Dạy một tiết học địa lí bình thường, muốn đạt hiệu quả cao, giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo và mất không ít thời gian cho nhiều công việc như: nghiên cứu bài giảng, soạn giảng, đồ [r]
Trang 1Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI TRƯỜNG THCS & THPT BÀU HÀM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY TIẾT ÔN TẬP ĐẠT HIỆU QỦA TRONG MÔN ĐỊA LÝ THCS
Người thực hiện: Phạm Thị Ngoạt Lĩnh vực nghiên cứu: - Quản lí giáo dục - Phương pháp dạy học bộ môn: Địa lý - Lĩnh vực khác
Có đính kèm: Mô hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác
Năm học: 2011 – 2012
Trang 2
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I/ Thông tin chung về cá nhân :
1 Họ và tên : PHẠM THỊ NGOẠT
2 Ngày tháng năm sinh : 05/03/1969
3 Nam, nữ : Nữ
4 Địa chỉ : Ấp Thuận An, Xã Sông Thao, Huyện Trảng Bom, Tỉnh Đồng Nai
5 Điện thoại : 0612246169
6 Fax : ……… E- mail :………
7 Chức vụ : giáo viên
8 Đơn vị công tác : Trường THCS & THPT Bàu Hàm
II/ Trình độ đào tạo :
- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ) cao nhất: Đại học sư phạm
- Năm nhận bằng : 1990
- Chuyên ngành đào tạo : Địa lý
III/ Kinh nghiệm khoa học :
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy môn Địa Lý
- Số năm có kinh nghiệm: 21 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
1/ Một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả một tiết thực hành địa lý lớp 6 2/ Tầm quan trong trong giảng dạy và học tập địa lý địa phương tỉnh Đồng Nai 3/ Rèn luyên kỹ năng vẽ và phân tích biểu đồ địa lý lớp 9
4/ Phát triển tư duy, sáng tạo cho học sinh trong việc hướng dẫn sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy Địa lý tự nhiên Việt Nam lớp 8
5/ Rèn luyện kỹ năng đọc và phân tích bản đồ địa lí tự nhiên lớp 8
Trang 3SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY TIẾT ÔN TẬP ĐẠT
HIỆU QUẢ TRONG MÔN ĐỊA LÝ THCS
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong xu hướng đổi mới phương pháp giáo dục nói chung, môn Địa lí nói riêng, việc áp dụng các phương pháp dạy và học sao cho hiệu quả, phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh, đây là một vấn đề hết sức bức thiết Những năm gần đây định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được thống nhất theo tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên thì học sinh đã chủ động, ý thức, vận dụng linh hoạt sáng tạo kiến thức, kĩ năng đã thu nhận được Đặc biệt đối với tầm nhận thức của học sinh THCS thì những hệ thống kiến thức từ địa lí đại cương đến địa lí các châu lục, địa lí kinh tế
-xã hội rất đa dạng, đôi khi quá trừu tượng
Kiến thức ở mỗi bài dạy đã khó, tiết ôn tập lại càng khó hơn, do số lượng bài nhiều Giáo viên thường không đủ thời gian khi ôn tập Vì vậy thường có sự áp đặt kiến thức cho học sinh trên cơ sở sách giáo khoa đã đưa ra
Giáo viên áp dụng chủ yếu phương pháp giảng thuật tràn lan mà không chốt được những điều cơ bản nên học sinh không nắm được bài, trở nên lúng túng hơn trong khâu chuẩn bị bài ôn tập ở nhà Mặt khác các em còn phải lo chuẩn bị bài cho nhiều môn học nữa Do đó việc tham gia xây dựng bài ôn tập còn mang tính thụ động
