Bởi vì các công trình nghiên cứu hơn năm vạn công trình đã cho thấy tác hại ghê gớm, toàn diện của tệ nghiện thuốc lá và khói thuốc lá đối với đời sống con người.. GV: Nêu yêu cầu đọc: V
Trang 1Tiết 45 Văn bản: ÔN DỊCH, THUỐC LÁ
* Đặt vấn đề vào bài mới (1') Thuốc lá là một chủ đề thường xuyên được đề cập trên các phương tiện thông
tin đại chúng như, báo, đài phát thanh, ti vi Tại sao vậy? Bởi vì các công trình nghiên cứu (hơn năm vạn công trình)
đã cho thấy tác hại ghê gớm, toàn diện của tệ nghiện thuốc lá và khói thuốc lá đối với đời sống con người Để thấy rõ hơn điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay
I Đọc và tìm hiểu chung (8 phút)
TB: Cho biết văn bản này thuộc kiểu văn bản gì? Đề cập đến vấn đề gì?
- “Ôn dịch, thuốc lá” thuộc kiểu văn bản nhật dụng đề cập đến vấn đề xã hội có nhiều tác hại
TB: Ôn dịch có nghĩa là gì?
- Ôn dịch: chỉ chung các loại bệnh nguy hiểm, lây lan rộng làm chết người hàng loạt trong một thời gian nhất định Từ này thường dùng làm tiếng chửi rủa; như: đồ ôn dịch
Y: Giải thích nghĩa của các từ: hắc ín, tích tụ, biểu tượng?
- HS dựa vào chú thích (4,6,9) để trả lời
Kh: Phân tích ý nghĩa của việc dùng dấu phẩy trong đầu đề của văn bản Ôn dịch, thuốc lá? Có thể sửa thành Ôn dịch
thuốc lá hoặc Thuốc lá một loại ôn dịch được không? Vì sao?
- Thuốc lá là cách nói tắt của tệ nghiện thuốc lá So sánh (tệ nghiện) thuốc lá với ôn dịch là rất thỏa đáng vì tệ
nghiện thuốc lá cũng là một thứ bệnh (bệnh nghiện) và cả hai có một đặc điểm chung là rất dễ dàng lây lan
- Từ ôn dịch trong tên gọi văn bản không đơn thuần chỉ có nghĩa là một thứ bệnh lan truyền rộng Nếu chỉ dùng với nghĩa ấy, tác giả chỉ chọn một tên gọi ngắn gọn hơn, ví dụ: dịch thuốc lá Ở đây tác giả dùng từ ôn dịch, một từ còn"thường dùng làm tiếng chửi rủa", hơn thế, lại đặt một dấu phẩy ngăn cách giữa hai từ ôn dịch và thuốc lá Dấu
phẩy được sử dụng theo lối tu từ để nhấn mạnh sắc thái biểu cảm vừa căm tức vừa ghê tởm Có thể diễn ý tên gọi văn bản một cách nôm na như sau: "Thuốc lá! Mày là đồ ôn dịch!"
Nếu đổi như các phương án nêu trên thì về nội dung không sai nhưng tính chất biểu cảm không rõ bằng khi dùng dấu phẩy giữa hai cụm từ (tỏ được thái độ căm tức, nguyền rủa, đồng thời gây sự chú ý cho người đọc)
- Nhan đề văn bản thể hiện quan điểm, thái độ đánh giá với tề nạn thuốc lá
GV: Nêu yêu cầu đọc: Văn bản Ôn dịch thuốc lá là một văn bản nhật dụng thuyết minh tác hại của thuốc lá Do vậy
khi đọc các em cần đọc to, rõ ràng, chú ý dấu phẩy được dùng trong nhan đề của văn bản; nhấn giọng ở những câu nêu tác hại của việc hút thuốc lá, cố gắng biểu hiện sự ghê sợ trước những tác hại của thuốc lá và dừng lại lâu hơn ở cuối mỗi phần
- GV đọc một đoạn từ đầu đến "viêm phế quản"
- Gọi 2 HS đọc kế tiếp đến hết văn bản; HS khác nhận xét
Kh: Theo em, văn bản có thể chia làm mấy phần, chỉ rõ giới hạn và nội dung của từng phần?
