Bình về chuyện người con gái nam xương

MỞ ĐẦU Nguyễn Dữ chỉ để lại một tác phẩm Truyền kì mạn lục(1). Và cũng chỉ với một tác phẩm này, ông đã trở thành tác gia có vị trí đặc biệt trong văn học nước nhà. “Ông là cha đẻ của loại hình truyền kì Việt Nam”(2), là người “phóng thành công con tàu văn xuôi tự sự vào quỹ đạo văn chương nghệ thuật”(3). Ra đời trong thời trung đại, Truyền kỳ mạn lục đương nhiên mang dấu ấn của thời kì này. Tuy nhiên, điều khiến cho Truyền kỳ mạn lục trở thành “thiên cổ kì bút” chính là ở chỗ tác phẩm đã chuyển tải, khái quát được những quy luật muôn đời. Người con gái Nam Xương là một trong những truyện tiêu biểu của Truyền kỳ mạn lục khẳng định điều đó. Từ một câu chuyện có thật trong dân gian, Nguyễn Dữ đã thể hiện sâu sắc, thấm thía cái nhìn về sự phức tạp, nghiệt ngã của cuộc sống. NỘI DUNG 1. Người con gái Nam Xương những nhân vật đời thường lương thiện Nhân vật trong truyện Người con gái Nam Xương chỉ gói gọn ở một gia đình đời thường. Lâu nay, nhiều người đọc dành tình cảm cho Vũ nương(4), thương cô ấy tội nghiệp vì đẹp người, đẹp nết mà bị oan khiên đến nỗi phải tự sát Còn nhân vật Trương sinh thì thường bị lên án.Trước Nguyễn Dữ, vua Lê Thánh Tông đi qua miếu Vũ nương cũng đã lên tiếng: Qua đây bàn bạc mà chơi vậy, Khá trách chàng Trương khéo phũ phàng.(5) Khi viết thành truyện, đến phần lời bình, Nguyễn Dữ khá gay gắt với Trương sinh: “Làm người đàn ông, tưởng đừng nên để cho giai nhân oan uổng thế này” Về sau, nhiều nhà nghiên cứu cũng coi Trương sinh là sản phẩm tiêu biểu của chế độ phong kiến với thói ghen tuông, gia trưởng, vũ phu, ngu phu: “Cái chết của Vũ nương là sự đầu hàng số phận nhưng cũng là lời tố cáo thói ghen tuông ích kỉ, sự hồ đồ, vũ phu của đàn ông và luật lệ phong kiến hà khắc dung túng cho sự độc ác, tối tăm”(6), “Sự đối lập Trương sinh Vũ nương là sự đối lập nam nữ trong một xã hội trọng nam khinh nữ (…). Không thể nào khác được, vì bản chất Trương sinh là như thế. Và anh ta biết mình có quyền như thế, cái quyền của kẻ được làm chủ, vì được làm chồng”(7), “Bi kịch của Vũ nương là một lời tố cáo xã hội phong kiến xem trọng quyền uy của kẻ giàu và của người đàn ông trong gia đình”(8)… Từ việc đánh giá Trương sinh như vậy, nhiều nhà nghiên cứu xem Người con gái Nam Xương là truyện tố cáo chế độ phong kiến.

M Ở ĐẦU

Nguy n D ch ễ ữ ỉ để ạ l i m t tác ph mộ ẩ Truy n kì m n l c ề ạ ụ (1) Và c ng ch v i m t tác ph m này, ông ã ũ ỉ ớ ộ ẩ đ

tr thành tác gia có v trí ở ị đặc bi t trong v n h c nệ ă ọ ước nhà “Ông là cha đẻ ủ c a lo i hình truy n kì ạ ề

Vi t Nam”ệ (2), là người “phóng thành công con tàu v n xuôi t s vào qu ă ự ự ỹ đạo v n chă ương ngh ệ thu t”ậ (3) Ra đời trong th i trung ờ đại, Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ đương nhiên mang d u n c a th i kì này ấ ấ ủ ờ Tuy nhiên, i u khi n chođ ề ế Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ tr thành “thiên c kì bút” chính là ch tác ph m ã ở ổ ở ỗ ẩ đ chuy n t i, khái quát ể ả được nh ng quy lu t muôn ữ ậ đời. Ng ườ i con gái Nam X ươ ng là m t trong nh ngộ ữ truy n tiêu bi u c aệ ể ủ Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ kh ng nh i u ó T m t câu chuy n có th t trong dân ẳ đị đ ề đ ừ ộ ệ ậ gian, Nguy n D ã th hi n sâu s c, th m thíaễ ữ đ ể ệ ắ ấ cái nhìn v s ph c t p, nghi t ngã c a cu c ề ự ứ ạ ệ ủ ộ

N I DUNGỘ

1 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - nh ng nhân v t ữ ậ đời thường lương thi nệ

Nhân v t trong truy nậ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng ch gói g n m t gia ình ỉ ọ ở ộ đ đời thường Lâu nay, nhi u ngề ườ đọi c dành tình c m cho V nả ũ ương(4), thương cô y t i nghi p vì ấ ộ ệ đẹp ngườ đẹi, p n t mà ế

b oan khiên ị đến n i ph i t sát! Còn nhân v t Trỗ ả ự ậ ương sinh thì thường b lên án.Trị ước Nguy n D , ễ ữ vua Lê Thánh Tông i qua mi u V nđ ế ũ ương c ng ã lên ti ng:ũ đ ế

