Nếu vậy những mẹo nhỏ dưới đây sẽ giúp các sĩ tử có thể lấy được điểm cao trong những câu hỏi sử dụng Atlat địa lý tại kỳ thi THPT sắp tới.. Khi nắm vững các mục trong atlat, thí sinh có
Trang 1CÁCH SỬ DỤNG ATLAT
Atlat được coi là trợ thủ đắc lực đặc biệt trong các kỳ thi môn Địa lý Tuy nhiên nhiều thí sinh còn gặp khó khăn trong việc sử dụng cũng như chưa có cách khai thác hiệu quả Nếu vậy những mẹo nhỏ dưới đây sẽ giúp các sĩ tử có thể lấy được điểm cao trong những câu hỏi sử dụng Atlat địa lý tại kỳ thi THPT sắp tới.
1 Tìm hiểu cấu trúc của Atlat
Có thể dễ dàng nhận thấy Atlat địa lý được sắp xếp thành 4 phần chính tương ứng với các chương trong sách giáo khoa
Theo cô giáo Dương Thị Ngọc Sương – Tổ trưởng chuyên môn Địa lý Trường THPT Trần Hưng Đạo (quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh), từ trang 6 đến trang 14 là những kiến thức giúp học tốt chương tự nhiên (Bài 6 đến bài 15 trong chương trình Địa lý 12 cơ bản)
Trong đó, trang 15, 16 giúp học tốt chương Địa lý dân cư (Bài 16, 17,18) Trang 17 – 25: Nói về các ngành kinh tế, trong đó: (Trang 17: Trình bày kinh tế chung; Trang 18, 19, 20 là các kiến thức liên quan ngành Nông nghiệp (bài 21,
22, 24, 25);
Trang 21, 22 cung cấp kiến thức liên quan đến ngành Công nghiệp (bài 26,
27, 28); Trang 23, 24, 25 là kiến thức của ngành dịch vụ.)
Các trang còn lại là kiến thức của các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm
Riêng trang 4, 5 giúp các em xác định được phạm vi lãnh thổ của nước ta, biết được các đơn vị hành chính Việt Nam, dân số, diện tích, các thành phố trực thuộc trung ương Trang 3 là trang cung cấp hệ thống kí hiệu bản đồ
Khi nắm vững các mục trong atlat, thí sinh có thể tìm đúng và nhanh hơn nội dung kiến thức tránh tình trạng mất quá nhiều thời gian mà thậm chí còn khai thác sai kiến thức cần tìm hiểu so với yêu cầu của đề bài
Ví dụ: “Sử dụng Atlat địa lí Việt Nam và kiến thức đã học hãy: Kể tên các ngành của mỗi trung tâm công nghiệp sau: Biên Hoà, Vũng Tàu” ( Đề tốt nghiệp THPT năm 2011 – Câu III – 1 –a) Với đề bài này, ta có thể dựa vào atlat ở mục
Trang 2Công nghiệp chung (trang 21 – atlat) hoặc Vùng Đông Nam Bộ (trang 29 – atlat NXB GDVN) để khai thác
2 Đọc Atlat theo trình tự khoa học và logic:
Trước hết cần nắm rõ được các ký hiệu và chú giải của Atlat để có thể vận dụng vào việc đọc các trang bản đồ Đồng thời, cũng cần nắm vững được các nội dung kiến thức trong bài học với các mục cụ thể trong atlat để từ đó rút ra được các thông tin cần thiết, đồng thời giúp khai thác mối liên hệ giữa các đối tượng địa lí cần tìm hiểu Ví dụ phần kinh tế chung (atlat trang 17 – thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu GDP theo khu vực kinh tế của nước ta, giai đoạn 1990 – 2007) tương ứng với mục 1 – Bài 20 “CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ”, trang 82 SGK nên không cần học thuộc số liệu trong SGK…
3 Xác định mối tương quan giữa các đối tượng
Trong quá trình học và sử dụng, học sinh cần có kỹ năng tính toán, đo đạc, so sánh, xác định vị trí địa lý, xác định các mối liên hệ tương – hỗ, đó có thể là các mối quan hệ như: Mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên với nhau, mối quan hệ
Trang 3tương hỗ và nhân – quả giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế, dân cư và kinh tế, kinh tế và kinh tế, tự nhiên – dân cư và kinh tế
4 Các bước khi làm bài khai thác Atlat
Bước 1: Đọc kĩ đề bài, xác định yêu cầu của đề bài
Bước 2: Xác định trang và một số trang liên quan cần dụng dụng để giải quyết yêu cầu của đề bài
Bước 3: Xác định loại kĩ năng làm việc với bản đồ (kĩ năng nhận biết, đọc tên các đối tượng địa lý, kĩ năng xác định vị trí, hay kĩ năng xác định mối quan hệ tương hỗ, mối liên hệ không gian….)
Bước 4: Tiến hành xác định và khai thác các ký hiệu thông tin từ Atlat Lưu ý nên khai thác tối đa những nội dung liên quan được thể hiện trong trang đó gồm nội dung chính và các nội dung phụ là các biểu đồ bảng số liệu, tranh ảnh xung quanh bản đồ
Bước 5: Thực hiện tổng hợp nội dung khai thác được từ bản đồ, kết hợp kiến thức đã học để trình bày khoa học đúng trọng tâm vào bài thi
Các dạng câu hỏi Atlat trong cấu trúc bài thi
Theo cô giáo Dương Thị Ngọc Sương – Tổ trưởng chuyên môn Địa lý Trường THPT Trần Hưng Đạo (quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh), câu hỏi Atlat trong cấu trúc bài thi có 2 dạng: Câu hỏi đơn giản và Câu hỏi phức tạp
Câu hỏi đơn giản: Dạng câu hỏi này rất dễ giúp thí sinh có thể ăn điểm Ví dụ:
Hãy kể tên các vườn quốc gia nước ta; kể tên các trung tâm công nghiệp quy mô lớn,…
Câu hỏi phức tạp: Dạng bài này đòi hỏi sự kết hợp các kiến thức đã học và kết
hợp nhiều trang Atlat hoặc phải khai thác tối đa các biểu đồ, bản đồ có trong trang Atlat đó Ví dụ: Hãy nêu và giải thích sự phân bố các thảm thực vật nước ta
Điều đặc biệt lưu ý khi đọc Atlat là các em phải đọc theo một một trật tự để tránh bỏ sót các đối tượng theo yêu cầu của đề thi
Trang 4Nếu sách giáo khoa Địa lý lớp 12 được cấu trúc thành 4 đơn vị kiến thức cơ bản là: Địa lí tự nhiên, Địa lí dân cư, Địa lí các ngành kinh tế, Địa lí các vùng kinh tế thì Atlat Địa lý Việt Nam cũng được cấu trúc tương tự như vậy
Trong Atlat Địa lí Việt Nam chia thành:
- Phần 1: Địa lí tự nhiên (từ trang 4 đến trang 14)
- Phần 2: Địa lý dân cư (từ trang 15 đến trang 16)
- Phần 3: Địa lý các ngành kinh tế (từ trang 17 đến trang 25)
- Phần 4: Địa lý các ngành kinh tế (từ trang 26 đến trang 30)
Năm 2016, Bộ GD&ĐT cho biết, Bộ không công bố đề thi minh họa THPT quốc gia Đề thi năm 2016 về cơ bản ổn định như năm 2015, vì vậy thí sinh có thể tham khảo đề minh họa năm ngoái
Dựa vào đề thi năm 2015 cho thấy, đề thi THPT quốc gia môn Địa lý gồm 4 câu tập trung vào các vấn đề sau:
- Câu 1: Địa lí tự nhiên, Địa lí dân cư
- Câu 2: Kiểm tra kỹ năng sử dụng Atlat Địa lý Việt Nam
- Câu 3: Kiểm tra kỹ năng xử lý số liệu, tính toán, vẽ, nhận xét và giải thích biểu đồ
- Câu 4: Địa lí ngành, Địa lí vùng kinh tế Việt Nam
Trang 5Thầy Lê Quốc Châu khuyên rằng: Atlat Địa lý Việt Nam được coi là “tài liệu” duy nhất mà học sinh được sử dụng trong kỳ thi THPT quốc gia nên khi làm bài thí sinh cần tận dụng hết những gì trong Atlat có để có thể giành điểm cao:
Khi làm bài câu 1, học sinh chỉ cần dựa vào Atlat từ trang 4 đến trang 14, câu 2 thì nên dựa vào toàn bộ cuốn Atlat, câu 3 vẽ biểu đồ nên các em có thể tham khảo các biểu đồ kèm theo trong Atlat còn câu 4 thì thí sinh dựa vào Atlat từ trang 26 đến trang 30 và kết hợp với các trang khác
Những nội dung không có trong Atlat, buộc thí sinh phải học đó là: vai trò của ngành nông nghiệp-công nghiệp, các định hướng phát triển kinh tế-xã hội, các giải pháp
Cách tận dụng toàn bộ thông tin trong Atlat Địa lý Việt Nam để làm bài thi tốt:
- Đọc kỹ bảng chú giải (nằm ở trang đầu Atlat và trong mỗi trang Atlat cũng có bảng kí hiệu riêng) Đọc kỹ bảng chú giải để biết những đối tượng địa lí nào được thể hiện trên biểu đồ, cách thức thể hiện ra sao, bằng màu sắc, kí hiệu hình học, tượng hình hay bằng chữ viết
- So sánh, đối chiếu kí hiệu, màu sắc ở bảng chú giải với từng kí hiệu, màu sắc trên mỗi bản đồ trong Atlat Từ đó, rút ra nhận xét về thực trạng, về phân bố các đối tượng địa lí trên bản đồ
- Sử dụng kết hợp nhiều trang Atlat để trả lời một câu hỏi trong đề thi
Ví dụ, giải thích vì sao Đồng bằng sông Cửu Long lại trở thành vựa lúa số 1 cả nước, thí sinh cần sử dụng Atlat trang về vùng Đồng bằng sông Cửu Long (trang 29) kết hợp các bản đồ địa hình, đất đai, sông ngòi, khí hậu, động thực vật thì mới có câu trả lời thấu đáo, trọn vẹn nhất
Trang 6- Khai thác kiến thức, số liệu từ các biểu đồ trong Atat Trong Atlat có rất nhiều loại biểu đồ Các biểu đồ vừa là hình vẽ để thí sinh tham khảo khi vẽ các loại biểu đồ mà đề thi yêu cầu, vừa cung cấp các số liệu
Thí sinh chỉ cần tính toán, xử lý số liệu, nhận xét số liệu thì sẽ ra ngay phần kiến thức về thực trạng, xu thế phát triển kinh tế - xã hội Như vậy, phần này, không cần học thuộc sách giáo khoa mà chỉ cần kỹ năng sử dụng Atlat cho tốt, cho thành thạo là được
Muốn thành thạo buộc học sinh phải chăm chỉ học trên Atlat, luyện đề, giải đề theo từng trang, có bộ câu hỏi về kỹ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam