Bình về chuyện nam xương v9

úng là au kh ch ng au kh... Trĩ ễ ương sinh là con nhà dòng nên hành x theo ng thử ũ ường.

M Ở ĐẦU

Nguy n D ch ễ ữ ỉ để ạ l i m t tác ph mộ ẩ Truy n kì m n l c ề ạ ụ (1) Và c ng ch v i m t tác ph m này, ông ã ũ ỉ ớ ộ ẩ đ

tr thành tác gia có v trí ở ị đặc bi t trong v n h c nệ ă ọ ước nhà “Ông là cha đẻ ủ c a lo i hình truy n kì ạ ề

Vi t Nam”ệ (2), là người “phóng thành công con tàu v n xuôi t s vào qu ă ự ự ỹ đạo v n chă ương ngh ệ thu t”ậ (3) Ra đời trong th i trung ờ đại, Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ đương nhiên mang d u n c a th i kì này ấ ấ ủ ờ Tuy nhiên, i u khi n chođ ề ế Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ tr thành “thiên c kì bút” chính là ch tác ph m ã ở ổ ở ỗ ẩ đ chuy n t i, khái quát ể ả được nh ng quy lu t muôn ữ ậ đời. Ng ườ i con gái Nam X ươ ng là m t trong nh ngộ ữ truy n tiêu bi u c aệ ể ủ Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ kh ng nh i u ó T m t câu chuy n có th t trong dân ẳ đị đ ề đ ừ ộ ệ ậ gian, Nguy n D ã th hi n sâu s c, th m thíaễ ữ đ ể ệ ắ ấ cái nhìn v s ph c t p, nghi t ngã c a cu c ề ự ứ ạ ệ ủ ộ

N I DUNGỘ

1 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - nh ng nhân v t ữ ậ đời thường lương thi nệ

Nhân v t trong truy nậ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng ch gói g n m t gia ình ỉ ọ ở ộ đ đời thường Lâu nay, nhi u ngề ườ đọi c dành tình c m cho V nả ũ ương(4), thương cô y t i nghi p vì ấ ộ ệ đẹp ngườ đẹi, p n t mà ế

b oan khiên ị đến n i ph i t sát! Còn nhân v t Trỗ ả ự ậ ương sinh thì thường b lên án.Trị ước Nguy n D , ễ ữ vua Lê Thánh Tông i qua mi u V nđ ế ũ ương c ng ã lên ti ng:ũ đ ế

Qua ây bàn b c mà ch i v y, đ ạ ơ ậ

Khá trách chàng Tr ươ ng khéo ph phàng ũ (5)

Khi vi t thành truy n, ế ệ đến ph n l i bình, Nguy n D khá gay g t v i Trầ ờ ễ ữ ắ ớ ương sinh: “Làm ngườ đi àn ông, tưởng đừng nên để cho giai nhân oan u ng th này”! V sau, nhi u nhà nghiên c u c ng coi ổ ế ề ề ứ ũ

Trương sinh là s n ph m tiêu bi u c a ch ả ẩ ể ủ ế độ phong ki n v i thói ghen tuông, gia trế ớ ưởng, v phu, ũ ngu phu: “Cái ch t c a V nế ủ ũ ương là s ự đầu hàng s ph n nh ng c ng là l i t cáo thói ghen tuông ố ậ ư ũ ờ ố ích k , s h ỉ ự ồ đồ, v phu c a àn ông và lu t l phong ki n hà kh c dung túng cho s ũ ủ đ ậ ệ ế ắ ự độc ác, t i ố

t m”ă (6), “S ự đố ậi l p Trương sinh - V nũ ương là s ự đố ậi l p nam - n trong m t xã h i tr ng nam khinh ữ ộ ộ ọ

n (…) Không th nào khác ữ ể được, vì b n ch t Trả ấ ương sinh là nh th Và anh ta bi t mình có ư ế ế quy n nh th , cái quy n c a k ề ư ế ề ủ ẻ được làm ch , vì ủ được làm ch ng”ồ (7), “Bi k ch c a V nị ủ ũ ương là m t ộ

l i t cáo xã h i phong ki n xem tr ng quy n uy c a k giàu và c a ngờ ố ộ ế ọ ề ủ ẻ ủ ườ đi àn ông trong gia ình”đ (8)

… T vi c ánh giá Trừ ệ đ ương sinh nh v y, nhi u nhà nghiên c u xemư ậ ề ứ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng là

truy n t cáo ch ệ ố ế độ phong ki n.ế

Chúng tôi th y r ng c n nh n th c úng v các nhân v t c a truy nấ ằ ầ ậ ứ đ ề ậ ủ ệ Ng ườ i con gái Nam