Qua ây bàn b c mà ch i v y, đ ạ ơ ậ

Khá trách chàng Tr ươ ng khéo ph phàng ũ (5)

Khi vi t thành truy n, ế ệ đến ph n l i bình, Nguy n D khá gay g t v i Trầ ờ ễ ữ ắ ớ ương sinh: “Làm ngườ đi àn ông, tưởng đừng nên để cho giai nhân oan u ng th này”! V sau, nhi u nhà nghiên c u c ng coi ổ ế ề ề ứ ũ

Trương sinh là s n ph m tiêu bi u c a ch ả ẩ ể ủ ế độ phong ki n v i thói ghen tuông, gia trế ớ ưởng, v phu, ũ ngu phu: “Cái ch t c a V nế ủ ũ ương là s ự đầu hàng s ph n nh ng c ng là l i t cáo thói ghen tuông ố ậ ư ũ ờ ố ích k , s h ỉ ự ồ đồ, v phu c a àn ông và lu t l phong ki n hà kh c dung túng cho s ũ ủ đ ậ ệ ế ắ ự độc ác, t i ố

t m”ă (6), “S ự đố ậi l p Trương sinh - V nũ ương là s ự đố ậi l p nam - n trong m t xã h i tr ng nam khinh ữ ộ ộ ọ

n (…) Không th nào khác ữ ể được, vì b n ch t Trả ấ ương sinh là nh th Và anh ta bi t mình có ư ế ế quy n nh th , cái quy n c a k ề ư ế ề ủ ẻ được làm ch , vì ủ được làm ch ng”ồ (7), “Bi k ch c a V nị ủ ũ ương là m t ộ

l i t cáo xã h i phong ki n xem tr ng quy n uy c a k giàu và c a ngờ ố ộ ế ọ ề ủ ẻ ủ ườ đi àn ông trong gia ình”đ (8)

… T vi c ánh giá Trừ ệ đ ương sinh nh v y, nhi u nhà nghiên c u xemư ậ ề ứ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng là

truy n t cáo ch ệ ố ế độ phong ki n.ế

Chúng tôi th y r ng c n nh n th c úng v các nhân v t c a truy nấ ằ ầ ậ ứ đ ề ậ ủ ệ Ng ườ i con gái Nam

X ươ ngđược vi t th k XVI t m t câu chuy n có th t x y ra trong dân gian trế ở ế ỉ ừ ộ ệ ậ ả ướ đc ó Vì v y, các ậ nhân v t trong truy n ậ ệ đều mang theo đặ đ ểc i m c a con ngủ ườ ố ối, l i s ng đương th i Nhìn t tiêu chí ờ ừ

c a ngủ ười hi n ệ đại, Trương sinh có t i vì “thộ ường m ng m nhi c móc và ánh u i” khi n V ắ ỏ ế đ đ ổ ế ũ

nương u t c ph i t sát (Theo kho n 1 i u 100 B lu t hình s : Ngấ ứ ả ự ả Đ ề ộ ậ ự ười nào đố ửi x tàn ác, thường xuyên c hi p, ngứ ế ượ đc ãi ho c làm nh c ngặ ụ ườ ệi l thu c mình làm ngộ ườ đ ựi ó t sát, thì b ph t tù t ị ạ ừ hai n m ă đến b y n m).ả ă Song b y gi , ngấ ờ ườ đi àn ông trong gia ình có l i gia trđ ố ưởng, c hi p, nh c ứ ế ụ

m v con c ng không ph m pháp lu t ó là nhạ ợ ũ ạ ậ Đ ượ đ ểc i m c a gia ình phong ki n so v i th i hi n ủ đ ế ớ ờ ệ

i Tuy nhiên, ti p nh n

đạ ế ậ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, ngườ đọi c c n ầ đặt tác ph m vào th i i m nó ẩ ờ đ ể

ra đời Theo h quy chi u ệ ế đương th i, Nguy n D ã th hi n ph m ch t c a các nhân v t t c haiờ ễ ữ đ ể ệ ẩ ấ ủ ậ ừ ả

i m nhìn: chu n m c c a Nho giáo và tiêu chí o c trong dân gian

T chu n m c c a Nho giáo có th th y Trừ ẩ ự ủ ể ấ ương sinh có đặ đ ểc i m c a m t con nhà hào phú n n p ủ ộ ề ế gia phong, đủ nhân, ngh a, l , trí, tín Trĩ ễ ước lúc lên đường i lính, nghe l i m d n dò, Trđ ờ ẹ ặ ương sinh

ã “qu xu ng t vâng l i d y”, v n nhà, chàng ã h i m m r i b a con nh i th m”- ó

là l ễ Chàng b con, ế đứa bé qu y khóc thì chàng d dành: “Con nín i, ấ ỗ đ đừng khóc Cha v , bà ã ề đ

m t, lòng cha ã bu n kh l m r i”.L i nói y b c l n i au c a Trấ đ ồ ổ ắ ồ ờ ấ ộ ộ ỗ đ ủ ương sinh và tình c m yêu m n ả ế

c a chàng dành cho m , cho con ó làủ ẹ Đ nhân vàc ng làũ hi u ế v i m ,ớ ẹ từ v i conớ .Khi v gieo mình ợ

xu ng sông t v n, “chàng tuy gi n là th t ti t, nh ng th y nàng t t n, c ng ố ự ẫ ậ ấ ế ư ấ ự ậ ũ động lòng thương tìm

