Trong các giờ học đó có những nội dung có thể tích hợp được vấn đề giáo dục môi trường nhưng rất ít giáo viên chú ý đúng mức tới vấn đề này hoặc nếu có thì cũng chủ yếu bằng phương pháp [r]
Trang 1I/ TÊN ĐỀ TÀI:
TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG BÀI “THÔNG TIN
VỀ NGÀY TRÁI ĐẤT NĂM 2000”
II/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
a/ Tầm quan trọng của đề tài:
Loài người đang đứng trước những thử thách lớn: các nguồn tài nguyên trên Trái Đất có hạn Nhiều tài nguyên bị cạn kiệt, môi trường sinh thái bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng Các nhà khoa học đã báo động về nguy cơ mất cân bằng sinh thái, về khủng hoảng môi trường Vì vậy việc bảo vệ thiên nhiên và môi trường là vấn đề mang tính toàn cầu Trong mấy chục năm trở lại đây do sự phát triển kinh tế ồ ạt dưới tác động của các cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật và sự gia tăng dân số quá nhanh làm cho môi trường bị biến đổi chưa từng thấy Môi trường lâm vào khủng hoảng , trở thành nguy cơ thực sự đối với cuộc sống hiện đại và sự tồn vong của xã hội trong tương lai Để bảo vệ cái nôi sinh thành của mình, con người phải thực hiện hàng loạt các vấn đề, trong đó có vấn đề giáo dục môi trường Chính vì thế, ngày mùng 5 tháng 6 hàng năm trở thành “Ngày môi trường thế giới” Ở nước ta ngày 15/11/2004 Bộ chính trị đã ra nghị quyết 41/NQ/ TƯ về bảo
vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nghị quyết đã xác định: “Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại; là yếu tố bảo đảm sức khỏe và chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta” Một trong những giải pháp hàng đầu, đó là: Thường xuyên giáo dục, tuyên truyền, xây dựng thói quen, nếp sống và các phong trào quần chúng, bảo vệ môi trường Việc giáo dục môi trường ở nhà trường Trung học cơ sở là một quá trình nhận thức giúp các em hiểu biết về thiên nhiên và môi trường, từ đó giáo dục cho các em ý thức quan tâm thường xuyên đến môi trường, dần dần hình thành ở các em lòng yêu thích tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, phong cảnh đẹp, các di tích văn hoá lịch sử của đất nước
Trong tài liệu giáo dục bảo vệ môi trường trong môn ngữ văn THCS có giới thiệu một số bài học và nội dung cần tích hợp Bản thân tôi nhận thấy bài “ Thông tin về ngày trái đất năm 2000” có tác dụng thiết thực đến việc giáo dục học sinh có
ý thức bảo vệ môi trường bằng hành động cụ thể
b/ Thực trạng:
Theo công văn số 7120/Bộ GDĐT- GDTH ngày 7/8/2008 đã chỉ đạo việc tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào các môn học cấp THCS và THPT Bộ môn Ngữ văn với đặc thù riêng, việc tích hợp giáo dục môi trường trong bài “ Thông tin
Trang 2về ngày trái đất năm 2000”cần phải đưa vào những nội dung phù hợp để không gượng ép vừa đảm bảo đặc thù bộ môn, vừa lồng ghép được nội dung bảo vệ môi trường Đây là một trong những vấn đề băn khoăn trăn trở của nhiều thầy cô trong việc đổi mới phương pháp dạy học
- Thực tế trong những năm giảng dạy cũng như dự giờ đồng nghiệp ở trường và
một số giờ dạy của đồng nghiệp ở các trường khác trong huyện nhà , tôi thấy các đồng nghiệp luôn chú trọng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Tích cực hoá hoạt động học tập luyện tập của học sinh, hình thành các phương pháp dạy học tích cực, tự giác học tập, chủ động khai thác kiến thức, chiếm lĩnh tri thức bài học Trong các giờ học đó có những nội dung có thể tích hợp được vấn đề giáo dục môi trường nhưng rất ít giáo viên chú ý đúng mức tới vấn đề này hoặc nếu có thì cũng chủ yếu bằng phương pháp gợi mở đặt câu hỏi để học sinh trả lời, không có tranh ảnh cụ thể hoặc các đoạn vioclip thiết thực gây hứng thú cho học sinh, để học sinh thấy được tính cần thiết phải bảo vệ môi trường sống của chúng
ta Tuy vậy trước yêu cầu mới của giáo dục và đào tạo, cũng như hiện nay trên thế giới và ngay ở nước ta tình hình môi trường đang đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại Cùng với sự tăng trưởng kinh tế và gia tăng dân số nên ô nhiễm môi trường ngày càng trở nên trầm trọng Mặt khác thời tiết, khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp cũng là thử thách lớn cho công tác bảo vệ môi trường Từ những thực tế trên, với một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn, tôi rất băn khoăn là làm thế nào để tích hợp giáo dục môi trường vào giảng dạy có hiệu quả, mang tính giáo dục cao, phù hợp với từng khối lớp, từng đối tượng học sinh, gây được sự hứng thú học tập của học sinh, nhưng lại không làm mất đi đặc trưng riêng của môn học
c Lý do chọn đề tài:
Trong những năm qua, tôi đã chọn nhiều bài trong bốn khối 6, 7, 8, 9 để tích hợp giáo dục môi trường, nhưng vì quá tham lam nên chưa đầu tư tốt cho từng bài cụ thể Năm học 2014- 2015, 2015-2016 tôi quyết tâm soạn giảng lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường trong một bài cho có hiệu quả Bởi vì, tôi nhận thấy vấn đề rác thải và bao bì ni lông hiện nay đang là vấn đề mà mọi người dân từ thành thị đến nông thôn đều đang rất quan tâm Nếu có ý thức tốt và có hành động thiết thực thì khả năng giảm thiểu ô nhiễm môi trường sẽ không còn là nỗi lo của toàn xã hội nữa
Xuất phát từ những yêu cầu trên, tôi xin mời các thầy cô cùng chia sẻ những
suy nghĩ về phương pháp dạy học: Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong bài
“ Thông tin về ngày trái đất năm 2000” như thế nào cho phù hợp
d/Phạm vi đề tài:
- Xác định nhiệm vụ trọng tâm của chương trình giáo dục học sinh Trung học cơ
sở hiện nay là trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng về môi trường và bảo vệ
Trang 3môi trường bằng hình thức phù hợp như: đề xuất ý kiến thông qua các bài học cụ thể, hoạt động ngoại khóa, xây dựng môi trường xanh , sạch, đẹp
- Tạo điều kiện cho học sinh có ý thức và nỗ lực trong việc bảo vệ môi trường theo định hướng phát triển một tương lai bền vững của đất nước
- Trong một bài học có liên quan đến vấn đề môi trường trong chương trình lớp 8 hiện nay, tôi nhận thấy các em dễ dàng nhận thức và hành động bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi
III/ CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Trong thực tế, chất lượng dạy học được quyết định không chỉ do sự uyên bác, khoa học mà còn do năng khiếu và năng lực sư phạm của người giáo viên Điều đó có nghĩa là bên cạnh trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức thì hình thức tổ chức tiết dạy và áp dụng tích hợp dạy học đóng vai trò hết sức quan trọng
để hoàn thành mục tiêu dạy học Vì vậy việc áp dụng phương pháp tích hợp cho mỗi bài học, tiết học, môn học là hoạt động sáng tạo chủ yếu và thường xuyên của mỗi giáo viên
Thao tác tổ chức tiết dạy không chỉ đơn thuần là cung cấp kiến thức mà quan trọng hơn là chỉ đạo hướng dẫn học sinh tự mình tìm ra kiến thức, tích hợp với các vấn đề liên quan để nắm chắc kiến thức và hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho bản thân
Những hiểm họa suy thoái môi trường do rác thải đang ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người Bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp đế thực hiện mục tiêu BVMT Vì thế, Bộ Giáo dục và đào tạo xây dựng bộ tài liệu tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong nhiều môn học như: Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý, GDCD và Ngữ văn
IV/ CƠ SỞ THỰC TIỄN :
Sự phát triển kinh tế- xã hội trong những năm qua đã làm đổi mới xã hội Việt Nam Chỉ số tăng trưởng kinh tế không ngừng được nâng cao nhưng chưa đảm bảo cân bằng với viêc bảo vệ môi trường Môi trường Việt Nam đang xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng Đảng và nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề môi trường Các cấp, các ngành và nhân dân ta đã quan tâm và bước đầu thu được một số kết quả đáng khích lệ Tuy vậy, việc bảo vệ môi trường chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế; xã hội trong giai đoạn mới Vì thế tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong các môn học trong nhà trường là vô cùng cần thiết và cấp bách
Môi trường ở Việt Nam đang bị ô nhiễm đến mức báo động về nhiều mặt: đất đai, rừng, nước, không khí, đa dạng sinh học, chất thải do nhiều nguyên nhân như phá rừng, xói mòn, khói công nghiệp, nước thải công nghiệp, chất thải Đặc biệt là chất thải sinh hoạt, mỗi năm nước ta thải ra trên 15 triệu tấn chất thải từ các
hộ gia đình, nhà hàng, các khu chợ và nơi kinh doanh Trong đó, khu vực phía nam
Trang 4chiếm 64% cả nước, dự báo đến năm 2020, chât thải tăng lên gấp 3 lần( theo nguồn Báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam, năm 2004- Bộ Tài nguyên và môi trường)
Theo Dự báo của Bộ TN&MT, đến năm 2015, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ các đô thị ước tính khoảng 37 nghìn tấn/ngày và năm 2020 là 59 nghìn tấn/ngày cao gấp 2 - 3 lần hiện nay
Vấn đề ngộ độc thực phẩm, dịch bệnh đối với gia súc gia cầm, tỉ lệ người mắc bệnh nan y ngày càng tăng do chất thải không phân hủy, hiệu quả thu gom chất thải còn thấp, ở các thành phố thu gom đạt 70 đến 75%, nông thôn thu gom chỉ đạt 20% Việc xử lí rác thải chưa đảm bảo kỹ thuật nên đã ảnh hưởng trầm trọng đến môi trường sống của cư dân Điều này thật đau lòng nên mỗi con người cần phải hành động ngay để cứu lấy sự sống của chính mình
Nước ta có khoảng 23 triệu học sinh, sinh viên các cấp, gần một triệu giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đây là lực lượng quản lý hùng hậu giáo dục và hình thành nhân cách cho con người lao động mới- chủ tương lai đất nước, có thái
độ thân thiện với môi trường, phát triển kinh tế hài hòa với BVMT, không làm phương hại đến nòi giống các thế hệ mai sau
V / NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
1 Những thay đổi về phương pháp và biện pháp thực hiện:
Trước hết người GV cần hiểu một cách đầy đủ thế nào là môi trường
Theo tài liệu GDBVMT trong môn ngữ văn THCS: “ Môi trường bao gồm các yếu
tố tự nhiên, xã hội và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật Chúng ta cần hiểu môi trường ở đây theo nghĩa rộng chứ không đơn thuần chỉ là các yếu tố tự nhiên như đất đai, nước, khí hậu…Môi trường mà chúng ta cần tích hợp trong môn ngữ văn bao gồm:
Môi trường tự nhiên: Không khí, nước tài nguyên, địa hình, địa chất…
Môi trường xã hội: Là tổng thể các mối quan hệ giữa con người với con người theo một khuôn khổ qui định, tạo thuận lợi cho sự phát triển của con người khác với các sinh vật khác như: Luật lệ, thể chế, cam kết, qui định…
Môi trường nhân tạo: Bao gồm các yếu tố do con người tạo ra như: nhà ở, công viên, phương tiện đi lại…
Môi trường nhà trường: Bao gồm không gian, trường học, cơ sở vật chất, sân chơi, bãi tập, thầy giáo, cô giáo, học sinh, nội quy, tổ chức đoàn, đội…
Việc GDBVMT trong môn Ngữ văn cần đạt mục tiêu sau:
Hiểu bản chất của vấn đề môi trường trong tính phức tạp, quan hệ nhiều mặt, nhiều chiều, tính hữu hạn của tài nguyên và khả năng chịu tải của môi trường, tính chặt chẽ giữa môi trường và phát triển giữa
Trang 5môi trường địa phương với vùng, miền, quốc gia, khu vực và toàn cầu
Có thái độ ứng xử đúng đắn trước các vấn đề về môi trường, có ý thức trách nhiệm, có quan niệm đúng về giá trị nhân cách để hình thành kỹ năng đánh giá thẩm mỹ
Có tri thức, kỹ năng, phương pháp hành động để nâng cao năng lực lựa chọn cách sống để sử dụng hợp lý khôn ngoan tài nguyên quốc gia, để tham gia hiệu quả vào việc phòng ngừa, giải quyết các vấn đề
về môi trường, tệ nạn xã hội ở nơi sống và làm việc
Cụ thể là khi dạy môn Ngữ văn không nên tích hợp một cách tràn lan Mỗi tác phẩm văn học tự thân nó đã có chức năng giáo dục rất cao, người đọc cảm hiểu được tác phẩm thì cũng đã hình thành một tình cảm tốt đẹp mà tác phẩm hướng tới Vì thế, chúng ta chỉ tích hợp những vấn đề thực sự có liên quan tới môi trường, rải đều các vấn đề môi trường vào mỗi bài học một cách hợp lý
2/ Nguyên tắc tích hợp:.
Khi tích hợp GDBVMT trong bài giảng cần xác định:
- Bài học cung cấp kiến thức gì về môi trường Hình thành kỹ năng, hành vi gì để bảo vệ môi trường
- Bài học không quá tải vì lạm dụng tích hợp giáo dục BVMT
Bài học giúp học sinh thay đổi nhận thức về đổi mới công nghệ (sạch) nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống
- Cần kết hợp thêm kiến thức ở phân môn Sử , Địa.( Ví dụ liên hệ mật độ gia tăng dấn số)
- Sử dụng một số tranh ảnh minh họa để học sinh nhận thức rõ thêm về tác hại của việc ô nhiễm môi trường và nhận thức rõ trách nhiệm của mỗi thành viên trong công đồng trong việc bảo vệ môi trương xanh
- Tranh ảnh phải phù hợp với nội dung và có tác dụng đối với việc nhận thức của các em
- Không lạm dụng quá nhiều tranh ảnh sẽ làm mất thời gian
- Đối với bài này chúng ta chỉ cần cho các em xem một số tranh ảnh cần thiết để các em nhận thức và thấy tác hại của việc rác thải và nhất là bao bì ni lông Và cũng cần đưa ra một vài tranh ảnh bằng những việc làm cụ thể về việc bảo vệ môi trường
3/Cách tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong bài “ Thông tin về ngày trái đất năm 2000”
A- Yêu cầu cần đạt:
- Bài “Thông tin về ngày trái đất năm 2000”: Trực tiếp khai thác đề tài môi trường: Bao ni lông và rác thải Tác hại của bao ni lông chủ yếu là
do đặc tính không phân hủy, làm xói mòn đất, cản trở sinh vật phát triển, gây ô nhiễm thực phẩm Cần thay đổi thói quen sử dụng bao ni lông và tuyên truyền cho mọi người về tác hại của bao ni lông và có giải pháp giảm thiểu việc sử dụng nó
Trang 6- HS nhận thức được tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông bừa bãi đối với môi trường sống, đối với trái đất của chúng ta: thấy được tính thuyết
phục trong cách thuyết minh về tác hại của bao bì ni lông và hành động
thiết thực để bảo vệ môi trường
- Giáo dục học sinh ý thức giữ gìn môi trường sống trong sạch, ý thức tuyên truyền, vận động mọi người có hiểu biết và hưởng ứng Ngày Trái Đất bảo vệ môi trường
- Rèn luyện kĩ năng đọc và phân tích văn bản thuyết minh có yếu tố lập luận chặt chẽ và dẫn chứng thuyết phục
B- Tiến trình tổ chức bài mới:
Hoạt động1: Kiểm tra bài cũ:
1 Trong các truyện kí đã học ở lớp 8, tác phẩm nêu lên số phận cực khổ của người nông dân bị áp bức và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ, nhân dân là:
a Tôi đi học (Thanh Tịnh )
b.Trong lòng mẹ ( Trích Những ngày thơ ấu-Nguyên Hồng )
c Tức nước vỡ bờ ( Tắt đèn-Ngô Tất Tố )
d Lão Hạc ( Nam Cao )
2.Cho biết nội dung và nghệ thuật của văn bản Trong lòng mẹ, Lão Hạc
Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới:
- Em hãy kể tên các văn bản đã học ở lớp 6,7 có liên quan đến vấn đề môi trường
và bảo vệ môi trường?
- Các văn bản đó giúp em nhận thức được điều gì về ảnh hưởng của môi trường đến sự sống của con người ?
( Học sinh trả lời , giáo viên nhận xét và đi đến vấn đề)
- Giáo viên: Trái đất, “ Ngôi nhà chung” của nhân loại đang ngày càng bị nhiều hiểm họa đe dọa Một trong những hiểm họa khôn lường ấy lại chính do con người gây ra Bài học hôm nay giúp chúng ta tìm hiểu những thông tin cần thiết về Ngày Trái đất năm 2000
* Hoạt động 3: Bài học.
I/ Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả, tác phẩm:
2/ Đọc, tìm hiểu từ khó:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc, nhấn mạnh tính chất nguy hiểm của bao bì ni lông đối với môi trường và sức khỏe con người, nhấn mạnh những việc cần làm ngay cụ thể là “MỘT NGÀY KHÔNG SỬ DỤNG BAO NI LÔNG”
3/ Thể loại:
4/ Bố cục:
- Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bố cục của bài:
a “Từ đầu bao bì ni lông”: Giới thiệu Ngày Trái Đất và chủ đề “ Ngày Trái Đất năm 2000”
b “Tiếp môi trường”: Những tác hại và giải pháp hạn chế sử dụng bao bì ni lông
Trang 7c Còn lại: Lời kêu gọi quan tâm đến Trái Đất thể hiện bằng một hành động cụ thể, thiết thực
II/ Phân tích
- GV: Những sự kiện nào được thông báo trong phần đầu văn bản? NgàyTrái Đất được khởi xướng nhằm mục đích gì? Vì sao có nhiều nước tham gia? Việt Nam cùng tham gia vào những vào những việc làm nào để bảo vệ môi trường Trái Đất?
- Yêu cầu cần đạt: Ngày 22/4 hằng năm được coi là ngày Trái Đất mang chủ đề bảo vệ môi trường Mục đích của việc khởi xướng Ngày Trái Đất năm 2000 là nhằm bảo vệ môi trường Môi trường sống của nhân loại ngày càng bị đe dọa cho nên nhiều nước đã tham gia vào hoạt động tổ chức này nhằm cứu lấy “ Ngôi nhà chung” của tất cả chúng ta Việt Nam tham gia hành động: “MỘT NGÀY KHÔNG SỬ DỤNG BAO NI LÔNG”
GV: Ở Việt Nam bao bì ni lông được sử dụng với số lượng như thế nào? Có điều gì đáng báo động về việc sử dụng và thu gom nó?
- Yêu cầu cần đạt: Việt Nam sử dụng bao bì ni lông với số lượng lớn: Mỗi ngày thải ra hàng triệu bao
Điều đáng lo ngại là chúng ta chỉ thu gom một phần nhỏ số lượng bao ni lông Phần lớn bao ni lông đang bị vứt bừa bãi khắp nơi công cộng, ao hồ, sông ngòi ( Giáo viên cho học sinh liên hệ việc vứt rác bao bì ni lông ở nơi các em đang sống, có điều gì giống và khác với sự phản ánh trong văn bản)
GV: Theo các nhà khoa học, vì sao bao bì ni lông có thể gây nguy hại cho môi trường?
- Yêu cầu cần đạt: Bao bì ni lông gây hại cho môi trường vì đặc tính không phân hủy của nó Tùy từng loại bao bì ni lông, nhưng chúng có thể tồn tại từ 20 đến
5000 năm
- GV có thể cho học sinh xem một số tranh :
Trang 9-GV: Em có nhận xét gì qua những hình ảnh trên
GV: Văn bản thống kê mức độ gây hại của bao bì ni lông như thế nào? Việc thống kê ở đây có điều gì đặc biệt gây ấn tượng cho người đọc?
- Yêu cầu cần đạt: Trong văn bản người ta đã thống kê sự nguy hiểm của việc vứt bao bì ni lông bừa bãi theo các mức độ:
- Lẫn vào đất dẫn đến cản trở quá trình sinh trưởng các loài thực vật, cản trở sự phát triển của cỏ dẫn đến xói mòn
- Vứt xuống cống làm tắc đường dẫn nước thải, gây lụt lội, gây ra muỗi nhiều, lây truyền dịch bệnh
- Trôi ra biển làm chết các sinh vật khi nuốt phải
Trang 10Những hiện tượng trên mới chỉ ảnh hưởng đến môi trường Còn trường hợp bao
ni lông dùng đựng thực phẩm thì trực tiếp ảnh hưởng đến vấn đề gì?
Yêu cầu: Làm ô nhiễm thực phẩm , gây tác hại cho não và ung thư phổi Ở đây, người ta nhấn mạnh hai chữ “ đặc biệt”.Để gây ấn tượng mạnh hơn, văn bản sử dụng cụm từ “ Nguy hiểm nhất” để nói về khí độc thải ra khi đốt bao ni lông Đến đây, tác hại của bao ni lông không chỉ gây ra hai bệnh, mà là một loạt: “ ngộ độc, gây ngất, khó thở, nôn ra máu, ảnh hưởng các tuyến nội tiết, giảm khả năng miễn dịch, gây rối loạn chức năng” Và càng cực kỳ nguy hiểm khi gây ung thư và các
dị tật bẩm sinh cho trẻ sơ sinh Điều này sẽ là gánh nặng và đau khổ dài lâu cho gia đình và xã hôi