+ Đẳng cấp 3: tư sản, nông dân, bình dân thành thị, làm ra của cải, không có quyền về chính trị, phải đóng thuế, và làm nghĩa vụ phong kiến .Nông dân chiếm 90% dân số, tư sản đứng đầu đẳ[r]
Trang 1Bài 29: CÁCH MẠNG HÀ LAN VÀ CÁCH MẠNG ANH
-o0o -1 Cách mạng Hà Lan (Đọc thêm)
2 Cách mạnh tư sản Anh
a Tình hình nước Anh trước cách mạng
*Nguyên nhân gián tiếp:
- Kinh tế: đầu XVII, nền kinh tế nước Anh phát triển nhất châu Âu
- Xã hội: tư sản, quý tộc mới giàu lên nhanh chóng
- Chính trị: chế độ phong kiến kìm hãm lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa
→ Mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với phong kiến
*Cách mạng bùng nổ
- Sự phát triển của công trường thủ công dần lấn át phường hội Sản phẩm tăng nhanh về
số lượng và chất lượng kích thích hoạt động ngoại thương phát triển nhất là ngành len dạ, buôn bán nô lệ da đen
- Sự phát triển ngành len dạ kéo theo sự phát triển của nghề nuôi cừu Do vậy một bộ phận quý tộc Anh chuyển sang kinh doanh hàng hóa theo hướng TBCN, trở thành quí tộc tư sản mới
- Chế độ phong kiến (quý tộc, giáo hội Anh cản trở sự làm giàu của tư sản và quý tộc mới, vua Sạclơ I đặt ra thuế mới, nắm độc quyền thương mại… duy trì đặc quyền phong kiến…)
*Nguyên nhân trực tiếp:
- 4/1640 Vua Sac lơ I triệu tập quôc hội để tăng thuế nhằm đàn áp cuộc nổi dây của người Xcốtlen
- Quốc hội không phê duyệt, và công kích chính sách bạo ngược của nhà vua, đòi kiểm soát quân đội, tài chính và giáo hội
- Saclơ I dùng vũ lực đàn áp Quốc hội, bị thất bại phải chạy lên phía Bắc Luân Đôn chuẩn bị lực lượng phản công
b Diễn biến của cách mạng: (Thống kê diễn biến)
c Kết quả, ý nghĩa, tính chất
- Do QT mới & TS lãnh đạo, lật đổ chế độ phong kiến mở đường cho CNTB ở Anh phát triển Quần chúng nhân dân-thợ thủ công, TS nhỏ, nhất là nông dân-giữ vai trò quyết định sự thắng lợi của Cm Nhưng QT mới & TS nắm chính quyền ko đáp ứng những quyền lợi chính đáng của nd mà còn đàn áp họ Cm kết thúc = sự nhượng bộ của QT mới & TS cầm quyền đối với PK cũ & thiết lập chế độ QCLH
- CMTS ko triệt để
- Cách mạng này ko những xóa bỏ chế độ QCCC ở nước Anh, xác lập CNTB mà còn có
ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của xã hội loài người trong buổi đầu chuyển từ chế độ PK sang chế độ TB
Trang 2
-Bài 30 : CHIẾN TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP CỦA CÁC
THUỘC ĐỊA ANH Ở BẮC MĨ
-o0o -1 Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Bắc Mĩ Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh.
- Nửa đầu XVIII, 13 thuộc địa Anh được ra đời dọc bờ biển Đại Tây Dương (1,3 triệu người, di dân từ châu Âu sang châu Mĩ, dồn người In-đi-an về phía Tây, đưa nô lệ da đen từ châu Phi sang khai phá đồn điền)
- Giữa XVIII, nền công thương nghiệp TBCN ở đây phát triển
+ Miền Bắc: Công trường thủ công phát triển nhiều ngành nghề như: rượu, thủy tinh, luyện kim, đóng tàu, dệt (các mỏ kim loại quý tập trung chỷ yếu ở miền Bắc, Cảng Bô-xtơn sầm uất )
+ Miền Nam: kinh tế đồn điền phát triển sản xuất hàng hóa nông nghiệp xuất khẩu: ngô, bông, mía, thuốc lá (đất đai phì nhiêu; sử dụng rộng rãi, bóc lột tàn bạo nô lệ da đen)
- Sự phát triển kinh tế công, nông nghiệp thúc đẩy sự phát triển của thương nghiệp, giao thông, thông tin, thống nhất thị trường, ngôn ngữ (yêu cầu bức thiết của 13 thuộc địa là được tự
do phát triển sản xuất, buôn bán, mở mang kinh tế về phía Tây, nhưng bị chính quyền Anh quốc
ra sức kìm hãm)
- Sự kìm hãm của chính phủ Anh làm cho mâu thuẫn ở 13 thuộc địa trở nên gay gắt, dẫn đến việc bùng nổ chiến tranh
2 Diễn biến chiến tranh và sự thành lập Hợp chủng quốc Mĩ (Xem SGK)
- 4.7.1776, ĐHĐB của 13 bang đã thông qua Tuyên ngôn Độc lập Tuyên ngôn khẳng
định: Mọi người sinh ra đều bình đẳng, tạo hóa ban cho họ những quyền tất yếu & bất khả xâm phạm, ko thể tước bỏ Trong số những quyền ấy có quyền được sống, quyền được tự do & quyền mưu cầu hạnh phúc
+ Tiến bộ: Nêu chủ quyền thuộc về nhân dân, đây là nguyên tắc mà lần đầu tiên được đưa vào văn kiện chính thức của nhà nước tư sản; Khẳng định quyền của mỗi người.
+ Hạn chế: Khẳng định quyền lực của tư sản, ko xóa bỏ chế độ nô lệ, duy trì sự bóc lột công nhân làm thuê.
Tuyên ngôn là một văn kiện có ý nghĩa tiến bộ Lần đầu tiên, các quyền con người & quyền công dân được thừa nhận
- 1783, Anh ký HƯ Vec-xai, công nhận nền độc lập của 13 bang thuộc địa ở Bắc Mỹ Hợp chúng quốc Mỹ ra đời
- 1787 Hiến pháp thông qua, xác lập thể chế CH của nước Mỹ Washington được bầu
làm TT đầu tiên của nước Mỹ
+ Tiến bộ: Tổ chức bộ máy chính quyền; Tam quyền phân lập.
+ Hạn chế: Chỉ những người có tài sản, có học vấn theo quy định mới
có quyền bầu cử Phụ nữ ko được bầu cử Nô lệ là người Indian ko có quyền công dân Hiến pháp phục vụ quyền lợi của g/c tư sản.
3
Ý nghĩa:
+ Giải phóng Bắc Mĩ khỏi chính quyền Anh, thành lập quốc gia tư sản, mở đường cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển ở Bắc Mĩ
+ Là cuộc cách mạng tư sản, góp phần thúc đẩy cách mạng chống phong kiến ở châu Âu, phong trào đấu tranh giành độc lập ở Mĩ La-tinh cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XX
Trang 3
-Bài 31: CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI XVIII
-o0o -I NƯỚC PHÁP TRƯỚC CÁCH MẠNG
1 Tình hình kinh tế xã hội
a Kinh tế:
- Cuối thế kỷ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp: Công cụ, kĩ thuật canh tác lạc hậu, năng suất thấp Lãnh chúa, Giáo hội bóc lột nông dân nặng nề
- Công thương nghiệp phát triển: Máy móc sử dụng ngày càng nhiều (dệt, khai mỏ, luyện kim) Công nhân đông, sống tập trung Buôn bán mở rộng với nhiều nước
b Chính trị: Trước cách mạng Pháp là một nước quân chủ chuyên chế, vua nắm mọi quyền
*Xã hội: có 3 đẳng cấp:
+ Đẳng cấp quý tộc: có mọi quyền, không đóng thuế
+ Đẳng cấp tăng lữ: có mọi quyền, không đóng thuế
+ Đẳng cấp 3: tư sản, nông dân, bình dân thành thị, làm ra của cải, không có quyền về chính trị, phải đóng thuế, và làm nghĩa vụ phong kiến Nông dân chiếm 90% dân số, tư sản đứng đầu đẳng cấp thư ba vì họ có học, có quyền lợi kinh tế, nhưng không có tiền
→ Mâu thuẫn xã hội gay gắt
c Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng: Những tư tưởng tiến bộ phê phán những quan điểm lỗi thời, giáo lý lạc hậu, mở đường cho xã hội phát triển Triết học ánh sáng dọn đường cho cách mạng bùng nổ, định hướng cho một xã hội mới tương lai Tiêu biểu: Mông-xte-ki-ơ, Vôn-te, Rút-xô
II TIẾN TRÌNH CỦA CÁCH MẠNG.
- 5.5.1789 Hội nghị ba đẳng cấp được triệu tập, vì vua Louis XVI cần vay tiền & đánh thêm thuế mới để giải quyết tình hình khủng hoảng về tài chính bị đẳng cấp thứ 3 phản đối
- 17.6.1789 ĐC III + một số QT & tăng lữ họp & tuyên bố là QHLH, cơ quan duy nhất có quyền thông qua các đạo luật tài chính Vua tập trung quân đối chống lại QH
- 14.7.1789, quần chúng nd Paris xuống đường tấn công các trụ sở & cơ quan quan trọng của thành phố, phá ngục Ba-xti – biểu tượng của chế độ PK chuyên chế, mở đầu cho cách mạng Pháp
- Sau 14.7, phái Lập hiến thuộc tầng lớp đại TS lên nắm quyền
- 4.8.1789, QHLH tuyên bố xóa bỏ một số nghĩa vụ PK của nông dân, song các đặc quyền cơ bản của QT vẫn đc duy trì QH cũng quyết định tịch thu ruộng đất GH, đem bán với giá cao
- 26.8.1789, QHLH thông qua Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền với khẩu hiệu nổi
tiếng: Tự do-Bình đẳng-Bác ái TN xác định quyền bình đẳng giữa các công dân, thừa nhận
quyền tự do dân chủ, nhấn mạnh quyền sở hữu tài sản là quyền bất khả xâm phạm & thiêng liêng
- Ý nghĩa:
+ Bản TN đã khẳng định về quyền con người & quyền công dân trước pháp luật: mọi chủ quyền chủ yếu đặt trên cơ sở dân tộc Việc tuyên bố thừa nhận quyền tự do, bình đẳng, quyền được an toàn, quyền chống áp bức của nhân dân thể hiện sự tiến bộ trong việc chống lại áp bức của chế độ PK Bản TN có ý nghĩa như là bản khai tử chế độ PK & là cương lĩnh của chế độ TBCN
+ Bản TN là nguồn động viên cổ vũ to lớn đối với nhân dân Pháp trong suốt tiến trình
Cm sau đó Nội dung TN được dùng làm chương mở đầu cho Hiến pháp đầu tiên 1791
Trang 4+ TNNQ & DQ có ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào Cm ở châu Âu & Á, trong đó
có VN
*Nhận xét về Tuyên ngôn:
+ Tích cực: TN thừa nhận quyền tự do, bình đẳng, quyền chống áp bức,… của nhân dân thể hiện sự tiến bộ trong việc chống lại áp bức của PK
đã tước hết mọi quyền lợi của quần chúng.
+ Hạn chế: TN nêu rõ quyền sở hữu tài sản là xóa bỏ quyền sở hữu của PK, song lại thay thế bằng quyền sở hữu tư sản Đây là hạn chế vì nhân dân ko thoát khỏi áp bức bóc lột, nên quyền tự do, bình đẳng của họ ko được bảo đảm.
- 9.1791 QHLH thông qua Hiến pháp, xác lập thể chế QCLH, từ bỏ một số nguyên tắc tiến bộ của TNNQ & DQ
3 Nền chuyên chính Giacôbanh - đỉnh cao của cách mạng:
- 31.5.1793 quần chúng Pa-ri nổi dậy, lật đổ phái Gi-rông-đanh, giành chính quyền về tay phái Gia-cô-banh, đứng đầu Robespie Chính quyền Gia-cô-banh đã đưa ra những biện pháp chống thù trong giặc ngoài, ổn định đời sống nd
- Trước những khó khăn, thử thách nghiêm trọng, Chính quyền Giacôbanh đã đưa ra những biện pháp kịp thời, hiệu quả:
+ Giải quyết ruộng đất cho nông dân, tiền lương cho công nhân
+ Thông qua hiến pháp mới, mở rộng tự do dân chủ
+ Ban hành lệnh "Tổng động viên"
+ Xóa nạn đầu cơ tích trữ
- Phái Giacôbanh đã hoàn thành nhiệm vụ chống thù trong giặc ngoài, đưa cách mạng đến đỉnh cao
- Trong lúc cách mạng đang lên, mâu thuẫn nội bộ đã làm cho phái Giacôbanh suy yếu Cuộc đảo chính 27/7/1794 đã đưa chính quyền vào tay bọn phản động, cách mạng Pháp thoái trào
III Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA CÁCH MẠNG PHÁP CUỐI THẾ KỶ XVIII:
- Là cuộc cách mạng dân chủ tư sản điển hình:
+ Lật đổ chế độ phong kiến cùng với những tàn dư của nó
+ Giải quyết được vấn đề dân chủ (ruộng đất cho nông dân, quyền lợi của công nhân) + Hình thành thị trường dân tộc thống nhất mở đường cho lực TBCN ở Pháp phát triển + G/c tư sản lãnh đạo, nhưng quần chúng quyết định tiến trình phát triển của cách mạng