v t thây nàng”; r i khi nh n ớ ồ ậ được hoa vàng và yêu c u c a v , “chàng bèn theo l i, l p m t àn ầ ủ ợ ờ ậ ộ đ tràng ba ngày êm b n Hoàng giang” ó làđ ở ế Đ ngh a ĩ T i m nhìn bàn dân thiên h , Trừ đ ể ạ ương sinh là

m t chàng trai bi t ch n v ộ ế ọ ợ đẹp ngườ đẹi, p n t.Th là khôn khéo, yêu cái ế ế đẹp và khát khao h nh ạ phúc.Còn thói a nghi, ghen tuông c a Trđ ủ ương sinh thì c n ầ được nhìn nh n th u áo h n.L ậ ấ đ ơ ẽ

thường ở đời ai c ng ghen.Nam ghen, n c ng “ t nào là t ch ng cay, gái nào là gái ch ng hay ũ ữ ũ ớ ớ ẳ ẳ ghen ch ng”, “vôi nào là vôi ch ng n ng/ gái nào là gái có ch ng ch ng ghen” (ca dao) Do ó, ồ ẳ ồ ồ ẳ đ

“ghen tuông thì c ng ngũ ười ta thường tình”(Nguy n Du) Ch có m c ễ ỉ ứ độ ghen tuông thì được coi là tính tình riêng c a m i ngủ ỗ ười.Gi a nhân gian v i l “thữ ớ ẽ ường tình” y, Trấ ương sinh là m t ngộ ườ ối t t,

nh ng có như ượ đ ể đc i m a nghi, ghen tuông quá m c.ứ

T i m nhìn Nho giáo, V nừ đ ể ũ ương “ngườ đi ã thùy m n t na, l i thêm có t dung t t ị ế ạ ư ố đẹp” N t h nh ế ạ

c a V nủ ũ ương được nh n m nh qua nhi u chi ti t trong tác ph m.Vì h nh nên nàng m i ấ ạ ề ế ẩ ạ ớ được

Trương sinh “m n vì dung h nh, xin em tr m l ng vàng cế ạ đ ă ạ ướ ềi v ”.Cô luôn nói n ng ng t ngào, thi t ă ọ ế tha.Trong truy n, có 10 lệ ượt tho i c a V nạ ủ ũ ương, lượt tho i nào nàng c ng ạ ũ đằm th m, d u hi n ắ ị ề

Ch ng h n: “Thi p v n nhà nghèo, ẳ ạ ế ố được vào c a tía Sum h p ch a th a tình ch n g i, chia phôi vìử ọ ư ỏ ă ố

ng vi c l a binh.Cách bi t ba n m gi gìn m t ti t Tô son i m ph n t ng ã ngu i lòng, ngõ li u

ng hoa ch a h bén gót…” Xa ch ng, V n ng “cách bi t ba n m gi gìn m t ti t” s t son,

chung th y!ủ Dung, ngôn, h nh ạ c a V nủ ũ ương ã ch ng t nàng th c là m t ngđ ứ ỏ ự ộ ườ đi àn bà theo úngđ chu n m c c a Nho gia.ẩ ự ủ

T i m nhìn dân gian soi chi u, nàng c ng là lí từ đ ể ế ũ ưởng.Nguy n D ã ễ ữ đ đặt V nũ ương vào m i quan ố

h m ch ng - nàng dâu ệ ẹ ồ để làm n i b t ph m giá c a nàng.Th i phong ki n, m ch ng v i nàng ổ ậ ẩ ủ ờ ế ẹ ồ ớ dâu thường nh nư ước v i l a Ca dao có nhi u câu nói v chuy n này:ớ ử ề ề ệ

- ói lòng n n m lá sung, Đ ă ắ

Trông th y m ch ng thì nu t ch ng trôi ấ ẹ ồ ố ẳ

- Th ươ ng ch ng nên khóc t ti, ồ ỉ

Ch tôi v i m , bà con gì v i nhau! ứ ớ ụ ớ

y v y mà V n ng: khi m ch ng m, “nàng h t s c thu c thang, l bái và l y l i ng t ngào khôn

khéo khuyên l n”, m ch ng m t, “nàng h t l i thơ ẹ ồ ấ ế ờ ương xót, phàm vi c ma chay t l , lo li u nh ệ ế ễ ệ ư đối

v i cha m sinh ra” C x v i m ch ng nh v y, h n có m t không hai trong thiên h ? Vì th , lúc ớ ẹ ư ử ớ ẹ ồ ư ậ ẳ ộ ạ ế

s p trút h i th cu i cùng, m ch ng c a V nắ ơ ở ố ẹ ồ ủ ũ ương ã v a ghi nh n nhân cách, ánh giá cao công đ ừ ậ đ lao c a nàng ủ đố ới v i gia ình nhà ch ng v a bày t mong mu n c a m t bà m ch ng yêu con dâu đ ồ ừ ỏ ố ủ ộ ẹ ồ

h t m c: “Sau này tr i giúp ngế ự ờ ười lành, ban cho phúc tr ch, gi ng dòng tạ ố ươ ối t t, con cháu ông đ

