Trong trường hợp động cơ vận hành luôn cả hai pha dây quấn sau quá trình khởi động, dòng qua dây quấn phụ được tạo lệch pha thời gian so với dòng qua dây quấn pha chính bằng cách dù ng[r]
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Tài liệu thực hành quấn dây máy điện là tài liệu dùng để dạy học cho sinh viên chuyên ngành Điện công nghiệp và Hệ thống điện, nhằm hình thành các kiến thức ứng dụng, kỹ năng thực hành nghề và thái độ nghề nghiệp cơ bản ở trình độ đại học, trong phạm vi môn học Ngoài ra, nó có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, sinh viên, công nhân trong các lĩnh vực nghề nghiệp có nội dung thực hành liên quan
Nội dung tài liệu gồm các phần: Tính toán vẽ các dạng sơ đồ trãi dây quấn, đấu dây vận hành các loại động cơ không đồng bộ 1 pha và 3 pha; Sửa chữa, quấn dây động cơ không đồng bộ 1 pha; Sửa chữa, quấn dây động cơ không đồng bộ 3 pha
Tài liệu do giảng viên Đặng Hoàng Minh và Nguyễn Ngọc Tiền Bộ môn Điện – Điện tử, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, Trường Đại học Trà Vinh biên soạn, theo chương trình của Trường Hy vọng tài liệu sẽ giúp cho các giảng viên và sinh viên trong việc giảng dạy, học tập môn học đạt kết quả tốt và đạt hiệu quả cao
Với kinh nghiệm và trình độ còn hạn chế, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, chỉ bảo của các nhà khoa học, giảng viên, và bạn đọc quan tâm, để bổ sung điều chỉnh cho tài liệu luôn được cập nhật và hoàn thiện theo hướng cơ bản, hiện đại, phù hợp với điều kiện Việt Nam đáp ứng nhu cầu xã hội
Mọi ý kiến đóng góp xin gởi về: Đặng Hoàng Minh, Nguyễn Ngọc Tiền, Giảng viên Bộ môn Điện – Điện tử, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, Trường Đại học Trà Vinh
Email: hoangminh@tvu.edu.vn; nntien@tvu.edu.vn, Xin trân trọng cảm ơn!
Nội dung tài liệu liệu giảng dạy như sau:
Chương 1: Tính toán vẽ các dạng sơ đồ trãi dây quấn, đấu dây vận hành các loại máy điện
Bài 1: Động cơ không đồng bộ 1 pha rotor lồng sóc
Bài 2: Động cơ không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc
Bài 3: Động cơ không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc 2 tốc độ
Chương 2: Sửa chữa quấn dây động cơ không đồng bộ 1 pha và 3 pha
Bài 4: Sửa chữa quấn dây động cơ không đồng bộ 1 pha
Bài 5: Sửa chữa quấn dây động cơ không đồng bộ 3 pha
Tác giả
ThS Đặng Hoàng Minh
Trang 2Tài liệu giảng dạy: Thực hành quấn dây máy điện i
MỤC LỤC
Chương 1: TÍNH TOÁN VẼ CÁC DẠNG SƠ ĐỒ TRÃI DÂY QUẤN, ĐẤU DÂY VẬN
HÀNH CÁC LOẠI MÁY ĐIỆN 1
Bài 1: ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA ROTOR LỒNG SÓC 1
1.1 Tổng quan 1
1.2 Phương pháp xây dựng sơ đồ dây quấn stator dạng 1 hay 2 lớp 3
1.3 Sơ đồ khai triển dạng vòng tròn 9
Bài 2: ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA ROTOR LỒNG SÓC 12
2.1 Tổng quan 12
2.2 Các thuật ngữ cơ bản sử dụng trong kỹ thuật quấn dây 13
2.3 Các quan hệ cơ bản áp dụng trong kỹ thuật quấn dây 14
2.4 Phân loại dây quấn stator 16
2.5 Trình tự xây dựng sơ đồ dây quấn dạng 1 lớp 17
2.6 Phương pháp xây dựng sơ đồ dây quấn 2 lớp ( trường hợp q nguyên) 32
Bài 3: ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA ROTOR LỒNG SÓC 2 TỐC ĐỘ 37
3.1 Sơ đồ đấu dây 37
3.2 Phương pháp xây dựng sơ đồ dây quấn cho động cơ 2 cấp tốc độ 40
3.3 Động cơ không đồng bộ 3 pha vận hành ở lưới điện 1 pha 41
Chương 2: SỬA CHỮA QUẤN DÂY ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ1 PHA VÀ 3 PHA 44 Bài 4: SỬA CHỮA QUẤN DÂY ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA 44
4.1 Phương tiện dạy học cần thiết 44
4.2 Trình tự quấn dây stator động cơ không đồng bộ 1 pha 47
Bài 5: SỬA CHỮA QUẤN DÂY ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA 60
5.1 Phương tiện dạy học cần thiết 60
