[Loga.vn] Đề cương ôn thi

- Tế bào được cấu tạo gồm các phân tử, đại phân tử, các bào quan tạo nên 3 thành phần cơ bản là: màng sinh chất, tế bào chất và vùng nhân, nhưng các đại phân tử chỉ thực hiện đươc chức n

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG HSG SINH HỌC 10

I Phần 1 Giới thiệu chung về thế giới sống: (bài 1, 2)

Câu 1: Nêu nguyên tắc đặt tên loài và cho biết vị trí của loài người trong hệ thống phân

loại?

Nguyên tắc đặt tên loài: Dùng tên kép (theo tiếng latinh), tên thứ nhất là tên chi (viết

hoa), tên thứ 2 là tên loài (viết thường)

* Vị trí loài người trong hệ thống phân loại:

Loài người (Homo sapiens) - Chi người (Homo) - Bộ linh trưởng (Primates)- Họ người(Homonidae) - - Lớp thú (Mammania) - Ngành động vật có dây sống (Chordata) - Giớiđộng vật (Animalia)

Câu hỏi 2:

a Phân biệt giới khởi sinh và giới nguyên sinh.

b Vì sao nấm được tách ra khỏi giới thực vật?

c Tại sao xem tế bào là cấp tổ chức cơ bản của sự sống?

d Những điểm khác biệt giữa động vật có xương sống và động vật không có

xương sống

Trả lời:

a./- Giới khởi sinh gồm những sinh vật đơn bào nhân sơ, giới nguyên sinh gồm những

sinh vật đơn bào hoặc đa bào bào nhân thực

- Giới khởi sinh gồm các nhóm vi khuẩn, giới khởi sinh gồm thực vật nguyên sinh, động vật nguyên sinh và nấm nhầy

b/.-Thành tế bào của nấm có vách kitin

- Sống dị dưỡng hoại sinh, kí sinh, cộng sinh

- Tế bào không có chứa lục lạp

- Sinh sản bàng bào tử, một số nảy chồi, phân cắt

c/.-Tế bào là đơn vị tổ chức cơ bản chức năng của tất cả cơ thể sống.

-Tất cả các vi khuẩn, nguyên sinh vật, động thực vật, nấm đều được cấu tạo từ đơn vị tế bào

-Các hoạt động sống đều diễn ra trong tế bào dù là đơn bào hay đa bào

-Các quá trình sinh trưởng, sinh sản đều bắt nguồn từ đơn vị tế bào

- Tế bào được cấu tạo gồm các phân tử, đại phân tử, các bào quan tạo nên 3 thành phần

cơ bản là: màng sinh chất, tế bào chất và vùng nhân, nhưng các đại phân tử chỉ thực hiện đươc chức năng trong mối tương tác lẫn nhau trong tổ chức tế bào toàn vẹn

d./Những điểm khác nhau giữa động vật có xương sống và không xương sống.

Động vật không xương sống Động vật có xương sống

- Kích thước nhỏ

- Không có bộ xương trong, bộ

xương ngoài (nếu có) bằng kitin

- Hô hấp thẩm thấu qua da hoặc

bằng ống khí

- Hệ thần kinh dạng lưới, hạch hoặc

bằng chuỗi hạch ở mặt bụng

- Đại diện: Thân lỗ, ruột khoang,

giun dẹp, giun tròn, thân mềm,

giun đốt, chân khớp,da gai

- Đại diện: Nửa dây sống, các miệng tròn,

cá sụn, cá xương, lưỡng cư, bò sát, chim, thú (0.5)

2.Vi khuẩn cổ ; 3 Động vật nguyên sinh ; 4.Thực vật nguyên sinh (Tảo); 5 Nấm nhầy ;

6 Nấm men ; 7.Nấm sợi ; 8 Rêu ; 9.Quyết ; 10 Hạt trần ; 11 Hạt kín;

12 Động vật không xương sống ; 13 Động vật có xương sống

14 Giới khởi sinh ; 15 Giới nguyên sinh ; 17 Giới thực vật ;

18 Giới động vật

Đặc điểm sai khác giữa các nhóm sinh vật 16,17,18

a Cơ sở phân loại 5 giới :

- dựa vào đặc điểm cấu tạo

+ Tế bào nhân sơ hay nhân thực, có thành tế bào hay không có thành tế bào, có sắc tố quang hợp hay không có sắc tố quang hợp

+ Cơ thể đơn bào hay đa bào

- đặc điểm dinh dưỡng: Tự dưỡng hay dị dưỡng, hoại sinh hay kí sinh

- Dựa vào lối sống: cố định hay di động

- Các bậc phân loại trong mỗi giới: loài – chi - họ - bộ - lớp – ngành - giới

b - Ngu ồn gốc giới TV: từ tảo lục đa bào nguyên thuỷ

- Phân biệt các ngành trong giới thực vật:

trần

Ngành hạtkín

nước

Không cầnnước, thụtinh kép

Câu 6: Tại sao nói hệ sống là hệ thống toàn vẹn được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc,

có khả năng tự điều chỉnh và ổn định

Trả lời:

- Hệ sống là hệ thống toàn vẹn được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc vì:

+Tổ chức sống cấp dưới làm nền tảng cho tổ chức sống cấp trên Tổ chức cấp cao hơnkhông chỉ có các đặc điểm của các tổ chức cấp dưới mà còn có các đặc điểm nổi trội hơn

mà tổ chức cấp dưới không có được VD cấp tế bào được cấu tạo từ các cấp thấp hơn:phân tử, đại phân tử, các bào bào quan

+ Đặc tính nổi trội hơn có được là do sự tương tác của vật chất theo các quy luật lý hóađược chọn lọc tự nhiên chon lọc qua hàng triệu năm tiến hóa

Những đặc điểm đặc trưng cho thế giới sống như: chuyển hóa vật chất và năng lượng,sinh trưởng và phát triển, khả năng sinh sản, tính cảm ứng, khả năng tự điều chỉnh

- Thế giới sống có là hệ thống có khả năng tự điều chỉnh và ổn định:

+ các tổ chức sống không ngừng trao đổi chất và năng lượng với môi tường

+ Có khả năng tự điều chỉnh để đảm bảo duy trì và điều hòa sự cân bằng động trong hệthống, giúp tổ chức có thể tồn tại và phat triển