àn, xanh kia quy t ch ng ph con c ng nh con ã ch ng n ph m ” c m ch ng yêu quý

nh V nư ũ ương h n c ng là r t hi m.V i quan h m ch ng - nàng dâu nh v y, V nẳ ũ ấ ế ớ ệ ẹ ồ ư ậ ũ ương th c là ự

m t nàng dâu hi n th o.Thêm n a, V nộ ề ả ữ ũ ương c ng không ph i là lo i àn bà tham v ng ũ ả ạ đ ọ Ước

mong c a nàng r t ủ ấ đỗi gi n d : “chàng ra i chuy n này, thi p ch ng dám mong eo n công h u, ả ị đ ế ế ẳ đ ấ ầ

ch xin ngày v ỉ ề được hai ch bình yên” Th ch ng áng quý l m sao gi a r ng ngữ ế ẳ đ ắ ữ ừ ườ đời i tham danh, hám l i? ợ Đặt V nũ ương t c hai i m nhìn: chu n m c Nho giáo và so v i dân gian, Nguy nừ ả đ ể ẩ ự ớ ễ

D ã xây d ng m t V nữ đ ự ộ ũ ương th c s lí tự ự ưởng v ch “hi n” Nàng là “con ngề ữ ề ườ ủi c a gia ình đ

c h nh c a V n ng là c h nh c a m t ng i v hi n, dâu th o, m t ng i yêu m n c nh

gia ình và làm t t c đ ấ ả để ữ gi gìn, vun vén cho h nh phúc gia ình”ạ đ (9)

Bé Đản trong tác ph m là nhân v t không ph i bàn v ph m cách Vì l bé m i 3 tu i - cái tu i c a ẩ ậ ả ề ẩ ẽ ớ ổ ổ ủ

s th t thà, ngây th , trong sáng.ự ậ ơ

Nh v y, t t c các thành viên gia ình Trư ậ ấ ả đ ương sinh đều là nh ng lữ ương dân.Trong ó, V nđ ũ ương

là ngườ đi àn bà lí tưởng Còn Trương sinh c ng là m t nhân v t sáng giá song có tính cách ghen ũ ộ ậ tuông quá độ H là nh ng nhân v t n m trong h th ng nhân v t chung c aọ ữ ậ ằ ệ ố ậ ủ Truy n k m n l c ề ỳ ạ ụ

- nhân v t bình phàm gi a cu c s ng hàng ngày (khác v i ki u nhân v t ậ ữ ộ ố ớ ể ậ đấng b c, quân vậ ương, thánh th n…).ầ

2 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - s kh c nghi t, tr trêu c a cu c ự ắ ệ ớ ủ ộ đời

Nh trên ã nói, t t c các thành viên trong gia ình Trư đ ấ ả đ ương sinh đều có đạ đứo c.Nh ng k t c c, ư ế ụ gia ình ó l i đ đ ạ đổ ỡ ạ v h nh phúc.Vì âu nên nông n i y? ó là do nhân v t nào trong truy n c ng đ ỗ ấ Đ ậ ệ ũ

có t i Nh ng ác nghi t thay, t i c a h ộ ư ệ ộ ủ ọ đều không ch ý, l i không th tránh và c ng không th k t ủ ạ ể ũ ể ế án.Nó c nh t nhiên ứ ư ự đến t nh ng tr ng hu ng c th , éo le c a cu c ừ ữ ạ ố ụ ể ủ ộ đời

Trương sinh m c t i m t trí, ghen tuông mù quáng, khi n v oan c ắ ộ ấ ế ợ ứ đến n i nh y xu ng sông t ỗ ả ố ự

v n “ úng là không ai không oán gi n Trẫ Đ ậ ương sinh nh ng t ó mà qui v ch ư ừ đ ề ế độ nam n b t bình ữ ấ

ng thì v c b n là ch a úng ý tác ph m”

sinh v a tr i qua tr n m c.Chàng kh s , s hãi, m t m i Vì con nhà hào phú mà ph i i lính, ph i ừ ả ậ ạ ổ ở ợ ệ ỏ ả đ ả

i m t v i ranh gi i gi a cái s ng và cái ch t, ph i tr i qua muôn vàn kh i T n i y tr v ,

ch c ch n Trắ ắ ương sinh mong được bù đắp b i mái m gia ình Nào ng , v ở ấ đ ờ ề đến nhà chàng ã đ

ch u ngay m t n i kh l n: m m t i u ó khi n chàng au xót vì t i b t hi u - không ch m sóc ị ộ ỗ ổ ớ ẹ ấ Đ ề đ ế đ ộ ấ ế ă

c m khi m m au, không tang ma cho m c khi m m t úng lúc kh au l n nh v y,

Trương sinh c n ầ được an i t v con, thì b con, nó l i khóc, không theo ủ ừ ợ ế ạ Đứa tr còn nói: "Ông ẻ

c ng là cha tôi ? Ông l i bi t nói, ch không gi ng cha tôi trũ ư ạ ế ứ ố ước kia ch nín thin thít", "có m t ngỉ ộ ười

àn ông êm nào c ng n " Nh ng l i y khác nào sét ánh bên tai, dao g m vào tim Tr ng

sinh? Tr con v n th t thà nh t th gian, dân gian b o: “Ra ẻ ố ậ ấ ế ả đường h i già, v nhà h i tr ”, làm sao ỏ ề ỏ ẻ

