Đề cương ôn thi học sinh giỏi môn Công nghệ

- Dựa vào tác dụng nhiệt của dòng điện chạy trong dây đốt nóng, biến điện năng thành nhiệt năng.. Dây đốt nóng được làm bằng dây điện trở.[r]

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI HỌC SINH GIỎI MÔN CÔNG NGHỆ

CHƯƠNG: AN TOÀN ĐIỆN

1 Điện năng là gì?

Năng lượng của dòng điện được gọi là điện năng

2 Sản xuất điện năng.

a Nhà máy nhiệt điện

b Nhà máy thủy điện

c Nhà máy

3 Truyền tải điện năng.

- Đường dây dẫn điện truyền tải điện năng từ nhà máy đến các nơi tiêu thụ

+ Đường dây hạ thế: 220V – 380V

+ Đường dây trung thế: 1000V

+ Đường dây cao thế:110kV- 220kV- 500kV (110.000V - 220.000V- 500.000V)

4 Nguyên nhân xảy ra tai nạn điện

- Vô ý chạm vào vật mang điện

- Vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp, trạm biến áp

- Đến gần dây điện bị đứt chạm mặt đất

5 Để phòng ngừa tai nạn điện ta cần:

- Thực hiện các nguyên tắc an toàn khi sử dụng điện

VD: cách điện dây dẫn, kiểm tra cách điện của đồ dùng điện, nối đất các thiết bị điện và đồ dùng điện,…)

- Thực hiện các nguyên tắc an toàn khi sửa chữa điện

VD: cắt nguồn điện trước khi sửa chữa (cắt cầu dao, rút phích cắm,…), sử dụng đúng các dụng cụ bảo vệ an toàn điện cho mỗi công việc sửa chữa điện

- Giữ khoảng cách an toàn với đường dây cao áp và trạm biến áp

6 Cấu tạo, nguyên lý làm việc và cách sử dụng bút thử điện.

* Cấu tạo của bút thử điện gồm:

- Đầu bút thử điện

- Điện trở

- Đèn báo

- Thân bút

- Lò xo

Hơi nước

Tua bin

Làm quay

Máy phát điện Phát Điện

năng

Nhiệt năng

của than, khí

quay

Đun nóng nước

Tua bin

Làm qua y

Máy phát điện Phát Điện năng

Thủy năng của

dòng nước quay Làm

Tua bin

Làm qua y

Máy phát điện Phát năng Điện Năng lượng

nguyên tử quay Làm

- Nắp bút.

- Kẹp kim loại

Hai bộ phận quan quan trọng của bút thử điện là đèn báo và điện trở vì:

Đèn báo cho chúng ta biết điểm có điện và điện trở làm giảm dòng điện đi qua đèn báo và cơ thể người

* Nguyên lý làm việc

- Khi để tay vào kẹp kim loại và chạm đầu bút thử điện vào vật mang điện, dòng điện đi từ vật mang điện qua đèn báo vào cơ thể người rồi xuống đát tạo thành mạch kín  đèn báo sáng

- Độ sáng của bút thử điện phản ánh độ lớn của dòng điện, phụ thuộc vào điện áp thử

* Sử dụng

- Khi thử, tay cầm bút phải chạm vào cái kẹp kim loại ở nắp bút Chạm đầu bút vào chỗ cần thử điện, nếu đèn sáng là điểm có điện

4 Cứu người bị điện giật cần thực hiện các bước sau:

- Nhanh chóng tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện

- Sơ cứu nạn nhân

- Đưa nạn nhân đến trạm y tế gần nhất hoặc gọi nhân viên y tế

5 Những yếu tố ảnh hưởng đến tai nạn điện

- Cường độ dòng điện đi qua người

- Thời gian dòng điện qua người

- Điện trở của người

- Đường đi của dòng điện qua người

CHƯƠNG: ĐỒ DÙNG ĐIỆN GIA ĐÌNH

1 Vật liệu dẫn điện: là những vật liệu ở nhiệt độ bình thường cho dòng điện đi qua Chúng có thể là

chất rắn (kim loại, hợp kim, than chì,…), chất lỏng (dung dịch điện phân, axit, bazo, muối,….) hoặc hơi chất khí (hơi thủy ngân)

2 Vật liệu cách điện: là những vật liệu ở nhiệt độ bình thường không cho dòng điện đi qua, được

dùng để cách li những phần tử mang điện với những phần tử không mang điện

Vật liệu cách điện thương gặp là thủy tinh, sứ, nhưa ebomit, gỗ khô, mica, giáy cách điện,…