Câu 7: Cho biết những đặc diểm chung của các cấp tổ chức sống? Đặc điểm nổi trôi của

các cấp tổ chức sống là gì

Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống:

- Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc: tổ chức sống cấp dưới làm nền tảng cho tổ

chức sống cấp trên Tổ chức cấp cao hơn không chỉ có các đặc điểm của các tổ chức cấpdưới mà còn có các đặc điểm nổi trội hơn mà tổ chức cấp dưới không có được VD cấp tếbào được cấu tạo từ các cấp thấp hơn: phân tử, đại phân tử, các bào bào quan

- Hệ thống mở và tự điều chỉnh

+ Các cấp tổ chức sống không ngừng trao đổi chất và năng lượng với môi trường Do đósinh vật không chỉ chịu sự tác động của môi trường mà còn góp phần làm biến đổi môitrường

+ Có khả năng tự điều chỉnh để đảm bảo duy trì và điều hòa sự cân bằng động trong hệthống, giúp tổ chức có thể tồn tại và phat triển

- Thế giới sống liên tục tiến hóa

+ Thế giới sống đa dạng nhưng đều có chung nguồn gốc, Sự sống được tiếp diễn liên tụcnhờ sự di truyền thông tin di truyền trên ADN từ tế bào này sang tế bào khác Nhờ được

kế thừa thông ti di truyền từ những sinh vật tổ tiên ban đầu nên các sinh vật trên trái đấtđều có những đặc điểm chung Tuy nhiên sinh vật luôn có cơ chế phát sinh biến dị ditruyền và sự thay đổi không ngừng của điều kiện ngoại cảnh sẽ chọn lọc giữ lại các dạngsống thích nghi với các môi trường khác nhau

- Đặc điểm nổi trội: là đặc điểm của một cấp tổ chức nào đó được hình thành do sự

tương tác của các bộ phận tạo nên chúng Đặc điểm này không có được ở cấp tổ chức nhỏ hơn Ví dụ: khi các phân tử đường, protêin, axit nucleic, lipit liên kết với nhau tạo nên tế bào thì tế bào có được các đặc điểm nổi trôi của sự sống như trao đổi chất và năng lượng, sinh sản, sinh trưởng phát triển mà ở các cấp phân tử không có được.

II Thành phần hóa học của tế bào

Câu 1: Vì sao nói nước là dung môi tốt nhất trong tế bào?

Nước là dung môi tôt nhất vì:

- Phân tử nước được cấu tạo từ 2 nguyên tử Hidro và 1 nguyên tử Oxi Phân tử H góp một electron vào đôi electron dùng chung với nguyên tử oxi tạo liên kết cộng hóa trị.Oxi có độ âm điện lớn hơn nên kéo đôi electron dùng chung về phía mình làm cho phân

tử nước có tính phân cực, điện tích dương ở gần mỗi nguyên tử hiđro, điện tích âm ởgần mỗi nguyên tử oxi Do tính phân cực các phân tử nước có sự hấp dẫn tĩnh điện với nhau tạo nên các liên kết hidro

- Liên kết hidro là liên kết yếu do vậy chúng có thể dễ dàng hình thành và phá vỡ vàvậy các phân tử nước dễ dàng liên kết với phân tử phân cực khác để hòa tan chúng

Câu 2: Giải thích tính phân cực và các mối liên kết trong phân tử nước Từ đó hãy cho

biết:

- Tại sao con nhện lại có thể đứng và chạy trên mặt nước?

- Tại sao nước đá lại nổi trong nước thường?

- Khi đưa tế bào sống vào ngăn đá ở trong tủ lạnh thì hậu quả gì sẽ xảy ra?

Trả lời:

- Phân tử nước được cấu tạo từ 2 nguyên tử Hidro và 1 nguyên tử Oxi Phân tử Hgóp một electron vào đôi electron dùng chung với nguyên tử oxi tạo liên kết cộng hóa trị.Oxi có độ âm điện lớn hơn nên kéo đôi electron dùng chung về phía mình làm cho phân

tử nước có tính phân cực, điện tích dương ở gần mỗi nguyên tử hiđro, điện tích âm ởgần mỗi nguyên tử oxi

- Do tính phân cực các phân tử nước có sự hấp dẫn tĩnh điện với nhau tạo nên các liênkết hidro - tạo ra mạng lưới nước Trên bề mặt nước các phân tử nước liên kết hidro tạosức căng bề mặt Khi nhện đứng trên mặt nước, chân của chúng tạo thành chỗ trũng vàsức căng mặt nước giữ cho chúng nổi lên Nước luôn tìm cách thu hẹp nhỏ nhất bề mặttiếp xúc với không khí Sức căng bề mặt nước không những giữ cho nhện nổi lên mà còngiúp chúng có thể đứng và chạy được trên mặt nước

- Trong nước đá các liên kết H luôn bền vững và khoảng cách giữa các phân tử nước xahơn nên khoảng trống rộng hơn Trong nước thường, các liên kết H luôn được bẻ gãy vàtái tạo liên tục, khoảng trống nhỏ nên nước đá nhẹ hơn nước thường vì vậy nó nổi trênnước thường

- Cùng một lượng nhất định, khi nước đóng băng thì thể tích tăng lên Vì vậy, khi đưavào ngăn đá, nước trong tế bào sẽ đóng băng làm tăng thể tích và lúc đó các tinh thểnước sẽ phá vỡ cấu trúc tế bào

Câu 3: Trình bày vai tò của nước trong tế bào?

- Là dung môi hòa tan và là môi trường phản ứng cho các hợp chất vô cơ và hữu cơ

- Điều hòa thân nhiệt

- duy trì các trạng thái cân bằng cần thiết, tham gai các phản ứng sinh hóa

- Bảo vệ các hạt keo chống lại sự ngưng kết và biến tính

- Chen giữa các đại phân tử sinh học kị nước để ổn định cấu trúc không gian 3 chiều củachúng, giữ nguyên hoạt tính sinh học

Câu 4: Tại sao khi tìm kiếm sự sống ở các hành tinh khác trong vũ trụ, các nhà khoa học

trước hết lại tìm xem ở đó có nước hay không?

