:G:trần đại nghĩa.doc

Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, Trần Đại Nghĩa với tư cách là một lãnh đạo và một nhà khoa học, đã cùng với các đồng chí của mình và hàng ngàn công nhân kỹ thuật trong cả nước hoàn t

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

1/20/2009 11:52:12 AM

Thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ngoài tinh thần yêu nước của quân và dân ta còn có sự đóng góp của các loại vũ khí chiến đấu mà thế hệ sau không thể quên công lao người đã sáng chế ra chúng Đó là Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa với sự thành công của súng SKZ không giật

Giáo sư Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913, tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, Nam Bộ trong một gia đình nhà giáo nghèo Đây là một vùng giàu truyền thống cách mạng Cha ông Phạm Văn Mùi là mộtnhà nho nghèo thường dạy con theo các chuẩn mực đạo Khổng: Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín Mồ côi cha từ năm lên 6 tuổi, Phạm Quang Lễ do tiếp thu được truyền thống yêu nước thương người của gia đình và có trí óc thông minh, đã được mẹ và chị hết lòng nuôi dưỡng

Năm 1926, Lễ học xong bậc tiểu học, tốt nghiệp hạng ưu và sau đó đỗ tiếp vào

Trường Trung học Mỹ Tho Vì đỗ hạng ưu nên Lễ được cấp học bổng Suốt bốn năm học ở bậc trung học đệ nhất cấp, Lễ là học sinh xuất sắc, thường đạt điểm cao và đứngđầu về các môn khoa học tự nhiên như toán, vật lý, hoá học Năm 1930, Lễ tốt nghiệp trung học phổ thông và tiếp tục học Trung học đệ nhị cấp Pê-trus Ký, một trường học nổi tiếng của Sài Gòn Trường quy định chặt chẽ giờ học, giờ nghỉ, giờ ăn, giờ ngủ nhưng đối với những học sinh ham học như Lễ, giờ học trong nội quy còn quá ít Anh

và các bạn đã nghĩ ra cách học Khi có lệnh tắt đèn đi ngủ, họ chia nhau người vào nhà tắm, người vào nhà cầu, bật đèn học tiếp Thoạt đầu, các giám thị rất ngạc nhiên: nhà cầu đóng cửa hàng giờ mà không có ai ra, nhà tắm đóng cửa mà không có tiếng xối nước Sau đó nhiều người phát hiện được mưu mẹo của Lễ và các bạn anh nhưng rồi nể họ là những học sinh ham học nên phần đông giám thị cho qua Cũng trong thời

kỳ Lễ học Trung học đệ nhị cấp Pê-trus Ký, có nhiều hoạt động chống thực dân Pháp

nổ ra như hoạt động của cụ Phan Bội Châu, phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, các cuộc bãi công, bãi thị do Đảng Cộng sản Đông Dương tổ chức, khởi nghĩa Yên Bái Các sựkiện đó khơi sâu lòng yêu nước trong giới học sinh Tuy nhiên, hầu hết đều bị thực dân đàn áp dã man và bị thất bại Một trong những nguyên nhân thất bại là vấn đề vũ khí: lực lượng cách mạng không có vũ khí trong khi quân đội thuộc địa được “trang bịđến tận răng” Muốn thắng kẻ thù, ngoài những người lo về chính trị, phải có người lo

về quân sự, về khoa học, về vũ khí Cho nên, Lễ đã sớm xác định hướng đi cho mình

là học giỏi, nhất là các môn khoa học tự nhiên để sau này nghiên cứu về vũ khí giúp cho công cuộc giải phóng dân tộc

Năm 1933, chàng thanh niên 20 tuổi, Phạm Quang Lễ đã đỗ xuất sắc hai bằng tú tài:

Tú tài tây và Tú tài bản xứ

Tháng 9 năm 1935, được nhà báo Vương Quang Ngươu, một Việt kiều trí thức tận tâm giúp đỡ, đã vận động Hội ái hữu của Trường Chasseloup-Laubat cấp cho học bổng du học bên Pháp, Phạm Quang Lễ có cơ hội để thực hiện hoài bão của mình Suốt 11 năm học tập tại Pháp, anh miệt mài nghiên cứu tại các Trường Đại học bách khoa Pa-ri, Trường Đại học mỏ, Đại học Sorbone, Trường Đại học quốc gia Cầu

Cống, Viện Khí động học, Học viện Thống kê, Trường Cao đẳng kỹ thuật Điện Sau giờ học, anh thường đến các thư viện để tra cứu sách liên quan đến chế tạo vũ khí Anh cũng tìm đến những hiệu sách cũ để tìm những quyển sách về đề tài này Ngoài

ra, Lễ còn tham dự các buổi thực nghiệm, đi tham quan các nhà máy, các viện nghiên cứu nhất là các viện bảo tàng vũ khí

Trong lĩnh vực vũ khí quân sự, Đức là nước đạt nhiều thành tựu Để đọc thẳng sách về

vũ khí bằng tiếng Đức, Lễ đã tự học thứ tiếng này Trong ba ngày, anh học hết những nguyên tắc cơ bản của văn phạm và bắt đầu đọc sách Nhưng như vậy thì rất chậm vì anh phải tra từ điển quá nhiều “Tại sao trước hết ta lại không học các từ? Có thể như vậy sẽ nhanh hơn”- Lễ tự nhủ Trong hai ngày, anh học thử hai mươi trang từ điển, gồm gần sáu trăm chữ và anh nhớ được hai trăm Với cách học này, sau một tháng anh học xong và nhớ được khoảng 4000 từ đủ để đọc sách thẳng từ tiếng Đức Ngoài nghiên cứu về sản xuất vũ khí, Lễ còn tìm hiểu thêm môn khoa học quản lý Anh cũngnhận thấy phải giữ bí mật cho những công việc của mình Vì thế, anh đã tìm đọc những sách nói về công tác phản gián Anh cần biết các điệp viên thường làm những

gì khi điều tra đối tượng của họ, để anh giữ mình Anh làm việc kín đáo đến mức: công việc anh làm trong mười một năm vẫn không ai hay, trừ một vài người bạn Ngay từ năm 1936, anh sinh viên Phạm Quang Lễ đã được nghe đến tên tuổi Nguyễn

Ái Quốc, từ thời điểm này, tư tưởng yêu nước của Nguyễn Ái Quốc đã định hướng về mặt chính trị cho Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa sau này

Sau khi tốt nghiệp các trường đại học (từ năm 1936 đến năm 1941), Phạm Quang Lễ

đã lần lượt làm việc tại ba công ty chế tạo máy bay của Pháp Trong thời gian này, ông đã thu thập thêm kiến thức về pháo, súng máy và bom mìn đồng thời quan sát các

ụ súng của quân đội Pháp chuẩn bị ứng chiến với phát xít Đức

Tháng 9 năm 1946, ông cùng với một số trí thức khác theo Bác Hồ về nước để chuẩn

bị cho cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc ta Lúc về nước, ông không mang theo một thứ gì khác ngoài một tấn sách và tài liệu được đóng hòm dán nhãn ngoại giao Khi còn lưu tại Pháp, Bác Hồ đã hỏi ông hai câu:

Câu thứ nhất: "Ở nhà cực khổ lắm, chú về có chịu được không?" – Ông thưa: "Chịu nổi" Câu thứ hai: "Bây giờ ở nhà kỹ sư, công nhân về vũ khí không có, máy móc thiếu, liệu chú có làm được việc không?" - Ông nói: "Thưa Bác, tôi đã chuẩn bị mười một năm rồi

và tôi tin là làm được"

Ngày 5 tháng 12 năm 1946, trước Ngày Toàn quốc kháng chiến, tại Bắc Bộ Phủ, ông

được Bác Hồ giao cho một trọng trách Bác nói: "Kháng chiến sắp đến nơi rồi Hôm nay, Bác quyết định giao cho chú nhiệm vụ làm Cục trưởng Cục Quân giới Chú sẽ chăm lo vũ khí cho quân đội Đây là việc đại nghĩa Vì thế, từ nay Bác đổi tên cho chú

là Trần Đại Nghĩa "