3 Vật liệu dẫn từ là vật liệu mà đường sức từ chạy qua được.

Vật liệu dẫn từ thường dùng là thép kỹ thuật điện, hợp kim anico, hợp kim ferit, hợp kim

pecmaloi,…

Thép kỹ thuật thường được dùng để chế tạo lõi của các thiết bị điện vì có tính dẫn từ tốt

4 Đồ dùng điện gia đình

- Đồ dùng điện loại điện – quang: biến đổi điện năng thành quang năng

VD: đèn huỳnh quang, đèn sợi đốt, đèn compac,…

- Đồ dùng điện loại điện – nhiệt: biến điện năng thành nhiệt năng

VD: nồi cơm điện, bếp điện, bình đun nước,…

- Đồ dùng loại điện – cơ: biến điện năng thành cơ năng

VD: quạt điện, máy bơm nước,…

5 Các đại lượng ghi trên các đồ dùng điện

* Để tránh hư hỏng do điện gây ra, khi sử dụng đồ dùng điện cần chú ý sử dụng đúng số liệu kỹ thuật của chúng

6 Đèn sợi đốt

* Cấu tạo:

- Sợi đốt: làm bằng hợp kim Vonfram

- Bóng thủy tinh: làm bằng thủy tinh chịu nhiệt, bên trong chứa khí trơ

- Đôi đèn: lằm bằng sắt tráng kẽm

* Nguyên lý hoạt động: Dòng điện đi qua sợi đốt sẽ đun nóng tim đèn trong khí trơ làm đèn phát sáng

7 Đèn huỳnh quang

a Cấu tạo

- Bóng đèn thủy tinh: để phát sáng

- Chấn lưu: tăng điện áp để đèn phát sáng và giưới hạn điện áp khi đèn đang sáng

- Tắc te: để khởi động đèn

- Phụ kiện: máng đèn, chân đèn, ốc vít và dây dẫn

b Nguyên lý hoạt động:

- Khi đóng điện, 2 điện cực ở 2 đầu đèn phóng điện tạo ra tia tử ngoại, tia tử ngoại tác dụng lên lớp bột huỳnh quang trong ống làm đèn phát sáng

c Những hư hỏng thường gặp của bộ đèn huỳnh quang

Đèn sáng yếu, nhấp nháy, 2

đầu có vệt đen - Đèn quá tuổi thọ- Điện áp khu vực giảm - Thay bóng mới- Tăng điện áp (máy tăng

giảm áp) Đèn chớp tắt liên tục - Tắc te hỏng

- Tiếp xúc điện kém - Thay tắc te mới.- Kiểm tra nơi tiếp xúc

điện

Hai đầu đèn sáng đỏ nhưng

đèn không sáng - Tắc te hỏng (2 lưỡng kimkhông nhã ra) - Thay tắc te mới.

Khi tắc đèn vẫn sáng - Mắc sai mạch, dây pha

không qua công tắc - Sửa lại dây pha qua côngtắc

Đèn quá sáng - Điện áp cung cấp tăng

quá trị số định mức - Kiểm tra, điều chỉnh điệnáp

8 So sánh đèn huỳnh quang và đèn sợi đốt

Đèn sợi đốt - Không cần chấn lưu

- Ánh sáng liên tục - Tuổi thọ thấp.- Không tiết kiệm điện năng

Đèn huỳnh

quang - Tuổi thọ cao.- Tiết kiệm điện năng - Cần chấn lưu.- Ánh sáng không liên tục

9 Vai trò của chấn lưu và con mồi.

- Chấn lưu: tạo điện áp lớn, kích thích điện cực phóng điện, ổn định dòng điện khi đèn làm việc

- Mồi phóng điện: kích thích, hổ trợ 2 điện cực phóng điện

*Khi đèn sáng, ta tháo con mồi phóng điện thì đèn còn sáng hay không? Vì sao?

- Đèn vẫn sáng vì mồi phóng điện chỉ hỗ trợ 2 điện cực phóng điện Khi đèn làm việc thì mỗi phóng điện không còn tác dụng

10.Nguyên lý làm việc của đồ dùng loại điện nhiệt.

- Dựa vào tác dụng nhiệt của dòng điện chạy trong dây đốt nóng, biến điện năng thành nhiệt năng Dây đốt nóng được làm bằng dây điện trở

11 Yêu cầu của dây đốt nóng.

- Dây đốt nóng được làm bằng vật liệu dẫn điện có điện trở suất lớn

- Dây đốt nóng chịu được nhiệt độ cao (để ít bị hư hỏng khi làm việc ở nhiệt độ cao)

12 Bàn là điện

*Cấu tạo

a Dây đốt nóng

- Dây đốt nóng được làm bằng hợp kim niken crôm, chịu được nhiệt độ cao

- Dây đốt nóng được đặt ở các rãnh trong bàn là và được cách điện với vỏ

b Vỏ bàn là

Gồm có:

- Đế làm bằng gang hoặc hợp kim nhôm

- Nắp làm bằng đồng, thép mạ crôm, nhựa chịu nhiệt

*Nguyên lý làm việc

- Khi đóng điện, dòng điện chạy trong dây đốt nóng toả nhiệt, nhiệt tích vào đế của bàn là làm nóng bàn là

Bộ phận dùng để điều chỉnh nhiệt độ của bàn là là rơle nhiệt Rơle nhiệt được dùng để tự động đóng cắt mạch điện khi đạt đến nhiệt độ yêu cầu.

13 Nồi cơm điện

* Cấu tạo: gồm vỏ, nồi, soong và dây đốt nóng

Nồi cơm điện có 2 cuộn dây đốt nóng: dây đốt nóng chính và dây đốt nóng phụ

- Dây đốt nóng chính (chế độ nấu): có công suất lớn, đặt sát đáy nồi

- Dây đốt nóng phụ ( chế độ hâm hoặc ủ): có công suất nhỏ, gắng vào thành nồi

14 Động cơ điện 1 pha

1.Cấu tạo: Gồm 2 bộ phận chính:

a Sato (phần đứng yên)

- Lõi thép làm bằng lá thép kỹ thuật điện

- Dây quấn làm bằng dây điện từ được đặt cách điện với lõi thép (bằng giấy cách điện)

- Chức năng: tạo ra từ trường quay

b Rôto (phần quay)

- Lõi thép làm bằng lá thép kỹ thuật điện

- Dây quấn gồm các thanh dẫn (Al, Cu) đặt trong các rãnh của lõi thép

- Chức năng: làm quay máy công tác

2.Nguyên lý làm việc

- Khi đóng điện, sẽ có dòng điện chạy trong dây quấn sato và dòng điện cảm ứng trong dây quấn rôto, tác dụng từ của dòng điện làm cho rôto động cơ quay

3 Sử dụng

- Dùng đúng điện áp định mức

- Không để động cơ làm việc quá tải

- Thường xuyên kiểm tra an toàn điện

- Định kỳ làm vệ sinh, tra dầu mỡ

- Đặt động cơ ở nơi khô ráo, thoáng mát

15 Những hư hỏng thường gặp của quạt điện

* Quạt chạy bị kêu:

- Quạt đặt không vững  Đổi vị trí

- Quạt bị lệch, không cân  Thay cánh quạt

- Bạc đạn bị mòn  Thay mới

- Quạt bị sát cốt: roto chạm stato  cân chỉnh hoặc thay bạc

* Quạt quay chậm hoặc bị nóng:

- Do ma sát cốt: roto chạm stato  cân chỉnh hoặc thay mới

- Dầu mỡ bị khô  tra dầu mỡ vào trục

- Cánh quá to, không mát  thay cánh phù hợp

- Điện yếu, quạt quay chậm  tăng điện áp phù hợp

16 MBA 1 pha

a Cấu tạo

Gồm lõi thép và dây quấn

Lõi thép: làm bằng lá thép kỹ thuật điện ghép lại thành 1 khối

Dây quấn: làm bằng dây điện từ, quấn quanh lõi thép, gồm dây quấn sơ cấp (nối với nguồn điện) và dây quấn thứ cấp(lấy điện ra sử dụng)

Kí hiệu của MBA

b Nguyên lý làm việc

Khi máy biến áp làm việc, điện áp đưa vào cuộn dây quấn sơ cấp là U1, trong dây quấn sơ cấp có dòng điện Nhờ cảm ứng điện từ giữa dây quấn sơ cấp và dây quấn thứ cấp, điện áp lấy ra ở 2 đầu của dây quấn thứ cấp là U2.