ĐA: Vì nước là thành phần chủ yếu của tế bào, có vai trò quan trọng đối với sự sống, nếu

không có nước tế bào sẽ chết vì thế nếu không có nước sẽ không có sự sống

Câu 5: Thế nào là nguyên tố đa lượng và ngyên tố vi lượng? Nêu vai trò của chúng đối

- vai trò của nguyên tố đa lượng:

+ Tham gia cấu tạo nên các đại phân tử hữu cơ như protein, axit nucleic, cacbonhidrat,lipit cấu tạo nên tế bào các cơ quan bộ phận của cơ thể sinh vật, dự trữ vàcung cấp năng lượng cho các hoạt động sống của cơ thể, cấu tạo nên các enzim,hoocmon xác tác các phản ứng hóa sinh, điều hòa quá trình trao đổi chất

+ Có vai trò quan trọng trong các hoạt động sinh lí của cơ thể như co cơ, dẫn truyền xungthần kinh…

- Vai trò của nguyên tố vi lượng: Là thành phần cấu trúc bắt buộc của hàng trăm

hệ enzim, hooc môn Vd iot là thành phần không thể thiếu của hoocmon tiroxin, ở ngườinếu thiếu iot dẫn đến mắc bệnh biếu cổ, rối loạn chuyển hóa

Câu 6: Vì sao C, O, N, H lại là 4 nguyên tố chủ yếu của cơ thể sống

- Là các nguyên tố phổ biến trong tự nhiên

- Trong bảng tuần hoàn các nguyên tố H đứng đầu nhóm I, O đứng đầu nhóm II, N đứngđầu nhóm III, C đứng đầu nhóm IV Như vậy chúng là những nguyên tố nhẹ nhất, bé nhấtcủa mỗi nhóm

- Cả 4 nguyên tố có cùng chung tính chất dễ tạo tạo các lk cộng hóa trị, để lấp đầy lớp engoài cùng H cần 1e, O cần 2e, N cần 3e, C cần 4e

- Trong các nguyên tố tạo liên kết cộng hóa trị chúng nhẹ nhất ở mỗi nhóm, mà sự bềnvững của lk này thường tỉ lệ nghịch với trọng lượng nguyên tử tham gia Như vậy sựsống đã chọn các nguyên tố có hóa trị 1,2,3,4 nhẹ nhất lại bền vững nhất

- 3 nguyờn tố C, O, N cũn cú khả năng tạo liờn kết đụi, nhờ đú cỏc hợp chất thờm đadạng Riờng C cú thể tạo thành liờn kết 3 với N hoặc giữa cỏc C

- Cỏc hợp chất của chỳng dễ tạo thành liờn kết hidro.

Cõu 7: Tại sao núi nguyờn tố cacbon là cơ sở tạo nờn tớnh đa dạng của sự sống?

Câu 8: Mô tả thành phần cấu tạo của một nuclêôtit và liên kết giữa

các nuclêôtit Điểm khác nhau giữa các loại nuclêôtit?

phôt pho ric và đờng đêôxi ribôzơ Các nuclêôtit liên kết với nhau bằngliên kết phốt phođieste (ở mỗi mạh polinuclêôtit)

- Giữa cac nu liên kết với nhau theo nguyên tắc đa phân gồm rấtnhiều đơn phân đơn phân gồm 4 loại A, T ,G, X Các đơn phân liên kết với nhau theo nguyên tắc bổ sung A của mạch này liên kết với

T của mạch kia bằng 2 LK hiđrô và ngợc lại G của mạch này LK với T củamạch kia bằng 3 LK hiđrô và ngợc lại

- Các nu khác nhau ở các loại bazơnitơ A, T, G, X

Câu9: So sánh cấu trúc, chức năng của AND với ARN?

Câu tạo: + ADN gồm 2 mạch dài hàng chục nghìn đến hàng

triệu nu Thành phần gồm axit phôtphoric, đờng đêôxirbô bazơnitơ gồm 4 loại: A, T, G, X

+ ARN có một mạch đơn ngắn, dài hàng trục đến hàng nu Thành phần gồm axit photphoric, đờng ribôzơ và bazơnitơ gồm 4 loại

A, U, G, X

- Chức năng:

+ ADN mang thông tin di truyền, truyền đạt thông tin di truyền +ARN truyền đạt thông tin di truyền từ nhân ra tế bào chất Tham gia tổng hợp prôtêin Vận chuyển axit amin tới ribôxôm để

tổng hợp prôtêin tham gia cấu tạo nên riboxom

Cõu hỏi 10:

a.Trong tế bào cú những loại hợp chất hữu cơ nào? Những chất hữu cơ nào là

thành phần cơ bản của sự sống?Vỡ sao?

b Cỏc thành phần nào tham gia cấu tạo nờn màng tế bào và nờu vai trũ của cỏc

thành phần đú

c +Trong tế bào thực vật cú những bào quan nào chứa axit nucleic?

+Phõn biệt cỏc loại axit nucleic trong cỏc loại bào quan đú

+Cho biết vai trũ của cỏc loại bào quan đú

Đỏp ỏn :

a/ những hợp chất hữu cơ trong tế bào: - Cacbonhidrat, lipit, prụtờin, axit nuclờic,

- Chất hữu cơ là thành phần cơ bản của sự sống: Prụtờin và axit nuclờic

Vỡ: + Prụtờin cú cỏc vai trũ sau: Cấu trỳc, dự trữ axit amin, vận chuyển cỏc chất, bảo vệ

cơ thể, điều hũa hoạt động cơ thể, xỳc tỏc cỏc phản ứng húa học, thụ thể, vận động,

+ Axit nuclờic : Lưu trữ và truyền đạt thụng tin di truyền.(ADN), Truyền đạt thụng tin

di truyền( mARN), Vận chuyển aa (tARN), cấu tao ribụxụm (rARN)

b Thành phần nào tham gia cấu tạo nờn màng tế bào và nờu vai trũ của cỏc thành phần

đú:

