIỆM

RÈN KĨ NĂNG TRẢ LỜI NHỮNG CÂU HỎI NHỎ PHẦN ĐỌC- HIỂU TRONG ĐỀ THI

VÀO 10 THPT MÔN NGỮ VĂN

GV : BÙI THỊ BÍCH VÂN

TRƯỜNG THCS THỌ XUÂN

A- CẤU TRÚC ĐỀ THI I- Phần I ( 6,5->7 điểm ):

*- Ngữ liệu: Thường là 1 đoạn trích trong TP văn xuôi hoặc 1 khổ thơ trong tác phẩm thơ

Các câu hỏi từ nhận biết - thông hiểu - vận dụng thấp - vận dụng

cao ( thông thường gồm 4 câu)

II- phần II ( 3-> 3,5 đ) ( thông thường gồm 3 câu)

Một đoạn ngữ liệu trong phần tập làm văn hoặc tiếng Việt hoặc ngữ liệu ngoài sgk

3 câu hỏi nhận biết- thông hiểu- vận dụng cao

* điểm các phần: 2 đoạn văn: 5- 5,5 điểm

ĐỀ SỐ 1

Phần I( 6 điểm)

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

“…Công việc của chúng tôi là ngồi đây Khi có bom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất đá lấp vào

hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom Người ta gọi chúng tôi là tổ trinh sát mặt

đường Cái tên gợi sự khao khát làm nên những sự tích anh hùng Do đó công việc cũng chẳng đơn giản Chúng tôi bị bom vùi luôn Có khi bò trên cao điểm về chỉ thấy hai con mắt lấp lánh

Cười thì hàm răng lóa lên khuôn mặt lem luốc Những lúc đó, chúng tôi gọi nhau là “ những

con quỷ mắt đen.”

( Ngữ Văn 9, tập hai)

1 - Những câu văn trên được trích trong tác phẩm nào? Của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

2- Xét về cấu tạo, câu văn “ Cười thì hàm răng lóa lên khuôn mặt lem luốc” thuộc kiểu câu gì?

3- Những người gọi nhau là “ những con quỷ mắt đen” làm việc gì? Họ là những ai? Dấu ngoặc kép trong câu in đậm ở đoạn văn trên dùng để làm gì

4- Bằng một đoạn văn khoảng 12 câu theo phép lập luận diễn dịch, em hãy làm rõ sự dũng cảm của các cô gái được nhắc đến trong truyện ngắn trên Đoạn văn có sử dụng phép lặp và câu ghép ( gạch dưới từ ngữ dùng làm một phép lặp và một câu ghép)

Phần II( 4 điểm).

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“ Người ta nói: “Ăn cho mình, mặc cho người”, có lẽ nhiều phần đúng Cô gái một

mình trong hang sâu chắc không váy xòe váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng tay Anh thanh niên đi tát nước hay câu

cá ngoài đồng vắng chắc không chải dầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ mi là phẳng tắp…Trang phục không có pháp luật nào can thiệp, nhưng có những quy

tắc ngầm phải tuân thủ, đó là văn hóa xã hội Đi đám cưới không thể lôi thôi lêch thếch, mặt nhọ nhem, chân lấm tay bùn Đi dự đám tang không được mặc quần áo lòe loẹt, nói cười oang oang.”

( Theo Băng Sơn, Giao tiếp đời thường- Ngữ Văn 9, tập hai)

1- Xác định phương thức biểu đạt trong đoạn văn trên.

2- Các câu in đậm trong đoạn văn trên sử dụng biện pháp tu từ gì? Nêu tác dụng của biện pháp đó.

3- Từ nội dung đoạn trích trên, em hãy viết đoạn văn ( khoảng 2/3 trang giấy thi

trình bày suy nghĩ về quan điểm: Trang phục phải phù hợp với văn hóa xã hội.

1 Đoạn thơ trên nằm trong bài thơ nào? Của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?

2 Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong câu thơ “Ánh trăng im phăng phắc/ đủ

cho ta giật mình” Tìm một câu thơ khác trong bài cũng sử dụng biện pháp tu từ trên?

3 Viết đoạn văn theo cách lập luận diễn dịch ( khoảng 12 câu) trình bày cảm nhận của em về hình tượng trăng ở đoạn thơ trên trong đó có sử dụng một câu ghép và phép lặp (gạch chân và ghi chú rõ)

4 Kể tên một bài thơ đã học cũng làm theo thể thơ này, nêu tên tác giả?

Phần II (3 điểm) Đọc đoạn văn sau và thực hiện những yêu cầu bên dưới:

“Người ta kể lại rằng, có một cỗ máy phát điện cỡ lớn của công ti Pho bị hỏng

Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp ba tháng liền không tìm ra nguyên nhân Người ta phải mời đến chuyên gia Xten-mét-xơ Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại Công ti phải trả cho ông 10 000 đôla Nhiều người cho là Xten-mét-xơ tham, bắt

bí để lấy tiền Nhưng trong giấy biên nhận, Xten-mét-xơ ghi: “tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla.Tiền tìm ra chỗ để vạch đúng đường ấy giá: 9 999 đôla” Rõ ràng

người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi.”

“Tri thức là sức mạnh” (Ngữ văn 9 tập 2 NXB giáo dục 2018).

1.Theo tác giả, người có tri thức thì có sức mạnh như thế nào? Tác giả sử dụng

phép lập luận nào để làm rõ điều đó?

2.Câu cuối đoạn văn trên sử dụng thành phần biệt lập nào? Nêu tác dụng của nó?

3 Viết đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi nêu suy nghĩ của em về sức mạnh của tri thức?

ĐỀ SỐ 3

Phần II (3 điểm) Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“…Thật ra thời gian không phải là một mà là hai: đó vừa là một định

luật tự nhiên, khách quan, bao trùm thế giới, vừa là một khái niệm chủ quan của con người đơn độc Bởi vì chỉ có con người mới có ý thức về thời gian Con người là sinh vật duy nhất biết rằng mình sẽ chết, và biết rằng thời gian

là liên tục.”

( Thời gian là gì?”trong tạp chí Tia sáng)

1 Xác định một phép liên kết có trong đoạn văn và chỉ rõ từ ngữ dùng làm phương tiện liên kết.

2 Tại sao với con người, thời gian là một “ khái niệm chủ quan”?

3 Bằng hiểu biết xã hội của em, hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 2/3 trang giấy thi) trình bày quan điểm của em về vấn đề chúng ta cần biết quý trọng thời gian.

ĐỀ SỐ 4:

Phần II ( 3 điểm) - đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi bên dưới

“ Cậu bé Andy Đào Nguyên (11 tuổi) quyết định lấy hết số tiền lì xì 10 triệu đồng đưa mẹ để mua khẩu trang y tế phát miễn phí cho người dân Vì theo cậu “để người ta bị bệnh thì tội lắm”.

Theo chị Hằng (mẹ của bé), sau khi hình ảnh của mình tràn ngập mạng xã hội, được nhiều người quan tâm Andy cho rằng mình rất hạnh phúc và chỉ muốn tiếp tục phát khẩu trang tiếp tục mà thôi Nhân cơ hội này chị cũng

muốn lan tỏa việc phát khẩu trang miễn phí đến với mọi người hơn Nhất là những cháu nhỏ có thể làm những việc nhỏ để sau này làm những việc lớn hơn nữa (Theo báo Thanh niên)

1- xác định phương thức biểu đạt , nêu nội dung của đoạn văn :

2- trong đoạn văn trên cậu bé đã làm gì? việc làm của cậu bé có ý nghĩa như thế nào?

4- viết đoạn văn 2/3 trang trình bày suy nghĩ của em về nhận định “lan tỏa yêu thương sẽ được hạnh phúc”

B- MỘT SỐ DẠNG CÂU HỎI NHẬN BIẾT- THÔNG HIỂU- VẬN DỤNG THẤP

I- dạng câu hỏi chung cho cả phần văn và thơ

II- dạng câu hỏi đặc trưng của văn bản Thơ

1- Chép thuộc lòng một khổ thơ

2- Mạch cảm xúc ( trình tự cảm xúc)

3- Câu hỏi phát hiện các tín hiệu đặc biệt hoặc các biện pháp tu từ và nêu tác dụng của các

biện pháp tu từ đó ( so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp từ… ) ( HS dễ mất điểm)

II- Đối với VB văn xuôi

1- Tình huống truyện

2- Ngôi kể và tác dụng ngôi kể

3- Chỉ ra đặc điểm của nhân vật trong đoạn ngữ liệu ( HS dễ mất điểm)

4: Câu hỏi xác định nội dung của đoạn trích

5- Câu hỏi về vai trò của dấu câu : ngoặc kép, dấu ba chấm

6- Câu hỏi về các thành phần câu ( Khởi ngữ, thành phần biệt lập….)

7 -Câu hỏi về câu theo cấu tạo ngữ pháp hoặc câu phân loại theo mục đích nói và tác dụng của loại câu đó trong việc thể hiện nội dung nào đó trong đoạn văn bản trong đề bài

( HS dễ mất điểm)

8- Xác định phép liên kết ( trong đoạn ngữ liệu)

9: Câu hỏi về phương thức biểu đạt

10: Câu hỏi về các hình thức ngôn ngữ : đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm

( HS dễ mất điểm)

C- giải pháp khắc phục những câu hỏi học sinh dễ mất điểm

1- Củng cố toàn bộ kiến thức có liên quan từ lớp 6 đến lớp 9: hs phải học thuộc lý thuyết để vận dụng làm bài

2- phân tích kĩ tác phẩm, rèn kĩ năng làm các loại bài tập có liên quan đến các đơn vị kiến thức trên

3- với những câu hỏi dễ mất điểm: GV hướng dẫn HS cách làm:

1- ý nghĩa nhan đề ( HS dễ mất điểm)

- * Nguyên nhân HS dễ mất điểm: trình bày thiếu ý, chưa nêu được các tầng ý nghĩa của

nhan đề, chưa thấy được vai trò của nhan đề đối với việc thể hiện chủ đề tác phẩm, chưa thấy được tác dụng của cách sắp xếp từ, cụm từ trong nhan đề

Ví dụ: Nhan đề: Bài thơ về tiểu đội xe không kính

-Nhan đề dài, tưởng như thừa nhưng thu hút người đọc ở vẻ lạ và độc đáo của nó Hai chữ “Bài thơ” cho thấy cách khai thác hiện thực của tac giả: chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm,vượt lên nhiều thiếu thốn, hiểm nguy của chiến tranh.

-Nhan đề làm nổi bật hình ảnh độc đáo của toàn bài: những chiếc xe không kính

- Nhan đề góp phần thể hiện chủ đề tác phẩm: sự khốc liệt của chiến tranh và

hình ảnh người lính lái xe Trường Sơn với tư thế hiên ngang, tinh thần lạc

quan,dũng cảm và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam

- Nhan đề góp phần thể hiện chủ đề tác phẩm: gợi nhắc người đọc suy ngẫm

về thái độ sống đúng đắn với quá khứ: uống nước nhớ nguồn, ân nghĩa thủy chung

VD: Ý nghĩa nhan đề truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi”:

-Gợi đến cuộc sống thanh bình và vẻ đẹp của những ngôi sao lớn trên bầu trời thành phố trong cảm xúc của Phương Định

-Gợi vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, mộng mơ, tinh thần lạc quan dũng cảm của các cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn

- Góp phần thể hiện chủ đề tác phẩm: ngợi ca vẻ đẹp giản dị trong tâm hồn,tính cách và phẩm chất anh hùng của thế hệ trẻ VN nói chung và những thanh niên xung phong nói riêng trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.

2- Giải thích một cụm từ, hoặc một từ ngữ nào đó trong tác phẩm ( HS dễ mất điểm)

- Gv hướng dẫn hs đọc kĩ đoạn ngữ liệu

- đọc kĩ từ ngữ hoặc cụm từ cần giải thích xem đó là từ loại nào,

có gì đặc biệt trong việc thể hiện nội dung hoặc cảm xúc của tác giả ( hoặc nhân vật), có thể là giải thích từ trong phần chú thích SKG

ĐỀ THI VÀO 10 MÔN VĂN NĂM 2019- 2020 Phần I (7,0 điểm)

Mùa thu luôn là nguồn cảm hứng bất tận của thi ca Nhà thơ Hữu Thỉnh cũng góp vào đề tài này thi phẩm Sang thu sâu lắng

1 Bài thơ Sang thu được sáng tác theo thể thơ nào? Ghi tên hai tác phẩm khác trong chương trình Ngữ văn 9 cũng viết theo thể thơ đó

2 Trong khổ thơ đầu, tác giả đã đón nhận thu về với “hương ổi”, “gió se”, “sương chùng chình” băng những giác quan nào? Cũng trong khổ thơ này, các từ “bỗng” và “hình như" giúp em hiểu gì về cảm xúc, tâm trạng của nhà thơ?

3 Phân tích hiệu quả nghệ thuật của phép tu từ nhân hóa trong câu thơ “Sương chùng chính qua ngỡ”

4 Khép lại bài thơ, Hữu Thỉnh viết:

“Vẫn còn bao nhiêu nắng/ Đã vơi dần cơn mưa/ Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi.”

(Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018)

Bằng một đoạn văn khoảng 12 câu theo phép lập luận tổng hợp-phân tích – tổng hợp, em hãy làm

rõ những cảm nhận tinh tế và sâu sắc của tác giả ở khổ thơ trên, trong đó có sử dụng câu bị động

và câu có thành phần cảm thán (gạch dưới một câu bị động và một thành phần cảm thán)

câu 2: HS phải hiểu được nghĩa các từ thể hiện trạng thái cảm xúc tác giả:

- bỗng: ngạc nhiên,ngỡ ngàng, bất ngờ

- Hình như: cảm giác mơ hồ, bâng khuâng, chưa rõ ràng

3- Câu hỏi phát hiện các tín hiệu đặc biệt hoặc các biện pháp tu từ và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ đó ( so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp

từ… ) (HS dễ mất điểm)

- kĩ năng kiến thức cần có

+ nhận diện đúng biện pháp tu từ

+ nhớ được tác dụng của biện pháp tu từ để áp dụng vào ngữ liệu cụ thể

VD:* so sánh, ẩn dụ : tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt, việc

miêu tả sự vật trở nên sinh động

+gợi hình:gợi hình dung ra sự vật như thế nào?( so sánh với sự vật gì thì gợi lên ảnh sự vật đó một cách sinh động)

+ gợi cảm: gợi tư tưởng, tình cảm, cảm xúc gì ?

* nhân hóa :

- thế giới sự vật trở nên gần gũi với con người

- biểu thị được những suy nghĩ tình cảm của con người

* liệt kê : nhấn mạnh, gây ấn tượng,tăng sức biểu cảm

Phần II( 4 điểm).

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“ Người ta nói: “Ăn cho mình, mặc cho người”, có lẽ nhiều phần đúng Cô gái một mình trong hang sâu chắc không váy xòe váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng tay Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài đồng vắng chắc không chải dầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ mi là phẳng tắp…Trang phục không có pháp luật nào can

thiệp, nhưng có những quy tắc ngầm phải tuân thủ, đó là văn hóa xã hội Đi đám cưới không thể lôi thôi lêch thếch, mặt nhọ nhem, chân lấm tay bùn Đi dự đám tang không được mặc quần áo lòe loẹt, nói cười oang oang.”

( Theo Băng Sơn, Giao tiếp đời thường- Ngữ Văn 9, tập hai)

1- Xác định phương thức biểu đạt trong đoạn văn trên

2- Các câu in đậm trong đoạn văn trên sử dụng biện pháp tu từ gì? Nêu tác dụng của biện pháp đó.

3- Từ nội dung đoạn trích trên, em hãy viết đoạn văn ( khoảng 2/3 trang giấy thi trình bày suy

nghĩ về quan điểm: Trang phục phải phù hợp với văn hóa xã hội.

câu 2: Phép tu từ liệt kê

Tác dụng: Nhấn mạnh việc sử dụng trang phục phải tuân thủ những quy tắc ngầm, phù hợp với hoàn cảnh và môi trường Qua đó thể hiện văn hóa của mỗi người

ĐỀ Ôn ( tài liệu ôn/ 82 câu 20)

Cho đoạn văn sau:

“ … Nhưng tạnh mất rồi Tạnh rất nhanh như khi mưa đến Sao chóng thế? Tôi bỗng thẫn thờ, tiếc không nói nổi Rõ ràng tôi không tiếc những viên đá Mưa xong thì tạnh thôi Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như

mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố Phải, có thể những cái đó…Hoặc là cây, hoặc là là cái vòm trời của nhà hát, hoặc bà bán kem đẩy chiếc xe chở đầy thùng kem, trẻ con háo hức bâu xung quanh Con đường nhựa ban đêm, sau cơn mưa mùa hạ rộng ra, dài ra, lấp loáng ánh đèn trông như một con sông nước đen Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu

chuyện cổ tích nói về xứ sở thần tiên Hoa trong công viên Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu…

Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó Những cái đó ở thiệt xa …rồi bộng chốc, sau một cơn mưa đá,

chúng xoáy mạnh như sóng trong tâm trí tôi ”

Câu 1: đoạn trích trên được trích từ tác phẩm nào? của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác

Câu 2: Nhân vật “tôi” trong đoạn văn trên là ai? nêu phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích trên và cho biết nội dung chính của đoạn trích

câu 3 Chỉ ra hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ trong câu: “Những ngọn điện trên quảng

trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về xứ sở thần tiên.”

Câu 4 Gọi tên các thành phần biệt lập có trong câu văn được in đậm chỉ ra một phép liên kết trong đoạn văn và cho biết từ ngữ dùng để liên kết

Câu 3 : Biện pháp tu từ so sánh có hiệu quả nghệ thuật:

-gợi hình ảnh về vẻ đẹp diệu kì của những ngọn điện trên quảng trường đẹp lung linh như vì sao trên bầu trời

- Gợi những hình ảnh của một tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng lung linh đẹp đẽ, mang đậm màu sắc kì ảo của thế giới cổ tích trong dòng hoài niệm của PĐ

- tâm hồn lãng mạn mộng mơ của PPĐ ngay cả ở nơi chiến trường ác liệt :

4- câu hỏi chỉ ra đặc điểm của nhân vật trong đoạn ngữ liệu ( HS dễ mất điểm)

- tồn tại: học sinh mới chỉ phát hiện ra đặc điểm nhân vật trong đoạn ngữ liệu và chép xuống

mà chứ có đánh giá khá về đặc điểm hoặc phẩm chất nhân vật suy ra từ đặc điểm ấy

-giải pháp: giáo viên cần hướng dẫn HS rút ra được đánh giá về nhân vật thông qua đặc

điểm mà HS tìm được trong đoạn ngữ liệu

-Ví dụ

Phần II (3 điểm)

Dưới đây là đoạn trích trong tác phẩm Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê:

… Vắng lặng đến đáng sợ Cây còn lại xơ xác Đất nóng Khói đen vật vờ từng cụng trong không trung, che đi những gì từ xa Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không? Chắc có, các anh ấy có những cái ống dòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt Tôi đến gần quả bom

Cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình, tôi không sợ nữa Tôi sẽ không đi khom Các anh ấy không thích cái kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới

(Trích Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục 2014)

1. Tác phẩm Những ngôi sao xa xôi được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

2. Điều gì khiến nhân vật “tôi” đến gần quả bom lại cảm thấy không sợ nữa?

3. Từ đoạn trích trên và những hiểu biết về xã hội, em hãy viết một đoạn văn (khoảng nửa trang giấy thi) trình bày suy nghĩ về thái độ của mỗi người trong mối quan hệ giữa cá nhân

và tập thể