X ươ ngđược vi t th k XVI t m t câu chuy n có th t x y ra trong dân gian trế ở ế ỉ ừ ộ ệ ậ ả ướ đc ó Vì v y, các ậ nhân v t trong truy n ậ ệ đều mang theo đặ đ ểc i m c a con ngủ ườ ố ối, l i s ng đương th i Nhìn t tiêu chí ờ ừ

c a ngủ ười hi n ệ đại, Trương sinh có t i vì “thộ ường m ng m nhi c móc và ánh u i” khi n V ắ ỏ ế đ đ ổ ế ũ

nương u t c ph i t sát (Theo kho n 1 i u 100 B lu t hình s : Ngấ ứ ả ự ả Đ ề ộ ậ ự ười nào đố ửi x tàn ác, thường xuyên c hi p, ngứ ế ượ đc ãi ho c làm nh c ngặ ụ ườ ệi l thu c mình làm ngộ ườ đ ựi ó t sát, thì b ph t tù t ị ạ ừ hai n m ă đến b y n m).ả ă Song b y gi , ngấ ờ ườ đi àn ông trong gia ình có l i gia trđ ố ưởng, c hi p, nh c ứ ế ụ

m v con c ng không ph m pháp lu t ó là nhạ ợ ũ ạ ậ Đ ượ đ ểc i m c a gia ình phong ki n so v i th i hi n ủ đ ế ớ ờ ệ

i Tuy nhiên, ti p nh n

đạ ế ậ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, ngườ đọi c c n ầ đặt tác ph m vào th i i m nó ẩ ờ đ ể

ra đời Theo h quy chi u ệ ế đương th i, Nguy n D ã th hi n ph m ch t c a các nhân v t t c haiờ ễ ữ đ ể ệ ẩ ấ ủ ậ ừ ả

i m nhìn: chu n m c c a Nho giáo và tiêu chí o c trong dân gian

T chu n m c c a Nho giáo có th th y Trừ ẩ ự ủ ể ấ ương sinh có đặ đ ểc i m c a m t con nhà hào phú n n p ủ ộ ề ế gia phong, đủ nhân, ngh a, l , trí, tín Trĩ ễ ước lúc lên đường i lính, nghe l i m d n dò, Trđ ờ ẹ ặ ương sinh

ã “qu xu ng t vâng l i d y”, v n nhà, chàng ã h i m m r i b a con nh i th m”- ó

là l ễ Chàng b con, ế đứa bé qu y khóc thì chàng d dành: “Con nín i, ấ ỗ đ đừng khóc Cha v , bà ã ề đ

m t, lòng cha ã bu n kh l m r i”.L i nói y b c l n i au c a Trấ đ ồ ổ ắ ồ ờ ấ ộ ộ ỗ đ ủ ương sinh và tình c m yêu m n ả ế

c a chàng dành cho m , cho con ó làủ ẹ Đ nhân vàc ng làũ hi u ế v i m ,ớ ẹ từ v i conớ .Khi v gieo mình ợ

xu ng sông t v n, “chàng tuy gi n là th t ti t, nh ng th y nàng t t n, c ng ố ự ẫ ậ ấ ế ư ấ ự ậ ũ động lòng thương tìm

v t thây nàng”; r i khi nh n ớ ồ ậ được hoa vàng và yêu c u c a v , “chàng bèn theo l i, l p m t àn ầ ủ ợ ờ ậ ộ đ tràng ba ngày êm b n Hoàng giang” ó làđ ở ế Đ ngh a ĩ T i m nhìn bàn dân thiên h , Trừ đ ể ạ ương sinh là

m t chàng trai bi t ch n v ộ ế ọ ợ đẹp ngườ đẹi, p n t.Th là khôn khéo, yêu cái ế ế đẹp và khát khao h nh ạ phúc.Còn thói a nghi, ghen tuông c a Trđ ủ ương sinh thì c n ầ được nhìn nh n th u áo h n.L ậ ấ đ ơ ẽ

thường ở đời ai c ng ghen.Nam ghen, n c ng “ t nào là t ch ng cay, gái nào là gái ch ng hay ũ ữ ũ ớ ớ ẳ ẳ ghen ch ng”, “vôi nào là vôi ch ng n ng/ gái nào là gái có ch ng ch ng ghen” (ca dao) Do ó, ồ ẳ ồ ồ ẳ đ

“ghen tuông thì c ng ngũ ười ta thường tình”(Nguy n Du) Ch có m c ễ ỉ ứ độ ghen tuông thì được coi là tính tình riêng c a m i ngủ ỗ ười.Gi a nhân gian v i l “thữ ớ ẽ ường tình” y, Trấ ương sinh là m t ngộ ườ ối t t,

nh ng có như ượ đ ể đc i m a nghi, ghen tuông quá m c.ứ

T i m nhìn Nho giáo, V nừ đ ể ũ ương “ngườ đi ã thùy m n t na, l i thêm có t dung t t ị ế ạ ư ố đẹp” N t h nh ế ạ

c a V nủ ũ ương được nh n m nh qua nhi u chi ti t trong tác ph m.Vì h nh nên nàng m i ấ ạ ề ế ẩ ạ ớ được

Trương sinh “m n vì dung h nh, xin em tr m l ng vàng cế ạ đ ă ạ ướ ềi v ”.Cô luôn nói n ng ng t ngào, thi t ă ọ ế tha.Trong truy n, có 10 lệ ượt tho i c a V nạ ủ ũ ương, lượt tho i nào nàng c ng ạ ũ đằm th m, d u hi n ắ ị ề

Ch ng h n: “Thi p v n nhà nghèo, ẳ ạ ế ố được vào c a tía Sum h p ch a th a tình ch n g i, chia phôi vìử ọ ư ỏ ă ố

ng vi c l a binh.Cách bi t ba n m gi gìn m t ti t Tô son i m ph n t ng ã ngu i lòng, ngõ li u

ng hoa ch a h bén gót…” Xa ch ng, V n ng “cách bi t ba n m gi gìn m t ti t” s t son,

chung th y!ủ Dung, ngôn, h nh ạ c a V nủ ũ ương ã ch ng t nàng th c là m t ngđ ứ ỏ ự ộ ườ đi àn bà theo úngđ chu n m c c a Nho gia.ẩ ự ủ

T i m nhìn dân gian soi chi u, nàng c ng là lí từ đ ể ế ũ ưởng.Nguy n D ã ễ ữ đ đặt V nũ ương vào m i quan ố

h m ch ng - nàng dâu ệ ẹ ồ để làm n i b t ph m giá c a nàng.Th i phong ki n, m ch ng v i nàng ổ ậ ẩ ủ ờ ế ẹ ồ ớ dâu thường nh nư ước v i l a Ca dao có nhi u câu nói v chuy n này:ớ ử ề ề ệ

- ói lòng n n m lá sung, Đ ă ắ

Trông th y m ch ng thì nu t ch ng trôi ấ ẹ ồ ố ẳ

- Th ươ ng ch ng nên khóc t ti, ồ ỉ

Ch tôi v i m , bà con gì v i nhau! ứ ớ ụ ớ

y v y mà V n ng: khi m ch ng m, “nàng h t s c thu c thang, l bái và l y l i ng t ngào khôn

khéo khuyên l n”, m ch ng m t, “nàng h t l i thơ ẹ ồ ấ ế ờ ương xót, phàm vi c ma chay t l , lo li u nh ệ ế ễ ệ ư đối

v i cha m sinh ra” C x v i m ch ng nh v y, h n có m t không hai trong thiên h ? Vì th , lúc ớ ẹ ư ử ớ ẹ ồ ư ậ ẳ ộ ạ ế

s p trút h i th cu i cùng, m ch ng c a V nắ ơ ở ố ẹ ồ ủ ũ ương ã v a ghi nh n nhân cách, ánh giá cao công đ ừ ậ đ lao c a nàng ủ đố ới v i gia ình nhà ch ng v a bày t mong mu n c a m t bà m ch ng yêu con dâu đ ồ ừ ỏ ố ủ ộ ẹ ồ

h t m c: “Sau này tr i giúp ngế ự ờ ười lành, ban cho phúc tr ch, gi ng dòng tạ ố ươ ối t t, con cháu ông đ

àn, xanh kia quy t ch ng ph con c ng nh con ã ch ng n ph m ” c m ch ng yêu quý

nh V nư ũ ương h n c ng là r t hi m.V i quan h m ch ng - nàng dâu nh v y, V nẳ ũ ấ ế ớ ệ ẹ ồ ư ậ ũ ương th c là ự

m t nàng dâu hi n th o.Thêm n a, V nộ ề ả ữ ũ ương c ng không ph i là lo i àn bà tham v ng ũ ả ạ đ ọ Ước

mong c a nàng r t ủ ấ đỗi gi n d : “chàng ra i chuy n này, thi p ch ng dám mong eo n công h u, ả ị đ ế ế ẳ đ ấ ầ

ch xin ngày v ỉ ề được hai ch bình yên” Th ch ng áng quý l m sao gi a r ng ngữ ế ẳ đ ắ ữ ừ ườ đời i tham danh, hám l i? ợ Đặt V nũ ương t c hai i m nhìn: chu n m c Nho giáo và so v i dân gian, Nguy nừ ả đ ể ẩ ự ớ ễ

D ã xây d ng m t V nữ đ ự ộ ũ ương th c s lí tự ự ưởng v ch “hi n” Nàng là “con ngề ữ ề ườ ủi c a gia ình đ

c h nh c a V n ng là c h nh c a m t ng i v hi n, dâu th o, m t ng i yêu m n c nh

gia ình và làm t t c đ ấ ả để ữ gi gìn, vun vén cho h nh phúc gia ình”ạ đ (9)

Bé Đản trong tác ph m là nhân v t không ph i bàn v ph m cách Vì l bé m i 3 tu i - cái tu i c a ẩ ậ ả ề ẩ ẽ ớ ổ ổ ủ

s th t thà, ngây th , trong sáng.ự ậ ơ

Nh v y, t t c các thành viên gia ình Trư ậ ấ ả đ ương sinh đều là nh ng lữ ương dân.Trong ó, V nđ ũ ương

là ngườ đi àn bà lí tưởng Còn Trương sinh c ng là m t nhân v t sáng giá song có tính cách ghen ũ ộ ậ tuông quá độ H là nh ng nhân v t n m trong h th ng nhân v t chung c aọ ữ ậ ằ ệ ố ậ ủ Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ

- nhân v t bình phàm gi a cu c s ng hàng ngày (khác v i ki u nhân v t ậ ữ ộ ố ớ ể ậ đấng b c, quân vậ ương, thánh th n…).ầ

2 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - s kh c nghi t, tr trêu c a cu c ự ắ ệ ớ ủ ộ đời

Nh trên ã nói, t t c các thành viên trong gia ình Trư đ ấ ả đ ương sinh đều có đạ đứo c.Nh ng k t c c, ư ế ụ gia ình ó l i đ đ ạ đổ ỡ ạ v h nh phúc.Vì âu nên nông n i y? ó là do nhân v t nào trong truy n c ng đ ỗ ấ Đ ậ ệ ũ

có t i Nh ng ác nghi t thay, t i c a h ộ ư ệ ộ ủ ọ đều không ch ý, l i không th tránh và c ng không th k t ủ ạ ể ũ ể ế án.Nó c nh t nhiên ứ ư ự đến t nh ng tr ng hu ng c th , éo le c a cu c ừ ữ ạ ố ụ ể ủ ộ đời

Trương sinh m c t i m t trí, ghen tuông mù quáng, khi n v oan c ắ ộ ấ ế ợ ứ đến n i nh y xu ng sông t ỗ ả ố ự

v n “ úng là không ai không oán gi n Trẫ Đ ậ ương sinh nh ng t ó mà qui v ch ư ừ đ ề ế độ nam n b t bình ữ ấ

ng thì v c b n là ch a úng ý tác ph m”

sinh v a tr i qua tr n m c.Chàng kh s , s hãi, m t m i Vì con nhà hào phú mà ph i i lính, ph i ừ ả ậ ạ ổ ở ợ ệ ỏ ả đ ả

i m t v i ranh gi i gi a cái s ng và cái ch t, ph i tr i qua muôn vàn kh i T n i y tr v ,

ch c ch n Trắ ắ ương sinh mong được bù đắp b i mái m gia ình Nào ng , v ở ấ đ ờ ề đến nhà chàng ã đ

ch u ngay m t n i kh l n: m m t i u ó khi n chàng au xót vì t i b t hi u - không ch m sóc ị ộ ỗ ổ ớ ẹ ấ Đ ề đ ế đ ộ ấ ế ă

c m khi m m au, không tang ma cho m c khi m m t úng lúc kh au l n nh v y,

Trương sinh c n ầ được an i t v con, thì b con, nó l i khóc, không theo ủ ừ ợ ế ạ Đứa tr còn nói: "Ông ẻ

c ng là cha tôi ? Ông l i bi t nói, ch không gi ng cha tôi trũ ư ạ ế ứ ố ước kia ch nín thin thít", "có m t ngỉ ộ ười

àn ông êm nào c ng n " Nh ng l i y khác nào sét ánh bên tai, dao g m vào tim Tr ng

sinh? Tr con v n th t thà nh t th gian, dân gian b o: “Ra ẻ ố ậ ấ ế ả đường h i già, v nhà h i tr ”, làm sao ỏ ề ỏ ẻ

Trương sinh có th không tin? Chàng l p t c tể ậ ứ ưởng mình ph i ch u thêm m t m t mát l n n a: m t ả ị ộ ấ ớ ữ ấ tình cha con và b "c m s ng" V i chàng, ó không ch là n i au, mà còn là n i nh c Vì àn ông ị ắ ừ ớ đ ỉ ỗ đ ỗ ụ đ trung đại ph i “tu thân, t gia” r i m i “tr qu c, bình thiên h ” ả ề ồ ớ ị ố ạ Để ợ ắ v “c m s ng” ngh a là không t ừ ĩ ề

c gia, c ng có ngh a là b xác nh n nh inh óng c t r ng b t tài, vô d ng khi ra ngoài xã

h i úng là au kh ch ng au kh Trong hoàn c nh c a Trộ Đ đ ổ ồ đ ổ ả ủ ương sinh, b t k ngấ ỳ ườ đi àn ông nào

c ng không th gi n i bình t nh, hu ng h Trũ ể ữ ổ ĩ ố ồ ương sinh v n có tính a nghi l i hay ghen! V y nên, ố đ ạ ậ

c n ghen tuông, t c t i c a Trơ ứ ố ủ ương sinh bùng lên là t t y u, không th khác i ấ ế ể đ được.Vì v y, chàng ậ

c ng c n ũ ầ được ngườ đời i thông c m, th u hi u.ả ấ ể

n l t V n ng Nh trên ã nói, V n ng là ng i àn bà lí t ng, p ng i l i p n t

“Tuy nhiên, công b ng mà xét, cái bi k ch c a V Th Thi t m t ph n là do nàng”ằ ị ủ ũ ị ế ộ ầ (11) Nàng ã nói d i đ ố con Nh ng nàng âu bi t s câu nói ùa c a mình ã t o nên h u qu nghiêm tr ng ch : nàng ư đ ế ự đ ủ đ ạ ậ ả ọ ở ỗ

ã vô tình l a con - l a i t ng là con tr c c k ngây th , l i l a vào chính m t trong nh ng i u

thiêng liêng nh t c a cu c ấ ủ ộ đời m i con ngỗ ười - ó là cha c a nó Do ó, tác h i l n ã x y ra Tr đ ủ đ ạ ớ đ ả ẻ con th ngây tin l i m Nó tơ ờ ẹ ưởng cái bóng m nó ch cho nó hàng êm là cha nó th t Cho nên, nó ẹ ỉ đ ậ yêu người cha gi - cái bóng mà không có tình c m v i ngả ả ớ ười cha th t - chàng Trậ ương Song, k t ế

t i, trách móc nàng sao ây? Vì nàng ch ùa vui trong lúc ch m con, nh ch ng Hành ộ đ ỉ đ ă ớ ồ động c a Vủ ũ

nương l i b t ngu n t n i nh thạ ắ ồ ừ ỗ ớ ương ch ng da di t và tình yêu con thi t tha Vì nh ch ng nên ồ ế ế ớ ồ nhìn âu c ng th y bóng dáng ch ng - ây là quy lu t tâm lí c a tình yêu l a ôi, khi ã nh thđ ũ ấ ồ đ ậ ủ ứ đ đ ớ ương thì “hương gây mùi nh , trà khan gi ng tình” (Nguy n Du) Do ó, nhìn bóng, h n V nớ ọ ễ đ ẳ ũ ương c ng ũ ngh ó là ch ng th t Vì thĩ đ ồ ậ ương con thi u th n tình cha nên V nế ố ũ ương m i “bù ớ đắp” b ng cái ằ bóng? “Ch bóng, d con, b o ỉ ỗ ả đấy là cha - hành vi y tho t nh chuy n bông ùa h i h t, nh ng ấ ạ ư ệ đ ờ ợ ư

th c ra l i n sâu bên dự ạ ẩ ưới nó nh ng t ng tâm th c ph c t p Chi c bóng ây v a là phân thân, ữ ầ ứ ứ ạ ế ở đ ừ

v a là ph n thân, hay nói ừ ả đơn gi n h n nh câu hát t ng quen: mình v i ta tuy hai mà m t, ta v i ả ơ ư ừ ớ ộ ớ mình tuy m t mà hai”ộ (12) V y thì làm sao k t t i ậ ế ộ được cô y? Ch a k t t i, ngấ ư ế ộ ườ đọ đi c ã c m ả

thương, thông c m v i nàng!ả ớ

Cu i cùng là nhân v t bé ố ậ Đản C u bé ba tu i này ã ch ng th ng mình m c t i “vu oan giá h a” ậ ổ đ ẳ ể ờ ắ ộ ọ

“B ố Đả đn êm nào c ng t i”- ó là thũ ớ đ ường xuyên, “m ẹ Đả đ ũn i c ng i, m đ ẹ Đản ng i c ng ng i” - ó làồ ũ ồ đ

qu n quýt, th m n ng! B ng l i nói c a mình, c u ã vô hình trung ấ ắ ồ ằ ờ ủ ậ đ đặ đ ềt i u, vu kh ng, d ng ố ự đứng lên trong nhà m t ông nhân tình cho m ! Nh ng k t án c u làm sao? C u lên ba, th ngây, trong ộ ẹ ư ế ậ ậ ơ sáng C u tin l i m C u có bi t âu l i nói c a c u ã tr thành tác nhân gây ra h a tan v gia ậ ờ ẹ ậ ế đ ờ ủ ậ đ ở ọ ỡ ình!

đ

Nh th , c ba thành viên trong gia ình Trư ế ả đ ương sinh đều “m c t i” d n ắ ộ ẫ đến h u qu làm tan nát ậ ả

h nh phúc Nh ng nh ng t i l i c a h không th “k t án” b ng lu t l tri u ình - vì các b lu t th iạ ư ữ ộ ỗ ủ ọ ể ế ằ ậ ệ ề đ ộ ậ ờ

x a không có nh ng i u l , hình ph t cho nh ng chuy n thư ữ đ ề ệ ạ ữ ệ ường ngày c a m i cá nhân nh v y ủ ỗ ư ậ

Ngườ đọi c c ng không th trách móc.Vì t t c ũ ể ấ ả đều nh t trên tr i r i xu ng, không ai c ý và c ng ư ự ờ ơ ố ố ũ không ai mong mu n ó là s tr trêu, kh c nghi t c a cu c ố Đ ự ớ ắ ệ ủ ộ đời Nh th , v iư ế ớ Ng ườ i con gái Nam