- Lớp kép phôtpholipit: Giữ nước cho tế bào, vận chuyển các chất không phân cực

hòa tan trong lipit, giúp màng có tính khảm động

- Protein xuyên màng và protein bám màng: Vận chuyển các chất qua màng có tính

chọn lọc, góp phần vào tính khảm động của màng

- Chôlestêrôn: Tăng cường sự ổn định của màng (tế bào động vật)

- Glicoprotein:“Dấu chuẩn” nhận biết tế bào quen và liên kết lại thành mô

c/- Bào quan chứa axit nucleic trong tế bào thực vật là: Nhân, lục lạp, ti thể và ribôxôm.Phân biệt các loại axit nucleic của các loại bào quan:

- Axit nucleic của nhân chủ yếu là ADN mạch thẳng xoắn kép có kết hợp với protein histon Ngoài ra còn có một ít ARN

- Axit nucleic của ti thể và lục lạp là ADN dạng vòng không kết hợp với protein

- Axit nucleic của ribôxôm là ARN riboxom

Vai trò của các loại bào quan

- Nhân: Chứa thông tin di truyền, điều khiển mọi hoạt động của tế bào

- Ti thể: Hô hấp nội bào cung cấp năng lượng cho hoạt động tế bào và cơ thể

- Lục lạp: Thực hiện quang hợp tổng hợp chất hữu cơ ( 0,25)

-Riboxom: Tổng hợp protein cho tế bào.( 0,25)

Câu 11 So sánh lipit và cacbohidrat về cấu tạo, tính chất, vai trò?

- Điểm giống nhau: đều cấu tạo từ C, H, O và đều cung cấp năng lượng cho

tế bào

- Khác nhau

Cấu tạo CT chung: (CH2O)n trong đó tỉ lệ

trúc nên đườngđa

Đường đa: dự trữ NL,cấu trúc tế bào…

Tham gia cấu trúc màng sinh học, cấu tạo nên hoocmon, Vitamin,

dự trữ NL…

Câu 12 a Phân biệt các loại liên kết trong phân tử ADN? Vì sao phân tử ADN có đường kính không đổi suốt dọc chiều dài của nó?

b Phân biệt các thuật ngữ: axitamin, polipeptit và protein?

ĐA:

a Các loại liên kết trong phân tử ADN

+ Liên kết photphođieste: hình thành giứa các Nu liên tiếp nhau trên một mạch poliNu+ Liên kết hiđro: hình thành giứa 2 Nu đứng đối diện nhau trên 2 mạch poliNu theo NTBS

+ Phân tử ADN có đường kính không đổi suốt dọc chiều dài của nó vì giữa 2 mạch poliNu các Nu liên kết với nhau theo NTBS: cứ 1 bazơ lớn loại A hoặc G lại liên kết với 1 bazơ nhỏ loại T hoặc X

b Phân biệt các thuật ngữ: axitamin, polipeptit và protein

+ axitamin: là phân tử hữu cơ gồm 1 nguyên tử C trung tâm liên kết với 1 nhóm amin,

1 nhóm cacboxyl và 1 gốc R Là đơn phân cấu tạo nên các protein

+ Polipeptit: Gồm 1 chuỗi các aa đồng nhất hoặc không đồng nhất liên kết với nhau bằng liên kết peptit, có khối lượng phân tử thấp hơn protein

+ Protein: Là một đại phân tử sinh học được cấu trúc từ 1 hoặc nhiều chuỗi

polipeptit có cấu trúc không gian đặc trưng để thực hiện chức năng sinh học

Câu 13: Tinh bột, xenlulôzơ, photpholipit và protêin là các đại phân tử sinh học.

a Chât nào trong các chât kể trên không phải là pôlime?

b Chât nào không tìm thây trong lục lạp?

c Nêu công thức cấu tạo và vai trò của xenlulôzơ ?

ĐA:

a.Chât trong các chât kể trên không phải là đa phân (polime) là photpholipit vì nó không

được cấu tạo từ các đơn phân ( là monome)

b.Chât không tìm thây trong luc lạp là celluloz.

c Công thức câu tạo: (C6H10O5)n

- Tính chât: Celluloz được cấuu tạo từ hàng nghìn gốc 1-D-glucoz lên kêt với nhau bằng liên kêt 1-1,4- glucozit Tạo nên câu trúc mạch thẳng, rât bên vững khó bị thủy phân

- Vai trò:

* Celluloz tạo nên thành tế bào thực vật

* Động vật nhai lại: celluloz là nguồn cung cấp năng lượng cho cơ thể

* Người và động vật khác không tổng hợp được enzym cellulaza nên không thể tiêu hóa được celluloz nhưng celluloz có tác dụng điều hòa hệ thông tiêu hóa làm giảm hàm lượng cholesteron trong máu, tăng cường đào thải chât cặn bã ra khỏi cơ thể

Câu 15 : a Vì sao phôtpholipit có tính lưỡng cực?

b Tại sao phôtpholipit là thành phần cơ bản cấu tạo nên màng cơ sở

ĐA :

- Phôtpholipit có cấu trúc gồm: 1 phân tử glixeron liên kết với 2 axit béo và vị trí thứ bacủa phân tử glixeron liên kết với 1 nhóm phôtphat nhóm này nối glixeron với 1ancolphức)

- Các liên kết không phân cực C- H trong axit béo có tính kị nước (2 đuôi kị nước), còn đầu ancol phức ưa nước Đuôi thứ hai bị cong do có chứa 1 kiên kết đôi do vậy các phân

tử photpholipit xếp chặt nhau tạo thành lớp màng mỏng tạo nên dạng màng ngăn

- Nhờ tính chất vật lí đặc biệt lưỡng cực các phân tử photpholipit dễ tự động hình thành tấm 2 lớp trong dung dịch nước : Đầu phân cực hướng vào nước còn đuôi kị nước hướngvào trong với nhau

Câu 16 : Phân tử ADN ở tế bào sinh vật nhân thực có mạch kép có ý nghĩa gì ?

ĐA : - Đảm bảo tính ổn định cấu trúc không gian của phân tử

- Đảm bảo cho phân tử ADN có kích thước lớn và bền vững hơn cấu trúc mạch đơn

- Đảm bảo cho ADN nhân đôi theo nguyên tắc bổ sung và bán bảo toàn

- Thuận lợi cho việc phục hồi các tiền đột biến về trạng thái bình thường

Câu 17 : Nêu cấu tạo của các loại ARN, dự đoán về thời gian tồn tại của các phân tử

ARN ?

- Cấu tạo (sgk)

- Thời gian tồn tại của ARN phụ thuộc vào độ bền vững của phân tử do liên kết hidro tạo

ra và trạng thái tồn tại của chúng trong tế bào :

+ mARN: Dạng mạch đơn không có liên kết hidro, độ bền vững kém, thời gian tồn tạingắn.

+ tARN : Có liên kết hidro nhưng số lượng ít, thời gian tồn tại lâu hơn mARN

+ rARN : Số liên kết hidro chiếm 70% và liên kêt với protein tạo thành bào quanriboxom thời gian tồn tại lâu(vài thế hệ tế bào)

Câu 18 : Nêu cấu trúc của axit amin và phương trình hình thành liên kết peptit (sách bài

tập trang 22)

Câu 19 : Nêu chức năng của phân tử protein và cho ví dụ ( Sách bài tập trang 24)

III Cấu trúc tế bào

Câu 1 : Phân biệt tế bào nhân sơ với tế bào nhân thực

- Đại diện : Vi khuẩn, vi khuẩn lam, xạ

Câu 2 : Tế bào nhân thực có đường kính trung bình gấp hàng chục nghìn lần tế bào nhân

sơ, diên tích gấp hàng trăm lần, thể tích gấp hàng nghìn lần Tại sao tế bào nhân thực vẫnđảm bảo quá trình trao đổi chât rât hiệu quả ?

ĐA :

- Với tế bào nhân sơ có kích thước nhỏ, tỉ lệ diện tích bề mặt trren thể tích lớn(S/V lớn) vì vậy diện tích bề mặt tiếp xúc với môi trường lớn thuận lợi cho quá trình trao đổi chất

- Với tế bào nhân thực vì có kích thước tế bào lớn hơn, nên tỉ lệ S/V nhỏ hơn tế bàonhân sơ nhưng vẫn đảm bảo quá trình trao đổi chât rât hiệu quả là do tế bào nhân thực có

hệ bào qan có màng bao bọc, làm tăng diên tích bề mặt trao đổi chất toàn phần Mặt khác, mỗi khoang bào quan lại là mọt vùng duy trì được các điều kiện hóa học đặc biệt, khác với các bào quan khác nên các phản ứng

Câu 3 : Lấy ví dụ chứng minh rằng kích thước, hình dạng có liên quan tới chức năng của

- Các tế bào thần kinh có trục rất dài và nhiều tua phân nhánh tỏa rộng, có thể

truyền xung thần kinh nhanh chóng giữa các bộ phận trong cơ thể

- Trứng các loài chim có kích thước lớn, hình cầu hay hình bầu dục và chứa được lượng chất dinh dưỡng lớn cung cấp cho phôi phát triển

Câu 4 : Liệt kê các đặc điểm giống nhau của vi khuẩn, ti thể và lục lạp hay chứng minh

ti thể, lục lạp có nguồn gốc từ vi khuẩn nội cộng sinh trong tế bào nhân thực ?

ĐA :

- Kích thước của vi khuẩn , lục lạp và ti thể xấp xỉ nhau

- Đều có màng kép Màng ngoài của ty thể giống màng tê bào nhân chuẩn Màng trong tương ứng với màng sinh chât của vi khuẩn bị thực bào

- Đều chứa ADN, ARN, riboxom, các enzim, các protein

ADN của ty thể, lục lạp giông ADN của vi khuẩn : cấu tạo trần, dạng vòng không liên kết với protein histon

- Đều chứa riboxom loại 70S

- Có khả năng chuyển hóa vật chất và năng lượng

- Có khả năng tự nhân đôi một cách độc lập theo kiểu phân đôi

Câu 5 : a Mô tả cấu trúc của ti thể Tại sao nói ti thể được xem như là nhà máy năng

lượng của tế bào?

b Prôtêin được tổng hợp ở bào quan nào? Sự bài xuất prôtêin ra khỏi tế bào bằng cách

* Ti thể là nhà máy năng lượng của tế bào vì: có chứa các enzim thực hiện quá trình

hô hấp tế bào có khả năng biến đổi năng lượng dự trữ trong các hợp chất hữu cơ(glucozơ) thành năng lượng ATP cho tế bào

b.

- Prôtêin được tổng hợp ở Ribôxôm

- Sự bài xuất prôtêin ra khỏi tế bào : - Theo cơ chế xuất bào ( bằng cách hình thành các

bóng xuất bào )

( Con đường : Prôtêin (Lưới nội chất hạt) -> Túi tiết -> Bộ máy Gôngi (lắp ráp , đóng

gói) -> Túi tiết trong tế bào -> Màng sinh chất -> Ra ngoài )

Câu 6 : a Bào quan chứa enzim thực hiện quá trình tiêu hoá nội bào ở tế bào nhân thực

có cấu tạo như thế nào?

b.Tế bào của cơ thể đa bào có đặc tính cơ bản nào mà người ta có thể lợi dụng để tạo ra một cơ thể hoàn chỉnh? Giải thích

ĐA :

a Đây là bào quan lizôxôm

- Cấu tạo: Dạng túi, kích thước trung bình từ 0,25 đến 0,6 micromet, có một lớp màng bao bọc

b Tế bào có đặc tính cơ bản mà từ đó người ta lợi dụng để tạo ra cơ thể hoàn chỉnh là:

Tính toàn năng của tế bào

- Vì mỗi tế bào chứa một bộ gen hoàn chỉnh và đặc trưng cho loài

Câu 7: Hãy phân biệt về cấu tạo và hoạt động của vi khuẩn Gram dương với vi khuẩn

Gram âm Nêu ý nghĩa thực tiễn của sự khác biệt này

ĐA:

- Không có màng ngoài

- Có axit teicoic

- Không có khoang chu chất

- Nhuôm Gram có màu tím

- ít mẫn cảm với thuốc kháng sinh pênixillin

Đại diện: Vk E.coli, trực khuẩn ho gà…

ý nghĩa:

+ Sử dụng các loại thuốc kháng sinh đặc hiệu

+ Dùng trong phân loại để phân biệt các loại kháng sinh khác nhau

Câu 8: Tại sao nói màng sinh chất có cấu trúc khảm động, thí nghiệm chứng minh màng

sinh chất có cấu trúc khảm động?

+ Màng sinh chất có cấu trúc khảm động vì :

- Màng sinh chất được cấu trúc bởi lớp kép photpholipit và các phân tử prôtêin xen kẽ

trong lớp kép photpholipit

- Cấu trúc khảm là lớp kép phopholipit được khảm bởi các phân tử prôtêin : trung bình

cứ 15 phân tử P- L xếp liền nhau được xen bởi 1 phân tử P

- Cấu trúc động là các phân tử P –L và P có thể di chuyển dễ dàng bên trong lớp màng làm cho MSC có độ nhớt giống như dầu

+ Thí nghiệm chứng minh màng sinh chất có trúc khảm động:

- Lai tế bào chuột với tế bào ở người TB chuột có các P trên màng đặc trưng có thể phânbiệt được với các P trên màng sinh chất người Sau khi tạo tế bào lai, người ta thấy các

phân tử Pcủa TB chuột và TB người nằm xen kẽ nhau

Câu 9: Nêu chức năng của bào quan lizôxom Tại sao bào quan lizôxom lại không bị

phá huỷ bởi chính các enzim chứa trong nó?

- Chức năng:

+ Tiêu hoá nội bào

+ Phân huỷ các tế bào già, tế bào bị tổn thương…

- Lizôxom không bị phá huỷ bởi các enzim trong nó vì: màng lizzôxom có lớp

glicôproteit phủ phía trong

Câu 10: a Mô tả cấu trúc của nhân tế bào?

b Trong cơ thể người loại tế bào nào có nhiều nhân, loại tế bào nào không cónhân? Các tế bào không có nhân có khả năng sinh trưởng hay không? Vì sao?

gồm 3 phần:

- Màng nhân: là một màng kép, trên màng có nhiều lỗ nhỏ để thực hiện sự trao đổi chấtgiữa nhân với tế bào Màng ngoài nối với màng lưới nội chất trên màng có nhiều lỗnhân, có gắn các phân tử protein cho phép các chất cần thiết đi vào và ra khỏi nhân

- Nhân con: là nơi tổng hợp ribôxôm cho tế bào chất, gồm protein và ARN

- Nhiễm sắc thể: là vật chất di truyền tồn tại dưới dạng sợi mảnh Lúc sắp phân chia tếbào, những sợi này sẽ co xoắn lại và dày lên thành các nhiễm sắc thể với số lượng vàhình thái đặc trưng cho loài Thành phần của nhiễm sắc thể gồm có: prôtein và ADN

b - Tế bào bạch cầu là tế bào có nhiều nhân,tế bào hồng cầu là tế bào không nhân

- Tế bào không nhân thì không có khả năng sinh trưởng

- vì nhân chứa nhiều nhiễm sắc thể mang ADN có các gen điều khiển và điều hoà mọi hoạt động sống của tế bào, quy định thông tin về các phân tử protein

IV Vận chuyển các chất qua màng sinh chất

Câu 1: Phân biệt sự vận chuyển thụ động với vận chuyển chủ động các chất qua màng

sinh chất

ĐA:

- Là phương thức vận chuyển các chất qua

màng từ nơi có nồng độ cao đến nơi có

nồng độ thấp(vận chuyển theo chiều

gradien nồng độ)

- Không tiêu tốn năng lượng

- Có thể khuếch tán qua lớp kép

photpholipit(với những phân tử nhỏ không

phân cực) hay qua kênh đặc hiệu (nước,

các chất phân cực )

- Là phương thức vận chuyển các chất qua màng từ nơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao(vận chuyển ngược gradien nồng độ)

- Tiêu tốn năng lượng

- Phải có kênh protein vận chuyển đặc hiệu

Câu 2: Trình bày sự vận chuyển đặc hiệu các chất qua màng sinh chất

ĐA: Sự vận chuyển đặc hiệu các chất qua màng sinh chất:

- Khuếch tán nhanh: các chất vận chuyển qua kênh P Các chất vận chuyển liên kết với Protein trên màng, TB hấp thụ các chất cần thiết, hoặc loại bỏ những chất không cần cho

tế bào theo chiều gradien nồng độ

- Bơm Na – K: Kênh Protein tiêu thụ năng để bơm ion Na+ ra ngoài màng, K+ đi vào trong màng ngược chiều gradien nồng độ

- Bơm proton: Kênh Protein tiêu thụ năng lượng để bơm proton ra ngoài màng ngược chiều gradien nồng độ

Câu 3: Ngâm tế bào hồng cầu người và tế bào biểu bì củ hành trong các dung dịch

sau:

- dung dịch ưu trương

- dung dịch nhược trương

Dự đoán các hiện tượng xảy ra và giải thích?

ĐA* Hiện tượng:

Ưu trương TB co lại và nhăn nheo Co nguyên sinh

Nhược trương Tế bào trương lên ->Vỡ Màng sinh chất áp sát thành tế bào

(tế bào trương nước )Giải thích: - Tế bào hồng cầu ở môi trường nhược trương có nồng độ chât tan thấp hơnnồng độ chất tan trong tế bào, nước ngoài môi trường đi vào tê bào làm tế bào trương lên

và vỡ ra Trong môi trường ưu trương nồng độ chất tan ngoài môi trường lớn hơn trong

tế bào làm nước trong tế bào thẩm thấu ra ngoài làm tế bào mất nước và trở lên ngănnheo

- Tương tự như tế bào hồng cầu nhưng vì tế bào biểu bì hành là tế bào thực vật có thành

tế bào vững chắc nên khi ở môi trường nhược trương tế bào trương lên nhưng không bị

vỡ Ở trong môi trường ưu trương tế bào bị co ngyrn sinh chất mà không bị nhăn nheonhư tế bào hồng cầu

Câu 4: Giả sử một tế bào nhân tạo có màng thấm chọn lọc chứa 0,06M saccarôzơ và

0,04M glucozơ được đặt trong một bình đựng dung dịch 0,03M Saccarôzơ và 0,02Mglucozơ, 0,01M fructôzơ

a) Kích thước của tế bào nhân tạo có thay đổi không? Vì sao?

b Các chất tan đã cho ở trên khuếch tán như thế nào?

– Dung dịch trong bình là nhược trương so với dung dịch trong tế bào nhân tạo

- Kích thước tế bào nhân tạo sẽ to ra do nước di chuyển từ ngoài bình vào trong tế bàonhân tạo

- Saccarôzơ là loại đường đôi có kích thước phân tử lớn hoàn toàn không thấm quamàng chọn lọc

- Glucose trong tế bào khuếch tán ra ngoài bình

- Fructose trong bình khuếch tán vào trong tế bào nhân tạo

Câu 5

a Để so sánh tính thấm của màng nhân tạo (chỉ có 1 lớp kép phôtpholipit) với màng sinh

chất, người ta dùng glixerol và Na+ Hãy cho biết glixerol và Na+ đi qua màng nào? Giảithích?

b Người ta làm thí nghiệm dung hợp một tế bào chuột và một tế bào người với nhau sau

một thời gian quan sát thấy prôtêin trong màng của tế bào chuột và tế bào người sắp xếpxen kẽ nhau Kết quả thí nghiệm trên chứng minh tính chất nào của màng? Ý nghĩa tínhchất đó với tế bào?

ĐA:

a So sánh tính thấm giữa 2 loại màng với glyxêrol và Na + :

- Glixeron đi qua cả 2 màng vì glixeron là chất không phân cực có thể đi qua lớpphôtpholipit kép

- Ion Na+ chỉ đi qua màng sinh chất, không đi qua màng nhân tạo vì Na+ là chất tích điệnnên chỉ có thể đi qua kênh prôtêin của màng sinh chất, còn màng nhân tao không có kênhprôtêin nên không thể đi qua đươc

b * Thí nghiệm chứng minh tính chất động của màng

* Ý nghĩa tính động của màng với tế bào: Giúp tế bào linh hoạt thực hiện nhiều chức

năng

Câu 6 : Khi tiến hành thí nghiệm về tính thấm của tế bào sống và tế bào chết, kết quả có

sự khác nhau về màu sắc của lát cắt phôi không đun cách thủy với lát cắt phôi đun cáchthủy Hãy giải thích về sự khác nhau đó ?

ĐA : Phôi sống không nhuộm màu còn phôi chết bắt màu

- Tế bào sống có khả năng thấm chọn lọc chỉ cho các chất cần thiết đi qua màng vào trong tế bào, còn phôi chết không có đặc tính này

Câu 7 : Cho 3 mô thực vật (1,2,3)cùng loại có kích thước và khối lượng bằng nhau vào

ba môi trường khác nhau:

-Mô 1 vào môi trường chứa nước cất

-Mô 2 vào môi trường chứa dung dịch nước muối ưu trương

-Mô 3 vào môi trường chứa dung dịch muối đẳng trương

Sau vài giờ thì 3 mô thực vật trên có thay đổi như thế nào? Giải thích sự thay đổi đó

ĐA: Mô 1: Trương nước, kích thước và khối lượng lớn hơn ban đầu

-Giải thích: Do nước cất là môi trường quá nhược trương nên nước thẩm thấu vào mô thực vật làm cho mô này trương nước

-Mô 2: Mềm, kích thước và khối lượng nhỏ hơn ban đầu

-Giải thích: Trong môi trường ưu trương nước thẩm thấu từ trong mô thực vật ra ngoài gây cho tế bào co nguyên sinh nên mô thực vật này bị mềm và teo lại

-Mô 3 không có hiện tượng gì

-Giải thích: Trong môi trường đẳng trương thì nồng độ trong dịch bào và ngoài môitrường bằng nhau nên không xảy ra sự trao đổi chất qua màng

V Chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế bào

Câu 1

a. ATP là gì? ATP chuyển năng lượng cho các hợp chất bằng cách nào?

b Vì sao ATP được gọi là “Tiền tệ năng lương” của tế bào?

ĐA :

a.*ATP là hợp chất cao năng ,được cấu tạo từ 3 thành phần: 1pt bazơ ađênin, 1pt đường

pentôzơ liên kết với 3 nhóm photphat Trong đó có 2 liên kết cao năng giữa các nhóm phot phat cuối trong ATP Các nhóm photphat đều mang điên tích âm, khi ở gần nhau có

xu hướng đẩy nhau làm cho liên kết này bị phá vỡ

* ATP truyền năng lượng cho các hợp chất khác thông qua chuyển nhóm phôtphat cuối cùng cho các chất đó để trở thành ADP (giải phóng khoảng 7.3 Kcalo) rồi ngay lập tức ADP được gắn thêm nhóm phôtphat để trở thành ATP

b ATP được gọi là “Tiền tệ năng lương” của tế bào vì

+ Mọi cơ thể sống đều sử dụng năng lượng ATP

+ ATP có khả năng truyền năng lượng cho các phân tử khác thông qua chuyển nhóm phôt phat cuối cho phân tử đó để trở thành ADP giải phóng 7,3 Kcalo

Câu 2 : Phân biệt quá trình hô hấp với quá trình quang hợp

- Biến năng lượng ánh sáng thành năng Lượng hóa học trong các hợp chất hữu cơ

a Bản chất pha sáng và pha tối trong quá trình quang hợp là gì?

b.Cho biết cơ chế và ý nghĩa của quá trình quang phân li nước trong quang hợp.

c Các nhận định sau đây đúng hay sai? Giải thích.

1 Trong pha tối của quang hợp sử dụng ATP của pha sáng để khử CO2 thành chất hữu cơ

2 Trong các con đường cố định CO2 thì con đường C3 là phổ biến cho thực vật ở

d Tại sao hô hấp kị khí lại giải phóng rất ít ATP nhưng lại được chọn lọc tự nhiên

duy trì ở các tế bào cơ của con người vốn là loại tế bào rất cần nhiều ATP

e Trong điều kiện nào thì xảy ra quá trình tổng hợp ATP tại lục lạp và ti thể ? Quá

trình tổng hợp ATP tại 2 bào quan đó khác nhau cơ bản ở điểm nào?

f Tại sao khi chúng ta hoạt động tập thể dục thể thao thì các tế bào cơ lại sử dụng

đường glucozơ trong hô hấp hiếm khí mà không dùng mỡ để hô hấp nhằm tạo ra nhiềuATP hơn?