Nếu U1 < U2  Máy biến áp tăng áp

Nếu U1 > U2  Máy biến áp giảm áp

1 Dây quấn sơ cấp (U1, N1)

2 Dây quấn thứ cấp (U2, N2)

3 Lõi thép

c Sử dụng

- Công suất tiêu thụ nhỏ hơn công suất của máy biến áp

- Định kỳ kiểm tra đồng hồ, tránh điều chỉnh điện áp quá lớn

- Đặt nơi khô ráo, thoáng mát

- Thường xuyên làm vệ sinh

17 Những hư hỏng thường gặp của MBA

18 MBA tự ngẫu

MBA tự ngẫu: là loại MBA có 1 cuộn dây, một phần làm nhiệm vụ của cuộn sơ cấp, một phần làm nhiệm vụ của cuộn thứ cấp

Ưu điểm của MBA tự ngẫu:

- Kích thước nhỏ, gọn

- Khả năng chịu tải cao

- Bảo dưỡng dễ dàng

- An toàn, ít gây ra sự cố cháy nổ

- Giá thành rẻ

* Ký hiệu của MBA tự ngẫu

Máy rung và phát tiếng kêu

to - Điện áp vào quá cao.- Các lá thép ép không

chặt

- Sử dụng quá tải

- Kiểm tra điện áp vào

- Siết chặt ốc vít ở lõi thép

- Giảm bớt phụ tải

- Lá thép bị hỏng cách điện

- Chập điện một số dây

- Giảm bớt tải

- Thay lõi thép mới

- Quấn lại cuộn dây

Điện áp ra không ổn định,

có lúc mất điện - Tiếp xúc điện ở các cọckhông tốt - Làm vệ sinh và siết chặtcác cọc nối

MBA bị chạm vỏ - Dây quấn chập điện lõi

thép

- Vỏ dây quấn bị hỏng cách điện

- Lót lại cách điện lõi thép

- Băng cách điện chỗ hỏng

Đèn báo ở máy không

sáng - Hở mạch đèn.- Lỏng chân đèn

- Bóng đèn hỏng

- Kiểm tra nối lại mạch

- Siết chặt lại

- Thay bóng đèn

Điện áp vượt quá định mức

mà chuông không báo - Hỏng mạch chuông.- Tắc te hỏng

- Chuông hỏng

- Sửa lại chuông

- Thay tắc te

- Quấn lại cuộn dây chuông

CHƯƠNG: MẠNG ĐIỆN TRONG NHÀ

1 Giờ cao điểm tiêu thụ điện năng

- Trong ngày có những giờ tiêu thụ điện năng nhiều Những giờ đó gọi là giờ cao điểm

- Giờ cao điểm dùng điện trong ngày từ 18h đến 22h

2 Những đ.điểm giờ cao điểm

- Điện năng tiêu thụ rất lớn trong khi khả năng cung cấp điện của các nhà máy điện không đáp ứng đủ

- Điện áp của mạng điện giảm xuống, ảnh hưởng xấu đến chế độ làm việc của đồ dùng điện

3 Sử dụng hợp lý và tiết kiệm điện năng.

1.Giảm bớt tiêu thụ điện trong giờ cao điểm

Vd: tắt bớt đèn, quạt khi không sử dụng

2.Sử dụng đồ dùng điện hiệu suất cao để tiết kiệm điện năng

Vd: thay đèn sợt đốt bằng đèn huỳnh quang để chiêu sáng

3.Không sử dụng lãng phí điện năng

Vd: tắt đèn, quạt khi ra khỏi lớp

4 Đặc điểm và yêu cầu mạng điện trong nhà

1 Đặc điểm

- Mạng điện trong nhà có điện áp định mức là 220V

- Đồ dùng điện của mạng điện trong nhà rất đa dạng

- Điện áp định mức của các thiết bị, đồ dùng điện phải phù hợp với điện áp mạng điện

2 Yêu cầu

- Đảm bảo cung cấp đủ điện

- Đảm bảo an toàn cho người và ngôi nhà

- Sử dụng thuận tiện, bền chắc và đẹp

- Dễ dàng kiểm tra và sửa chữa

5 Cấu tạo mạng điện trong nhà.

- Công tơ điện (Đồng hồ điện)

- Dây dẫn điện (mạch chính và mạch nhánh)

- Các thiết bị điện: đóng – cắt, bảo vệ và lấy điện

- Đồ dùng điện

6 Sơ đồ điện

a Sơ đồ nguyên lý

- Đặc điểm: chỉ nêu lên mối liên hệ về điện của các phần tử.

- Công dụng: Dùng để tìm hiểu nguyên lý làm việc của các mạch điện.

b Sơ đồ lắp đặt

- Đặc điểm: Biểu thị rõ vị trí, cách lắp đặt của các phần tử.

- Công dụng: Dùng để dự trù vật liệu, lắp đặt, sửa chữa mạch điện.

7 Kí hiệu trong sơ đồ điện.