* GV dẫn chuyển sang mục 2 : Dưới ách thống trị của nhà Hán, trăm họ bị đọa đầy, đói khổ. Căm thù trước tội ác của nhà Hán gây ra cho nhân dân, và quyết không sống cảnh nô lệ con chá[r]
Trang 1Chương III THỜI KỲ BẮC THUỘC VÀ ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP
Tiết 19- Bài 17: CUỘC KHỞI NGHĨA HAI BÀ TRƯNG (NĂM 40)
I MỤC ĐÍCH CẦN ĐẠT:
Giúp học sinh:
1 Về kiến thức:
- Sau thất bại của An Dương Vương, đất nước ta bị phong kiến phương Bắc thống trị, sử gọi là thời Bắc thuộc Ách thống trị tàn bạo của thế lực phong kiến phương Bắc đối với nước ta là nguyên nhân dẫn tới cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng
- Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng được toàn thể nhân dân ủng hộ, nên đã nhanh chóng thành công Ách thống trị tàn bạo của phong kiến phương Bắc bị lật đổ, đất nước ta giành lại độc lập dân tộc
2 Về tư tưởng, tình cảm:
- Giáo dục ý thức căm thù quân xâm lược, bước đầu xây dựng ý thức tự hào, tự tôn dân tộc
- Lòng biết ơn Hai Bà Trưng và tự hào về truyền thống phụ nữ Việt Nam: kiên cường, bất khuất
3 Về kĩ năng:
- Biết tìm nguyên nhân và mục đích của một sự kiện lịch sử
- Bước đầu biết cách khai thác lược đồ để trình bày sự kiện lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên:
- Đọc tư liệu, soạn giáo án Word và Powerpoint
- Lược đồ khởi nghĩa Hai Bà Trưng
- Tư liệu viết và hình ảnh về Hai bà Trung…; âm nhạc , đoạn phim tư liệu
- Các câu chuyện lịch sử liên quan đến bài học
2 Học sinh:
Trang 2- Đọc soạn bài theo hướng dẫn của giáo viên và sách giáo khoa.
- Hoàn thành bài sưu tầm tư liệu lịch sử về cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức:
2 Khởi động: Gv cho học sinh nghe một đoạn nhạc và hỏi: Lời của một đoạn ca khúc trên nhắc tới nhân vật lịch sử nào?
=> Dẫn vào bài.
3 Bài mới
* Giới thiệu bài mới:
Sau khi rơi vào ách đô hộ của nhà Triệu năm 179 TCN đến thế kỉ I SCN nước ta đã có nhiều thay đổi Dưới ách đô hộ của nhà Hán, nhân dân ta có cuộc sống vô cùng cực khổ Không chịu cảnh bị đô hộ và áp bức bóc lột nhân dân ta đã đứng dậy đánh giặc dưới sự lãnh đạo của Hai Bà Trưng Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng diễn ra và giành thắng lợi ra sao? Chúng ta cùng đi tìm hiểu bài học hôm nay
Tiết 19- Bài 17 Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)
* Hình thành KT mới:
- Hoạt động 1: Nước Âu Lạc từ thế kỉ II TCN đến thế kỉ I có gì đổi thay?
+ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh nắm được:
Những đổi thay về hành chính, bộ máy cai trị, và chính sách bóc lột của nhà Hán đối với nhân dân ta từ thế kỉ II TCN đến thế kỉ I
Chính sách áp bức, bóc lột đến cùng cực đối với nhân dân châu Giao là nguyên nhân sâu xa bùng nổ cuộc khởi nghĩa
+ Tổ chức thực hiện:
CỦA TRÒ
NỘI DUNG
*HĐ1: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu: 1 Nước Âu Lạc từ thế kỷ thứ II TCN đến thế kỷ I
Trang 3“ Nước Âu Lạc từ thế kỷ thứ II TCN đến thế
kỷ I có gì đổi thay?”
- GV gọi HS đọc đoạn đầu mục 1 SGK
(?) Sau khi đánh chiếm Âu Lạc, từ sau năm 179
Tr.CN, nước ta có những thay đổi gì ?
- Nhà Triệu chia Âu Lạc thành 2 quận: Giao
Chỉ và Cửu Chân.
- Năm 111 TCN nhà Hán chiếm Âu Lạc, chia
nước ta làm 3 quận: Giao Chỉ, Cửu Chân và
Nhật Nam
- Thủ phủ của châu Giao đặt ở Luy Lâu (Bắc
Ninh)
(?) GV chiếu bản đồ và gọi HS: Quan sát bản đồ
và lên bảng xác định vị trí của nước ta ?
(?) Tên nước ta là gì? (châu Giao).
- GV bật máy xác định châu Giao trên bản đồ
=> GV nhận xét chiếu bản đồ (slide 4)
(?) Nhà Hán gộp với 6 quận của Trung Quốc
nhằm mục đích gì?
- GV chốt: Nhà Hán muốn chiếm đóng lâu dài
và xóa tên nước ta, biến nước ta thành 1 bộ
phận lãnh thổ của Trung Quốc
(?) GV gọi HS đọc bài tập 1:
Câu hỏi: Cho các dữ liệu sau: châu Giao, Quận,
Huyện, Thứ sử, Thái thú, Đô úy, Lạc tướng,
người Hán, người Việt Em hãy điền vào sơ đồ
trống sau để hoàn thành sơ đồ tổ chức bộ máy cai
trị của nhà Hán ở Âu Lạc.
- Đọc to
- Dựa vào SGK trả lời
Trả lời
- Quan sát
- trả lời
- Trả lời
- Làm BT 1 vào phiếu và gọi 1
HS lên bảng làm
có gì đổi thay:
- Năm 111 TCN : Nhà Hán chiếm Âu Lạc
- Chính sách cai trị :
+ Chính trị : Chia nước ta thành 3 quận thuộc Châu Giao
Trang 4- 4 nhĩm làm vào bảng phụ
- GV nhận xét, bật đáp án :
- GV nhận xét, chữa và chiếu đáp án: Sơ đồ tổ
chức bộ máy cai trị của nhà Hán.
- GV cho điểm HS
(?) Em cĩ nhận xét gì về cách đặt quan lại của
nhà Hán?
- Nhà Hán muốn bố trí người Hán cai trị đến cấp
quận, cịn dưới cấp quận là huyện, xã chúng vẫn
chưa thể vươn tới được nên buộc phải để cho người
Âu Lạc cai trị như cũ.
- GV chỉ sơ đồ và kết luận:Như sơ đồ ta thấy rõ
mục đích của nhà Hán muốn chia nhỏ nước ta và
đặt quan lại người Hán cai trị nhưng mới ở cấp
quận mà cấp Huyện, xã vẫn do người Việt cai quản.
- GV: Sau khi đặt quan lại cai trị nhà Hán cịn
làm những gì Cơ mời các em xem 1 đoạn phim
tư liệu LS sau đây.=> GV chiếu slide cĩ đoạn
- Nhận xét
- Trả lời
- Theo dõi kênh hình để trả lời câu hỏi
- Trả lời
………
………
……….
………
………
………
…………
………
Người Việt
Người Hán
Huyện
(Lạc tướng)
Châu Giao
(Thứ sử )
Quận
(Thái thú - Đơ úy)
Trang 5(?) Qua đoạn phim, em thấy nhân dân Châu
Giao bị nhà Hán bóc lột như thế nào?
+ Phải nộp các loại thuế
+ Hàng năm phải cống nạp: sừng tê, ngà voi, ngọc
trai, đồi mồi …
+ Bắt dân ta phải theo phong tục của người Hán
+ Quan lại nhà Hán như thái thú Tô Định rất tham
lam, tàn bạo
- GV chốt: Nhà Hán đã thiết lập được bộ máy
cai trị đồng thời thi hành nhiều chính sách
bóc lột về KT, VH=> ghi bảng: về KT
(?) Thảo luận bàn đôi:
- GV nhận xét: Em trả lời rât đúng Vậy em hiểu
đồng hóa là gì?
- GV giải thích thêm: Chúng thực hiện chính sách
đồng hoá đối với dân ta, bắt dân ta: ăn, mặc, ở,
sinh hoạt giống người Hán, cho người Hán di cư
sang nước ta lập nghiệp, bắt phụ nữ nước ta lấy
người Hán.
- Viết bài
- Thảo luận 2 phút
- Đại diện nhóm trả lời
Trả lời
- Nhận xét, viết
+ Kinh tế: chịu nhiều thứ thuế, cống nạp, nặng nề
+ Văn hóa: Đồng hóa dân tộc ta
Trang 6(?) Em hãy nhận xét về chính sách thống trị của
nhà Hán đối với nhân dân ta?
- Chính sách cai trị rất thâm độc và tàn bạo.