Các bậc phụ huynh và học sinh chưa có sự nhìn nhận và đánh giá đúng về môn học nên các em ít đầu tư, học để đối phó
Từ những khó khăn vướng mắc trên tôi nhận thấy cần phải có sự định hướng đúng đắn hơn cho tiết ôn tập địa lí Do đó tôi chọn đề tài này mong quý đông nghiệp tận tình góp ý, xây dựng cho hoàn hảo hơn để góp phần vào những tiết ôn tập mà trong chương trình chưa có hướng dẫn cụ thể
II.TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:
- Theo định hướng chung, việc đổi mới phương pháp dạy học mà Nghị Quyết Trung Ương 2 (khóa VIII) nêu rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” Tiết ôn tập là người dạy và người học sẽ hệ thống hóa kiến thức trọng tâm trong mỗi chủ đề, chương, phần học ở từng giữa kì, cuối kì trong một năm Vì vậy giữa giáo viên và học sinh cần có sự phối kết hợp một cách nhịp nhàng thì giờ ôn tập sẽ có hiệu quả cao
- Qua thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp một số tiết ôn tập, tôi thấy còn
có sự lúng túng , học sinh phần lớn bị thụ động trong khâu chuẩn bị bài, tiết học rất
sơ sài nên không phát huy được yêu cầu và hiệu quả của tiết học này
- Trong chương trình địa lí THCS được bao quát từ kiến thức đại cương đến địa lí
tự nhiên, địa lí kinh tế, xã hội Tôi rút kết được trong tiết ôn tập phải làm rõ hai vấn
đề cơ bản là: kiến thức và kĩ năng
Trang 4* Đối với kiến thức: thể hiện ở ba mức độ (Nhận biết, thông hiểu và vận dụng)
* Đối với kĩ năng: thể hiện vận dụng ở mức thấp và mức cao tùy thuộc vào từng khối lớp cho phù hợp, vận dụng mức cao chủ yếu áp dụng cho khối lớp 9 phần vẽ và phân tích biểu đồ đòi hỏi học sinh xử lí số liệu hay phán đoán biểu đồ trước khi vẽ cho chính xác
- Nếu trong mỗi đơn vị bài học thì phần mục tiêu bài dạy cũng đã có, vậy khi tổng hợp kiến thức giáo viên cũng áp dụng vào mục tiêu này để tiến hành củng cố lại kiến thức cho học sinh ở toàn phần, chương, chủ đề…
2 NỘI DUNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:
A NỘI DUNG:
a Xác định yêu cầu của tiết ôn tập:
- Tiết ôn tập phải là phương tiện để khắc sâu hơn nữa, kiểm tra một lần nữa
về kết quả giảng dạy của bản thân giáo viên trong những bài học vừa qua Từ đó giúp chúng ta có sự điều chỉnh về phương pháp giảng dạy, nội dung ghi chép của học sinh để kịp thời uốn nắn về cách học và đánh giá kiến thức cho học sinh một cách khoa học hơn
- Một yêu cầu mang tính khoa học và nguyên tắc là một tiết ôn tập không được để sót những kiến thức trọng tâm và không được sai về mặt khoa học Vì vậy giáo viên cần phải bám sát theo chuẩn kiến thức, có phân tích, giải thích, so sánh những vấn đề mang tính sáng tạo theo đặc thù của bộ môn địa lí ở từng khối - lớp
b Chuẩn bị tiết ôn tập:
Dạy một tiết học địa lí bình thường, muốn đạt hiệu quả cao, giáo viên phải
có sự chuẩn bị chu đáo và mất không ít thời gian cho nhiều công việc như: nghiên cứu bài giảng, soạn giảng, đồ dùng dạy học…Nhưng dạy một tiết ôn tập với nội dung gấp nhiều lần thì việc chuẩn bị càng chu đáo hơn, thậm chí phải định kế hoạch ôn tập từ những tiết đầu tiên như: trong phần đánh giá sau tiết học, giáo viên nên chuẩn bị sẵn một vài câu hỏi trọng tâm và yêu cầu các em ghi vào cuối bài học Nhờ đó, học sinh biết cách chuẩn bị tiết ôn tập (bởi vì nhận thức của học sinh lớp 6,7 khó có thể tự xác định đâu là kiến thức trọng tâm)
- Đối với tiết dạy:
+ Giáo viên phải nắm được toàn bộ chương trình thì mới có thể đưa ra những câu hỏi hợp lí
+ Sử dụng các phương pháp thích hợp nhất đối với từng loại kiến thức
+ Do trình độ học sinh có những mức chênh lệch nhất định nên giáo viên phải hiểu rõ đối tượng của mình về khả năng như: tư duy, phân tích, tiếp thu…Từ
đó tìm ra phương pháp và mức độ truyền thụ kiến thức phù hợp đồng thời phát huy mọi đối tượng học sinh tham gia xây dựng bài
- Đối với công tác soạn giảng:
+ Nội dung ghi chép: chọn lọc ý chính nhằm hạn chế mất thời gian
+ Định lượng kiến thức và nội dung sao cho phù hợp với thời lượng một tiết (giáo viên thường có thói quen chủ quan cứ cho các kiến thức là dễ, dẫn đến đòi hỏi học sinh một cách không thực tế Vì vậy tiết ôn tập thường bị động và giáo viên phải làm việc nhiều mà không thực hiện được ý đồ của tiết dạy
+ Theo tôi, phải lập bảng tóm lược nội dung các bài, các phần kiến thức trọng tâm và kĩ năng vẽ, phân tích biểu đồ, sơ đồ, phân tích bảng số liệu thống kê
Trang 5Cũng từ bảng tóm tắt trên, giáo viên đã định hướng ma trận đề, đề, đáp án để chuẩn bị tiết kiểm tra cho từng khối lớp của mình
Ví dụ:
Ôn tập giữa kì I địa lí lớp 9 gồm các nội dung sau:
Tên bài Kiến thức trọng tâm
Số dân, tình hình gia tăng dân số - Dân số, tình hình gia tăng dân số của Việt
Nam
- Nguyên nhân, hậu quả, giải pháp của dân số đông và tăng nhanh
Sự phân bố dân cư, các loại hình
quần cư
- Đặc điểm phân bố dân cư Việt Nam
- Ảnh hưởng của sự phân bố dân cư đối với phát triển kinh tế, xã hội
Lao đông và việc làm, chất
lượng cuộc sống
- Vấn đề việc làm ở nước ta
- Giải pháp khắc phục
Sự phát triển nền kinh tế việt
Nam
- Kinh tế Việt Nam trong công cuộc đổi mới
- Thành tựu và thách thức, liên hệ thực tế
Sự phát triển và phân bố công
nghiệp
- Các ngành công nghiệp trọng điểm
- Giải thích 2 trung tâm công nghiệp lớn ở nước ta
Vai trò, đặc điểm của ngành dịch
vụ
- Cơ cấu, vai trò của dịch vụ
- Giải thích 2 trung tâm dịch vụ lớn và đa dạng nhất nước ta
- Khái niệm, vai trò, đặc điểm của ngoại thương
Trong mỗi bài, giáo viên đã xác định lồng ghép các kĩ năng: vẽ và phân tích biểu
đồ, vẽ sơ đồ, phân tích bảng số liệu thống kê…Như vậy, tùy vào từng khối lớp của môn địa lí mà có các kĩ năng tương ứng
Ví dụ:
Ở lớp 6 có các kĩ năng xác định tọa độ địa lí, phương hướng, tính tỉ lệ bản
đồ, tính nhiệt độ trung bình, lượng mưa trung bình…
Ở lớp 7 có các kĩ năng vẽ sơ đồ, phân tích và nhận biết các môi trường địa lí thông qua các biểu đồ, tính mật độ dân số trung bình…
Ở lớp 8 có các kĩ năng tính toán, phân tích bảng số liệu thống kê, vẽ và nhận xét biểu đồ…
Ở lớp 9 có các kĩ năng tính toán, phân tích bảng số liệu thống kê, vẽ và nhận xét biểu đồ, vẽ sơ đồ…
B.CÁC BIỆN PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
* KIÊN THỨC
Tùy vào điều kiện thực tế của từng đối tượng học sinh và từng mảng kiến thức để giáo viên đưa ra phương pháp thích hợp Trong tiết ôn tập, nên sử dụng các phương pháp phải thật nhịp nhàng, lôgich thì tiết học rất có hiệu quả Sau đây là vài phương pháp có thể áp dụng vào tiết ôn tập về kiến thức
1 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan:
Trang 6Đây là phương pháp quan trọng mang tính đặc trưng của bộ môn, đặc biệt nó phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Muốn phát huy tốt cần chú ý các vấn đề sau:
- Sử dụng đồ dùng trực quan phải phù hợp với nội dung của bài ôn tập Có thể là bản đồ, lược đồ SGK, biểu đồ, bảng số liệu thống kê
- Sử dụng đúng lúc (tùy vào hệ thống câu hỏi mà sử dụng cho nhịp nhàng)
- Việc sử dụng phương tiện dạy học phải xem đó là nguồn để khai thác tri thức chứ không phải là phương tiện để minh họa
Ví dụ: Bài 6 “ Sự phát triển nền kinh tế Việt nam” Địa lí lớp 9 Qua lược đồ
học sinh nắm được nền kinh tế Việt Nam có sự chuyển dịch theo cơ cấu lãnh thổ
+ Giáo viên treo lược đồ hình 6.2 (Lược đồ các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm Việt nam phóng to SGK trang 21)
+ Giáo viên yêu cầu học sinh xác định và đọc tên các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
+ Cũng từ lược đồ trên học sinh có thể liên hệ địa phương tỉnh Đồng Nai thuộc tỉnh, vùng kinh tế và vùng kinh tế trong điểm nào?
Thông qua bản đồ, lược đồ học sinh tìm được kiến thức về các thành phần tự nhiên, xác định được các mối liên hệ nhân quả, ý nghĩa đối với thực tế cuộc sống
Ví dụ: Bài 5 “ Đới nóng, môi trường xích đạo ẩm” Địa lí lớp 7
+ Em hãy quan sát vào hình 5.1 SGK hãy xác định ranh giới của môi trường đới nóng? (Nằm giữa chí tuyến Bắc đến chí tuyến Nam tạo thành vành đai bao quanh Trái Đất)
+ Em hãy quan sát vào hình 5.1 SGK hãy cho biết ở môi trường đới nóng có mấy kiểu môi trường? đọc tên (Có 4 kiểu môi trường: xích đạo ẩm, nhiệt đới, nhiệt đới gió mùa và hoang mạc)
+ Xác định giới hạn, vị trí của môi trường xích đạo ẩm trên hình 5.1SGK? Quốc gia nào nằm trọn vẹn trong môi trường này? (Nằm giữa khoảng 50B đến 50N, quốc gia nằm hoàn toàn trong môi trường này là Xingapo)
2 Phương pháp hợp tác nhóm:
Trong tiết ôn tập, phương pháp này được thực hiện đối với nội dung tương đối khó, có nhiều ý kiến đóng góp để rút ra nội dung cơ bản cần tìm Có thể trong một thời gian nhất định, giáo viên và học sinh không thể giải quyết lần lượt tất cả các kiến thức cho cả lớp Vì vậy việc tổ chức hợp tác nhóm sẽ mang lại hiệu quả cao hơn
Ví dụ: Bài 2 “ Dân số và gia tăng dân số Việt nam” Địa lí lớp 9
Sau khi học sinh hiểu được dân số nước ta đông và tăng nhanh từ những năm 50 của thế kỉ XX Học sinh có thể trình bày được nguyên nhân, hậu quả và biện pháp giải quyết của nước ta Đối với nội dung trên giáo viên chia lớp làm 3 cặp nhóm, mỗi cặp nhóm trả lời một vấn đề trong thời gian là 3 phút
+ Cặp nhóm 1: Hãy cho biết nguyên nhân nào dẫn đến nước ta có dân số đông và tăng nhanh? (Do quan niệm còn lạc hậu, nước ta là một nước nông nghiệp
từ lâu đời, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nhiều…)
+ Cặp nhóm 2: Hậu quả của dân số đông và tăng quá nhanh đối với sự phát triển kinh tế, xã hội là gì? (Kinh tế, xã hội và môi trường)
Hậu quả
Trang 7
Kinh tế Xã hội Môi trường
+ Cặp nhóm 3: Học sinh liên hệ thực tế ở nước ta, địa phương nơi các em đang sống về vấn đề dân số
Đại điện nhóm trả lời câu hỏi (có thể học sinh trình bày bằng lời hoặc băng
sơ đồ ở vấn đề 1 và 2) Nhóm khác bổ sung, cuối cùng giáo viên chuẩn kiến thức
Ví dụ: Bài 5 và 6 - Môi trường xích đạo ẩm và Môi trường nhiệt đới Địa lí 7
Giáo viên chuẩn bị 2 hình phóng to ở SGK về biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Xingapo 10B (Châu Á) và Gia-mê-na 120B (CH Sát – Châu Phi) Thông qua phân tích biểu đồ học sinh nhớ kĩ đặc điểm khí hậu của 2 môi trường và chắc chăn không có sự nhầm lẫn khi giáo viên kết hợp với lước đồ hình 5.1 SGK trang 16
Giáo viên chia lớp làm 3 cặp nhóm thực hiện trong thời gian 3 phút
+ Cặp nhóm 1: Nhận xét diễn biến nhiệt độ và lượng mưa trong năm của trạm Xingapo 10B (Sự chênh lệch nhiệt độ giữa tháng mùa hè và mùa đông như thế nào? Đường biểu diễn nhiệt độ trung bình tháng có đặc điểm gì? Mưa nhiều từ tháng nào đến tháng nào? Tổng lượng mưa trong năm ra sao?
+ Tương tự cặp nhóm 2 sẽ nhận xét trạm Gia-mê-na theo hướng dẫn trên + Cặp nhóm 3: Kết luận chung về nhiệt độ và lượng mưa của 2 trạm
Đại điện nhóm trình bày câu hỏi, các nhóm còn lại bổ sung, giáo viên chuẩn lại kiến thức để khắc sâu cho các em về 2 môi trường chỉ cần phân tích biểu đồ
2 Phương pháp lập sơ đồ hóa:
Nhằm giúp học sinh cô đọng kiến thức lại thành sơ đồ đơn giản Đây là cách ghi nhớ kiến thức bằng mắt, phương pháp này đòi hỏi người học phải chiụ khó vẽ trên giấy theo trình tự kiến thức trong bài học của mình Có như vậy khi làm bài kiểm tra, các em sẽ tưởng tượng lại và làm bài rất tốt, không sót một chi tiết nào cả
Ví dụ: Bài 11- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp
Em hãy vẽ sơ đồ tương ứng các yếu tố đầu vào và đầu ra ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp Đây là dạng bài tập khó ở SGK trang 41, giáo viên hướng dẫn học sinh chọn lọc kiến thức thành lập sơ đồ cho chính xác
- Chất lượng cuộc
sống thấp
- KT chậm phát triển
- Tích lũy thấp
- Vấn đề việc làm
- Nhà ở, GD, y tế
- Phúc lợi XH chưa đảm bảo
- Tài nguyên cạn kiệt
- Ô nhiễm môi trường
Các yếu tố
phân bố công nghiệp
Các yếu tố đầu ra
- Các cơ sở nguyên, nhiên liệu,
năng lượng
- Cơ sở vất chất kĩ thuật, hạ tầng
- Thị trường trong nước (tiêu dùng của nhân dân, các ngành công nghiệp…)
Trang 8Ví dụ: Bài 10 - Dân số và sức ép dân số tới tài nguyên, môi trường ở đới
nóng Em hãy vẽ sơ đồ thể hiện tác động tiêu cực của việc gia tăng dân số quá
nhanh ở đới nóng đối với tài nguyên và môi trường
2 Phương pháp so sánh:
Trong tiết ôn tập, phương pháp này được ứng dụng thường xuyên và lồng ghép với nhiều phương pháp khác như: trực quan, trắc nghiệm, phát vấn để làm nổi bật và khắc sâu những nội dung chính cần truyền đạt
Có 2 hình thức khi sử dụng phương pháp này là:
+ Đối với lượng kiến thức đơn giản và nội dung trả lời ngắn chỉ trong 1 bài giáo viên có thể đưa ra câu hỏi trực tiếp
Ví dụ: Bài 3 – “Sự phân bố dân cư và các loại hình quần cư“ Địa lí lớp 9
Em hãy phân tích quần cư nông thôn và quần cư thành thị khác nhau như thế nào? Liên hệ thực tế địa phương em đang sống (Học sinh trả lời lần lượt từng loại hình hoặc trả lời song song từng đặc điểm về: Mật độ dân cư, nhà ở, hoạt động sản xuất chủ yếu, lối sống…)
+ Đối với lượng kiến thức phức tạp và nhiều chi tiết thì giáo viên yêu cầu học sinh lập bảng so sánh, riêng ở trường hợp này phải linh động kết hợp các phương pháp cùng một lúc đó là: Đặt vấn đề, so sánh, hợp tác nhóm…
Ví dụ: Bài 13 - “Môi trường đới ôn hòa” Địa lí lớp 7
Em hãy so sánh và rút ra kết luận về đặc điểm khí hậu của 3 kiểu môi trường: Ôn đới hải dương, ôn đới lục địa và môi trường địa trung hải (thông qua 3 biểu đồ trang 44 SGK Địa lí lớp 7)
Biểu đồ
khí hậu
Nhiệt độ (0C) Lượng mưa
(mm)
Kết luân về đặc điểm
khí hậu
Tháng 1
Tháng 7 TB năm Thán
g 1
Tháng 7
Dân số tăng quá nhanh
Đất đai bị
bạc màu Diên tích rừng bị
thu hẹp
Không sản cạn kiệt
Không khí, nước, bị ô nhiễm
Tăng lượng rác thải
Nguy cơ lây lan dịch bệnh
Trang 9(Bret)
ấm.
+Mưa nhiều và mưa quanh năm, nhất là mùa thu đông
Ôn đới lục
địa
(Matxcơva)
-10 19 4 31 74 + Mùa đông rét
+Mùa hè mát, mưa nhiều
Địa trung
hải (Aten)
10 28 17,3 69 9 + Mùa đông mát, mưa
nhiều + Mùa hè nóng, ít mưa
Sau khi học sinh tham gia hoạt động nhóm để tìm được nhận xét về đặc điểm khí hậu các môi trường có sự khác nhau, các em giải thích được vì sao trong cùng 1 môi trường ôn đới nhưng khí hậu ở từng địa điểm lại hoàn toàn không giống nhau
* KĨ NĂNG
Trên đây, tôi đã sử dụng các phương pháp nhằm khai thác kiến thức cho học sinh Đối với môn địa lí thì giữa lí thuyết và thực hành phải thực hiện song song với
nhau mà ở chương trình địa lí THCS nói chung, riêng phần ôn tập giữa kì I của địa
lí lớp 9 có liên quan nhiều đến vẽ và phân tích các dạng biểu đồ: hình cột, đồ thị (biểu đồ đường), hình tròn, miền Phần thực hành này chỉ chiếm tỉ lệ 2/10 của số điểm toàn bài kiểm tra, tuy nhiên thông qua kĩ năng này học sinh được hình thành một đức tính tỉ mỉ, nhạy bén tính toán, nhận biết, chọn biểu đồ tối ưu và rút ra nhận xét chính xác
Cho dù loại biểu đồ nào, để hoàn thành đều có các bước cơ bản như sau:
+ Bước 1: Đọc kĩ yêu cầu đề bài và xử lí số liệu nếu có
Ví dụ: Dựa vào số liệu ở bảng 10.1 SGK trang 38 – Địa lí lớp 9 về diện tích gieo trồng , phân theo nhóm cây (đơn vị nghìn ha) Em hãy vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây Biểu đồ năm 1990 có bán kính
là 20 cm, năm 2002 bán kính là 24 cm Đây là bảng số liệu cần được xử lí
+ Bước 2: Xác định và trình tự vẽ biểu đồ theo yêu cầu đề bài
- Nếu yêu cầu vẽ biểu đồ thể hiện tỉ trọng hoặc cơ cấu của một đối tượng địa
