Các đoạn văn trong một văn bản cũng như các câu trong một đoạn văn phải liên kết chặt chẽ với nhau về mặt nội dung (phục vụ chủ đề chung của văn bản hay đoạn văn – liên kết chủ đề) và [r]
Trang 1Hướng dẫn tự học Ngữ văn 9
Tuần 24
TIẾT 111: LIÊN KẾT CÂU VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN
Kết quả cần đạt:
- Nhận biết liên kết nội dung và liên kết hình thức giữa các câu và các đoạn văn
- Nhận biết một số biện pháp liên kết thường dùng trong việc tạo lập văn bản
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng phương tiên liên kết câu, liên kết đoạn văn khi viết văn
I Khái niệm liên kết
Các đoạn văn trong một văn bản cũng như các câu trong một đoạn văn phải liên kết chặt chẽ với nhau về mặt nội dung (phục vụ chủ đề chung của văn bản hay đoạn văn – liên kết chủ đề) và hình thức (phải được sắp xếp theo một trình tự hợp
lí – liên kết lô-gíc)
II Một số biện pháp liên kết chủ yếu
*Các câu và các đoạn văn có thể được liên kết với nhau bằng một số biện pháp chủ yếu sau:
- Phép lặp từ ngữ: là việc lặp lại ở câu đứng sau từ ngữ đã có ở câu trước
Ví dụ:
Tiếng hát của các em lan trên các cánh đồng bay theo gió Tiếng hát trong như những giọt sương trên bờ cỏ
(Nguyễn Thị Ngọc Tú, Buổi sáng)
Trang 2-Phép đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã có ỏ câu trước
Ví dụ: Phép đồng nghĩa:
Nó (ngôn ngữ) là cái “cây vàng” trong câu thơ của Gớt; câu mà Lê-nin rất thích, và tôi cũng rất thích Nhà thơ lớn của nhân dân Đức đã viết: “Mọi lí thuyết, bạn ơi, là màu xám Nhưng cây vàng của cuộc sống mãi mãi xanh tươi
(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt)
Ví dụ: Phép trái nghĩa:
Con chó của anh chưa phải nhịn bữa nào Nhưng xác người chết đói ngập phố phường
(Nam Cao, Đôi mắt)
Ví dụ: Phép liên tưởng:
Mưa vẫn ồ ạt như vỡ bờ đập Ánh chớp loé lên soi rõ khuôn mặt anh trong một giây
(Nguyễn Kiên, Anh Keng)
Người ta không dắt Nghiêu về đơn vị mà dẫn anh đến trạm xá y sĩ Hoàng xem xét vết thương kĩ lưỡng
(Nguyễn Trung Thành,Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc) -Phép thế: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ
đã có ở câu trước
Ví dụ:
+ Chín giờ có chuyên tàu ở Hà Nội đi qua huyện Đó là sự hoạt động cuối cùng của đêm khuya
(Thạch Lam, Hai đứa trẻ)
Trang 3+ Nước ta là một nước văn hiến – Ai củng bảọ thế.
(Nguyễn Công Hoan, Công dụng của cái miệng) -Phép nối: là việc sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ biểu thị quan hệ với câu trước
Ví dụ:
+ Hai mụ Bọ Muỗm cứ vừa đánh, vừa kêu, làm cho họ nhà Bọ Muỗm ở gần đấy nghe tiếng Thế là, cả một bọn Muỗm lốc nhốc chạy ra,
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
+ Cách mạng tiến lên mãi, Đảng tiến lên mãi, cho nên người cách mạng củng phải tiến lên mãi
(Hồ Chí Minh, Đạo đức cách mạng)
III Luyện tập:
1 Đoạn văn dẫn trong SGK, trang 42, 43 bàn về vấn đề: cách thức người nghệ sĩ phản ánh thực tại
Chủ đề đó có quan hệ với chủ đề chung của văn bản là: chủ đề đó góp phần làm sáng tỏ thực chất của nội dung văn nghệ, là lời gửi gắm tư tưởng tình cảm của các nhà văn, nhà thơ Nó liên kết chặt chẽ với chủ đề chung của bài văn Tiếng nói của văn nghệ: nội dung và vai trò của văn nghệ đối với đời sống con người
2 Nội dung chính của mỗi câu trong đoạn văn là:
Câu (1): Chất liệu của tác phẩm nghệ thuật lấy từ cuộc sống
Câu (2): Nghệ sĩ luôn tạo ra cái mới trong những sáng tác của mình
Câu (3): Những cách thức khác nhau để thể hiện sự đóng góp đó
Những nội dung chính của các câu trên đều hướng tới làm nổi bật chủ đề của cả đoạn
Sự sắp xếp trình tự giữa các câu là hợp lí Câu (1) nêu lên một nguyên lí chung; câu (2) mở rộng vấn đề; câu (3) khẳng định vấn đề và nêu lên đề tài của cả đoạn
Trang 4Bài tập nhà:
Làm phần Luyện tập SGK /43,44; Học ghi nhớ