- GV chốt- chuyển: Đặc biệt từ năm 34 Tô
Định được cử làm Thái Thú quận Giao Chỉ.
Hắn rất gian ác, tham lam, khiến cho dân ta
vô cùng cực khổ, lòng dân càng oán hận căm
hờn Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến cuộc
khởi nghĩa Hai Bà Trưng.
bài
=> thâm độc, tàn bạo.
* GV dẫn chuyển sang mục 2: Dưới ách thống trị của nhà Hán, trăm họ bị đọa đầy, đói khổ
Căm thù trước tội ác của nhà Hán gây ra cho nhân dân, và quyết không sống cảnh nô lệ con cháu Âu Lạc đã đứng lên khởi nghĩa và tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa do Hai Bà Trưng lãnh đạo vào năm 40 Vậy Hai Bà Trưng là ai? Cuộc khởi nghĩa diễn ra
như thế nào, kết quả ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu sang mục 2 của bài.
- Hoạt động 2: Cuộc khởi nghĩa hai Bà Trưng
+ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh thấy được:
- Không khí hào hùng của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng được toàn thể nhân dân ủng hộ, nên đã nhanh chóng thành công
- Ách thống trị tàn bạo của phong kiến phương Bắc bị lật đổ, đất nước ta giành lại độc lập dân tộc
- Giáo dục truyền thống kiên cường, bất khuất của người phụ nữ Việt Nam
- Học sinh bước đầu trình bày diễn biến sự kiện lịch sử qua lược đồ
+ Tổ chức thực hiện:
* Hoạt động 2: Cuộc khởi nghĩa hai Bà Trưng
bùng nổ như thế nào?
GV: Yêu cầu HS theo dõi tư liệu SGK mục 2.
(?) Qua sưu tầm tư liệu và chuẩn bị bài ở nhà,
hãy cho cô biết người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa
này là ai? Nêu những hiểu biết của em về nhân
vậtt lịch sử ấy?
- Em tên là : , đại diện cho nhóm 1 trả lời
câu hỏi trên ua phần sưu tầm tư liệu của nhóm:
- Đọc mục 2
SGK
- HS: Lên bảng
- Dựa vào phần sưu tầm tư liệu
và SGK trả lời
2 Cuộc khởi nghĩa hai Bà Trưng
a) Lãnh đạo:
- Trưng Trắc và Trưng Nhị
- Quê: Mê Linh (Vĩnh Phúc)
- Thuộc dòng dõi Hùng Vương
Trang 7- Lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa là bà Trưng Trắc và bà
Trưng Nhị Hai chị em bà sinh ra và lớn lên ở huyện Mê
Linh (Vĩnh Phúc) nay là Hà Tây.
+ Hai bà vốn là thuộc dòng dõi Hùng Vương thời dựng nước
Văn Lang.
+ Chồng của bà Trưng Trắc là Thi Sách – con trai lạc tướng
huyện Chu Diên.
+ Hai gia đình Lạc tướng ở Mê Linh và Chu Diên lại liên kết
với nhau mưu việc lớn.
+ Nhưng trước sự thâm độc của nhà Hán, Thi Sách đã bị
chúng giết hại
- Phần sưu tầm của nhóm em còn có những câu chuyện về
khí phách anh hùng của hai Bà trước khi nổi dậy khởi nghĩa.
Câu trả lời của em đến đây là hết ạ Xin cảm ơn cô và các
bạn đã chú ý lắng nghe.
- GV gọi HS nhận xét.
(?) Em có nhận xét gì cho phần sưu tầm và trả
lời câu hỏi của bạn đại diện nhóm 1?
- GV nhận xét, cho điểm sưu tầm của nhóm và bạn
trình bày trả lời câu hỏi.
- GV chiếu hình ảnh của Trưng Trắc, Trưng Nhị,
và Thi Sách bị giết hại đồng thời nhấn mạnh:
Lãnh đạo cuộc KN là hai chị em và nhân dân ta
thường gọi là hai bà Trưng Như vậy xuất phát từ
lòng thương dân, cộng thêm nỗi lo trước vận nước
nguy nan lại thêm sự việc đau lòng của riêng mình
đã càng làm sôi sục thêm lòng căm thù giặc của Bà
Trưng, thôi thúc ý chí trả thù Và bà đã dựng cờ
khởi nghĩa.
- GV chuyển ý: Vậy cuộc khởi nghĩa diễn ra như
thế nào, kết quả ra sao => sang phần diễn biến.
- GV: Cho HS quan sát lược đồ của cuộc khởi nghĩa
và giải thích các kí hiệu trên lược đồ
(Nam)
HS khác lắng nghe và nêu nhận xét
- Lắng nghe
- Nhận xét bạn
- Quan sát
Trang 8+ Cô mời cả lớp quan sát lược đồ khởi nghĩa Hai
Bà Trưng.
+Yêu cầu: Một bạn đứng tại chỗ đọc phần chú
giải trên lược đồ.
- GV chỉ trên bản đồ sự kiện tháng 3 năm 40:
Các em ạ! Mùa xuân năm 40 (tức tháng 3 dương
lịch, hai Bà Trưng đã dựng cờ khởi nghĩa và làm
lễ tế cờ ở Hát Môn (Hà Tây).
- GV: chiếu slide địa danh Hát Môn trên lược đồ.
- GV đưa hình ảnh quang cảnh buổi thề trước khi
xuất quân và tái hiện lại.
- GV gọi HS đọc 4 câu thơ về lời thề: Tương
truyền, trước khi xuất quân trong lễ tế trời đất, tổ
tiên hai bà đã đọc lời thề và sau này được viết
thành 4 câu thơ Cô mời một em đọc 4 câu thơ đó.
" Một xin rửa sạch nước thù Hai xin dựng lại nghiệp xưa họ Hùng
Ba kẻo oan ức lòng chồng Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này"
( Thiên Nam ngữ lục ).
(?) Qua 4 câu thơ trên, em hãy cho biết mục tiêu
của cuộc khởi nghĩa là gì?
- Mục tiêu: Trong 4 câu thơ đã xác định được cụ
thể 3 mục tiêu của cuộc KN:
+Thứ nhất: là rửa sạch nước thù là đuổi giặc ngoại
xâm, giành độc lập cho Tổ quốc.
- Đọc chú giải trên bản đồ
- Quan sát và lắng nghe
- Viết bảng
- Quan sát địa danh Hát Môn trên lược đồ
- HS Đọc to,
hào hùng cho các bạn cùng nghe
- Trả lời
b) Diễn biến:
- Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa tại Hát Môn (Hà Tây)
Trang 9
+ Thứ hai nối lại sự nghiệp dựng nước của triều đại
các vua Hùng.
+ Thứ ba là trả thù nhà cho chồng bà Trưng Trắc
bị chết oan uổng.
- Gọi HS nhận xét
- GV nhận xét, khen HS: Bạn đã phân tích
đúng mục tiêu của cuộc KN thông qua 4 câu
thơ trên.
GV chốt: Tại Hội thề, bà Trưng đã long trọng
thề cùng hồn thiêng sông núi Âm vang của
lời thề vẫn cứ hào sảng đâu đây
GV bấm máy đoạn ghi âm lời thề của hai
bà
(?) Thông qua lời thề trên, em có nhận xét gì về ý
chí của người phụ nữ trong xã hội cũ?
GV chốt: Đó là người nữ anh hùng nghĩa
hiệp, thấy dân cực khổ mà muốn giải phóng.
Là nữ nhi nhưng biết giữ nguyên phép nước,
lễ nghi Đây chính là truyền thống và thể hiện
ý thức về việc bảo vệ và giữ gìn biên giới tổ
quốc của cha ông đã dày công gây dựng.
- GV gọi 1 HS đọc chữ in nghiêng trong SGK: Cô
mời một em đọc đoạn in nghiêng thứ hai trang 48
(sgk)
- Gv chiếu lược đồ và môt tả: Như vậy, hưởng ứng
lời khởi nghĩa của Hai bà Trưng, nhân dân trong cả
nước đã kéo về Mê Linh tụ họp đặc biệt đó là những
đội nữ quân thật hiên ngang tràn đầy nhiệt huyết
đánh đuổi giặc ngoại xâm.
- Nhận xét -Lắng nghe
- Phát biểu
cá nhân
- HS đọc
- Quan sát, lắng nghe
- Trả lời
Trang 10(?) Theo em, việc khắp nơi đều kéo quân về Mê
Linh nói lên điều gì?
- Nhà Hán thống trị dân ta tan bạo nên khiến mọi
người đều rất căm giận, căm thù và nổi dậy chống
lại
- GV chốt, chuyển ý: Với mục tiêu cao cả đó, cuộc
khởi nghĩa đã nhận được sự ủng hộ của đông đảo
và đặc biệt noi gương hai bà những người phụ nữ
huyền thoại của nhân dân Âu Lạc cũng nổi dậy.
Và ở quê hương Thanh Trì của chúng ta cũng
hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng.
- Cô mời bạn … đại diện nhóm 2… Lên trình bày
phần sưu tầm tư liệu của nhóm về nàng Tía - mà tại
đình làng quê ngoại của bạn đang thờ phụng
- GV nhận xét, cho điểm.:
GV bình chốt: Theo chân lá cờ khởi nghĩa của những
người phụ nữ thời Hai Bà Trưng thì các đời sau thời nào người
phụ nữ cũng anh dũng, hiên ngang sánh ngang với các bậc
nam nhi và nó đã trở thành truyền thống, ăn sâu vào máu của
người Việt Dòng máu ấy cứ lan tỏa, ngay sau đó là dấu son
lịch sử chói lòa theo chân 2 bà là Triệu Thị Trinh - một nữ hào
kiệt “muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp bằng sóng dữ, chém cá
kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang san, cởi
ách nô lệ, chứ không khịu khom lưng làm tì thiếp người ta” đã
in đậm trong tâm thức mỗi người Việt Nam Những năm giữa
cuối thế kỷ XVIII, vị tướng Bùi Thị Xuân đã kiên cường khởi
nghĩa 10 năm Thế kỷ XIX, XX cũng in đậm dấu ấn của những
nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung Chị Võ Thị Sáu (1935 -
1952) - người nữ anh hùng mới tròn 15 tuổi đã giác ngộ lý
tưởng, hoạt động cách mạng, bị tù đày khổ ải và bị tuyên án tử
hình nhưng lòng không hề nao núng Hay nữ tướng Nguyễn
Thị Định, các chị Nguyễn Thị Út, Trần Thị Lý, Đặng Thùy
Trâm… Bên cạnh đó là câu chuyện về 10 cô gái ngã ba Đồng
Lộc, 12 cô gái Truông Bồn là những hình ảnh đẹp đẽ nhất,
biểu tượng cho khí phách anh hùng, gan dạ của người phụ nữ
Việt Nam.
- Lắng nghe
- Trình bày tư liệu sưu tầm về
(Tuyết)
- Quan sát và lắng nghe
Trang 11Không bị trói mình trong khuôn phép, không gò mình
trong lễ nghi phong kiến, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam
hiện lên tô điểm bức tranh chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Việt Nam
*) Sau khi làm lễ tế cờ, được dân chúng ủng hộ,
cuộc khởi nghĩa của 2 bà đã diễn ra và dành
thắng lợi như thế nào? Các em hãy theo dõi trên
bản đồ.
- GV trình bày diễn biến (chiếu bản đồ - hình
ảnh hai bà ra trận):
+ Từ Hát Môn, nghĩa quân đã nhanh chóng làm chủ
Mê Linh và tiến đánh xuống Cổ Loa và Luy Lâu
Khi KN, có người xin nữ chủ tướng cử tang Thi
Sách và mặc tang phục nhưng Trưng Trắc nói :
- Việc chiến trận phải quyền biến Nếu ta tự làm
tiều tuỵ thì nhuệ khí ắt tan theo Ta sẽ mặc giáp
phục đẹp đẽ uy nghi để dân trông thấy thì phấn
khích, mà giặc trông thấy thì kinh hoàng.
(Đại Việt Sử Ký toàn thư, ngoại kỷ, quyển 3).
+ Lại nói đến quân địch ở Luy Lâu khi nghe tin
quân ta tiến đánh thì đều run sợ.Thái thú Tô Định
cũng hoảng sợ khi nghĩa quân tiến đánh thủ phủ
của hắn.
(?) Em hãy tìm những chi tiết miêu tả sự hèn
nhát của thái thú Tô Định?
- Tô Định hốt hoảng bỏ thành mà chạy, hắn phải
cắt tóc, cạo râu chạy trốn về nước.
- GV nhận xét câu trả lời và bình, nêu kết quả
cuộc KN: Bạn phát hiện rất đúng Những hành động
trên đúng là của một tên tướng giặc hèn nhát, phải
trá hình, lẻn chốn một cách nhục nhã Và đây cũng
- Quan sát và lắng nghe
- Trả lời
Lắng nghe và quan sát hình ảnh Tô Định bỏ
- Từ Hát Môn, nghĩa quân làm chủ Mê Linh-> Cổ Loa -> Luy Lâu.