- Mở ra thời đại thắng lợi và củng cố quyền thống trị của g/c tư sản trên phạm vi thế giới
Trang 5-BÀI 32 : CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP Ở CHÂU ÂU
-o0o -1 Cách mạng công nghiệp ở Anh
*Anh là nước đầu tiên tiến hành cách mạng công nghiệp:
+ Kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh
+ Cách mạng nổ ra sớm, chính quyền thuộc vì trong giai cấp tư sản
+ Kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp
+ Có hệ thống thuộc địa lớn
*Những phát minh về máy móc:
+ Năm 1764 Giêm-ha-gri-vơ sáng chế ra máy kéo sợi Gienni
+ Năm 1769 Ác-crai-tơ chế tạo ra máy kéo sợi chạy bằng hơi nước
+ Năm 1779 Crôm-tơn cải tiến máy kéo sợi tạo ra sản phẩm đẹp, bền hơn
+ Năm 1785 Các-rai chế tạo máy dệt chạy bằng sức nước, năng suất tăng 40 lần
+ Năm 1784 Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước và đưa vào sử dụng
*Luyện kim:
- Năm 1735, phát minh ra phương pháp nấu than cốc luyện gang thép, năm 1784 lò luyện gang đầu tiên được xây dựng
- Tàu thuyền, tàu hỏa dùng máy móc hơi nước đua nhau ra đời, công nghiệp toàn thế giới nhanh chóng bước vào "thời đại máy hơi nước"
*Giao thông vận tải:
+ Năm 1814 Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa
+ Năm 1825 nước Anh khánh thành đoạn đường sắt đầu tiên
→ Giữa thế kỷ XIX Anh trở thành công xưởng thế giới Luân Đôn trở thành một trung tâm thương mại với 80 vạn dân
2 Hệ quả của cách mạng công nghiệp.
- Về kinh tế:
+ Nâng cao năng suất lao động ,làm ra khối lượng sản phẩm lớn cho xã hội
+ Thay đổi bộ mặt các nước tư bản, nhiều trung tâm công nghiệp mới và thành thị đông dân ra đời
- Về xã hội:
+ Hình thành 2 giai cấp mới là: tư sản công nghiệp và vô sản công nghiệp
+ Tư sản công nghiệp nắm tư liệu sản xuất và quyền thống trị
+ Vô sản công nghiệp làm thuê, đời sống cơ cực dẫn đến đấu tranh giữa vô sản với tư sản
Trang 6
-Bài 34: CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHUYỂN SANG GIAI ĐOẠN
ĐQCN
-o0o -1 Những thành tựu về khoa học- kĩ thuật cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX
*Vật lý
- Phát minh về điện của các nhà bác học G.Ôm người Đức, G.Jun người Anh, E.Len-xơ người Nga mở ra khả năng ứng dụng nguồn năng lượng mới
- Phát hiện về phóng xạ của Hăng-ri Béc-cơ-ren (Pháp), Ma-ri Quy-ri đã đặt nền tảng cho việc tìm kiếm nguồn năng lượng hạt nhân
- Rơ-dơ-pho (Anh) có bước tiến vĩ đại trong việc tìm hiểu cấu trúc vật chất
- Phát minh của Rơn-ghen (Đức) về tia X vào năm 1895 có ứng dụng quan trọng trong y học
*Sinh học
- Học thuyết Đác-uyn (Anh) đề cập đến sự tiến hóa và di truyền
- Phát minh của nhà bác học Lu-i Paster (Pháp) giúp phát hiện vi trùng và chế tạo thành công vắc xin chống bệnh chó dại
- Pap-lốp (Nga) nghiên cứu hoạt động của hệ thần kinh cao cấp của động vật và người
*Những phát minh khoa học được áp dụng vào sản xuất
- Kĩ thuật luyện kim được cải tiến, với việc sử dụng lò Bét-xme và lò Mác-tanh, tuốc bin phát điện được sử dụng để cung cấp điện năng
- Dầu hỏa được khai thác để thắp sáng và cung cấp nguồn nhiên liệu mới cho giao thông vận tải Công nghiệp hóa học ra đời
- Việc phát minh ra điện tín
- Cuối thế kỷ XIX ô tô được đưa vào sử dụng nhờ phát minh về động cơ đốt trong
- Tháng 12/1903 anh em người Mĩ đã chế tạo những chiếc máy bay đầu tiên
*Nông nghiệp
- Máy móc được sử dụng nhiều như máy kéo, máy cày, máy gặt
- Phương pháp canh tác được cải tiến, việc sử dụng phân hóa học nâng cao năng suất cây trồng
→ Đã làm thay đổi cơ bản nền sản xuất và cơ cấu kinh tế tư bản chủ nghĩa, đánh dấu bước tiến mới của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn này