-.. Tiết 104: TÌM HIỂU CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN NGHỊ LUẬN. - Hai đoạn trích đã nêu được tác giả viết ra nhằm mục đích vạch trần sự tàn bạo giả dối của bọn thực dân. Nó t[r]
Trang 1Tuần 28:
Tiết 101: ĐI BỘ NGAO DU (TRÍCH Ê-MIN HAY VỀ GIÁO DỤC)
I/ Tìm hiểu bài:
- Đọc chú thích và trả lời câu hỏi ở SGK/100, 101
- Gợi ý:
Câu 1
Ba luận điểm chính mà tác giả đã trình bày:
- Đi bộ ngao du là hoàn toàn được tự do, không bị lệ thuộc vào bất cứ ai
- Đi bộ ngao du – trau dồi vốn tri thức
- Đi bộ ngao du rèn luyện sức khoẻ và tinh thần của con người
Câu 2
Trình độ sắp xếp các luận điểm trên là hợp lí Vì: Có thể đảo các luân điểm tương ứng với các lợi ích tùy quan điểm của mỗi người Tuy nhiên, hệ thống luận điểm của bài này phù hợp với suy nghĩ, cuộc đời, quan điểm của Ru-xô hiểu tri thức
Câu 3
Các đại từ nhân xưng khi thì “ta” khi thì “tôi” chứng tỏ thực tiễn cuộc sống từng trải của bản thân Ru-xô luôn bổ sung sinh động cho các lí lẽ của ông khi lập luận:
- Tác giả dùng đại từ nhân xưng “ta” khi lí luận chung, xưng “tôi” khi nói về những cảm nhận và cuộc sống từng trải của riêng mình khiến bài viết tăng sự chân thành, thuyết phục hơn
- “tôi” được thể hiện dưới dạng kể chuyện về Ê-min, người học trò tưởng tượng của ông
Câu 4
Qua tác phẩm, ta thấy bóng dáng của nhà văn Ru-xô
+ Qúy trọng tự do, yêu thiên nhiên
+ Con người giản dị, muốn sống thuận theo tự nhiên
+ Ông biết cân bằng, coi trọng cả vật chất và đời sống tinh thần
Ghi vào tập:
Tiết 101: ĐI BỘ NGAO DU
I/ Tìm hiểu chú thích : SGK/100
II/ Đọc hiểu văn bản:
1 Các luận điểm:
- Đi bộ ngao du là hoàn toàn được tự do, không bị lệ thuộc vào bất cứ ai
- Đi bộ ngao du – trau dồi vốn tri thức
- Đi bộ ngao du rèn luyện sức khoẻ và tinh thần của con người
2 Cách triển khai các luận điểm:
Trang 2a Đi bộ ngao du là hoàn toàn được tự do, không bị lệ thuộc vào bất cứ
ai
- Ta ưa đi lúc nào thì đi, ta thích dừng lúc nào thì dừng, ta muốn hoạt động thế nào là tùy
- Quan sát khắp nơi, xem xét tất cả những gì thấy hay hay, dừng lại ở tất cả mọi khía cạnh
- Nếu thích thì lưu lại, không thích sẽ bỏ đi luôn
- Không phụ thuộc vào những con ngựa hay gã phu trạm, chỉ phụ thuộc vào bản thân, hưởng thụ tất cả mọi sự tự do mà con người có thể hưởng thụ
=>Được hoàn toàn tự do, không lệ thuộc vào bất cứ ai
b Đi bộ ngao du – được trau dồi vốn tri thức
- Xem xét những tài nguyên mình giẫm chân lên và được bày ra trước mắt
- Thưởng thức các sản vật đặc trưng vùng miền
- Nghiên cứu một lèn đá, hoa lá, hòn sỏi…
=> Biết được nhiều hơn những kiến thức quý giá ở nơi mình đi qua
c Đi bộ ngao du- rèn luyện sức khoẻ và tinh thần của con người
- Sức khỏe được tăng cường, tính khí trở nên vui vẻ
- Luôn vui vẻ, khoan khoái và hài lòng với tất cả
- Ăn ngon miệng, ngủ ngon giấc
=>Sức khỏe thể chất và tinh thần được tăng cường
3/ Bóng dáng nhà văn:
Trật tự các luận điểm:
- Hoàn toàn được tự do, không bị lệ thuộc vào bất cứ ai
- Trau dồi vốn tri thức
- Rèn luyện sức khoẻ và tinh thần của con người
=> Giản dị, yêu quý tự do
III/ Tổng kết:
SGK/102
……….//………
Tiết 103: LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I/ Nhận xét chung:
- Đọc và trả lời câu hỏi ở SGK/110, 110 Gợi ý:
- 1 Có thể thay đổi trật tự từ trong
Trang 3- Có thể thay đổi trật tự từ trong câu in đậm theo những cách sau mà không làm thay đổi nghĩa của câu:
- - Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất
- - Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất
- 2 Tác giả lựa chọn trật tự từ như trên để nhấn mạnh hành động hống hách, trịch thượng của tên cai lệ
- 3 Nếu lựa chọn cách đổi trật tự từ như sau:
- Cai lệ bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất thì ý nghĩa câu được nhấn mạnh ở "giọng khàn khàn" của cai lệ
Ghi vào tập:
Tiết 103: LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
I/ Nhận xét chung:
Trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng Người nói (người viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp
II/ Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
- Đọc và trả lời câu hỏi ở SGK/111, 112 Gợi ý:
- 1a, Trật từ từ trong câu này thể hiện thứ tự trước sau của hành động:
- Cai lệ hung hãn, vô nhân đạo định trói anh Dậu → chị Dậu xám mặt, đặt con xuống đất, đến đỡ lấy tay tên cai lệ
- b, Cụm từ " cai lệ và người nhà lý trưởng" là trật tự thể hiện thứ bậc, sự xuất hiện của từng nhân vật
- Trật tự từ " roi song, tay thước và dây thừng" thể hiện trật tự xuất hiện lần lượt của từng sự vật
- 2 Nhận xét cách sắp xếp
- a, Cách sắp xếp này tạo âm hưởng ngân vang, du dương
- b, Cách sắp xếp này không tạo được dư âm cho câu văn
- c, Cách sắp xếp này không tạo được nhạc tính cho đoạn văn
- 3 Nhận xét về tác dụng của việc sắp xếp thứ tự từ trong câu:
- Thể hiện trật tự nhất định của sự việc, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm
- - Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
- - Liên kết câu với các câu khác trong văn bản
Trang 4- - Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm của lời nói
Ghi vào tập:
II/ Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
Trật tự từ trong câu có thể:
- Thể hiện trật tự nhất định của sự việc, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm (như thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự trước sau của hoạt động, trình tự quan sát của người nói…)
- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
- Liên kết câu với các câu khác trong văn bản
- Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm của lời nói
- *Luyện tập: Làm các bài tập ở SGK/112, 113
……….//………
………
Tiết 104: TÌM HIỂU CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
I/ Yếu tố tự sự và miêu tả trong văn nghị luận:
- Đọc và trả lời câu hỏi ở SGK/113, 114, 115 Gợi ý:
- Câu 1
- Hai đoạn trích đã nêu được tác giả viết ra nhằm mục đích vạch trần sự tàn bạo giả dối của bọn thực dân Nó thuộc kiểu văn bản nghị luận Dù có nhiều yếu tố kể và tả song đó không phải mục đích chính của các đoạn vì thế nó không thể là văn bản tự sự hay miêu tả được
- - Nhưng nếu đoạn văn thứ nhất lược đi những chi tiết kể cụ thể về một kiểu bắt lính kì quặc, tàn ác thì chúng ta chắc chắn không thể thấy hết được sự nhũng lạm trắng trợn trong việc mộ lính “tình nguyện” của bọn thực dân Cũng vậy, ở đoạn sau nếu không có đoạn miêu tả sinh động về cảnh những người lính Việt Nam bị xích tay, hay bị nhốt trong trường học,… thì chúng
ta cũng không thể hình dung rõ sự giả dối và sự lừa gạt trong lời rêu rao về
“lòng sốt sắng đầu quân tấp nập và không ngần ngại” được
- - Nhận xét về vai trò của các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài văn nghị luận: Trong một bài văn nghị luận, lý lẽ và dẫn chứng là những yếu tố không thể thiếu Cũng có thể không cần đưa vào các yếu tố tự sự và miêu tả Tuy nhiên, nếu các yếu tố tự sự và miêu tả được đưa vào một cách thoả đáng sẽ giúp cho cách lập luận, cách nêu dẫn chứng hấp dẫn, sinh động hơn
- + Yếu tố tự sự được dùng để trình bày một chuỗi các sự việc, sự kiện nối tiếp nhau, sự việc này nối tiếp sự việc kia để cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa Còn yếu tố miêu tả giúp người đọc, người nghe hình dung ra những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, người hoặc
Trang 5cảnh… làm cho chúng hiện lên trước mắt người đọc, người nghe với những đặc điểm như chúng vốn có
- + Trong văn nghị luận, các yếu tố tự sự và miêu tả chỉ đóng vai trò phụ (giống như vai trò của các yếu tố biểu cảm) Vì vậy, việc dùng các yếu tố này cũng cần đúng lúc, đúng chỗ để làm tăng được sức thuyết phục cho bài văn nhưng không phá vỡ mạch lập luận của bài
Câu 2
a) Những yếu tố miêu tả và biểu cảm sử dụng trong đoạn văn:
- Yếu tố tự sự kể về chuyện chàng Trăng (mẹ chàng mơ thấy thỏ trắng nhảy qua ngực và đẻ ra chàng, sau đó chàng giết tên bạo chúa và biến vào mặt trăng) của dân tộc Mơ- nông và chuyện Nàng Han (có công đánh giặc ngoại xâm sau đó nàng bay về trời) của dân tộc Thái
- Yếu tố miêu tả:
+ Mơ thấy thỏ trắng nhảy qua ngực
+ Chàng không nói, không cười, chỉ thích chơi khiên đao
+ Dòng thác Pông-gơ-ni những vầng sáng bạc
+ Cờ lệnh bằng chăn dệt ngũ sắc
+ Những vũng, những ao chi chít nối tiếp vết chân voi ngựa của quân nàng
- b) Tác giả không kể đầy đủ và cặn kẽ hai câu chuyện nêu trên, bời vì thế, nó
sẽ không có lợi cho việc làm sáng tỏ luận điểm Luận điểm chỉ cần phục vụ bởi những chi tiết (trong hai truyện) có nét giống với truyện Thánh Gióng của người Kinh, vì thế kể ra và miêu tả tỉ mỉ các chi tiết trong cả hai câu chuyện là việc làm thừa thãi, gây sự rườm rà cho đoạn văn
Câu 3
Khi đưa các yếu tố tự sự và miêu tả vào bài văn nghị luận cần chú ý:
- Không dùng tràn lan các yếu tố miêu tả, tự sự bởi lẽ đây không phải là mục đích chính của văn bản nghị luận
- Các yếu tố miêu tả và tự sự chỉ được dùng với mục đích làm sáng rõ, nổi bật luận điểm của bài văn nghị luận
Ghi vào tập:
Tiết 104: TÌM HIỂU CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
- Bài văn nghị luận thường vẫn cần phải có các yếu tố tự sự và miêu tả Hai yếu tố này giúp cho việc trình bày luận cứ trong bài văn được rõ ràng, cụ thể, sinh động hơn, và do đó, có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn
- Các yếu tố tự sự và miêu tả được dùng làm luận cứ phải phục vụ cho việc làm rõ luận điểm và không phá vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn
*Luyện tập: Làm các bài tập SGK/ 116