Có khi ñưhc trưng bày trong t kính , trong bình pha lê rõ ràng dm th y.. Nhưng cũng có khi ñưhc c t gi u kín ñáo trong rương trong hòm.. C$ ñàn bò giao cho th8ng bé ngư i không ra ngư i
Trang 11 Phân lo i câu theo m c ựắch nói Hành ự ng nói
* Lắ thuy t:
H th ng các lo i câu phân theo m c ựắch nói: câu nghi v n, câu c u khi n, câu c m thán, câu tr n thu"t Cách nh"n di n các lo i câu theo m c ựắch nói: hình th&c (t( ng), d u câu), ch&c năng
Hành ự-ng nói (h.i, trình bày, ựi1u khi2n, b-c l- c m xúc, h&a h6n) và cách th7c hi n hành ự-ng nói
* Luy n t p
! D ng 1 Xác ự%nh các ki'u câu phân theo m c ựắch nói
Bài 1 Xác ự:nh ki2u câu phân theo m c ựắch nói c;a các câu văn dư=i ựây
Ờ U nó không ựưAc th ! (Ngô T t T )
Ờ Này, em không ự2 chúng nó yên ựưAc à? (T Duy Anh)
Các em ự(ng khóc (Thanh T:nh)
Con trăn y là c;a vua nuôi ựã lâu Nay em gi t nó, t t không kh.i b: t-i ch Thôi bây giJ nhân trJi chưa sáng em hãy tr n ngay ựi Có chuy n gì ự2 anh L nhà lo li u
đã ăn th:t còn lo li u th nào ? Mày ự(ng có làm d i mà bay m t ự u, con !
Nhà cháu ựã túng l i ph i ựóng c su t sưu c;a chú nó n)a, nên m=i lôi thôi như th Ch& cháu có dám
b bP ti1n sưu c;a nhà nư=c ựâu ? Hai ông làm phúc nói v=i ông lắ cho cháu kh tẦ
Kh n n n ! Nhà cháu ựã không có, dSu ông chTi mUng cũng ự n th thôi Xin ông trông l i !
đW ngu ! Ng c sao ng c th ! đòi m-t cái nhà thôi à ? TrJi ! đi tìm ngay con cá và b o nó rXng tao không mu n làm m-t m nông dân quèn, tao mu n làm m-t bà nh t ph[m phu nhân kia
Xin b h hoàn gươm l i cho Long Quân
_, ựưAc ! Mu n h.i con gái ta, hãy v1 sUm ự; m-t chĩnh vàng c m, mưJi t m l a ựào, mưJi con lAn béo, mưJi vò rưAu tăm ựem sang ựây
ThXng kia ! Ông tưLng mày ch t ựêm qua, còn s ng ự y à ? N-p ti1n sưu ! Mau !
Bài 2 Câu nghi v n
1 Xác ự:nh câu nghi v n
Chi c áo này giá bao nhiêu ti1n?
Chi c áo y giá bao nhiêu tôi cũng mua
SA gì ? [Ầ] Mày b o tao còn bi t sA ai hơn tao n)a !
ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
Bài tập tự luyện
Trang 2Nào tôi ñâu bi t cơ s7 l i ra nông ngi này ! Tôi h i lUm! Tôi h i h"n lUm ! Anh mà ch t là chh t i cái t-i ngông cuWng d i d-t c;a tôi Tôi bi t làm th nào bây giJ ?
Bài t"p này làm th nào?
Tôi không bi t bài t"p này làm th nào
2 Các ckp câu in ñ"m trong ño n văn dư=i ñây có gì khác nhau v1 ý nghĩa?
a M h i h p thì th m vào tai tôi :
Con có nh n ra con không ?
Con ñã nh n ra con chưa ? …M v n h i h p
(B&c tranh c;a em gái tôi T Duy Anh)
b ! Bao gi+ Lan ñi ði n Biên?
! Lan ñi ði n Biên bao gi+?
Bài 3 Câu c u khi n
Chh ra s7 khác nhau v1 hình th&c trong các câu c u khi n sau ñ2 th y s7 thay ñmi thái ñ- c;a ngưJi m6 (trích t( Cu-c chia tay c;a nh)ng con búp bê – Khánh Hoài)
(1) M tôi, gi ng kh$n ñ&c, t( trong màn nói v ng ra :
+Thôi, hai ñ-a li u mà ñem chia ñ chơi ra ñi
(2) ðem chia ñ chơi ra ñi ! – M tôi ra l nh
(3) L8ng nh8ng mãi Chia ra ! – M tôi quát và gi=n d? ñi v@ phía c ng
Bài 4 Xác ñ:nh ki2u câu phân theo m c ñích nói trong các ño n văn, ño n thơ sau
a ðo n văn:
(1) Cái Tí chưa hiBu hCt ý câu nói c a m , nó xám m&t lGi và hHi b8ng gi ng luJng cuJng :
+ ( 2 ) V=y thì b?a sau con ăn O ñâu ?
( 3) ðiBm thêm m t giây n-c nO , chR D=u ngó con b8ng cách xót xa:
+ (4) Con sU ăn O nhà cV NghR thôn ðoài
(5 ) Cái Tí nghe nói giãy n$y , giJng như sét ñánh bên tai, nó li ng c khoai vào r và oà lên khóc + ( 6) U nh t ñRnh bán con ư ? ( 7) U không cho con O nhà n?a ư ? ( 8) KhJn nGn thân con thC này ! ( 9)
Tr i ơi !
b ðo n thơ:
ð p vô cùng, T quJc ta ơi!
R(ng c ñ i chè, ñ ng xanh ngào ngGt Ncng chói sông Lô, hò ô tiCng hát
Trang 3ChuyCn phà dào dGt bCn nưec Bình Ca
c Hình như t-c quá không thB chiu ñưhc, chR D=u li@u mGng ci lGi:
+ Ch ng tôi ñau Jm, ông không ñưhc phép hành hG!
Cai l tát vào m&t chR m t cái ñánh ñJp r i hcn c- nh$y vào cGnh anh D=u
ChR D=u nghiCn hai hàm răng:
+ Mày trói ngay ch ng bà ñi, bà cho mày xem!
! D ng 2 Xác ñ%nh ki'u câu phân theo m c ñích nói và hành ñ ng nói
a ðo n thơ
Nào ñâu nh?ng ñêm vàng bên b suJi,
Ta say m i ñ-ng uJng ánh trăng tan?
ðâu nh?ng ngày mưa chuyBn bJn phương ngàn,
Ta l&ng ngcm giang san ta ñ i mei?
ðâu nh?ng bình minh cây xanh ncng g i, TiCng chim ca gi c ng ta tưng b(ng?
ðâu nh?ng chi@u lênh láng máu sau r(ng,
Ta ñhi chCt m$nh m&t tr i gay gct,
ðB ta chiCm l y riêng ph n bí m=t?
+ Than ôi! Th i oanh li t nay còn ñâu?
b ðo n văn:
“ Tinh th n yên nưec cũng như các th- c a quí Có khi ñưhc trưng bày trong t kính , trong bình pha lê
rõ ràng dm th y Nhưng cũng có khi ñưhc c t gi u kín ñáo trong rương trong hòm B n ph=n c a chúng
ta là làm cho nh?ng c a quí kín ñáo y ñưhc ñưa ra trưng bày Nghĩa là ph$i ra s-c gi$i thích , tuyên truy@n , t ch-c , lãnh ñGo , làm cho tinh th n yêu nưec c a t t c$ m i ngư i ñưhc thic hi n vào công
vi c yêu nưec , công vi c kháng chiCn”
c Thân g y gu c, lá mong manh
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi ?
d C$ ñàn bò giao cho th8ng bé ngư i không ra ngư i nghm không ra nghm y, chăn dct làm sao?
e Tqnh lGi em ơi, qua r i cơn ác m ng
Em ñã sJng lGi r i, em ñã sJng!
ði n gi=t, dùi ñâm, dao cct, lsa nung
Không giCt ñưhc em, ngư i con gái anh hùng!
Trang 4g Lúc b y gi , ta cùng các ngươi sU bR bct, ựau xót biCt chưng nào! Chtng nh?ng thái p c a ta không còn mà b ng l c các ngươi cũng m t; chtng nh?ng gia quyCn ta bR tan mà vh con các ngươi cũng khJn; Lúc b y gi , d u các ngươi muJn vui vv phHng có ựưhc không?
2 Câu ph4 ự%nh
* Lắ thuy t:
Khái ni m, cách nh"n bi t
Phân lo i (theo n-i dung ph; ự:nh)
* Luy n t p: Xác ự:nh câu ph; ự:nh trong các ựo n văn sau
a đo n văn:
ỘThoáng th y m v@ ựCn c ng , th8ng D n m(ng nh$y chân sáo :
+ U ựi ựâu t( lúc non trưa ựCn gi ? Có mua ựưhc gGo hay không ?Sao u lGi v@ không thC ?
Cái Tắ O trong bCp sa s$ mcng ra :
+ đã b$o u không có ti@n , lGi c- l8ng nh8ng nói mãi ! Mày tưOng ngư i ta dám bán chRu cho nhà mày sao ? Thôi ! Khoai chắn r i ựây, ựB tôi ự ra ông xơi , ông ự(ng làm t i u n?a
R i nó t t t$ b ng em chGy ra trưec th@m ựon ự$ chào m :
+ U ựã v@ G ! ông lắ cOi trói cho th y con chưa , hO u ? Cái nón c a u làm sao bR rách tan thC này ?Tay u làm sao ph$i bu c giv thC kia ?
ChR D=u không tr$ l i Thxn thơ , chR ựón l y con bé và ng i ghé vào bên mép chõng Ợ
b đo n văn:
Xưa nhà Thương ựCn vua Bàn Canh năm l n d i ựô; nhà Chu ựCn vua Thành Vương cũng ba l n d i ựô Ph$i ựâu các vua th i Tam ựGi theo ý riêng mình mà ti ti n chuyBn d i? Chq vì muJn ựóng ựô O nơi trung tâm, mưu toán nghi p len, tắnh kC muôn ự i cho con cháu
c đo n văn
Ờ Không ! Cháu không muJn vào CuJi năm thC nào mh cháu cũng v@
Cô tôi hHi luôn, gi ng v n ng t :
+ Sao lGi không vào ? Mh mày phát tài lcm, có như dGo trưec ựâu !
d đo n văn:
+ Nói ựùa thC, ch- ông giáo cho ựB khi khácẦ
+ Vi c gì còn ph$i ch khi khác ? Không bao gi nên hoãn si sung sưeng lGi CV c- ng i xuJng ựây ! Tôi làm nhanh lcmẦ
3 H i tho i
Trang 5* Lắ thuy t: vai xã h-i (trên dư=i; thân sơ), lưAt lJi trong h-i tho i (tránh tranh lJi, cUt lJi, chêm vào
lJi ngưJi khác)
* Luy n t p
! D ng 1 Xác ự%nh vai xã h i trong các ựo n ự9i tho i sau:
Bài 1 đo n văn b n :
[Ầ] Ờ Sao chú mày sinh sJng cxu th$ quá như thC ! Nhà csa ựâu mà tu@nh toàng Ngô có kv nào ựCn phá thì th=t chú chCt ngay ựuôi ! Này ths xem : khi chú chui vào t , lưng chú ph$i l m c m ựVng sát lên t=n m&t ự t, làm cho ai trên v cH nhìn sang cũng biCt chú ựương ựi ự-ng ch} nào trong t PhHng ths có th8ng chim Cct nó nhòm th y, nó tưOng m i, nó m m t phát, nh t ựRnh trúng gi?a lưng chú, thì chú có
mà ựi ự i ! Ôi thôi, chú mày ơi ! Chú mày có len mà chtng có khôn
[Ầ] Ờ Thưa anh, em cũng muJn khôn nhưng khôn không ựưhc đVng ựCn vi c là em thO r i, không còn s-c ựâu mà ựào bei n?a Lcm khi em cũng nghĩ n}i nhà csa như thC này là nguy hiBm, nhưng em nghèo s-c quá, em ựã nghĩ ròng rã hàng m y tháng cũng không biCt làm như thC nào Hay là bây gi em nghĩ thC nàyẦSong anh có cho phép nói em mei dám nóiẦ
[Ầ] Ờ đưhc, chú mình c- nói thtng th(ng ra nào
a Xác ự:nh vai xã h-i gi)a D Mèn và D ChoUt qua ựo n h-i tho i trên
b Em có nh"n xét gì v1 cách nói năng c;a D Mèn và D ChoUt khi D Mèn và D ChoUt tr c tumi nhau
(ỘChoct n có lU cũng trGc tu i tôiỢ) ?