Trương sinh có th không tin? Chàng l p t c tể ậ ứ ưởng mình ph i ch u thêm m t m t mát l n n a: m t ả ị ộ ấ ớ ữ ấ tình cha con và b "c m s ng" V i chàng, ó không ch là n i au, mà còn là n i nh c Vì àn ông ị ắ ừ ớ đ ỉ ỗ đ ỗ ụ đ trung đại ph i “tu thân, t gia” r i m i “tr qu c, bình thiên h ” ả ề ồ ớ ị ố ạ Để ợ ắ v “c m s ng” ngh a là không t ừ ĩ ề

c gia, c ng có ngh a là b xác nh n nh inh óng c t r ng b t tài, vô d ng khi ra ngoài xã

h i úng là au kh ch ng au kh Trong hoàn c nh c a Trộ Đ đ ổ ồ đ ổ ả ủ ương sinh, b t k ngấ ỳ ườ đi àn ông nào

c ng không th gi n i bình t nh, hu ng h Trũ ể ữ ổ ĩ ố ồ ương sinh v n có tính a nghi l i hay ghen! V y nên, ố đ ạ ậ

c n ghen tuông, t c t i c a Trơ ứ ố ủ ương sinh bùng lên là t t y u, không th khác i ấ ế ể đ được.Vì v y, chàng ậ

c ng c n ũ ầ được ngườ đời i thông c m, th u hi u.ả ấ ể

n l t V n ng Nh trên ã nói, V n ng là ng i àn bà lí t ng, p ng i l i p n t

“Tuy nhiên, công b ng mà xét, cái bi k ch c a V Th Thi t m t ph n là do nàng”ằ ị ủ ũ ị ế ộ ầ (11) Nàng ã nói d i đ ố con Nh ng nàng âu bi t s câu nói ùa c a mình ã t o nên h u qu nghiêm tr ng ch : nàng ư đ ế ự đ ủ đ ạ ậ ả ọ ở ỗ

ã vô tình l a con - l a i t ng là con tr c c k ngây th , l i l a vào chính m t trong nh ng i u

thiêng liêng nh t c a cu c ấ ủ ộ đời m i con ngỗ ười - ó là cha c a nó Do ó, tác h i l n ã x y ra Tr đ ủ đ ạ ớ đ ả ẻ con th ngây tin l i m Nó tơ ờ ẹ ưởng cái bóng m nó ch cho nó hàng êm là cha nó th t Cho nên, nó ẹ ỉ đ ậ yêu người cha gi - cái bóng mà không có tình c m v i ngả ả ớ ười cha th t - chàng Trậ ương Song, k t ế

t i, trách móc nàng sao ây? Vì nàng ch ùa vui trong lúc ch m con, nh ch ng Hành ộ đ ỉ đ ă ớ ồ động c a Vủ ũ

nương l i b t ngu n t n i nh thạ ắ ồ ừ ỗ ớ ương ch ng da di t và tình yêu con thi t tha Vì nh ch ng nên ồ ế ế ớ ồ nhìn âu c ng th y bóng dáng ch ng - ây là quy lu t tâm lí c a tình yêu l a ôi, khi ã nh thđ ũ ấ ồ đ ậ ủ ứ đ đ ớ ương thì “hương gây mùi nh , trà khan gi ng tình” (Nguy n Du) Do ó, nhìn bóng, h n V nớ ọ ễ đ ẳ ũ ương c ng ũ ngh ó là ch ng th t Vì thĩ đ ồ ậ ương con thi u th n tình cha nên V nế ố ũ ương m i “bù ớ đắp” b ng cái ằ bóng? “Ch bóng, d con, b o ỉ ỗ ả đấy là cha - hành vi y tho t nh chuy n bông ùa h i h t, nh ng ấ ạ ư ệ đ ờ ợ ư

th c ra l i n sâu bên dự ạ ẩ ưới nó nh ng t ng tâm th c ph c t p Chi c bóng ây v a là phân thân, ữ ầ ứ ứ ạ ế ở đ ừ

v a là ph n thân, hay nói ừ ả đơn gi n h n nh câu hát t ng quen: mình v i ta tuy hai mà m t, ta v i ả ơ ư ừ ớ ộ ớ mình tuy m t mà hai”ộ (12) V y thì làm sao k t t i ậ ế ộ được cô y? Ch a k t t i, ngấ ư ế ộ ườ đọ đi c ã c m ả

thương, thông c m v i nàng!ả ớ

Cu i cùng là nhân v t bé ố ậ Đản C u bé ba tu i này ã ch ng th ng mình m c t i “vu oan giá h a” ậ ổ đ ẳ ể ờ ắ ộ ọ

“B ố Đả đn êm nào c ng t i”- ó là thũ ớ đ ường xuyên, “m ẹ Đả đ ũn i c ng i, m đ ẹ Đản ng i c ng ng i” - ó làồ ũ ồ đ

qu n quýt, th m n ng! B ng l i nói c a mình, c u ã vô hình trung ấ ắ ồ ằ ờ ủ ậ đ đặ đ ềt i u, vu kh ng, d ng ố ự đứng lên trong nhà m t ông nhân tình cho m ! Nh ng k t án c u làm sao? C u lên ba, th ngây, trong ộ ẹ ư ế ậ ậ ơ sáng C u tin l i m C u có bi t âu l i nói c a c u ã tr thành tác nhân gây ra h a tan v gia ậ ờ ẹ ậ ế đ ờ ủ ậ đ ở ọ ỡ ình!

