Nghệ sĩ Lê Khanh

Nhưng vốn là một người làm báo, lại hay viết báo vặt, tôi cũng muốn tiếp xúc với Lê Khanh.. Nghĩa là chị muốn có một vở hài kịch, là kịch nói, nhưng lại diễn theo lối chèo.. Tôi cũng nói

Lê Khanh

Trần Đăng Khoa

Nghệ sĩ nhân dân Lê Khanh là một phụ nữ đẹp Điều ấy thì khỏi phải bàn Đã từng có dịp Tết, mấy tờ báo trân trọng “treo” ảnh chị lên

trang bìa, làm bức tranh Tết, thay cho hoa đào, hay ảnh hoa hậu, ảnh

diễn viên thời trang Lê Khanh là một tài năng sân khấu đặc biệt Điều

ấy thì cũng chẳng có gì phải băn khoăn nữa Chị đã được Nhà nước

trao tặng danh hiệu cao quý nhất dành cho những người hoạt động sân

khấu, điện ảnh: Danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân Những điều ấy thì ai

cũng biết Nhưng còn có một biệt tài nữa của Lê Khanh mà rất ít người

biết Đó là tài văn Tài sáng tác kịch bản sân khấu

Điều này, tôi biết được cũng rất tình cờ Cách đây mấy năm, vào một buổi trưa, Lê Khanh điện cho tôi Vợ chồng chị có nhã ý mời

tôi đi uống cà phê, “hay ăn nhẹ một cái gì đó mà bác thích” Thú thực,

tôi rất ngại ngồi ở hàng quán Vả lại, rượu, thuốc lá, cà phê , những

thứ các văn nghệ sĩ mê đắm thì tôi lại dị ứng Tôi chẳng dùng được

loại nào Bàn tiệc mà có Trần Đăng Khoa là mất ngon Ngồi với y, tẻ

ngắt như ngồi với cái ụ mối Rõ thật phí cả rượu! Tôi biết thân biết

phận như vậy nên rất ít la cà ở các quán xá, sợ làm hỏng bữa nhậu của

bạn bè Nhưng vốn là một người làm báo, lại hay viết báo vặt, tôi cũng

muốn tiếp xúc với Lê Khanh Đối với tôi, chị vẫn là một vùng bí ẩn

mà tôi chưa biết

Chúng tôi ngồi trong một quán cà phê khá tĩnh mịch Lê Khanh thổ lộ với tôi rằng, chị muốn thể nghiệm đưa chèo lên sân khấu kịch

nói Nghĩa là chị muốn có một vở hài kịch, là kịch nói, nhưng lại diễn

theo lối chèo Tôi cũng nói thẳng với Lê Khanh rằng, chọc cho thiên

hạ cười không phải là sở trường của Lê Khanh Khanh rất hợp với

những vai phụ nữ sang trọng, đài các và quý phái Ví như vai Chiêu

Thánh trong vở kịch “Rừng trúc” của Nguyễn Đình Thi, hay gần đây

nhất, vai người vợ trong kịch "Bến bờ xa lắc" của Lê Thu Hạnh vừa

phát trong chương trình "Sân khấu truyền hình" Lê Khanh thật sự

xuất thần Những vở kịch ấy thành công cũng là nhờ những vai diễn

xuất sắc của Lê Khanh “Thế mà em cũng đã chọc cười rồi đấy - Lê

Khanh tủm tỉm - Bữa nào anh xem thử nhé” Vở hài kịch đầu tiên Lê

Khanh sắm vai mà tôi được xem là một vở hài kịch ngắn của Trung

Quốc Chị vào vai một bà già điếc nhà quê Tôi hoàn toàn bất ngờ,

không còn nhận ra Lê Khanh nữa Những khán giả hâm mộ Lê Khanh

cũng kinh ngạc vì sự “lột xác” rất tài tình của chị Hàng trăm khán giả

cười ngặt nghẽo Mỗi cử chỉ, lời nói của “bà cụ” nhà quê đều làm cho người ta phải bật cười Cái cười khá sâu sắc, thâm thuý, không hề