X ươ ng người ta th y cu c s ng th t áng s vì nh ngấ ộ ố ậ đ ợ ữ cái ác vô hình e do con ng đ ạ ườ ở i kh p ắ

n i ơ S ghen tuông, l i nói ùa, ni m tin ngây th c a con tr , c cái bóng vô hình trên b c tự ờ đ ề ơ ủ ẻ ả ứ ường

tr ng… t t c ắ ấ ả đều có th ch a nh ng hi m h a khôn lể ứ ữ ể ọ ường, d n ép, phá ho i cu c s ng, khi n cho ồ ạ ộ ố ế con ngườ ởi tr nên áng thđ ương, t i nghi p Do nh ng cái ác vô hình y, h nh phúc c a con ngộ ệ ữ ấ ạ ủ ười

r t ấ đỗi m ng m nh! “ ó là cái mong manh vô cùng mong manh, mong manh t i ỏ ả Đ ớ độ ớ ư v i t duy thông

thường, trên th gian này, ch ng ai có th ngh t i”ế ẳ ể ĩ ớ (13).S kh c nghi t c a cu c ự ắ ệ ủ ộ đời là ó.ở đ

V i ph n k t c a truy nớ ầ ế ủ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, Nguy n D có thêm m t l i c nh t nh ễ ữ ộ ờ ả ỉ

n a.ữ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng th c ra k t thúc không có h u Nguy n D ã s d ng bút pháp ự ế ậ ễ ữ đ ử ụ truy n k ề ỳ để ũ ươ V n ng m t l n tái ng v i ch ng con k t tác ph m Nh ng c nh sum h p y ộ ầ ộ ớ ồ ở ế ẩ ư ả ọ ấ không ph i là h nh phúc mà là bi k ch Vì s tr v c a V nả ạ ị ự ở ề ủ ũ ương r t l ng l y nh ng l i r t xa và ấ ộ ẫ ư ạ ở ấ

“lúc n, lúc hi n”, “ch trong phút ch c” C nh oàn t ch là o nh nhanh chóng tan bi n Không ẩ ệ ỉ ố ả đ ụ ỉ ả ả ế còn n a cái k t thúc ữ ế đầy ch t th c a c tích: oàn t ; tr thành vua - hoàng h u, tr ng nguyên - ấ ơ ủ ổ đ ụ ở ậ ạ phu nhân… quy n quý cao sang; phu ph mãi mãi yên m bên nhau… Ch còn l i m t s th t ề ụ ấ ỉ ạ ộ ự ậ nghi t ngã: V nệ ũ ương “ch ng th tr v nhân gian ẳ ể ở ề được n a” H nh phúc gia ình v nh vi n ữ ạ đ ĩ ễ đổ ỡ v ,

l a ôi mãi mãi chia lìa hai ng âm - dứ đ ả ương.S tái ng c a V nự ộ ủ ũ ương th c ch t là s v nh ự ấ ự ĩ

bi t.C nh h nh phúc ch là o nh.Còn kh au li bi t cho c gia ình V nệ ả ạ ỉ ả ả ổ đ ệ ả đ ũ ương là s th t, là mãi ự ậ mãi V i l i k t thúc không có h u gi ng nh ph n l n k t thúc c a truy n truy n kì, Nguy n D choớ ố ế ậ ố ư ầ ớ ế ủ ệ ề ễ ữ

th y thêm m t s tr trêu kh c nghi t n a c a cu c ấ ộ ự ớ ắ ệ ữ ủ ộ đời: h nh phúc khó có, khó gi ; mà ánh m t ạ ữ đ ấ

i r i thì không th l y l i, nh bát n c ã thì không th v t l i cho y!

Thêm n a, truy n còn g i ữ ệ ử đến thông i p: cu c đ ệ ộ đời không có ch “giá nh ” “Giá nh V nữ ư ư ũ ương

bi t tâm lí ch ng, tránh i nh ng gì có th khi n Trế ồ đ ữ ể ế ương sinh ghen tuông, ng v c thì âu ờ ự đ đến

n i.V ch ng mà ch ng bi t tính c a nhau, dù có thỗ ợ ồ ẳ ế ủ ương yêu nhau, ch ng trẳ ước thì sau, bi k ch t ị ắ

x y ả đến Đấy c ng là m t khía c nh Nguy n D mu n nói v i ngũ ộ ạ ễ ữ ố ớ ườ đời i”(14) Còn n a, cái án ngo i ữ ạ tình s ẽ được gi i quy t ngay l p t c ch c n m t m t i u ki n gi n ả ế ậ ứ ỉ ầ ộ ộ đ ề ệ ả đơn: Trương sinh cho bi t ai là ế

người cung c p ngu n tin kia Nh ng chàng không nói.Giá nh chàng Trấ ồ ư ư ương cung c p thông tin?ấ Giá nh chàng bình t nh suy xét?Không.Cu c ư ĩ ộ đời là v y, ngậ ười ta ch ng th có l i c h i s a ch a ẳ ể ạ ơ ộ ử ữ cho nh ng “giá nh ” ã qua i u kh c nghi t n a c a cu c ữ ư đ Đ ề ắ ệ ữ ủ ộ đờ ũi c ng là ó!ở đ