đ

Nh th , c ba thành viên trong gia ình Trư ế ả đ ương sinh đều “m c t i” d n ắ ộ ẫ đến h u qu làm tan nát ậ ả

h nh phúc Nh ng nh ng t i l i c a h không th “k t án” b ng lu t l tri u ình - vì các b lu t th iạ ư ữ ộ ỗ ủ ọ ể ế ằ ậ ệ ề đ ộ ậ ờ

x a không có nh ng i u l , hình ph t cho nh ng chuy n thư ữ đ ề ệ ạ ữ ệ ường ngày c a m i cá nhân nh v y ủ ỗ ư ậ

Ngườ đọi c c ng không th trách móc.Vì t t c ũ ể ấ ả đều nh t trên tr i r i xu ng, không ai c ý và c ng ư ự ờ ơ ố ố ũ không ai mong mu n ó là s tr trêu, kh c nghi t c a cu c ố Đ ự ớ ắ ệ ủ ộ đời Nh th , v iư ế ớ Ng ườ i con gái Nam

X ươ ng người ta th y cu c s ng th t áng s vì nh ngấ ộ ố ậ đ ợ ữ cái ác vô hình e do con ng đ ạ ườ ở i kh p ắ

n i ơ S ghen tuông, l i nói ùa, ni m tin ngây th c a con tr , c cái bóng vô hình trên b c tự ờ đ ề ơ ủ ẻ ả ứ ường

tr ng… t t c ắ ấ ả đều có th ch a nh ng hi m h a khôn lể ứ ữ ể ọ ường, d n ép, phá ho i cu c s ng, khi n cho ồ ạ ộ ố ế con ngườ ởi tr nên áng thđ ương, t i nghi p Do nh ng cái ác vô hình y, h nh phúc c a con ngộ ệ ữ ấ ạ ủ ười

r t ấ đỗi m ng m nh! “ ó là cái mong manh vô cùng mong manh, mong manh t i ỏ ả Đ ớ độ ớ ư v i t duy thông

thường, trên th gian này, ch ng ai có th ngh t i”ế ẳ ể ĩ ớ (13).S kh c nghi t c a cu c ự ắ ệ ủ ộ đời là ó.ở đ

V i ph n k t c a truy nớ ầ ế ủ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, Nguy n D có thêm m t l i c nh t nh ễ ữ ộ ờ ả ỉ

n a.ữ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng th c ra k t thúc không có h u Nguy n D ã s d ng bút pháp ự ế ậ ễ ữ đ ử ụ truy n k ề ỳ để ũ ươ V n ng m t l n tái ng v i ch ng con k t tác ph m Nh ng c nh sum h p y ộ ầ ộ ớ ồ ở ế ẩ ư ả ọ ấ không ph i là h nh phúc mà là bi k ch Vì s tr v c a V nả ạ ị ự ở ề ủ ũ ương r t l ng l y nh ng l i r t xa và ấ ộ ẫ ư ạ ở ấ

“lúc n, lúc hi n”, “ch trong phút ch c” C nh oàn t ch là o nh nhanh chóng tan bi n Không ẩ ệ ỉ ố ả đ ụ ỉ ả ả ế còn n a cái k t thúc ữ ế đầy ch t th c a c tích: oàn t ; tr thành vua - hoàng h u, tr ng nguyên - ấ ơ ủ ổ đ ụ ở ậ ạ phu nhân… quy n quý cao sang; phu ph mãi mãi yên m bên nhau… Ch còn l i m t s th t ề ụ ấ ỉ ạ ộ ự ậ nghi t ngã: V nệ ũ ương “ch ng th tr v nhân gian ẳ ể ở ề được n a” H nh phúc gia ình v nh vi n ữ ạ đ ĩ ễ đổ ỡ v ,

l a ôi mãi mãi chia lìa hai ng âm - dứ đ ả ương.S tái ng c a V nự ộ ủ ũ ương th c ch t là s v nh ự ấ ự ĩ

bi t.C nh h nh phúc ch là o nh.Còn kh au li bi t cho c gia ình V nệ ả ạ ỉ ả ả ổ đ ệ ả đ ũ ương là s th t, là mãi ự ậ mãi V i l i k t thúc không có h u gi ng nh ph n l n k t thúc c a truy n truy n kì, Nguy n D choớ ố ế ậ ố ư ầ ớ ế ủ ệ ề ễ ữ

th y thêm m t s tr trêu kh c nghi t n a c a cu c ấ ộ ự ớ ắ ệ ữ ủ ộ đời: h nh phúc khó có, khó gi ; mà ánh m t ạ ữ đ ấ

i r i thì không th l y l i, nh bát n c ã thì không th v t l i cho y!

Thêm n a, truy n còn g i ữ ệ ử đến thông i p: cu c đ ệ ộ đời không có ch “giá nh ” “Giá nh V nữ ư ư ũ ương

bi t tâm lí ch ng, tránh i nh ng gì có th khi n Trế ồ đ ữ ể ế ương sinh ghen tuông, ng v c thì âu ờ ự đ đến

n i.V ch ng mà ch ng bi t tính c a nhau, dù có thỗ ợ ồ ẳ ế ủ ương yêu nhau, ch ng trẳ ước thì sau, bi k ch t ị ắ

x y ả đến Đấy c ng là m t khía c nh Nguy n D mu n nói v i ngũ ộ ạ ễ ữ ố ớ ườ đời i”(14) Còn n a, cái án ngo i ữ ạ tình s ẽ được gi i quy t ngay l p t c ch c n m t m t i u ki n gi n ả ế ậ ứ ỉ ầ ộ ộ đ ề ệ ả đơn: Trương sinh cho bi t ai là ế

người cung c p ngu n tin kia Nh ng chàng không nói.Giá nh chàng Trấ ồ ư ư ương cung c p thông tin?ấ Giá nh chàng bình t nh suy xét?Không.Cu c ư ĩ ộ đời là v y, ngậ ười ta ch ng th có l i c h i s a ch a ẳ ể ạ ơ ộ ử ữ cho nh ng “giá nh ” ã qua i u kh c nghi t n a c a cu c ữ ư đ Đ ề ắ ệ ữ ủ ộ đờ ũi c ng là ó!ở đ