Ngày 12 tháng 12 năm 1946, Bác Hồ đến thăm Trường Võ bị Sơn tây, cùng đi với bác

có Bộ trưởng Quốc phòng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Trần Đại Nghĩa vừa được bác

bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục quân giới Trước đông đảo cán bộ, học viên nhà

trường, Bác giới thiệu: “Bác vừa qua Pháp có dẫn về một chuyên gia vũ khí” Mọi

người hồ hởi chào đón đồng chí Cục trưởng mới vừa bắt tay vào nhận nhiệm vụ Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, Trần Đại Nghĩa với tư cách là một lãnh đạo và một nhà khoa học, đã cùng với các đồng chí của mình và hàng ngàn công nhân kỹ thuật trong cả nước hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình: sản xuất vũ khí cho quân đội Việt Nam Thành công về quân giới của chúng ta trong hai cuộc kháng chiến chủ yếu là do biết tập trung vào vũ khí phục vụ chiến tranh nhân dân Những công trình khoa học kỹ thuật chế tạo vũ khí như Bazôka, súng đại bác không giật (SKZ), thực

sự là những kỳ tích của Trần Đại Nghĩa và các cộng sự của ông Các công trình này

đã đóng góp vào việc giải quyết lý thuyết và thực nghiệm các vấn đề về cơ khí, hoả

thuật và thuốc phóng để chế tạo thành công súng Bazôka bắn đạn lõm, công cụ chủ yếu chống chiến xa lúc bấy giờ, với sức xuyên thép 150 mm, súng có thể vác vai cơ động, cự ly bắn 50-150 m Loại vũ khí này mang tính sáng tạo cao, phù hợp với điều kiện vật chất và kỹ thuật của Việt Nam lúc bấy giờ, góp phần quan trọng vào việc tăng cường hoả lực của bộ binh ta, tạo điều kiện thuận lợi để đánh thắng kẻ thù Nhà bác học Trần Đại Nghĩa cùng với các cộng sự gần gũi như Nguyễn Trinh Tiếp, Hoàng Đình Phu, Bùi Minh Tiêu, Phạm Đồng Điện, Nguyễn Văn Hường đã lặp lại quá trình sáng chế ra súng SKZ hoàn toàn độc lập với người Mỹ Cuối cùng, ông và tập thể đã thành công Thế là, chỉ sau Mỹ mấy năm, Việt Nam đã chế tạo được súng không giật SKZ Việt Nam xuất hiện lần đầu trong trận Phố Lu, đánh phá tan tành cáclô-cốt địch có tường dày hơn 1 m Vũ khí Việt Nam do người Việt Nam chế tạo đã làm kinh ngạc giới khoa học quân sự các nước phương Tây

Năm 1950, chiến trường Nam Trung bộ nhận được 10 khẩu SKZ và 150 quả đạn từ Việt Bắc chuyển vào Trong một đêm, ta nhổ 5 đồn giặc Quá hốt hoảng, địch đã bỏ chạy thục mạng khỏi 100 đồn bốt khác Có SKZ rồi, Trần Đại Nghĩa nghĩ tới đạn bay,Sau đó ông đã thành công trong việc chế tạo được loại tên lửa nặng 30 kg, có thể đánhphá các mục tiêu cách xa 4km

Trần Đại Nghĩa cũng là một nhà nghiên cứu rất có quyết tâm, không sờn lòng trước những khó khăn "Người nghiên cứu phải có một niềm tin mãnh liệt không nản chí trước những thất bại tạm thời, bền bỉ, nhẫn nại đến mức cao nhất", ông luôn nghĩ và làm như vậy Sau chiến dịch Thu đông năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm đợt đầu cho các sĩ quan cao cấp của quân đội Nhà bác học Trần Đại Nghĩa được phong quân hàm thiếu tướng cùng với các thiếu tướng khác như: Nguyễn Sơn, Hoàng Văn Thái, Văn Tiến Dũng, Lê Thiết Hùng Tại đại hội thi đua toàn quốc năm 1952, Trần Đại Nghĩa trở thành nhà trí thức Việt Nam đầu tiên được tặng danh hiệu Anh hùng lao động

Vì những đóng góp to lớn đối với quân đội Việt Nam nói riêng và nhân dân Việt Namnói chung, Trần Đại Nghĩa được kết nạp vào Đảng năm 1949

Ngày Quốc tế lao động năm 1952, Trần Đại Nghĩa được tuyên dương Anh hùng lao động trong số bảy Anh hùng của Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc được tổ chức tại Việt Bắc Bác Hồ trong một bài báo ký tên C.B đã viết về ông:

"Anh hùng lao động Trần Đại Nghĩa là một đại trí thức, mang một lòng nhiệt thành vềphụng sự Tổ quốc, phục vụ kháng chiến"

Năm 1996, giáo sư Trần Đại Nghĩa đã được Nhà nước trao Giao thưởng Hồ Chí Minhvới công trình: "Nghiên cứu và chỉ đạo kỹ thuật chế tạo súng Bazôka, súng SKZ, đạn bay trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp 1945-1954" Trước đó, ông cũng được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng ba và Huân chương Quân công hạng nhất

Những năm cuối đời, Giáo sư Viện Sĩ Trần Đại Nghĩa cùng gia đình trở về quê hươngmiền Nam, sinh sống tại quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh Với những cống hiến cho đất nước, có một nhân cách lớn và lý tưởng sống cao đẹp Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa đã để lại sau lưng cả một huyền thoại

Ông mất vào lúc 16 giờ 20 phút ngày 9 tháng 8 năm 1997, hưởng thọ 85 tuổi

Được Đảng và Nhà nước tin tưởng, ông đã lần lượt đảm trách những chức vụ quan trọng:

- Cục trưởng Cục Quân giới (12/1946-05/1954)

- Cục trưởng Cục Pháo binh (8/1949-11/1951)

- Thứ trưởng Bộ Công nghiệp (9/1950-9/1960)

- Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng (9/1960-2/1963)

- Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kiến thiết Nhà nước (2/1963-3/1972)

- Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước (10/1965-8/1966)

- Phó Chủ nhiệm Tổng cục hậu cần (8/1966-1/1977)

- Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam (1/1977-1/1983), tiền thân của Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ quốc gia ngày nay

- Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học bách khoa Hà Nội

- Đại biểu Quốc hội khoá II, III

- Viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô

- Uỷ viên ban chấp hành Tổng Công đoàn Việt Nam

- Cố vấn Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam

Năm 1983, ông nhận nhiệm vụ vận động đội ngũ trí thức trong tất cả các ngành khoa học và công nghệ thành lập Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội) Giáo sư Trần Đại Nghĩa trở thành Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp Hội, nhiệm kỳ 1983-1988

Dù ở cương vị nào ông cũng hoàn thành nhiệm vụ Là một quân nhân, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa luôn dũng cảm, tận tuỵ Là một nhà khoa học, Giáo sư, Viện sỹ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô Trần Đại Nghĩa đã nêu tấm gương của một nhà nghiên cứu chân chính, hết lòng vì sự nghiệp khoa học, ông sống giản dị, mẫu mực được nhân dân cả nước và đồng nghiệp yêu quý, mến phục G.S V.S Trần Đại Nghĩa là người đại diện xuất sắc cho đội ngũ khoa học nước nhà Các công trình nghiên cứu của ông được quốc tế đánh giá cao

Tháng 8 năm 2007, Uỷ ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã quyết định lấy tên ông đặt cho một con đường mới tại Thủ đô Phố Trần Đại Nghĩa nối phố Lê Thanh Nghị với đường Đại Cồ Việt và đi qua cổng phía đông của các Trường Đại học bách khoa, Trường Đại học xây dựng Đay chính là một ghi nhận của Thành phố Hà Nội đối với những công lao to lớn của ông đối với ngành giáo dục Việt Nam