rẻ tiền chút nào Sau buổi biểu diễn, chúng tôi lại ngồi trong quán cà

phê quen thuộc Lê Khanh muốn tôi viết cho chị một cái kịch ngắn, lấy

đề tài là “Thị Nở lên tỉnh” Tôi hơi ngần ngại Bởi nhân vật Thị Nở

của Nam Cao đã có rất nhiều người khai thác Đã có cả một vở kịch về

Thị Nở với Chí Phèo rồi “Không, em sẽ làm theo kiểu khác Kịch nói

nhưng lại diễn theo kiểu chèo, và toàn bộ vở kịch chỉ có mỗi một nhân

vật Nghĩa là độc diễn Làm thế rất khó Nhưng khó mà làm được thì

mới hay Vì kịch phải có vấn đề, có nhân vật và phải có từ hai nhân

vật trở lên thì mới có xung đột Đằng này chỉ có một nhân vật thôi mà

vẫn phải tạo ra xung đột Nghĩa là nó vẫn phải là một vở kịch nghiêm

chỉnh” Tôi rất thích cái ý tưởng khá táo bạo của Lê Khanh Và tôi

nghĩ nghệ thuật là thế Nghĩa là anh phải dấn thân, phải tạo ra một cái

gì đó thật mới mẻ mà trước anh không có “Em muốn sử dụng mảng

miếng của chèo Chèo có một thế mạnh là tính ước lệ rất cao Ta có

thể tận dụng thế mạnh đó, và phải cách tân nó cho phù hợp với đời

sống hiện đại Có thế mới thu hút được người xem và giữ gìn được bản

sắc của truyền thống chèo” Tôi rất tâm đắc với những suy nghĩ của Lê

Khanh Sở dĩ bộ ba vở chèo “Bài ca giữ nước” của Tào Mạt được khán

giả nồng nhiệt đón nhận vì ông đã cách tân, làm mới loại hình nghệ

thuật truyền thống có từ lâu đời này Chèo của Tào Mạt thực chất là

kịch hát Những câu hát trong cả ba vở chèo nổi tiếng này thực chất là

ca khúc của Tào Mạt Tào Mạt sáng tác dựa theo cái hơi của chèo Lê

Khanh không làm kịch hát mà là kịch nói Kịch nói nhưng lại diễn

theo lối chèo cổ, chèo sân đình ngày xưa “Em muốn cộng tác với anh

Vì anh có vốn ngôn ngữ nhà quê Anh cũng có chất hài hước nữa Làm

trò cho thiên hạ cười mà thiên hạ họ lại không cười thì vô duyên lắm

Trước khi điện cho anh, em có hỏi ý kiến chú Nguyễn Đình Nghi Chú

Nghi cũng bảo, chọn thằng Khoa cộng tác là được, vì nó là thằng nhà

quê, nó hiểu người quê Em rất muốn kéo anh sang với sân khấu!” Lê

Khanh cười rất vui Còn tôi thì thực sự bối rối Tôi không mấy tin ở

khả năng viết kịch của mình, mặc dù đạo diễn Phạm Thị Thành cũng

đã mấy lần xui tôi nên viết kịch Còn nhà soạn kịch Sĩ Hanh thì nói

thẳng thừng: “Đối thoại trong các truyện của mày là đối thoại kịch

Mày viết kịch được đấy Tao đã chuyển hai cái truyện của mày sang

kịch rồi Nhưng lần sau thì mày nên tự viết! Cứ mạnh dạn viết đi!”

Thực tình, tôi rất mê kịch, nhưng chẳng bao giờ dám nghĩ là mình sẽ

viết kịch Tôi nhận lời với Lê Khanh Nhưng rồi, công việc bận quá,

lại đi liên miên Chỉ còn bốn ngày nữa là đến ngày biểu diễn Tên Lê

Khanh đã được trương trong các tấm biển quảng cáo treo khắp các ngả

đường Hà Nội Tôi vội vã phác cho Lê Khanh mấy trang gợi ý Thực

ra, nó chẳng phải kịch bản, mà cũng chưa thành được đối thoại Nó là

mớ hổ lốn chẳng đâu vào đâu Lê Khanh gửi con cho bà ngoại, bỏ

cả đức ông chồng, một nhà quay phim, đạo diễn phim rất tài ba ở nhà

một mình, rồi chị chui vào nhà hát Chị bỏ ra cả một đêm thức trắng để

viết kịch bản Sáng sau, Lê Khanh đưa con đi nhà mẫu giáo, chị tạt

qua tôi: “Em viết xong kịch bản rồi đây Ông anh đọc hộ em với Nếu

có chỗ nào ngô nghê thì anh chỉnh lại giúp em nhé” Tôi đọc và kinh

ngạc, vì không ngờ Lê Khanh viết giỏi quá, ngôn ngữ rất hoạt và sắc

lẻm Chị thực sự là một cây bút tài hoa Tôi chỉ thêm mấy chi tiết để

vở kịch hoàn chỉnh Tôi rất thích vở kịch này Thích vì sự độc đáo

Trước chị, tôi chưa thấy ai làm thế Câu chuyện bắt đầu từ lúc Thị Nở

đi mò cua, kiếm cái nhậu cho Chí Phèo Lần đầu tiên Thị nhìn thấy Thị

ở trên mặt nước ruộng Thị tưởng ma Thế là Thị ù té chạy Nhưng làm

gì có ma giữa ban ngày Thị đấy ừ, đúng rồi Răng vổ Môi sứt Mũi

như quả cà chua Nhưng đàn bà nhìn đàn bà thì còn ra thể thống gì

Đến cả Hoa hậu thế giới, có lột trần ra mà tự ngắm mình trong gương

thì cũng chẳng khác gì ngắm bức tượng sứ Phải đàn ông đánh giá mới

chuẩn Trước con mắt đàn ông thì Thị đẹp nhất trần đời Chả thế đêm

qua trong vườn chuối, Chí run rẩy hôn Thị, lại còn bảo Thị là Tiên

giáng thế Thị sướng quá Thế là Thị cưỡi trâu, lồng khắp cánh đồng

Cánh trai trẻ, thấy Thị điên điên, lại dửng mỡ, bèn kích vào Họ xui

Thị đã đẹp thế thì phải làm một cuộc đổi đời đi Đổi thế nào? Lên

thành phố Sống ở đó sướng lắm Chẳng cần làm gì cũng có ăn Phải

rồi Mình đẹp Thế mà suốt đời chỉ quanh quẩn trong cái xó làng, lại

phải hầu hạ lão Chí Mà thằng cha thì cục súc, lại nát rượu Thôi, phải

tẩy trần Làm một cuộc “cải tổ” Thế là Thị phóng trâu lên tỉnh Thành

phố cấm trâu bò Ngu! Xưa nay chỉ nghe nói có người chết vì bị kẹp

xe, chứ có thấy ai chết vì bị trâu dẫm đâu Thế mà lại cứ đòi cưỡi xe

Chả trách chết như rạ Ngày nào cũng tệ nạn giao thông Nếu Thị là

ông chủ tịch thành phố, Thị sẽ chất rơm đốt hết xe cộ, thay tất cả bằng

trâu bò Cưỡi trâu trên đường phố, có khác gì lên cung trăng Tha hồ là

phơi phới Nhưng ngu lắm Cái lũ thị thành còn lâu mới văn minh

được Thị đành phải gửi trâu lại ở một quán ăn rồi đi xe ôm Lần đầu

Thị mới biết thành phố Dân phố cứ nhâng nhâng Gặp nhau mà chúng

chẳng chào nhau gì cả Nhà cửa thì tồng ngồng, chẳng thấy cổng ngõ

gì cả Hàng trăm nhà chung nhau mỗi cái sân Mà sân cũng chẳng ra

sân Cứ dài nhằng nhẵng như cái mương nước Xe máy, ô tô suốt ngày

bò như cua Đã thế còn đua nhau kêu en ét như lợn bị chọc tiết Thị

thấy chán quá Lão xe ôm lại đòi Thị tiền Quái, Thị có ăn gì đâu mà

phải trả tiền Bác mời em lên xe thì em đi chứ em có xu nào đâu? Gã

xe ôm tưởng Thị điên Nhưng Thị không điên Em là Thị Nở Em ở

làng Vũ Đại Em nổi tiếng lắm đấy Cả nước này, ai cũng biết em

Chính em đã làm cho ông Nam Cao nổi tiếng đấy Các bác có muốn

nổi tiếng không? Tất nhiên, gã trai lơ đâu có thích nổi tiếng Gã chỉ

thích tiền thôi Gã nhận thấy Thị là một con bò lạc Gã thẽ thọt rủ Thị đi chơi Người thành phố lạ thật Hình như họ có thuốc thần Chả

thế mà từ một thằng đểu thoắt cái đã trở thành người tử tế Gã trai lơ

đưa chị đến phố Hàng Mã ở đấy có cửa hàng bán toàn mặt nạ Trong

đó có cả mặt Thị Nở Mà ế sưng ế sỉa Xưa nay, người mang mặt nạ,

bao giờ cũng thích chọn cái mặt đẹp hơn mặt mình Có người cả đời

mang mặt nạ, đeo mãi thành quen, nên không còn bộ mặt thật nữa

Nhưng đấy đều là những gương mặt bề ngoài sáng sủa, tử tế và lịch

sự Có ai đeo mặt Thị Nở bao giờ? Bởi thế, gã trai lơ xui nhà hàng đổi

món Không bán mặt nạ nữa mà bán hẳn mặt thật Mà mặt tươi sống

Rồi gã bán đứng Thị cho cửa hàng Ông chủ hàng bèn xoay ra kinh

doanh mặt thật Thị Nở Quảng cáo bay phấp phới Thị Nở đây! Thị Nở

thứ thiệt làng Vũ Đại đây! Mời tất cả bà con đến xem mặt Thị Nở! Dân

chúng đổ đến đông nghịt Hai mươi ngàn một vé Ôi giời ơi! Cốc chén,

bát đĩa nội thất thì đâu cũng như đâu Em chỉ có mỗi cái mặt để nhô ra

với đời Bác đừng bán mặt em! Em van bác! Em lậy bác! Thế thì đậy

mặt lại, tao bán từ cổ trở xuống! Đồ nội thất còn đắt hơn tôm tươi! Ối

giời đất ơi Thị sợ quá Thị vã mồ hôi Rồi Thị phá vòng vây Thị

chạy Thị bỏ cả trâu, bơi qua sông, lội tắt qua cánh đồng Thị đã nhìn

thấy bóng đa làng xa Mùi hương lúa thơm lành Làng quê của Thị

đấy Thiên đường của Thị đấy ở đó có anh Chí, có vườn chuối, có

những đêm trăng lấp lánh ánh vàng Chốn thần tiên của Thị là đấy chứ

nào phải ở đâu xa…

Bao nhiêu trạng huống lắt léo, hấp dẫn, mà chỉ có một nhân vật

Lê Khanh một mình một ngựa xông trận Chị vừa sắm vai, vừa tự đạo

diễn Hỗ trợ cho chị là hai nghệ sĩ trẻ Tú Oanh và Sĩ Tiến Mở màn là

nhạc chèo Rồi một cặp nam nữ khăn sếp, áo tứ thân khiêng cái chiếu

chèo đi chềnh ềnh qua mặt khán giả rồi trải xuống giữa sân khấu Mỗi

người ngồi một bên với cái mõ tre, vừa đế, vừa làm tiếng động cho cả

vở diễn Tất cả câu chuyện hài hước, gay cấn, cười ra nước mắt đều

diễn ra trong cái chiếu hẹp vanh vánh này Chỉ đảo một nhịp mõ, xoay

nửa vòng chân là đã sang một cảnh khác rồi Cái chiếu như tràn ra

ngoài sân khấu và nới ra đến ngút ngát Tôi không ngờ Lê Khanh tài

đến thế

Vở kịch nói độc đáo của Lê Khanh là một gợi ý thú vị cho những

ai muốn cách tân sân khấu truyền thống, nhằm thu hút sự chú ý của

khán giả hiện đại Lê Khanh muốn kéo tôi sang sân khấu, nhưng tôi lại

muốn rủ chị về với văn chương Chỉ với một kịch bản ngắn thôi, tôi đã

thấy chị thực sự là một cây bút có tài Không có tài, không thể tạo ra

nổi sự độc đáo và hấp dẫn đến như thế