5.2 Trình tự quấn dây stator động cơ không đồng bộ 3 pha 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO 93
Trang 3Tài liệu giảng dạy: Thực hành quấn dây máy điện 1
Chương 1:
TÍNH TOÁN VẼ CÁC DẠNG SƠ ĐỒ TRÃI DÂY QUẤN, ĐẤU DÂY
VẬN HÀNH CÁC LOẠI MÁY ĐIỆN Bài 1:
ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA ROTOR LỒNG SÓC
Mục tiêu học tập: Sau khi học xong bài này, người học có thể
- Phân biệt các thông số và công thức tính toán các thông số của bộ dây quấn động cơ không đồng bộ 1 pha
- Áp dụng xây dựng được các dạng sơ đồ dàn trải dây quấn động cơ không đồng bộ 1 pha tùy theo yêu cầu thực tế
1.1 Tổng quan
1.1.1 Định nghĩa động cơ 1 pha và 2 pha
Theo lý thuyết thiết kế máy điện: đối với động cơ không đồng bộ hoạt động bằng nguồn
áp 1 pha; tại thời điểm khởi động, nếu muốn stator tạo thành từ trường quay tròn thì cần thực hiệ các điều kiện sau:
Hai bộ dây quấn (hai pha dây quấn) trên stator đăṭ lệch vị trí không gian 90 điện Phải tạo dòng điện qua các pha dây quấn lệch pha thời gian 90 Sau khi rotor đã quay tròn tốc độ
và động cơ đã trải qua giai đoạn khởi động, tùy theo loại động cơ chúng ta sẽ gặp một trong các trường hợp sau:
Khi động cơ đang hoạt động, trên stator chỉ còn một pha dây quấn đang được cấp nguồn
để vận hành, còn một pha khác được tách khỏi nguồn điện Trường hợp này động cơ được gọi
là động cơ 1 pha khởi động dùng pha phụ hay khởi động dùng tụ
Pha dây quấn được tách khỏi nguồn điện sau quá trình khởi động được gọi là dây quấn phụ (hay dây đề) Pha dây quấn được cấp nguồn để duy trì trạng thái hoạt động của động cơ sau quá trình khởi động được gọi là dây quấn chính (hay dây chạy)
Trong trường hợp động cơ vận hành luôn cả hai pha dây quấn sau quá trình khởi động, dòng qua dây quấn phụ được tạo lệch pha thời gian so với dòng qua dây quấn pha chính bằng cách dù ng tụ điện ghép nối tiếp với dây quấn phụ Động cơ được gọi là động cơ 2 pha dùng tụ thường trực
Tóm lại : tùy theo số lượng pha dây quấn trên stator được sử dụng để duy trì trạng thái hoạt động của động cơ sau quá trình khởi động, chúng ta gọi động cơ là 1 pha hay 2 pha Tất
cả các loại động cơ trên được vận hành bằng nguồn áp 1 pha
1.1.2 Phân loại dây quấn stator động cơ 1 pha, 2 pha
Với tính chất khác biệt nêu trên của các dạng động cơ 1 pha hay 2 pha, dây quấn trên stator cũng được chia thành nhiều dạng tùy thuộc vào cấp công suất, chủng loại và đặc tính làm việc Dây quấn stator gồm các dạng :
Dây quấn 1 lớp đồng khuôn hay đồng tâm Dây quấn 2 lớp đồng khuôn Dây quấn sin (hay dây quấn tao ra sức từ động sin)
Với dây quấn một lớp hay hai lớp, có thể không chia đều số rãnh stator cho dây quấn pha chính và pha phụ Số rãnh phân bố cho pha chính và phụ được đinh trước theo tỉ lệ
Gọi:
QA : tổng số rãnh stator phân bố cho dây quấn pha chính
Trang 4Tài liệu giảng dạy: Thực hành quấn dây máy điện 93
TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU THAM KHẢO ĐỂ BIÊN SOẠN NỘI DUNG MÔN HỌC
[1] Nguyễn Trọng Thắng, Nguyễn Thế Kiệt, “Công nghệ chế tạo và tính toán sửa chữa máy [2] điện”, NXB Giáo dục, 1995
[3] Nguyễn Thế Kiệt, “Tính toán sửa chữa Máy điện tập I, II”, NXB Giao thông vận tải, 1994 [4] Bùi Văn Hồng, Đặng Văn Thành, Phạm Thị Nga, “ Giáo trình thực hành máy điện”, [5] NXB Đại học Quốc gia TPHCM, 2010
TÀI LIỆU THAM KHẢO ĐỀ NGHỊ CHO HỌC VIÊN
[1] Nguyễn Trọng Thắng, “Giáo trình lý thuyết và bài tập tính toán sửa chữa máy điện”, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM, 2019
[2] Bùi Văn Yên, “Sửa chữa và quấn lại động cơ điện”, NXB Giáo dục, 2009
[3] Nguyễn Trọng Thắng, “Lý thuyết và bài tập tính toán sửa chữa máy điện”, NXB Đại Học Quốc gia, 2007
[4] Trần Duy Phụng, “Kỹ thuật quấn dây máy điện”, Trung tâm dạy nghề Lê Thị Hồng Gấm,
2012