Trước đó, Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã lấy tên ông đặt cho mộtcon đường tại quận Bình Tân đi từ quốc lộ 1 đến Khu công nghiệp Lê Minh Xuân Ngoài ra, tên ông còn được đặt cho một số trường học trên cả nước

Vũ Khôi Nguyên sưu tầm và biên soạn

Giáo sư Tạ Quang Bửu - một "thiên huyền thoại" (*)

7/23/2010 5:47:20 PM

Có người cho rằng “Tạ Quang Bửu là một bộ óc Lê Quý Đôn thời nay” Nhận định ấycần có thêm thời gian để bình tĩnh kiểm chứng Tuy nhiên, có thể nói ngay rằng đó không phải là điều thiếu căn cứ

Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh GS Tạ Quang Bửu, chúng tôi xin trích đăng một số nội dung chính trong bài viết của tác giả Hàm Châu đăng trên trang Văn hóa Nghệ

An Xin giới thiệu cùng bạn đọc:

Ngay trong những năm chiến tranh chống Mỹ ác liệt, ông đã mời một số nhà toán học Pháp được tặng Huy chương Fields (được coi như Giải thưởng Nobel trong toán học) như Laurent Schwartz, Alexandre Grothendieck sang thăm Việt Nam, đọc bài giảng

về các vấn đề toán học hiện đại nhất, để cập nhật kiến thức cho đội ngũ nghiên cứu toán học nước ta

Ông là người đề xướng và tổ chức thực hiện việc thi tuyển sinh đại học và kiểm tra kiến thức nghiên cứu sinh một cách công bằng, minh bạch Ông cũng là một trong những người chủ trương mở các lớp phổ thông chuyên toán ở nước ta vào năm 1965,

từ đó đào tạo được mấy thế hệ các nhà khoa học tài năng cho đất nước Ông mạnh dạnđưa học sinh ta đi dự các Olympic Toán Quốc tế ngay từ mùa hè năm 1974, khi nửa nước còn chiến tranh giải phóng Nhiều học sinh chuyên toán thời ấy, về sau, đã trở thành những nhà toán học, nhà vật lý, nhà cơ học hay nhà quản lý khoa học và giáo dục có tiếng

Giáo sư Tạ Quang Bửu.

Bộ óc bách khoa

Có người cho rằng “Tạ Quang Bửu là một bộ óc Lê Quý Đôn thời nay” Nhận định ấycần có thêm thời gian để bình tĩnh kiểm chứng Tuy nhiên, có thể nói ngay rằng đó không phải là điều thiếu căn cứ

Tạ Quang Bửu sinh ngày 23/7/1910 tại làng Hoành Sơn, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ

An trong một gia đình nhà nho yêu nước Cha là cụ cử nhân nho học Tạ Quang Diễm

Mẹ là bà Nguyễn Thị Đào (tức nữ sĩ Sầm Phố) có nhiều bài thơ vịnh cảnh nghèo, gửi gắm chút tình non nước in trên các báo Tiếng Dân, Phụ Nữ Thời Đàm

Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cố Giáo sư Tạ Quang Bửu (23/7/1910 - 23/7/2010), chiều qua 22/7, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận và lãnh đạo Văn phòng Bộ đã tới thăm

gia đình và dâng hương tưởng nhớ cố giáo sư (Ảnh: Giáo dục & thời đại)

Năm 1917, ở phủ Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, mở kỳ thi cho những học sinh bảy tuổi, thi cả chữ Hán, Việt văn và toán, do ông nghè Đinh Văn Chấp chấm Cậu bé Bửu đỗ cao và từ đấy nổi tiếng học giỏi

Năm 1929, là học sinh Trường Bưởi (Hà Nội), Tạ Quang Bửu đỗ đầu kỳ thi tú tài bản

xứ (chương trình học và thi rất nặng) Sau đó, ông thi cùng học sinh các trường Tây,

đỗ đầu tú tài Tây ban toán, và đỗ hạng ưu tú tài Tây ban triết Toán học và triết học là hai môn được ông yêu thích ngay từ khi còn trẻ

Đỗ cao nên ông nhận được học bổng của Hội Như Tây du học (một hội khuyến học của Nam triều) để sang Pháp học tiếp Trước đó, vào năm 1928, các ông Nguyễn Xiển

và Hoàng Xuân Hãn cũng đã nhận được học bổng của Hội này để đi du học

Đến Paris, ngành học đầu tiên ông Bửu chọn là toán học Các giáo sư Pháp rất quý ông về sự nhạy cảm toán học và óc suy luận thông minh, sắc bén Sau này, GS Lê Văn Thiêm kể lại: Trong kỳ thi lấy một chứng chỉ rất khó, hơn 100 người dự thi, chỉ

có 4 người đỗ trong đó có ông Bửu

Sau khi theo học chương trình cử nhân khoa học tại Đại học Sorbonne (Paris), ông Bửu xuống Bordeaux để học thêm thầy Trousset về cơ học Ông đọc kỹ cuốn Cơ học của Rauth và làm hầu hết các bài tập trong đó Rồi ông dự thi và nhận được học bổng của Đại học Oxford bên Anh Tại đây ông có cơ hội trau dồi tiếng Anh, nhất là về mặtngữ âm và hội thoại, cũng như học cơ học lượng tử qua các xêmina Năm 1938, ông lại có dịp trở lại nước Anh dự Trại Tráng sĩ của Tổ chức Hướng đạo Thế giới, thi lấy bằng trại trưởng Một mẩu chuyện vui: Ông phải thi thuyết giáo về kinh Phúc Âm tại một nhà thờ Tin lành ở Anh, hấp dẫn đến mức có người tưởng ông là mục sư! Trở về nước, ông từ chối làm quan, chỉ nhận dạy toán và tiếng Anh tại Trường Thiên Hựu, một trường trung học tư ở Huế Ông nhận thấy khó có thể hiểu sâu văn hóa Việt Nam và phương Đông nếu không học kỹ chữ Hán Ông lên Bến Ngự xin thụ giáo cụ

Phan Bội Châu, miệt mài nghiền ngẫm loại văn tự khó bậc nhất thế giới này Ông dần

tự đọc hiểu Luận Ngữ của Khổng Tử, Đạo Đức Kinh của Lão Tử, Nam Hoa Kinh của Trang Tử và nhiều tác phẩm kinh điển khác của triết học phương Đông trong nguyên văn Hán ngữ Vốn kiến văn uyên bác ấy giúp ông gặt hái nhiều thành quả về sau

Ngay trong mấy năm đầu chống Pháp vô cùng khó khăn, ông liên tiếp cho ra mắt bạn đọc nhiều cuốn sách như: Thống kê thường thức, Vật lý cương yếu, Nguyên tử - Hạt nhân - Vũ trụ tuyến, và Sống Mới đây, Nhà xuất bản Giáo Dục đã in lạicác tác phẩm

ấy

Tại Hội nghị Văn hoá toàn quốc năm 1948 ở Việt Bắc, ông Nguyễn Xiển nói: “Trong thời kỳ kháng chiến này, ông Bửu là nhà khoa học viết được nhiều nhất, do vậy có thểảnh hưởng nhiều nhất đến các thế hệ đương thời.” Rồi ông Xiển dự báo: “Với những người mở đường như ông Bửu, ông Thiêm, chắc chắn nước ta sẽ có hàng trăm nhà toán học có tài không kém nước khác”

GS Lê Văn Thiêm có lần kể lại: “Năm 1951, đến thăm anh Bửu tại một ngôi nhà lá dùng làm trụ sở của cơ quan Bộ Quốc phòng giữa rừng Tuyên Quang, tôi kinh ngạc

và thú vị khi thấy, tuy chìm ngập trong công việc, anh vẫn dành thời gian đọc các sáchbáo toán nổi tiếng qua tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức ”

GS Bửu có thói quen đọc sách ở mọi nơi, mọi lúc, đọc rất nhanh, nhớ rất lâu Có lần qua châu Sơn Dương, ngồi trên lưng ngựa, mải mê đọc Nicolas Bourbaki, ông ngã tòm xuống suối! Về sau, ông viết cuốn Về cấu trúc của N Bourbaki (1960) Và, cuốn

sách giới thiệu khoa học hiện đại cuối cùng của GS Bửu là cuốn Hạt cơ bản in sau

khi ông qua đời

Theo GS Thiêm thì “năng lực tự học của anh Bửu gần như là một thiên huyền thoại!”

Nhà ngôn ngữ học toán học người Mỹ Noam Chomsky, người được tạp chí Mỹ Newsweek (Tuần Tin tức) đánh giá là “một trong những nhà bác học lớn nhất thế kỷ 20”, nhiều lần sang thăm Việt Nam và trò chuyện với GS Tạ Quang Bửu Trở về Mỹ,

N Chomsky viết bằng tiếng Pháp: “Monsieur Ta Quang Buu est un homme d’une intelligence formidable!” (Ông Tạ Quang Bửu là một người thông minh khủng

khiếp!)

GS Bửu còn là người tinh thông nhiều ngoại ngữ Ông Nguyễn Xuân Huy cho biết: Hồi Chiến dịch Điện Biên Phủ, bộ đội ta nhận được pháo phòng không của Liên Xô (cũ), kèm theo một bản hướng dẫn cách sử dụng máy ngắm bắn máy bay bằng tiếng Nga Ông Huy không biết nhờ ai dịch, bởi vì lúc đó ở Bộ Quốc phòng chỉ có phiên dịch tiếng Trung Quốc Nghe nói trên Bộ có ông Bửu chỉ tự học ba tháng đã đọc hiểu tiếng Nga, ông Huy liền cuốc bộ suốt một ngày một đêm lên gặp

“Anh Bửu xem lướt qua, rồi đọc một mạch tiếng Nga làm tôi phục quá! Xong, anh dịch ngay ra tiếng Pháp cho tôi đem về đọc lại thật kỹ để hướng dẫn bộ đội” - ông Huy kể lại mẩu chuyện đó trong một bài hồi ký in gần đây

Năm 1963, nhà toán học Ba Lan Mikusinsky gửi tặng GS Bửu một số kết quả nghiên cứu mới của mình GS Bửu đọc thẳng tiếng Ba Lan và sau đó thuyết trình về toán tử Mikusinsky cho các giảng viên toán tại các trường đại học ở Hà Nội

Còn về tiếng Anh, thì trong những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám, là Tham nghị trưởng ngoại giao (lúc đó Chủ tịch Hồ Chí Minh kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao), ông Bửu giúp Bác Hồ soạn thảo các bức công hàm gửi Stalin, Truman, Atlee ,

và tiếp các nhà ngoại giao Anh, Mỹ

Mới đây, trong cuốn sách dày hơn 500 trang nhan đề Why Vietnam? (Tại sao Việt Nam?), ông Archimedes L A Patti, một người Mỹ vốn là đại tá tình báo, miêu tả những con người và sự kiện ở Hà Nội vào năm 1945, trong đó có đoạn:

“Một vị khách đợi tôi ở biệt thự Đó là ông Tạ Quang Bửu, một người Việt Nam ưu

tú, có lẽ gần 30 tuổi Tôi nhớ hình như đã trông thấy ông ở đâu đó nhưng không chắc lắm Tôi và Bernique bắt tay ông Ông tự giới thiệu là “do Bộ Nội vụ cử tới” Ông nóitiếng Anh hoàn hảo với giọng đặc Oxford, không lơ lớ chút nào, khiến tôi sững sờ kinh ngạc ”

Người phát hiện, bồi dưỡng, nâng đỡ, cảm hoá các tài năng khoa học

Sau ngày Hà Nội giải phóng (10/10/1954), với cương vị Phó Chủ nhiệm kiêm Tổng Thư ký Uỷ ban Khoa học Nhà nước, rồi Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, GS Tạ Quang Bửu đã hết lòng xây dựng đội ngũ các nhà toán học Việt Nam Ngay trong những năm chiến tranh ác liệt, để cập nhật kiến thức cho đội ngũ toán học nước ta, ông đã mời nhiều nhà toán học Pháp được tặng Huy chương Fields như Laurent Schwartz hay Alexandre Grothendieck sang thăm Việt Nam, đọc bài giảng vềcác vấn đề toán học hiện đại nhất

Có thể nói, GS Tạ Quang Bửu có mối quan hệ gắn bó thân thiết và có ảnh hưởng sâu đậm đến nhiều nhà khoa học, kỹ thuật có uy tín ở nước ta như: Hoàng Tụy, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Văn Hiệu, Vũ Đình Cự, Phan Đình Diệu, Nguyễn Văn Đạo, Hoàng Xuân Sính, Nguyễn Đình Trí, Hoàng Hữu Đường, Phan Đức Chính, Phạm Hữu Sách, Đàm Trung Đồn, Vũ Thanh Khiết, Nguyễn Lân Dũng, Đặng Vũ Minh, Nguyễn Văn Điệp, Hà Huy Khoái, Ngô Huy Cẩn (tiến sĩ khoa học cơ học, thân phụ nhà toán học Ngô Bảo Châu), v.v

GS Nguyễn Văn Hiệu, nhà vật lý Việt Nam được tặng Giải thưởng Lenin và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học - kỹ thuật, kể lại: “Đầu năm 1958, tại giảng đường Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, GS Tạ Quang Bửu thuyết trình về phát minh vật lýmới đoạt Giải thưởng Nobel của hai nhà bác học người Mỹ gốc Hoa là Lý Chính Đạo

và Dương Chấn Ninh về sự không bảo toàn tính chẵn lẻ trong tương tác yếu Buổi thuyết trình hôm ấy đã mang đến cho tôi một niềm hứng thú vô biên và đột ngột mặc

dù, vào lúc đó, tôi chưa thật hiểu rõ nội dung phát minh nói trên Tương tác yếu trở thành một đề tài nghiên cứu mang tính thời sự nóng hổi, hấp dẫn đến mức có nhà vật

lý nước ngoài từng quả quyết: “Trái tim tôi thuộc về tương tác yếu!” Tôi cảm thấy câunói đó không xa lạ đối với chính mình Cho nên, ngay sau khi được cử sang làm việc tại Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna ở Liên Xô, tôi say mê lao vào nghiên cứu lĩnh vực nói trên và chẳng bao lâu sau, công bố 12 công trình về neutrino…”

GS Ngô Việt Trung, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới thứ ba, Viện trưởng Viện Toán học thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho biết: “Tôi còn nhớ

đó là một buổi chiều chớm lạnh giữa thập niên 70 thế kỷ trước Sau giờ làm việc, GS

Tạ Quang Bửu, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, sang công tác tại

CHDC Đức, cho gọi tôi và vài anh em ta đang học tập, nghiên cứu tại đây đến khách sạn, nơi ông lưu trú Lúc bấy giờ, tôi đang theo học Đại học Berlin GS Bửu thân mật hỏi chuyện chúng tôi và, đối với riêng tôi, ông cho mượn một cuốn sách chuyên khảo thuộc chuyên ngành tôi đang nghiên cứu, rồi căn dặn nên đọc thêm những nhà toán học nào ở phương Tây, bởi vì, theo ông, trong chuyên ngành này, các công trình của các nhà toán học CHDC Đức và các nước xã hội chủ nghĩa khác chưa phải là tiên tiến nhất Cuộc trò chuyện kéo dài đến quá nửa đêm GS Bửu bảo chúng tôi ngủ lại tại phòng ông Nhưng trong phòng chỉ có… một cái giường! Ông nêu ra “sáng kiến”: Tất

cả ngủ ngay dưới sàn nhà bởi vì, theo ông, sàn có trải thảm len, không sợ lạnh… Tôi cảm thấy ngành khoa học và giáo dục nước ta, vào thời điểm ấy, đã có một nhà lãnh đạo tài, đức tuyệt vời Vì vậy, sau khi tốt nghiệp tiến sĩ khoa học toán học ở nước bạn,tôi vui vẻ trở về nước phục vụ, mặc dù biết rằng mình sẽ phải đương đầu với vô vàn khó khăn…”

GS Tạ Quang Bửu còn cảm hoá nhiều nhà trí thức Việt kiều hướng về Tổ quốc Ông

có quan hệ thân thiết với các nhà toán học Frédéric Phạm, Lê Dũng Tráng, Bùi Trọng Liễu, v.v

Trong thiên hồi ký Chuyện gia đình và ngoài đời, GS Bùi Trọng Liễu, Đại học Paris,

kể lại: “Vào khoảng năm đầu thập niên 1960, cái thời xa xăm ấy, lúc mà tâm trí đông đảo bà con Việt kiều hầu như còn dồn cả vào tình hình chính trị miền nam, và chỉ lẻ tẻvài cá nhân tự nguyện gửi sách báo, dụng cụ khoa học về một vài cơ sở ở miền bắc, bỗng một bữa tôi nhận được một cuốn từ điển khoa học in trong nước do anh Tạ Quang Bửu gửi tặng Sự việc thật đơn giản này gợi cho tôi câu hỏi: Đây là đường lối

“chiêu hiền đãi sĩ” của cách mạng Việt Nam mà anh là một trong những người góp phần vạch ra và thực hiện, hay là một dấu hiệu trong nước không từ chối sự đóng góp

“tri thức” của kiều bào nước ngoài? Chắc là cả hai Quan hệ giữa tôi và anh bắt đầu từngày đó "

Sau khi qua đời, GS Tạ Quang Bửu được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về

“Tập hợp các công trình giới thiệu khoa học - kỹ thuật hiện đại sau năm 1945”

Để mãi mãi ghi nhớ cống hiến của ông cho cách mạng và khoa học, ở Hà Nội, có một đường phố mang tên phố Tạ Quang Bửu chạy xuyên qua Trường đại học Bách khoa, nơi ông từng làm hiệu trưởng vào những ngày đầu trường mới thành lập

Thời gian trôi nhanh! Thấm thoắt đã đền dịp kỷ niệm l00 năm ngày sinh GS Tạ Quang Bửu Là nhà báo, nhà văn, là đồng hương Nam Đàn, Nghệ An, và cũng là người em họ của GS Bửu, tôi trân trọng ghi lại đôi điều về con người quá cố vô cùng đáng kính ấy, con người mà, khi ông còn sống, tôi đã may mắn có mối quan hệ chân tình gần gũi

Hàm Châu - Văn hóa Nghệ An

Nhà tư sản dân tộc, doanh nhân Bạch Thái Bưởi

8/2/2009 11:08:29 AM

Bạch Thái Bưởi là một doanh nhân người Việt nổi tiếng Ông là người có gan làm giàu, từ hai bàn tay trắng làm nên nghiệp lớn Lúc sinh thời, ông được xếp vào danh sách bốn người giàu có nhất Việt Nam vào những năm đầu của thế kỷ 20 (nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xương, tứ Bưởi) Các lĩnh vực kinh doanh nổi bật nhất của Bạch Thái Bưởi là hàng hải, khai thác than và in ấn

Bạch Thái Bưởi đã được nhiều doanh nhân Việt Nam sau này coi là một tấm gương sáng Những tôn chỉ nghiêm túc trên thương trường của ông như thương phẩm, thương hội, tín thực, kiên tâm, nghị lực, trọng nghề, thương học, giao thiệp, tiết kiệm

và coi trọng hàng nội hóa được thương nhân sau này đánh giá là đã đã lấp đầy 10 khiếm khuyết cơ bản của doanh nghiệp Việt Nam mà Lương Văn Can đã từng chỉ ra Khi nhận định về ông, hội Khai trí Tiến Đức cho rằng: Ông là một bậc vĩ nhân đất Bắc, một bậc trượng phu nơi thương trường mà cuộc đời của ông đáng phô bầy cho quốc dân, sự nghiệp của ông đáng làm gương cho các nhà buôn bán noi theo Ứng Hoè Nguyễn Văn Tố trong Hội truyền bá chữ quốc ngữ viết về Bạch Thái Bưởi trong tạp chí Đông Thanh: Bậc anh hùng kinh tế thứ nhất trong kinh tế giới nước nhà Bạch Thái Bưởi sinh năm 1874 trong một gia đình nông dân nghèo ở làng An Phúc, Thanh Trì, Hà Đông (nay là ngoại thành Hà Nội).Gia đình ông vốn họ Đỗ nhưng vì cha mất sớm, ông phải phụ giúp mẹ kiếm sống bằng nghề bán hàng rong Sau có một người nhà giàu họ Bạch nhận ông làm con nuôi và cho ăn học, ông mới đổi từ họ Đỗ sang họ Bạch Sau thời gian học quốc ngữ và tiếng Pháp; ông bỏ học đi làm ký lục cho một hãng buôn của người Pháp ở phố Tràng Tiền, Hà Nội Khi đó ông có tên là

Ký Năm

Năm 1895, nhân dịp Bắc Kỳ có gian hàng triển lãm tại hội chợ Bordeux (Pháp), Phủ thống sứ Bắc Kỳ cần một người Việt Nam thạo tiếng Pháp giới thiệu các mặt hàng trưng bày Thế là chàng thanh niên Bạch Thái Bưởi, mới 21 tuổi, được chọn đi dự đấuxảo Lúc này ông có dịp sang Pháp, tiếp xúc trực tiếp với văn minh phương Tây Về nước, ông tiếp tục làm việc cho hãng thầu công chính thêm nửa năm Lúc ấy người Pháp đang chuẩn bị làm cầu Long Biên, Bạch Thái Bưởi xin vào làm đốc công ở côngtrình này Khi người Pháp xúc tiến việc mở đường sắt nối liền Bắc-Nam, nhận thấy nhu cầu tà-vẹt gỗ rất lớn, Bạch Thái Bưởi dốc hết vốn liếng dành dụm bấy lâu hùn vớimột người Pháp vào việc lãnh thầu cung cấp tà-vẹt cho công trình này Suốt 3 năm ròng, ông lùng khắp rừng sâu, núi thẳm tìm cho được gỗ thật bền, thật tốt để đáp ứng yêu cầu, gây uy tín với người Pháp Sau vụ làm ăn này, ông được số tiền lời trên mấy vạn Rồi ông bỏ vốn, xoay sang buôn ngô, nhưng lần này vận may không đến nên ông

bị lỗ nặng, mất gần hết vốn tích cóp được từ mấy năm buôn gỗ Chỉ còn ý chí kinh doanh vẫn sục sôi trong ông Thu vén nốt số vốn liếng tài sản còn lại, ông xin phép

mở dịch vụ cầm đồ ở Nam Định Xưa nay, cầm đồ là lĩnh vực mà người Hoa độc quyền thao túng Để cạnh tranh với họ, ông phải đem tất cả tài tổ chức, kinh nghiệm

ra đối phó Nhân viên toàn người Việt, lại ăn nói, cư xử nhã nhặn, tiền chịu lời phải chăng, cho nên dù bị nhà cầm quyền làm khó dễ đủ điều, thương khách người Hoa chờ ông vỡ nợ…, nhưng khách hàng của ông vẫn ngày một đông Thừa thắng, ông

lãnh thêm việc thầu thuế chợ ở Vinh (1906-1913), ở Nam Định (1906-1909), ở ThanhHóa (1907-1909)

Tất cả những nghề, những lĩnh vực mà Bạch Thái Bưởi đã trải qua đã đem lại cho ông những kinh nghiệm, ý chí và cả vốn liếng để ông bước vào một lĩnh vực kinh doanh mới mẻ mà chính ông và cả người Việt Nam chưa hề nghĩ tới

Năm l909, với vốn liếng, kinh nghiệm làm ăn trong những năm qua, Bạch Thái Bưởi quyết tâm lao vào một lĩnh vực kinh doanh mới: vận tải đường sông Chính từ đây, ông vươn lên đỉnh cao trong sự nghiệp kinh doanh, trở thành “Vua sông biển Đông Dương” và là một trong “tứ đại gia” lừng lẫy thời đó

Đầu tiên, Bạch Thái Bưởi thuê lại ba chiếc tàu Phi Phụng, Phi Long, Khoái Tử Long của một người Pháp là R.Marty vừa hết hạn hợp đồng với nhà nước Ba chiếc tàu của ông chạy hai tuyến Nam Định-Hà Nội và Nam Định-Bến Thủy

Vào nghề sông nước, ông phải đương đầu với các đối thủ người Pháp, Hoa có thế lực mạnh, lại giàu kinh nghiệm hơn nhiều lần Đặc biệt là việc ông cạnh tranh quyết liệt với người Hoa Giới Hoa thương lúc đầu rất ngạc nhiên khi thấy một người Việt dám lao vào vùng “cấm địa” của họ Về sau, họ mới lo sợ, kết hợp với nhau để loại trừ ông Cuộc tranh đua rất căng thẳng: ông hạ một giá, họ hạ hai giá; ông đãi khách uốngtrà, họ thết khách thêm bánh ngọt Giá tàu từ Nam Định lên Hà Nội: trước là 40 xu, nay còn 5 xu… So với các thương gia người Hoa, tình thế của ông thật nguy ngập, mướn ba chiếc tàu, mỗi tháng trả 2.000 đồng, mà mỗi chuyến chỉ thu được 20 đồng

Chính lúc cực kỳ nguy ngập đó, Bạch Thái Bưởi đã sử dụng thế mạnh tinh thần: "Vật chất khó đương đầu thì dùng đòn tâm lý" Ông vận động, kêu gọi mọi người ủng hộ công cuộc kinh doanh của người Việt, “ta về ta tắm ao ta” Ông tung ra những đoàn diễn thuyết trên các bến tàu, nêu rõ những thiệt thòi của người Việt, cổ vũ tinh thần đồng bang Bạch Thái Bưởi còn treo một cái ống trên tàu, để ai thấy việc làm của ông

là đáng khuyến khích, bỏ tiền vào, giúp cho chủ tàu đỡ bị lỗ, đủ sức cạnh tranh Kết quả hành khách đều bỏ tàu Hoa mà đi tàu Việt

Cuối cùng nhờ vậy ông đã thắng Đội tàu của ông không những vượt qua sóng gió mà còn lớn mạnh, được bổ sung bằng những đội tàu của công ty Pháp, Hoa bị phá sản như: Marty d’Abbadie, Desch Wanden… Năm 1915, ông còn mua lại xưởng đóng và sửa chữa tàu của R.Marty

Sau bảy năm kinh doanh trên sông nước, Bạch Thái Bưởi đã tạo dựng một cơ ngơi khép kín từ chạy tàu đến đóng tàu, sửa chữa tàu và các chi nhánh ở nhiều nơi Năm

1916, ông chuyển trụ sở từ Nam Định vào Hải Phòng và đặt tên cho hãng là “Giang hải luân thuyền Bạch Thái Công ty”, với lá cờ hiệu màu vàng có hình mỏ neo và ba sao đỏ

Năm 1917, Hãng Deschwanden của Pháp bị phá sản, Bạch Thái Bưởi mua lại sáu chiếc tàu khác của hãng này Ngày 7/9/1919, công ty của Bạch Thái Bưởi đã làm rạngdanh ngành hàng hải Việt Nam khi cho hạ thủy tại Cửa Cấm (Hải Phòng) chiếc tàu Bình Chuẩn hoàn toàn do người Việt thiết kế, thi công Con tàu Bình Chuẩn dài 42m, rộng 7,2m, cao 3,6m, trọng tải 600 tấn, động cơ compound 450 mã lực, chạy bằng hơinước có dung tích tám mét khối, vận tốc đạt 8 hải lý/giờ Tàu Bình Chuẩn chạy

chuyến đầu tiên từ Hải Phòng cập bến Sài Gòn ngày 17/9/1920, trong sự đón chào nồng nhiệt của giới công thương Sài Gòn lúc đó

Công ty của Bạch Thái Bưởi bắt đầu mở rộng tầm hoạt động khắp Đông Dương

và các nước lân cận như Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật, Singapore…Nhưng đỉnh caophát triển của công ty là khoảng cuối thập niên 1920 đầu 1930, khi ấy công ty có trên

40 con tàu, với số lượng nhân viên lên tới 2.500 người làm việc trên các đội tàu, xưởng đóng tàu Văn phòng và chi nhánh của công ty có ở các thành phố lớn như Hà Nội, Nam Định, Tuyên Quang, Việt Trì, Bến Thủy, Quy Nhơn, Đà Nẵng, Sài Gòn… Đến những năm cuối thập ký 20 của thế kỷ trước, Bạch Thái Bưởi đã có trên 40 chiếc tàu và nhiều sà lan Đội tàu hùng hậu của ông, treo lá cờ hiệu màu vàng có hình mỏ neo và ba ngôi sao đỏ, chạy hầu hết các tuyến đường sông Bắc Kỳ, chạy ven biển cả nước và đã có những chuyến tàu vươn ra các nước như Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippin, Xingapo… Bạch Thái Bưởi đã từ sông vươn ra biển và nuôi mộng vượt đại dương

Để có được những con tàu đẹp đẽ, được chỉnh trang, chạy đúng lịch trình, xưởng đóng tàu Cửa Cấm dưới sự điều hành của quản đốc Nguyễn Văn Phúc (em rể Bạch Thái Bưởi) và gần 700 công nhân tiến hành bảo dưỡng định kỳ, tân trang lại những con tàu cũ Sự kiện nổi bật là năm 1918, Bạch Thái Bưởi quyết định cho nối dài chiếc tàu Khoái Tử Long bằng cách cắt đôi tàu rồi cho nối thêm vào giữa một đoạn thân tàu dài 7,8m Ngày 20-08-1920, tàu Bình Chuẩn chạy chuyến tàu đầu tiên từ Hải Phòng

đi Sài Gòn có ghé qua Bến Thủy, Đà Nẵng, Quy Nhơn Sự kiện con tàu Bình Chuẩn mang thương hiệu Bạch Thái Bưởi cập cảng Sài Gòn khiến giới công thương Nam Kỳlúc đó nhiệt liệt chào mừng Sự kiện này được xem là biểu tượng cho phong trào

“chấn hưng thương trường, cổ động thực nghiệp” của giới doanh nhân

Dường như với Bạch Thái Bưởi: “Chiến thắng không hiểm nguy thì chiến thắng không vẻ vang” Cho nên khi đã thắng kẻ có tiền bạc, ông lại muốn ăn thua với kẻ có nhiều quyền thế Các mỏ than lúc bấy giờ đều nằm trọn trong tay người Pháp, vậy mà ông vẫn liều mạng xông vào trận địa này Năm 1928, Bạch Thái Bưởi đem hết tài sản,dốc vào việc khai mỏ Nhờ tài khéo léo và mưu mẹo, ông được cấp phép khai mỏ than

ở vùng Quảng Yên Ông nhận thức rằng: muốn hơn người Pháp trong việc khai mỏ cần phải có người điều hành giỏi chuyên môn, thấu đáo kỹ thuật Cho nên ông nhờ người thân tín ở Pháp, tuyển dụng ở các trường kỹ thuật những người có tài năng về Việt Nam làm việc Hoạt động như vậy, không bao lâu, than của ông chất thành núi (đến năm 1945 mới bán hết), ông trở thành “Vua mỏ nước Việt”

(Chân dung ông Bạch Thái Bưởi Ảnh lấy từ internet)

Với đầu óc thực tế, tầm mắt nhìn xa, ông còn dự định tạo dựng nhiều công trình như: xây một nhà máy xay gạo ở Nam Định với những thiết bị tân tiến mua tận Hambourg (Đức), chương trình đặt ống cống, xây nhà máy nước, dựng nhà máy điện cho thành phố Nam Định và cả việc đặt đường sắt Nam Định – Hải Phòng, nhưng tiếc là vì hoàncảnh, vì chiến tranh, nên ông không thực hiện được

Mặc dù tiếp xúc thường xuyên với người Pháp, học tập kỹ thuật tân tiến của người phương Tây, nhưng chưa bao giờ Bạch Thái Bưởi đánh mất “cội nguồn dân tộc” của mình Chẳng hạn, khi đặt tên các con tàu, ông đều lấy từ nguồn lịch sử của dân tộc như: Lạc Long, Hồng Bàng, Trưng Trắc, Đinh Tiên Hoàng, Lê Lợi, Hàm Nghi… Có lần lên tiếng bênh vực cho quyền lợi của người dân bị trị, trong Hội nghị kinh tế lý tài,

ông bị Toàn quyền Robin đe dọa: “Nơi nào có Robin thì không có Bạch Thái Bưởi”, ông đáp lại: “Nước này còn Bạch Thái Bưởi thì không còn Robin”

Xuất thân từ tầng lớp nghèo khó, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền.Ngoài chế độ an sinh dành cho các nhân viên của mình, ông còn giáo dục con cái lòngquý trọng những người cần lao, nghèo khó Các con đến tuổi trưởng thành đều được ông cất giao công việc trên các bến tàu hay các khu mỏ… Thậm chí, cô con gái học ở

Hà Nội, nghỉ hè về, ông cũng dẫn theo để tập việc, ghi chép sổ sách, xét hồ sơ trợ cấp cho học sinh nghèo có chí du học

Ngoài kinh doanh vận tải đường thủy, Bạch Thái Bưởi còn bỏ vốn đầu tư vào các ngành kinh doanh khác với mộng ước trở thành một nhà kinh doanh tổng hợp kiểu như Rockerfeller (Mỹ) Bạch Thái Bưởi đã từng đấu thầu thu thuế chợ Rồng (Nam Định), chợ Vinh (Nghệ An), mở quán cơm Tây ở Thái Bình, Thanh Hóa, xây nhà cho người Pháp thuê ở Tam Bạc, Hải Phòng Đặc biệt hơn, ông đã chen lách thành công vào địa hạt kinh tế cấm kỵ thời Pháp thuộc, đó là đầu tư vào khai thác mỏ Ông là chủ

sở hữu của mỏ than Bí Chợ, Quảng Yên (nay là mỏ Uông Bí, Quảng Ninh)

Có lẽ đóng góp quan trọng thứ hai sau lĩnh vực hàng hải của Bạch Thái Bưởi là kinh doanh xuất bản Ông bỏ vốn xây dựng nhà in Đông Kinh ấn Quán đặt trụ sở ở gần chợ Đồng Xuân Tại nhà in này, in ấn sách báo, tạp chí và các loại ấn phẩm phổ biến thời đó như Nam phong tạp chí… Đã có nhà in trong tay, năm 1921 ông cho ra đời tờ nhật báo mang tên Khai hóa nhật báo, in bằng tiếng Việt, ra số đầu tiên ngày

15/07/1921, trên măng sét còn ghi rõ người sáng lập là Bạch Thái Bưởi Có thể xem Khai hóa nhật báo là tờ báo đầu tiên ở Bắc Kỳ cổ súy cho giới công thương, giới thiệucung cách làm ăn, góp phần khuyếch trương tên tuổi Bạch Thái Bưởi Tờ báo ra được hơn 1700 số thì đóng cửa

Trong công ty Bạch Thái Bưởi có trên 1400 người làm công, bao gồm những người làm ở văn phòng, trên đội tàu, ở xưởng Cửa Cấm, nhà in, tòa báo và các chi nhánh ở

Hà Nội, Nam Định, Tuyên Quang, Việt Trì, Bến Thủy, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Sài Gòn.Đáng ngạc nhiên, trong suốt hơn 20 năm tồn tại, trong công ty ông không hề xảy ra cuộc đình công nào

Những năm 30 của thế kỷ trước, ở Hà Nội có một đám cưới làm ồn ã cả Bắc kỳ Các báo khai thác triệt để nhằm thỏa mãn bạn đọc Đó là đám cưới con gái cụ Cửu Nghi, một gia đình giàu có ở phố Hàng Bồ lấy con trai nhà tư sản Bạch Thái Bưởi

Cô dâu là một cô gái xinh đẹp và nết na có tiếng ở Hà Nội thời đó Còn chú rể là con trai thứ tư của Bạch Thái Bưởi Chú rể được cha cho sang Pháp học những mong sau này cùng người thân quản lý sản nghiệp của gia đình Đám cưới không đón dâu theo kiểu ngồi xe song mã như trước đó, cũng không đi ô tô, vốn đang là mốt thời thượng

mà bằng máy bay từ Hà Nội xuống Hải Phòng Chú rể không mặc áo gấm lam đeo thẻngà như nhiều gia đình Hà Nội vẫn làm mà mặc đồ Tây

Tin không biết từ đâu loang ra khắp Hà Nội, Hải Dương và Hải Phòng là từ trên máy bay, cô dâu, chú rể sẽ ném hoa xuống mặt đất và trong hoa có cài tiền Dân tin sẽ nhặtđược tiền vì chú rể là con của nhà đại tư sản nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà cả cõi Đông Dương Chiếc máy bay mà gia đình Bạch Thái Bưởi thuê là của Hãng Hàng không Pháp có đường bay từ Pa-ri sang Hà Nội Khi nghe tiếng ì ì trên đầu đến đâu,

bà con ở các nơi máy bay bay qua đổ ra đến đấy vẫy chào những mong nhặt được tiền Tuy nhiên thì chỉ có hoa chứ không có tiền như người ta đồn đoán

Anh Mang Tấn Phong (sinh năm 1960) - một nhà nghiên cứu và sưu tập cổ vật tại Nha Trang trong nhiều năm nay - đã mua lại được bức tượng đồng của nhà tư sản, doanh nhân Bạch Thái Bưởi từ một gánh ve chai Anh Phong đã tìm được bức tượng đồng của ông sau 72 năm lưu lạc Bức tượng đồng khá đẹp, đang được trưng bày ở một vị trí trang trọng trong nhà anh Phong Tượng cao 50cm, đúc đồng nguyên chất nặng gần 18kg Theo dấu khắc sau lưng tượng, tượng được họa sĩ Goerge Khánh (học khóa 1 Mỹ thuật Đông Dương 1925 -1930) phác thảo mẫu và được đúc xong năm

1934 do nghệ nhân Nguyễn Hữu Hạc thực hiện Bức tượng ghi rõ năm sinh và năm mất của ông Bạch Thái Bưởi (1874-1932) Như vậy tượng được đúc sau khi ông qua đời hai năm

Anh đã lau chùi và nâng niu như vật quí nhất trong nhà Nguồn gốc bức tượng không hiểu vì nguyên cớ nào lại nằm trong một nhà dân thuộc một làng quê ở Lâm Đồng, một người thu mua ve chai dạo đã được người giữ bức tượng bán với giá 18kg đồng.Khi người mua ve chai đem bức tượng này về, đã bán lại cho người khác và người này đem tượng bán cho anh Phong với giá 1,2 triệu đồng

Mặc dù khẳng định đây là một tác phẩm nghệ thuật gắn liền với cuộc đời doanh nhân Bạch Thái Bưởi, nhưng để chắc chắn anh Phong đã gửi hình ảnh ra Hà Nội cho nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ VN Nguyễn Bích Ông Bích, là thành viên giám định cổ vật

Bộ Văn hóa - thông tin, đã xác nhận với anh Phong về bức tượng ông Bạch Thái Bưởi

Cũng theo ông Bích, hiện có ba địa chỉ đang cần bức tượng Bạch Thái Bưởi: Bảo tàng

Mỹ thuật TP.HCM, Bảo tàng Tổng hợp TP.HCM và Bảo tàng Lịch sử TP.HCM Giờ đây, việc chọn đúng chỗ cho bức tượng là điều cần tính đến

Ngày 22/07/1932, người được mệnh danh là “Chúa sông Bắc Kỳ” Bạch Thái Bưởi độtngột qua đời tại Hải Phòng sau một cơn đau tim Ông được gia đình an táng gần khu

mỏ Bí Chợ (gần Yên Tử ngày nay) Sau đó, gia đình ông lần lượt bán hết sản nghiệp

mà ông để lại và sang Pháp định cư Cuộc đời và sự nghiệp kinh doanh của Bạch TháiBưởi tiêu biểu cho ý chí làm giàu và tinh thần tự cường của giới tư sản Việt Nam, trong bối cảnh đất nước đang bị ách nô lệ của thực dân Pháp Dẫu điều kiện kinh tế xãhội thời đó có nhiều đặc biệt, song những chiến lược kinh doanh của Bạch Thái Bưởi vẫn nóng hổi ý nghĩa trong thời đại ngày nay Dù đã gần một thế kỷ trôi qua, những bài học thương trường của Bạch Thái Bưởi vẫn còn nguyên giá trị

Ngày nay ở Quảng Ninh có một cảng biển mang tên ông Tại Thủ đô Hà Nội có một con phố tên là Bạch Thái Bưởi Hội đồng Khoa học và giám khảo quốc gia đã thành lập và trao tặng hàng năm cúp Bạch Thái Bưởi cho các cá nhân là những nhà lãnh đạoxuất sắc, có nhiều đóng góp với doanh nghiệp và cho xã hội Ngày 12 tháng 10 năm

2008, cúp Bạch Thái Bưởi năm 2008 đã được trao cho ông Lê Hải Châu, Giám đốc Công ty cổ phần Tài chính-đầu tư-xây dựng Chu Việt Thành phố Hồ Chí Minh

Vũ Khôi Nguyên sưu tầm và biên soạn

Giáo sư Đặng Văn Ngữ (1910-1967)

6/2/2009 11:26:51 AM

Việc sản xuất “nước lọc Penicillin” của GS Đặng Văn Ngữ có ý nghĩa đặc biệt lớn

lao, góp phần đắc lực cho công cuộc kháng chiến chống Pháp đi đến thắng lợi Nhờ nước lọc Penicillin mà 80% thương binh có thể trở về đơn vị chiến đấu không bị cưa chân tay Những công lao đóng góp cho sự nghiệp y học nước nhà của GS Đặng Văn Ngữ luôn được đồng nghiệp, bạn bè, học sinh và nhân dân kính trọng và ghi nhớ

GS Đặng Văn Ngữ sinh ngày 4/4/1910 tại An Cựu, thành phố Huế trong một gia đình nhà nho nghèo, sống nhờ buôn bán nhỏ Từ thuở ấu thơ, ông đã tỏ ra là một học sinh xuất sắc Ông học tiểu học ở Vinh, học trung học tại Huế Ông học giỏi, đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp năm đó nên dù hoàn cảnh không mấy dư dật nhưng gia đình vẫn cố gắng thu xếp để ông ra Hà Nội học tiếp Năm 1930, ông đỗ cả tú tài bản xứ lẫn tú tài Pháp, nhờ vậy ông đã nhận được học bổng để tiếp tục theo học tại Trường Y - Dược thuộc Đại học Đông Dương Với thành tích học tập của mình ngay sau khi tốt nghiệp bác sĩ

y khoa (năm 1937), ông là người Việt Nam đầu tiên được giữ lại làm phụ giảng cho Giáo sư Galliard - Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng, Hiệu trưởng Trường Y - Dược lúc đó Sự nghiệp của ông đã được quyết định từ đây, lĩnh vực “ký sinh trùng” sẽ theoông trọn cả cuộc đời Thời gian này, ông còn hợp tác với bạn bè mở một phòng thí

nghiệm đa khoa mang tên Lucac Championière - tên một giáo sư người Pháp đã chết

vì lâm bệnh khi làm việc tại Việt Nam

Năm 1942, ông trở thành Trưởng phòng thí nghiệm ký sinh trùng và là giảng viên Sinh học Ban Dược Với cương vị này, ông đã dành toàn bộ thời gian trong cuộc đời của mình cho nghiên cứu khoa học Suốt thời gian đó, ông đã công bố 19 công trình nghiên cứu, trong đó có những công trình nổi tiếng thế giới và khu vực Năm 1936,

ông đã phát hiện ra loài sán Clonorchis sinensis có thể ký sinh ở tụy Phát hiện này đã

gây một tiếng vang lớn ở Việt Nam và trên thế giới Chu kỳ tiến hóa của loài này cũng

được ông tìm hiểu, bằng thực nghiệm ở loài Bythinia chaperi và B.longicoris (1938) Ông nghiên cứu sự tiến hóa theo mùa của giun chỉ Diofilia immitis ký sinh ở muỗi

Aedes hết sức tỉ mỉ và chính xác Cũng với phong cách tỉ mỉ, cẩn trọng trong nghiên cứu về nấm, ông đã được giáo sư người Nhật - Masuo Ota từng cộng tác với ông nhậnxét: ông thực sự là nhà nấm học xuất sắc của châu Á

Hơn hẳn các nhà khoa học người Pháp nghiên cứu trước, GS Đặng Văn Ngữ đã dành nhiều công sức điều tra về phân bố, sinh thái, sự gây bệnh của các loài ký sinh - một công việc mà bất kỳ ai muốn dành cả cuộc đời cho sự nghiệp thanh toán các bệnh ký sinh trùng cho nước mình đều phải làm Khi điều tra muỗi, ông đã phát hiện ra loại

muỗi chưa từng biết và đặt tên là “muỗi A-nô-phen Bắc Kỳ” Hoặc khi điều tra về nấm, ông đã phát hiện giống Piedraia hortai ở Việt Nam , mà trước đó người Pháp nghĩ rằng chỉ có ở châu Phi Một giống Erytrema mới, chưa hề biết, ký sinh ở tụy trâu

bò cũng được ông phát hiện và đặt tên: Erytrema tokinensis N.sp (1942)

Do có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị trong lĩnh vực y học, năm 1943, ông

được chọn đi du học ở Nhật với tiêu chuẩn “là người có trình độ cao, hiện đại, xứng đáng cho nền y học của Pháp tại Việt Nam ” Từ năm 1943 đến cuối năm 1948, ông

học tập và làm việc tại Nhật Ông đã học và nghiên cứu về nấm, men gây bệnh, về lao

và hủi tại Trường Đại học Tokyo, về vi trùng đường ruột ở Bệnh viện Truyền nhiễm Tokyo Trong năm 1947 - 1948, ông nghiên cứu về vi trùng học và huyết thanh học tại Quân Y viện 406 của Mỹ tại Nhật Bản Trong thời gian đó vừa làm vừa học, ông

đã được tiếp xúc với khoa học y học của Nhật và của Mỹ có đầy đủ thông tin và trang

bị hơn ở Hà Nội rất nhiều Được sự khuyến khích của Giáo sư Ota, sau khi Alexander Fleming tìm ra penicillin, ông cũng tìm ra giống nấm sản xuất ra penicillin và có lẽ đó

là một trong những giống nấm penicillin đầu tiên tìm thấy ở Nhật Tại Trường Đại

học Y khoa Tokyo, ông đã công bố 4 công trình giá trị: “Xác định loại nấm có tính kháng sinh cao”(1947); “Xác định công thức kháng nguyên Salmonella”(1945); “Đặc điểm tiến hóa của D.mansoni”(1943)và hoàn chỉnh một số xét nghiệm miễn dịch

Cũng trong thời gian trên có nhiều người Pháp, Nhật, Mỹ đều muốn sử dụng tài năng của ông Nhưng ông luôn nghĩ mình là người Việt Nam , cần phải làm gì cho Tổ quốc.Trong lúc nghiên cứu về nấm kháng sinh, ông đã tranh thủ lưu trữ được một số giống