ĐA:

a, Bản chất của pha sáng năng lượng ánh sáng được hấp thụ và chuyển thành dạng năng

lượng trong các liên kết hóa học của ATP và NADPH Vì pha này còn được gọi là giaiđoạn chuyển hóa năng lượng ánh sáng

- Bản chất của pha tối là pha khử CO2 nhờ sản phẩm của pha sáng để hình thành các hợpchất hữu cơ

b Cơ chế của quá trình quang phân li nước

Dưới tác dụng của ánh sáng: 4H2O  4H+ + 4e- + 4 0H

4 0H-  2H2O2  2 H2O + O2

-Ý nghĩa: +Cung cấp O2 cho môi trường

+Cung cấp H+ cho NADP+ tạo chất khử NADPH2

+Bù e- cho diệp lục bị mất

c 1 Sai Vì trong pha tối của quang hợp còn sử dụng NADPH2 của pha sáng

2 Sai Vì Thực vật phân bố ở vùng khô, nóng, sáng có con đường cố định C4 hay CAM

3 Đúng Vì hô hấp là quá trình chuyển năng lượng tích lũy trong các chất hữ cơ thành

năng lượng ATP

d Hô hấp kị khí lại giải phóng rất ít ATP nhưng lại được chọn lọc tự nhiên duy trì ở

các tế bào cơ của con người vốn là loại tế bào rất cần nhiều ATP Vì không hô hấp kị khíkhông tiêu tốn oxi, khi cơ thể vận động mạnh các tế bào cơ quan mô cơ co cùng một lúcthì hệ tuần hoàn chưa cung cấp đủ lượng oxi cho hô hấp hiếu khí, khi đó giải pháp tối ưu

là hô hấp kị khí, kịp đáp ứng ATP mà không cần đến oxi

e Quá trình tổng hợp ATP ở lục lạp và ti thể xảy ra trong điều kiện có sự chênh lệch

nồng độ ion H+ giữa hai bên màng tilacôit và màng trong ti thể khi hoạt động quang hợp

và hô hấp

- Quá trình tổng hợp ATP tại lục lạp nhờ năng lượng ánh sáng

- Quá trình tổng hợp ATP tại ti thể nhờ năng lượng của quá trình oxi hóa nguyên liệu hô hấp

f Năng lượng giải phóng từ mỡ chủ yếu từ các axit béo, axit béo có tỷ lệ oxi trên cacbon

thấp hơn nhiều so với đường glucozo Vì vậy, khi hô hấp hiếu khí, các axit béo của tế bào

cơ cần tiêu tốn rất nhiều oxi, mà khi hoạt động mạnh lượng oxi mang đến tế bào bị giớihạn bởi khả năng hoạt động của hệ tuần hoàn nên mặc dù phân giải mỡ tạo nhiều nănglượng nhưng tế bào cơ lại không sử dụng mỡ trong trường hợp oxi cung cấp không đầy

đủ mà sử dụng glcozo

Câu 4: a Phát biếu khái niệm quang hợp? Viết phương trình tổng quát của Quang hợp

b Trình bày ngắn gọn về thành phần tham gia và vai trò của chúng trong các quá

trình nói trên

c Tóm tắt vai trò của sản phẩm được hình thành trong pha sáng và pha tối của

quang hợp

d Phân biệt pha sáng và pha tối của quá trình quang hợp

ĐA: a.- Khái niệm quang hợp: Là quá trình tổng hợp chất hữu cơ từ các chất vô cơ đơn giản (CO2 và H2O) nhờ năng lượng ánh sáng với sự tham gia của hệ sắc tố

- Phương trình tổng quát của quang hợp

CO2 + H2O + nl ánh sáng, diệp lục (CH2O) + O2

b Các thành phần tham gia và vai trò

- Năng lương ánh sáng cung cấp năng lượng cho quá trình quang hợp

- Hệ sắc tố quang hợp: Hấp thu và chuyển hóa năng lượng

- CO2: nguồn cung cấp cacsbon để tổng hợp chất hữu cơ

- H2O: cung cấp H+ để khử CO2 thành chất hữu cơ và O để tạo ra O2 sản phẩm của quang hợp

c Vai trò của sản phẩm được hình thành trong pha sáng và pha tối của quang hợp

- Sản phẩm của pha sáng

+ O2 điều hòa không khí

+ NADPH + H+ và ATP là nguồn năng lượng và nguyên liệu cho pha tối

- Sản phẩm của pha tối

+ Các hợp chất đường đơn: Là nguyên liệu để tổng hợp tinh bột dự trữ

+ các axit hữu cơ là nguyên liệu để tổng hợp các axit amin (tổn hợp nên

protein), glixerin, axit béo(tổng hợp lipit)

d - Phân biệt pha sáng và pha tối

Nguyên liệu H2O, NADP+, ADP, Pi, CO2, ATP, NADPH

Câu 5:

a Nêu cơ chế chung của quá trình tổng hợp ATP trong quang hợp và hô hâp theo thuyêt hoá thẩm (của Michell) và vai trò của ATP được tổng ra trong quá trình này ?

b Chu trình C3 enzym nào có vai trò quan trọng nhât? vì sao? Hãy tính hiệu qủa năng

lượng của chu trình C3 (với 1ATP = 7,3Kcal, 1NADPH = 52,7Kcal )? (cho biêt khi oxi hoá hoàn toàn 1 phân tử C6H12O6 = 674Kcal )

c Tại sao đồng hoá cacbon bằng phương thức quang hợp ở cây xanh có ưu thê hơn so

với phương thức hoá tổng hợp ở vi sinh vật?

ĐA:

a Cơ chế chung của quá trình tổng hợp ATP trong quang hợp và hô hâp theo thuyêt

hoá thẩm (của Michell)

- ATP được tổng hợp thông qua photphoril hóa gắn gốc photphat vô cơ vào ADP nhờ năng lượng từ qúa trình quang hóa (ở quang hợp) và oxy hóa (ở hô hấp) để tạo ATP