Nh v y, t m t chuy n tư ậ ừ ộ ệ ưởng nh r t gi n ư ấ ả đơn c a m t gia ình nh , Nguy n D cho th y s ủ ộ đ ỏ ễ ữ ấ ự nghi t ngã c a cu c ệ ủ ộ đời Con người ta th t khó tránh kh i nh ng nghi ng , nh ng oan trái, nh ng ậ ỏ ữ ờ ữ ữ hành động sai l m Do ó, con ngầ đ ườ ối s ng ã khó, có h nh phúc còn khó kh n h n nhi u.đ ạ ă ơ ề

3 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - nh ng ữ đối tho i c a Nguy n D v i t tạ ủ ễ ữ ớ ư ưởng Nho giáo và dân gian v cu c s ngề ộ ố

Th i trung ờ đại, Nho giáo là h t tệ ư ưởng chính.Nó nh hả ưởng ra c dân gian.Nguy n D ã t Nho ả ễ ữ đ ừ giáo mà nhìn vào cu c s ng ộ ố đời thường V y nên, c Trậ ả ương sinh và V nũ ương đề đượu c xây d ngự theo m u ngẫ ườ ủi c a Nho giáo T ó ông ừ đ đối tho i v i nh ng yêu c u c a Nho giáo ạ ớ ữ ầ ủ đố ới v i con

người

V i nam nhi, Nho giáo òi h i ph i gi ng thớ đ ỏ ả ữ ũ ường: nhân, ngh a, l , trí, tín Trĩ ễ ương sinh là con nhà dòng nên hành x theo ng thử ũ ường Tuy nhiên, Trương sinh thi u chế ữ trí (gi i thi u v nhân v t ớ ệ ề ậ này, Nguy n D ã vi t: “Trễ ữ đ ế ương tuy con nhà dòng, nh ng không có h c”)ư ọ Bi k ch c a nhân v t và ị ủ ậ

bi k ch nhân v t này gây ra cho v con không ch có nguyên nhân t hoàn c nh khách quan (tr i ị ậ ợ ỉ ừ ả ả qua tr n m c, m m t, l i nói c a con tr gây nên s hi u l m, ) mà còn t s thi u h t v trí l c, ậ ạ ẹ ấ ờ ủ ẻ ự ể ầ ừ ự ế ụ ề ự

d n t i hàng lo t nh ng sai l m trong cách ng x , gi i quy t tình hu ng Chàng Trẫ ớ ạ ữ ầ ứ ử ả ế ố ương không có

"trí" c n thi t ầ ế để phán oán úng sai, đ đ để có cách h i cho ra l Thi u "trí", chàng Trỏ ẽ ế ương ã r i vào đ ơ thi u "nhân", thi u "ngh a" (lòng thông c m, tha th , tình ngh a v ch ng) Gi i h n nh n th c c a ế ế ĩ ả ứ ĩ ợ ồ ớ ạ ậ ứ ủ con ngườ ũi c ng có th xem là m t ngu n c n c a tai ể ộ ồ ă ủ ương, m t s th t kh c nghi t c a cu c ộ ự ậ ắ ệ ủ ộ đời Thêm n a, qua nhân v t Trữ ậ ương sinh, Nguy n D ã cho th y yêu c u “quân t c cùng” không ễ ữ đ ấ ầ ử ố

ph i lúc nào c ng th a áng Trong tình hu ng ó, Trả ũ ỏ đ ố đ ường sinh n u có h c thì c ng có th ế ọ ũ ể đủ bình

t nh, sáng su t hay không? T i l i c a anh ta c b n là do tình hu ng tr trêu c a hoàn c nh ĩ ố ộ ỗ ủ ơ ả ố ớ ủ ả đưa

n Do ó, nam nhi ph i s ng trong muôn m t i th ng, g n v i nh ng tình hu ng c a cu c

s ng, ch ng th th nào d dàng “c cùng” v i “nhân, ngh a, l , trí, tín” ó là i u Nguy n D ã ố ẳ ể ể ễ ố ớ ĩ ễ Đ đ ề ễ ữ đ

th hi n qua tác ph m.ể ệ ẩ

Qua nhân v t V nậ ũ ương, có l Nguy n D c ng ng m tranh lu n: àn bà, tr con có c n "tín"? ẽ ễ ữ ũ ầ ậ đ ẻ ầ Đối

v i Nho giáo, ng thớ ũ ường ch có b c quân t Song v i nhân v t V nỉ ở ậ ử ớ ậ ũ ương, Nguy n D ã cho ễ ữ đ

th y chuy n nói không úng s th t c a àn bà, tr con c ng có h u qu l n.Tr con th ngây tin ấ ệ đ ự ậ ủ đ ẻ ũ ậ ả ớ ẻ ơ

l i m Bé ờ ẹ Đả ưởn t ng cái bóng m nó ch cho nó hàng êm là cha nó th t nên không nh n cha V y ẹ ỉ đ ậ ậ ậ nên, nhân ngh a l trí tín âu ph i ch thu c ĩ ễ đ ả ỉ ộ đố ượi t ng quân t ử đấng b c, b trên?Dân thậ ề ường c ng ũ

r t c n nh ng yêu c u ó cho cu c s ng.ấ ầ ữ ầ đ ộ ố

Truy nệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng còn có s trao ự đổ ới v i quan ni m “ hi n g p lành” c a dân gian.ệ ở ề ặ ủ

T t c các thành viên c a gia ình Trấ ả ủ đ ương sinh đều t t Nh ng h ch u chung ch “kh ” ố ư ọ ị ữ ổ Đầu tiên,

h ch u n i kh li bi t do chi n tranh Trọ ị ỗ ổ ệ ế ương sinh kh s vì ph i i lính.V nổ ở ả đ ũ ương kh vì m t thân ổ ộ

m t mình nuôi già, d y tr Bé ộ ạ ẻ Đản kh vì thi u v ng ngổ ế ắ ười cha H t chi n tranh, lúc sum h p, c baế ế ọ ả

l i vô tình làm kh l n nhau, r i làm kh chính mình Tác ph m k t l i, ngạ ổ ẫ ồ ổ ẩ ế ạ ườ đọi c v n không nguôi ẫ

tr n tr V nă ở ũ ương áng thđ ương.Vì ph m h nh, ti t trinh là v y mà cu i cùng l i b nghi ng oan ẩ ạ ế ậ ố ạ ị ờ

u ng - b nghi th t ti t - i u b coi là ghê t m nh t ổ ị ấ ế đ ề ị ở ấ đố ớ đi v i àn bà th i trung ờ đại M c t i th t ti t, ắ ộ ấ ế

àn bà x a b g t gáy bôi vôi, b th bè trôi sông, th m chí th r trôi sông Cho nên nàng ã u t c

t v n.Ngự ẫ ườ ở ạ ươi l i d ng th h n s d n v t c ế ẳ ẽ ằ ặ ả đời trong h i h n Thêm n a, Trố ậ ữ ương sinh s ph i ẽ ả cay đắng n m tr i c nh "gà tr ng nuôi con", cô ế ả ả ố đơn bu n t Còn bé ồ ẻ Đản b m côi m Nh th , n i ị ồ ẹ ư ế ỗ

th ng kh tr thành cái k t cho t t c các thành viên c a gia ình Trố ổ ở ế ấ ả ủ đ ương sinh.Người “hi n” nh t ề ấ trong tác ph m là bé ẩ Đản c ng là ngũ ười kh n kh nh t Dân gian ã nói: “M côi cha n c m v i ố ổ ấ đ ồ ă ơ ớ cá,/ M côi m li m lá ồ ẹ ế đầ đườu ng” V y hi n âu có g p lành?ậ ở ề đ ặ

Thêm n a, con ngữ ười kh vì âu? Có ph i c n nguyên t ki p trổ đ ả ă ừ ế ước nh nhà Ph t ã nói? ư ậ đ

c

Đọ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng thì không ph i v y N i kh c a m i con ngả ậ ỗ ổ ủ ỗ ười là do hoàn c nh và ả

do chính con người gây nên Do ó, úng là: “B ng tài n ng c a mình, Nguy n D ã th i vào nhânđ đ ằ ă ủ ễ ữ đ ổ

v t m t s c s ng l k ; m i nhân v t là m t s ph n, m t v n m nh riêng v i t cách là “m t con ậ ộ ứ ố ạ ỳ ỗ ậ ộ ố ậ ộ ậ ệ ớ ư ộ

người cá nhân ch u trách nhi m trị ệ ước nh ng vi c mình làm””ữ ệ (15)

K T LU NẾ Ậ

L y tích t m t câu chuy n có th t trong dân gian ấ ừ ộ ệ ậ để sáng tác Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, Nguy n ễ

D ã ữ đ đối tho i v i Nho giáo và các quan ni m s ng ạ ớ ệ ố đương th i ờ để nói đến vi c con ngệ ười ph i ả đối

m t v i muôn hình v n tr ng nh ng kh c nghi t c a cu c ặ ớ ạ ạ ữ ắ ệ ủ ộ đời H nh phúc c a con ngạ ủ ười quá ư

m ng m nh Nhi u khi ch vô tình, không ki m ch n i b n tính c a mình c ng ỏ ả ề ỉ ề ế ổ ả ủ ũ đủ đ ánh m t nó.Có ấ khi ch m t câu ùa, m t l n trót tin con tr ã nên h u ho vô cùng R i có ỉ ộ đ ộ ầ ẻ đ ậ ạ ồ được h nh phúc ã khó,ạ đ

m t h nh phúc không th l y l i V i ý ngh a y, truy nấ ạ ể ấ ạ ớ ĩ ấ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng ã “ch m vào đ ạ

s ma quái có th c trong s s ng v n là nghi t ngã c a con ngự ự ự ố ố ệ ủ ười muôn n i muôn thu ”ơ ở(16), góp

ph n khi n cho Nguy n D tr thành ngầ ế ễ ữ ở ười “m ở đầu cho ch ngh a nhân v n trong v n h c trung ủ ĩ ă ă ọ

i Vi t Nam”