lí thì chọn biểu đồ hình tròn
- Nếu yêu cầu vẽ biểu đồ thể hiện sự biến đổi hoặc tăng trưởng của các đối tượng địa lí thì chọn biểu đồ đường hoặc hình cột Cần lưu ý cho học sinh khi chọn một trong hai loại này có sự khác biệt là: biểu đồ hình cột không được vẽ cột đầu tiên sát vào trục tung; biểu đồ đường được vẽ có điểm xuất phát từ trục tung và trùng vào năm đầu tiên của bảng số liệu
- Nếu yêu cầu vẽ biểu đồ cũng thể hiện cơ cấu các đối tượng địa lí nhưng có chuỗi số liệu là nhiều năm thì chọn biểu đồ miền
+ Bước 3: Thể hiện hoàn chỉnh biểu đồ: kí hiệu, chú giải, tên biểu đồ
+ Bước 4: Nhận xét biểu đồ kết hợp với bảng số liệu thống kê cùng với kiến thức đã học để giải thích các vấn đề có liên quan với lời nhận xét
* Lưu ý:
Nội dung tiết ôn tập là những nội dung mà các em đã được học và ghi chép một cách khá chi tiết Vì vậy nội dung trong tiết ôn tập các em sẽ ghi tinh giản lại, có thể chỉ là một cái sườn của các bài học được giáo viên đưa lên và khởi đầu vào tiết
ôn tập Nếu quá chú ý về nội dung ghi thì tiết dạy sẽ gặp những tình huống bất lợi
Trang 10+ Thời gian sẽ không đủ cho tiết ôn tập.
+ Học sinh tập trung vào ghi chép nên không thể chú ý và suy nghĩ để trả lời các câu hỏi trọng tâm của giáo viên đưa ra
+ Giáo viên làm việc nhiều nhưng không nắm được mức độ tiếp thu của học sinh, không thể áp dụng nhiều phương pháp để làm cho giờ dạy sinh động hơn
III HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI:
Qua quá trình thực dạy, khi vận dụng các phương pháp trên đã thấy được kết quả khả quan so với trước đây rất nhiều, đó là học sinh hoạt động trong giờ ôn tập tích cực hơn, lớp học trở nên sinh động và các em có điều kiện để trình bày kiến thức tiếp thu được trong quá trình học tập, các em sẽ tự tin hơn khi đưa ra các vấn
đề còn vướng mắc mà chưa được giải quyết trong các tiết học trước
Cụ thể qua chương trình địa lí lớp 9 đã thu kết quả trước và sau khi áp dụng phương pháp trên vào tiết ôn tập như sau:
Tr c khi áp d ng ướ ụ
Sau khi áp dụng
IV ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Căn cứ vào sự đổi mới phương pháp dạy học ở môn Địa lí có tầm quan trọng đối với mỗi giáo viên và học sinh, mỗi giáo viên cần phải giảm thiểu tối đa lối giảng dạy thuyết giảng một chiều Cần phải chuyển quá trình thuyết giảng của giáo viên thành cuộc trao đổi, đàm thoại giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh một cách thận trọng, nhẹ nhàng hơn Thông qua đó, giáo viên sẽ đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh
Để có kết quả giảng dạy tốt, giáo viên phải có sự lựa chọn những phương pháp dạy học thích hợp, có thể vận dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau, không nên gò bó hoặc theo một phương pháp nào
V TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Sách giáo khoa Địa lí lớp 7 (Bộ giáo dục)
- Sách giáo viên Địa lí lớp 7 (Bộ giáo dục)
- Sách giáo khoa Địa lí lớp 9 (Bộ giáo dục)
- Sách giáo viên Địa lí lớp 9 (Bộ giáo dục)
- Địa lí tự nhiên (Lê Bá Thảo)
Người thực hiện