Nh v y, t m t chuy n tư ậ ừ ộ ệ ưởng nh r t gi n ư ấ ả đơn c a m t gia ình nh , Nguy n D cho th y s ủ ộ đ ỏ ễ ữ ấ ự nghi t ngã c a cu c ệ ủ ộ đời Con người ta th t khó tránh kh i nh ng nghi ng , nh ng oan trái, nh ng ậ ỏ ữ ờ ữ ữ hành động sai l m Do ó, con ngầ đ ườ ối s ng ã khó, có h nh phúc còn khó kh n h n nhi u.đ ạ ă ơ ề

3 Ng ườ i con gái Nam X ươ ng - nh ng ữ đối tho i c a Nguy n D v i t tạ ủ ễ ữ ớ ư ưởng Nho giáo và dân gian v cu c s ngề ộ ố

Th i trung ờ đại, Nho giáo là h t tệ ư ưởng chính.Nó nh hả ưởng ra c dân gian.Nguy n D ã t Nho ả ễ ữ đ ừ giáo mà nhìn vào cu c s ng ộ ố đời thường V y nên, c Trậ ả ương sinh và V nũ ương đề đượu c xây d ngự theo m u ngẫ ườ ủi c a Nho giáo T ó ông ừ đ đối tho i v i nh ng yêu c u c a Nho giáo ạ ớ ữ ầ ủ đố ới v i con

người

V i nam nhi, Nho giáo òi h i ph i gi ng thớ đ ỏ ả ữ ũ ường: nhân, ngh a, l , trí, tín Trĩ ễ ương sinh là con nhà dòng nên hành x theo ng thử ũ ường Tuy nhiên, Trương sinh thi u chế ữ trí (gi i thi u v nhân v t ớ ệ ề ậ này, Nguy n D ã vi t: “Trễ ữ đ ế ương tuy con nhà dòng, nh ng không có h c”)ư ọ Bi k ch c a nhân v t và ị ủ ậ

bi k ch nhân v t này gây ra cho v con không ch có nguyên nhân t hoàn c nh khách quan (tr i ị ậ ợ ỉ ừ ả ả qua tr n m c, m m t, l i nói c a con tr gây nên s hi u l m, ) mà còn t s thi u h t v trí l c, ậ ạ ẹ ấ ờ ủ ẻ ự ể ầ ừ ự ế ụ ề ự

d n t i hàng lo t nh ng sai l m trong cách ng x , gi i quy t tình hu ng Chàng Trẫ ớ ạ ữ ầ ứ ử ả ế ố ương không có

"trí" c n thi t ầ ế để phán oán úng sai, đ đ để có cách h i cho ra l Thi u "trí", chàng Trỏ ẽ ế ương ã r i vào đ ơ thi u "nhân", thi u "ngh a" (lòng thông c m, tha th , tình ngh a v ch ng) Gi i h n nh n th c c a ế ế ĩ ả ứ ĩ ợ ồ ớ ạ ậ ứ ủ con ngườ ũi c ng có th xem là m t ngu n c n c a tai ể ộ ồ ă ủ ương, m t s th t kh c nghi t c a cu c ộ ự ậ ắ ệ ủ ộ đời Thêm n a, qua nhân v t Trữ ậ ương sinh, Nguy n D ã cho th y yêu c u “quân t c cùng” không ễ ữ đ ấ ầ ử ố

ph i lúc nào c ng th a áng Trong tình hu ng ó, Trả ũ ỏ đ ố đ ường sinh n u có h c thì c ng có th ế ọ ũ ể đủ bình

t nh, sáng su t hay không? T i l i c a anh ta c b n là do tình hu ng tr trêu c a hoàn c nh ĩ ố ộ ỗ ủ ơ ả ố ớ ủ ả đưa

n Do ó, nam nhi ph i s ng trong muôn m t i th ng, g n v i nh ng tình hu ng c a cu c

s ng, ch ng th th nào d dàng “c cùng” v i “nhân, ngh a, l , trí, tín” ó là i u Nguy n D ã ố ẳ ể ể ễ ố ớ ĩ ễ Đ đ ề ễ ữ đ

th hi n qua tác ph m.ể ệ ẩ

Qua nhân v t V nậ ũ ương, có l Nguy n D c ng ng m tranh lu n: àn bà, tr con có c n "tín"? ẽ ễ ữ ũ ầ ậ đ ẻ ầ Đối

v i Nho giáo, ng thớ ũ ường ch có b c quân t Song v i nhân v t V nỉ ở ậ ử ớ ậ ũ ương, Nguy n D ã cho ễ ữ đ

th y chuy n nói không úng s th t c a àn bà, tr con c ng có h u qu l n.Tr con th ngây tin ấ ệ đ ự ậ ủ đ ẻ ũ ậ ả ớ ẻ ơ

l i m Bé ờ ẹ Đả ưởn t ng cái bóng m nó ch cho nó hàng êm là cha nó th t nên không nh n cha V y ẹ ỉ đ ậ ậ ậ nên, nhân ngh a l trí tín âu ph i ch thu c ĩ ễ đ ả ỉ ộ đố ượi t ng quân t ử đấng b c, b trên?Dân thậ ề ường c ng ũ

r t c n nh ng yêu c u ó cho cu c s ng.ấ ầ ữ ầ đ ộ ố

Truy nệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng còn có s trao ự đổ ới v i quan ni m “ hi n g p lành” c a dân gian.ệ ở ề ặ ủ