- Văn bản có thể chia làm 4 phần:
+ Phần 1: Từ đầu đến "nặng hơn cả AIDS": nêu vấn đề, đồng thời cũng nêu lên tầm quan trọng và tính chất nghiêm trọng của vấn đề: "Ôn dịch thuốc lá đang đe dọa sức khỏe và tính mạng loài người còn nặng hơn cả AIDS" + Phần 2: Từ "Ngày trước … sức khỏe cộng đồng": chỉ ra các kiểu cách mà thuốc lá đã và đang đe dọa sức khỏe và tính mạng loài người
+ Phần 3: Từ "Có người bảo… nêu gương xấu": tác hại của thuốc lá đối với cả những người không hút thuốc
lá
+ Phần 4: Từ "Tỉ lệ thanh thiếu niên… hết": cảm nghĩ và lời bình của tác giả cùng những thông tin về những chiến dịch chống hút thuốc lá ở các nước trên thế giới
II Phân tích (26 phút)
1 Tính chất nghiêm trọng của vấn đề
Trang 2TB: Em hãy chỉ ra những thông tin được thông báo ở phần mở đầu?
- Dịch hạch, thổ tả
+ nhờ tiến bộ y học, loài người hầu như đã diệt trừ được
+ Nhưng vào cuối thế kỉ này lại xuất hiện những ôn dịch khác
- Cả thế giới đang lo âu về nạn AIDS
+ thì nhiều nhà bác học, sau mấy chục năm và hơn năm vạn công trình nghiên cứu đã lớn tiếng báo động: Ôn dịch thuốc lá đe dọa sức khỏe và tính mạng loài người còn nặng hơn cả AIDS
Kh: Em có nhận xét gì về lời văn thuyết minh trong các thông tin trên? Tác dụng của cách sử dụng các từ ngữ đó?
- Sử dụng từ ngữ thông dụng: ôn dịch, dịch hạch, thổ tả,… sử dụng các con số cụ thể, dùng phép so sánh: Ôn dịch thuốc lá đe dọa sức khỏe và tính mạng loài người còn nặng hơn cả AIDS Cách dùng từ, đặt câu của tác giả khá
tinh tế, phần nào bộc lộ được cảm xúc của người viết và truyền tới người đọc
GV: Ngay ở phần đầu của văn bản tác giả đã lên tiếng báo động về Ôn dịch thuốc lá Từ tin mừng loài người hầu
như đã diệt trừ được dịch hạch, dịch tả, người viết còn nói tới đại dịch AIDS, rồi gióng lên hồi còi dài bằng một câu văn trĩu nặng lo âu: nhiều nhà bác học, sau mấy chục năm và hơn năm vạn công trình nghiên cứu đã lớn tiếng báo
động: Ôn dịch thuốc lá đe dọa sức khỏe và tính mạng loài người còn nặng hơn cả AIDS Đúng là một hồi còi báo
động làm kinh sợ người đọc, người nghe Bởi người viết đã đặt ôn dịch thuốc lá ngang tầm với AIDS, đã sử dụng con
số sau mấy chục năm và hơn năm vạn công trình nghiên cứu của các nhà bác học để nhấn mạnh tính chính xác, tầm
quan trọng của thông tin
* Tệ nghiện thuốc lá có mức độ nguy hại ghê gớm hơn cả AIDS
HS: Đọc từ "Ngày trước… sức khỏe cộng đồng"
TB: Nhắc lại nội dung đoạn em vừa đọc?
2 Tác hại của thuốc lá đối với người hút thuốc
GV: Trước khi phân tích tác hại của thuốc lá tác giả đã dẫn lời Trần Hưng Đạo bàn về việc đánh giặc:"Nếu giặc đánh như vũ bão thì không đáng sợ, đáng sợ là giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu"
Kh: Vì sao tác giả dẫn lời Trần Hưng Đạo bàn về việc đánh giặc trước khi phân tích tác hại của thuốc lá? Điều đó có
tác dụng gì trong lập luận?
- Để gây ấn tượng mạnh, bác sĩ Nguyễn Khắc Viện đã so sánh tệ nghiện thuốc lá với nạn ngoại xâm, qua đó tác giả nhấn mạnh mức độ nguy hiểm và kiểu cách phá hoại của tệ nghiện thuốc lá Cách so sánh này rất hay mượn lời bàn của nhà quân sự thiên tài Trần Hưng Đạo về việc đánh giặc để thuyết minh một cách thuyết phục một vấn đề y học: lá dâu ví với sức khỏe con người, con tằm với khói thuốc lá Thuốc lá phá hoại sức khỏe, cuộc sống của con người như như tằm gặm nhấm lá dâu
GV: Con tằm ăn lá dâu có thể nhìn thấy, có thể cho phép nó ăn hay ngăn chặn lại Còn thuốc lá, nó phá hoại con người bằng cách gặm nhấm âm thầm, bí mật, từng giờ, từng ngày không dễ gì nhìn thấy được Câu văn mở đầu phần thân bài đúng là hồi còi báo động, báo cho chúng ta biết: thuốc lá là giặc cướp, thuốc lá là gặm nhấm sức lực và cả tâm hồn, đạo đức của con người Nhưng những người hút thuốc không hề biết rằng hàng vạn công trình nghiên cứu
đã phát hiện có trên 400 chất hóa học trong khói thuốc lá, có khả năng gây bệnh hiểm nghèo, mà nó lại làm cho người hút cảm thấy sảng khoái khi nhả khói thuốc phì phèo, thậm chí còn coi đó là một "biểu tượng quí trọng"
TB: Tìm những chi tiết người viết chỉ ra những tác hại của việc hút thuốc lá?
- Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc, thấm vào cơ thể… gây ho hen và sau nhiều năm gây viêm phế quản
- Trong khói thuốc lá lại có chất ô-xít các - bon, chất này thấm vào máu, bám chặt các hồng cầu không cho chúng tiếp cận ô xi nữa … sức khỏe của người nghiện thuốc ngày càng sút kém
- Thấm vào các tế bào, chất hắc ín lại thường gây ra ung thư … trên 80% ung thư vòm họng và ung thư phổi là
do thuốc lá
- […] Chất ni-cô-tin của thuốc lá làm các động mạch co thắt lại gây những bệnh nghiêm trọng như huyết áp cao, tắc động mạch, nhồi máu cơ tim…
Trang 3- chỉ riêng bệnh viêm phế quản của hàng triệu người cũng đã làm mất bao nhiêu ngày công lao động và tổn hao sức khỏe cộng đồng
Kh: Cách thuyết minh trên có gì đặc biệt?
- Những chứng cớ được đưa ra để phân tích tác hại của thuốc lá là những chứng cớ khoa học; bằng lời giảng của một nhà khoa học; một bác sĩ tài giỏi
GV: Tác giả giải thích, phân tích cụ thể tác hại của khói thuốc lá đối với các bộ phận trên cơ thể người hút, người nghiện Sau mỗi lời giảng giải là một sơ kết, nhấn mạnh những hậu quả thuốc lá gieo vào con người Ngoài ra tác giả còn dùng liền hai từ biểu cảm "ghê tởm, ghê gớm" khiến người đọc không khỏi giật mình Đấy là tiếng báo động cấp
I về tác hại của hút thuốc lá
TB: Từ sự phân tích trên, em thấy thuốc lá có hại như thế nào đối với sức khỏe con người?
* Thuốc lá hủy hoại nghiêm trọng sức khỏe con người, là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh nan y
GV: Như các em đã biết cơ thể con người được cấu tạo bằng hàng tỉ tế bào, tất cả những tế bào ấy cần ô xi Nhờ không khí ta thở, ô xi xuyên thấm vào phổi Máu tiếp nhận ô xi và chuyển tới toàn bộ cơ thể Ở những người hút thuốc lá, một số chất có thể ngăn cản phổi thực hiện chức năng của nó Bồ hóng và hắc ín của khói thuốc lá làm phổi
và các ống dẫn của nó đọng cáu ghét Điều đó thường dẫn đến các bệnh đường họng và những cơn ho Nếu những tế bào bị công kích, chúng sẽ phát triển nhanh và cuối cùng có thể gây ung thư
Ô-xit các-bon và ni-cô-tin của khói thuốc làm hại đến sự vận chuyển của ô xi trong toàn bộ cơ thể Chúng đi khắp nơi cùng với máu; chúng có thể làm cho máu đặc thêm rất nhiều Đôi khi, máu trở nên quá đặc khiến cho sự vận chuyển máu nghẽn tắc hoàn toàn Đó là nguyên nhân tạo nên một cơn nhồi máu cơ tim
Sau khi nêu tác hại ghê gớm của khói thuốc lá đối với sức khỏe, cuối cùng, tác giả nêu lên một khía cạnh tác hại
về mặt kinh tế và xã hội chỉ vì bệnh "viêm phế quản" chúng ta đã mất bao nhiêu ngày công lao động
Kh: Vì sao ở đây tác giả lại lấy bệnh "viêm phế quản" bệnh nhẹ nhất do khói thuốc lá gây ra làm dẫn chứng?
- Để gây ấn tượng mạnh, và có sức thuyết phục cao tác giả lấy ví dụ về một bệnh nhẹ nhất do khói thuốc lá gây ra
là bệnh viêm phế quản của hàng triệu người cũng đã gây tổn hại vô cùng to lớn về sức khỏe và kinh tế, chưa nói gì đến những bệnh nghiêm trong khác do khói thuốc lá gây ra Từ đó người nghe, người đọc có sự liên tưởng đến tác hại
vô cùng ghê gớm của khói thuốc lá
HS: Đọc thầm lướt đoạn từ "Có người bảo…nêu gương xấu"
TB: Nội dung chính của đoạn văn trên là gì?
3 Tác hại của thuốc lá với mọi người
GV: Trong thực tế ta thấy rằng khói thuốc lá không chỉ gây tác hại đối với những người hút thuốc mà nó còn gây tác hại với cả những người không hút thuốc
TB: Hãy tìm những từ ngữ cho thấy người không hút thuốc lá nhưng lại chịu ảnh hưởng của khói thuốc sẽ có hại như
thế nào?
- Vợ con, những người làm việc cùng phòng với những người nghiện thuốc cũng bị nhiễm độc, cũng đau tim mạch, viêm phế quản, cũng bị ung thư […] những cái thai nằm trong bụng mẹ, chỉ vì có người hút thuốc ngồi cạnh mẹ mà thai bị nhiễm độc, rồi mẹ đẻ non, con sinh ra đã suy yếu Hút thuốc cạnh một người đàn bà có thai quả là một tội ác
- Bố và anh hút, chú bác hút không những đầu độc con em mà còn nêu gương xấu
Kh: Em nhận xét thế nào về cách lập luận của người viết trong đoạn này?
- Cách lập luận chặt chẽ, dẫn chứng sinh động và bằng cả tình cảm nhiệt thành sôi nổi, tác giả đã bác bỏ luận điệu sai lầm của những người nghiện "Tôi hút thuốc tôi bị bệnh, mặc tôi" Và phân tích tác hại của thuốc lá đối với những người phải sống chung với người nghiện: cũng bị đau tim mạch, cũng bị ung thư, người mẹ mang thai sẽ làm thai nhi nhiễm độc và bị đẻ non, đứa trẻ sinh ra bị suy yếu Thêm nữa người lớn nghiện thuốc lá còn nêu gương xấu cho con em mình
GV: Tiếp sau tiếng báo động cấp I cho những người nghiện thuốc lá, là tiếng báo động về tác hại của thuốc lá đối với những người chịu ảnh hưởng của khói thuốc mà giới khoa học gọi là "hút thuốc lá bị động" hoặc "hút thuốc lá thụ
Trang 4động" Tác giả đã sử dụng cách lập luận, tranh luận đơn giản mà thuyết phục Đầu tiên tác giả dẫn lí sự của người nghiện, sau đó tác giả đấu lại luôn "Hút thuốc là quyền của anh, nhưng anh không có quyền đầu độc những người ở gần anh…" Như thế là rõ, người nghiện thuốc hút thuốc không chỉ tự đầu độc mình mà còn đầu độc những người xung quanh Những từ ngữ "đầu độc, tội nghiệp thay, một tội ác…" xen kẽ trong đoạn văn vừa nhẫn mạnh mức độ nguy hại của thuốc lá vừa bày tỏ thái độ nghiêm khắc phê phán những người nghiện thuốc lá Tri thức khoa học, hết hợp phương pháp lập luận và ngôn ngữ biểu cảm khiến cho đoạn văn sinh động, có sức thuyết phục cao
* Người hút thuốc lá không chỉ tự làm hại sức khỏe của bản thân mà còn làm hại sức khỏe của những người xung quanh
HS: Đọc thầm đoạn từ "Tỉ lệ thanh thiếu niên… hết"
TB: Cho biết nội dung của đoạn văn em vừa đọc?
4 Kiến nghị chống thuốc lá
TB: Trong phần cuối của văn bản người viết tiếp tục thuyết minh những tác hại gì của thuốc lá?
- […] một thiếu niênViệt Nam, muốn có 15000 đồng mua một bao 555 – vì đã hút là phải hút thuốc sang – chỉ
có một cách là trộm cắp Trộm một lần, quen tay Từ điếu thuốc sang cốc bia rồi đến ma túy, con đường phạm pháp thực ra đã mở đầu với điếu thuốc
GV: Người viết đã so sánh tình hình hút thuốc lá ở Việt Nam với các nước Âu Mĩ Ta nghèo hơn các nước Âu Mĩ rất nhiều nhưng "xài" thuốc lá tương đương với các nước khác Đó là điều thứ nhất không thể chấp nhận được
Kh: Vì sao tác giả đưa ra những só liệu để so sánh tình hình hút thuốc lá ở nước ta với các nước Âu Mĩ trước khi đưa
ra kiến nghị: Đã đến lúc mọi người phải đứng lên chống lại, ngăn ngừa nạn ôn dịch này?
- Sự so sánh đó vừa có tác dụng làm rõ hơn tính đúng đắn của những điều được thuyết minh ở phần trên, vừa tạo
đà thuận lợi, cơ sở vững chắc cho tác giả nêu lên lời phán xét cuối cùng
TB: Người viết đã thông báo chiến dịch chống thuốc lá trên thế giới như thế nào?
- […] Ngày nay, đi các nước phát triển, đâu đâu cũng nổi lên chiến dịch chống thuốc lá Người ta cấm hút thuốc
ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm
+ Khắp nơi, những tài liệu, khẩu hiệu chống thuốc lá dần dần lấn át những quảng cáo của các hãng thuốc lá
Và nhiều nước đã cấm quảng cáo thuốc lá trênbaos chí, vô tuyến…
+ Đã đến lúc mọi người phải đứng lên chống lại, ngăn ngừa nạn ôn dịch này
Kh: Cách thuyết minh của tác giả ở đây có gì đáng chú ý? Tác dụng của phương pháp thuyết minh này?
- Cách thuyết minh ở đây là dùng các ví dụ, số liệu thống kê và so sánh Cách thuyết minh đó thuyết phục bạn đọc tin ở tính khách quan của chiến dịch chống thuốc lá Sự so sánh làm rõ hơn tính đúng đắn của những điều được thuyết minh ở phần trên và tạo đà thuận lợi, cơ sở vững chắc cho tác giả nêu lên lời phán xét cuối cùng về tác hại của thuốc lá
GV: Phần cuối bài, giọng văn dịu đi chút ít để thông báo về các chiến dịch chống thuốc lá ở nhều nước trên thế giới Đoạn văn không chỉ thuyết minh thông báo khoa học mà đã chuyển sang kêu gọi mạnh mẽ Tiếng báo động chuyển thành lời kêu gọi chiến đấu khẩn trương, quyết liệt Tác giả vừa biểu cảm "nghĩ đến mà kinh", rùng mình, kinh sợ thuốc lá, nạn nghiện thuốc lá vừa truyền cảm, giục giã người đọc Đọc đến dòng văn cuối cùng, nhất là cụm từ mệnh lệnh "Đã đến lúc mọi người phải đứng lên chống lại, ngăn ngừa nạn ôn dịch này" Khiến chúng ta không khỏi xáo động Đến đây tiếng báo động đã thành tiếng kêu cấp cứu
* Tác giả kêu gọi mọi người hãy đứng lên chống lại, ngăn ngừa nạn "ôn dịch thuốc lá"
TB: Trình bày những nét chính về nghệ thuật và nội dung của văn bản?
III Tổng kết - ghi nhớ: (3 phút)
- Nghệ thuật:
Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng sinh động với thuyết minh cụ thể, phân tích trên cơ sở khoa học
Sử dụng thủ pháp so sánh để thuyết minh một cách thuyết phục một vấn đề y học liên quan đến tệ nạn xã hội
Trang 5- Nội dung: Văn bản cho thấy nạn nghiện thuốc lá rất dễ lây lan và gây những tổn thất to lớn cho sức khỏe
và tính mạng con người Song nó còn nguy hiểm hơn cả ôn dịch Bởi vậy, muốn chống lại nó, cần phải có quyết tâm cao hơn và biện pháp triệt để hơn là phòng chống ôn dịch
HS: Đọc ghi nhớ SGK (tr - 122)
* Ghi nhớ: SGK (tr - 122)
KH: Nêu ý nghĩa của văn bản?
Với phân tích khoa học, tác giả đã chỉ ra tác hại của việc hút thuốc lá đối với đời sống con người, từ đó phê
phán và kêu gọi mọi người ngăn ngừa tệ nạn hút thuốc lá
Nội dung tích hợp vấn đề môi trường
H: Nêu cảm nghĩ của mình về vấn đề hút thuốc lá ảnh hường đến môi trường xung quanh?
- GV nêu yêu cầu: + Cảm nghĩ phải chân thực
+ Ô nhiễm môi trường làm ảnh hưởng đến sức khỏe mọi người…
+ Vẽ tranh thể hiện ý tưởng…