c Vai xã h-i gi)a D Mèn và D ChoUt thay ựmi th nào L ựo n cu i văn b n ?
[Ầ] Ờ Nào tôi ựâu biCt cơ si lGi ra nông n}i này ! Tôi hJi h=n lcm ! Anh mà chCt là chq tGi cái thói ngông
cu ng dGi d t c a tôi Tôi biCt làm thC nào bây gi ?
[Ầ] Ờ Thôi, tôi Jm yCu quá r i, chCt cũng ựưhc Nhưng khi nhcm mct tôi khuyên anh : O ự i mà có thói hung hăng b=y bG, có óc mà không biCt nghĩ sem mu n r i cũng mang vG vào mình ự y
Bài 2 Nh"n xét v1 cách nói năng c;a ngưJi vA trong câu sau :
+ đ ngu ! đòi m t cái máng th=t à ? M t cái máng thì th m vào ựâu ! đi tìm lGi con cá và ựòi m t cái nhà r ng
(Ông lão ựánh cá và con cá vàng)
Bài 3 Chh ra s7 thay ựmi trong vai h-i tho i c;a các nhân v"t trong cu-c ự i tho i gi)a ch: D"u và tên cai
l :
ChR D=u run run:
+ Nhà cháu ựã túng lGi ph$i ựóng c$ su t sưu c a chú nó n?a, nên mei lôi thôi như thC Ch- cháu có dám
bH bê ti@n sưu c a nhà nưec ựâu? Hai ông làm phúc nói vei ông lắ cho cháu kh t
Trang 6Hình như t-c quá không thB chiu ựưhc, chR D=u li@u mGng ci lGi:
+ Ch ng tôi ựau Jm, ông không ựưhc phép hành hG!
Cai l tát vào m&t chR m t cái ựánh ựJp r i hcn c- nh$y vào cGnh anh D=u
ChR D=u nghiCn hai hàm răng:
+ Mày trói ngay ch ng bà ựi, bà cho mày xem!
! D ng 2 Lư<t l+i và s= vi ph m lư<t l+i trong h i tho i
Chh ra s7 vi ph m v1 lưAt lJi trong ựo n h-i tho i sau D u hi u nào trong văn b n cho th y s7 vi ph m
ựó ?
a Ờ đê vẠ r i ! đê vẠ r i, th i ông cách c chúng mày, th i ông bH tù chúng mày ! Có biCt không
? Lắnh ựâu ? Sao bay dám ựB cho nó chGy x ng x c vào ựây như v=y ? Không còn phép tcc gì n?a à ? + DG, bxmẦ
+ đu i c nó ra !
(Ph m Duy T n)
b) Ờ Anh ựã nghĩ thương em như thC thì hay là anh ựào giúp cho em m t cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tJi lsa tct ựèn có ự-a nào ựCn bct nGt thì em chGy sangẦ
(Chưa nghe hCt câu, tôi ựã hCch răng lên, xì m t hơi rõ dài R i, vei b ựi u khinh khqnh, tôi mcng : ) + H-c ! Thông ngách sang nhà ta ? Dm nghe nhq ! Chú mày hôi như cú mèo thC này, ta nào chRu ựưhc Thôi, im cái ựi u hát mưa d m sùi sVt y ựi đào t nông thì cho chCt !
(Tô Hoài)
4 Tr t t= t? trong câu
* Lắ thuy t: Vai trò c4a tr t t= t? (t o liên k t, m ch l c trong văn b n, trình t7 c;a s7 v"t, nh n m nh
ựkc ựi2m, khắa c nh c;a s7 v"t, t o s7 hài hòa v1 âm thanh)
* Luy n t p
Nêu tác d ng c;a vi c sUp x p tr"t t7 t( c;a các t( in ự"m trong nh)ng ựo n văn, ựo n thơ sau:
a) Lúc vào lC, bài văn t ựư<c ựEc lên, khách kh&a ai cũng b m mi ng cưJi B=c mình, ông ch; nhà gti
th y ựW ự n trách [Ầ]
(Truy n dân gian Vi t Nam)
b) TrưGc Cách m ng, ông (Nguyên HWng) s ng ch; y u L thành ph c ng H i Phòng, trong m-t xóm
lao ự-ng nghèo Ngay t( tác ph[m ự u tay, Nguyên HWng ựã hư=ng ngòi bút v1 nh)ng ngưJi cùng khm
g n gũi mà ông yêu thương thUm thi t Sau Cách m ng, Nguyên HWng ti p túc b1n bh sáng tác, ông vi t
c ti2u thuy t, kắ, thơ, nmi b"t hơn c là các b- ti2u thuy t sT thi nhi1u t"p
(Ng) văn 8, t"p m-t)
Trang 7c) Nay xa cách lòng tôi luôn tưLng nh=
Màu nưGc xanh, cá b c, chi c buJm vôi,
Thoáng con thuy1n rw sóng ch y ra khơi, Tôi th y nh= cái mùi nWng mkn quá !
(T Hanh) d) Ta bưGc chân lên, dõng d c, ựư+ng hoàng,
LưAn t m thân như sóng cu-n nh:p nhàng
e) Nh)ng cái vu t N chân, N khoeo c& cOng dPn và nhEn hoQt
g) Có bumi nUng s=m mJ, bi2n b c hơi nư=c, không nom th y ự o xa, chh m-t màu trUng ự c Không có thuySn, không có sóng, không có mây, không có sQc bi c c4a da tr+i
h) Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miSn quê trL nên lòng yêu Tm qu c
k) ThXng bé con anh Ch[n ho rũ rư<i, ho như xé phWi, ho không còn khóc ựư<c
đã sáng l i trJi thu tháng Tám
(T H)u)
đã ng+i lên nét mkt quê hương,
T( g c lúa bJ tre hi1n h"u,
đã b t lên ti ng thét căm hJn
(NguyPn đình Thi)
Lác ựác bên sông ch< mXy nhà
5 ChZa l[i diCn ự t
* Lắ thuy t:
a) Lgi mâu thuSn lô gic gi)a ch; ng) và v: ng) (Cái bàn tròn này vuông)
b) Lgi li t kê không ựWng lo i (Em r t thắch ăn bún, phL và htc nhi1u môn khác)
c) Quan h gi)a các v câu không lô gic (Vì trJi mưa nên em vSn ựi htc)
* Luy n t p
Phát hi n l[i lô!gic trong các câu sau ChZa l i các l[i ựó
a) T H)u là m-t nhà thơ l=n c;a dân t-c v=i nh)ng truy n ngUn, ti2u thuy t mang ự"m ch t nhân văn b) N u không tin b n thì sao em l i c tình không nói nh)ng bắ m"t c;a em
Trang 8c) Tuy nhà r t xa trưJng nhưng hôm nào nó cũng ñi htc mu-n
d) TrJi ñã bUt ñ u t i nên em nhìn rõ b n Nam ñang vSy em L ñ u ph
e) Em h&a sw htc t t các môn Toán, Lí, Hóa và các môn khoa htc xã h-i khác
g) Em thích mua xe hay xe ñ p ?
h) Trong vi c htc t"p nói chung và lao ñ-ng nói riêng, b n Nam ñ1u r t gương mSu