T t c các thành viên c a gia ình Trấ ả ủ đ ương sinh đều t t Nh ng h ch u chung ch “kh ” ố ư ọ ị ữ ổ Đầu tiên,

h ch u n i kh li bi t do chi n tranh Trọ ị ỗ ổ ệ ế ương sinh kh s vì ph i i lính.V nổ ở ả đ ũ ương kh vì m t thân ổ ộ

m t mình nuôi già, d y tr Bé ộ ạ ẻ Đản kh vì thi u v ng ngổ ế ắ ười cha H t chi n tranh, lúc sum h p, c baế ế ọ ả

l i vô tình làm kh l n nhau, r i làm kh chính mình Tác ph m k t l i, ngạ ổ ẫ ồ ổ ẩ ế ạ ườ đọi c v n không nguôi ẫ

tr n tr V nă ở ũ ương áng thđ ương.Vì ph m h nh, ti t trinh là v y mà cu i cùng l i b nghi ng oan ẩ ạ ế ậ ố ạ ị ờ

u ng - b nghi th t ti t - i u b coi là ghê t m nh t ổ ị ấ ế đ ề ị ở ấ đố ớ đi v i àn bà th i trung ờ đại M c t i th t ti t, ắ ộ ấ ế

àn bà x a b g t gáy bôi vôi, b th bè trôi sông, th m chí th r trôi sông Cho nên nàng ã u t c

t v n.Ngự ẫ ườ ở ạ ươi l i d ng th h n s d n v t c ế ẳ ẽ ằ ặ ả đời trong h i h n Thêm n a, Trố ậ ữ ương sinh s ph i ẽ ả cay đắng n m tr i c nh "gà tr ng nuôi con", cô ế ả ả ố đơn bu n t Còn bé ồ ẻ Đản b m côi m Nh th , n i ị ồ ẹ ư ế ỗ

th ng kh tr thành cái k t cho t t c các thành viên c a gia ình Trố ổ ở ế ấ ả ủ đ ương sinh.Người “hi n” nh t ề ấ trong tác ph m là bé ẩ Đản c ng là ngũ ười kh n kh nh t Dân gian ã nói: “M côi cha n c m v i ố ổ ấ đ ồ ă ơ ớ cá,/ M côi m li m lá ồ ẹ ế đầ đườu ng” V y hi n âu có g p lành?ậ ở ề đ ặ

Thêm n a, con ngữ ười kh vì âu? Có ph i c n nguyên t ki p trổ đ ả ă ừ ế ước nh nhà Ph t ã nói? ư ậ đ

c

Đọ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng thì không ph i v y N i kh c a m i con ngả ậ ỗ ổ ủ ỗ ười là do hoàn c nh và ả

do chính con người gây nên Do ó, úng là: “B ng tài n ng c a mình, Nguy n D ã th i vào nhânđ đ ằ ă ủ ễ ữ đ ổ

v t m t s c s ng l k ; m i nhân v t là m t s ph n, m t v n m nh riêng v i t cách là “m t con ậ ộ ứ ố ạ ỳ ỗ ậ ộ ố ậ ộ ậ ệ ớ ư ộ

người cá nhân ch u trách nhi m trị ệ ước nh ng vi c mình làm””ữ ệ (15)

K T LU NẾ Ậ

L y tích t m t câu chuy n có th t trong dân gian ấ ừ ộ ệ ậ để sáng tác Ng ườ i con gái Nam X ươ ng, Nguy n ễ

D ã ữ đ đối tho i v i Nho giáo và các quan ni m s ng ạ ớ ệ ố đương th i ờ để nói đến vi c con ngệ ười ph i ả đối

m t v i muôn hình v n tr ng nh ng kh c nghi t c a cu c ặ ớ ạ ạ ữ ắ ệ ủ ộ đời H nh phúc c a con ngạ ủ ười quá ư

m ng m nh Nhi u khi ch vô tình, không ki m ch n i b n tính c a mình c ng ỏ ả ề ỉ ề ế ổ ả ủ ũ đủ đ ánh m t nó.Có ấ khi ch m t câu ùa, m t l n trót tin con tr ã nên h u ho vô cùng R i có ỉ ộ đ ộ ầ ẻ đ ậ ạ ồ được h nh phúc ã khó,ạ đ

m t h nh phúc không th l y l i V i ý ngh a y, truy nấ ạ ể ấ ạ ớ ĩ ấ ệ Ng ườ i con gái Nam X ươ ng ã “ch m vào đ ạ

s ma quái có th c trong s s ng v n là nghi t ngã c a con ngự ự ự ố ố ệ ủ ười muôn n i muôn thu ”ơ ở(16), góp

ph n khi n cho Nguy n D tr thành ngầ ế ễ ữ ở ười “m ở đầu cho ch ngh a nhân v n trong v n h c trung ủ ĩ ă ă ọ

i Vi t Nam”