Những công trình kiến trúc diệu kỳ: Phần 1

Bộ Sách Khoa Học Thú Vị Của Thế Kỉ XXI – Kiến trúc kỳ diệu của tác giả Dương Minh Hào – Nguyễn Hải Yến vừa cung cấp những kiến thức về kiến trúc, vừa thể hiện rõ đạo lý, có tác dụng dẫn dẳt chì đạo trong việc giám định, thường thức kiến trúc như thế nào. Dân tộc Trung Hoa có nền lịch sử lâu đời, văn hóa kiến trúc Trung Quốc huy hoàng xán lạn. Những kiến trúc này vừa là di sản quý báu của đất nước,... Mời các bạn cùng tìm hiểu.

DƯƠNG M INH HÀO - NG UYỄN h ả i YẾN J

DƯƠNG MINH HÀO - NGUYỄN HẢI YẾN

(Sưu tẩm, biên soạn)

Bộ SÁCH KHOA HỌC THÚ Vị CỦA THẾ KỈ XXI

KIẾN TRÚC

KÌ DIỆU

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM TP Hồ CHÍ MINH

^ c đ e í ạ n M - C H Ù NHÃN CỦA THẾ KÌ XXI

Nhân loại đâ tiến vào thế kỉ XXI Những năm đầu của thế kỉ mới là khoảng thời gian vô cùng quan trọng Các bạn trẻ hôm nay sẽ là những chủ nhân chèo lái “con thuyền” đất nước và nhân loại trong tương lai VI vậy, hơn lúc nào hết, gia đinh, nhà trường, xâ hội hay nói cách khác lả tất cả chúrrg ta phải quan tâm đến thế hệ trẻ, bồi dưỡng các em trở thành những chù nhân ưu tú cùa thế kỉ XXI.

Trong các hoạt động nhằm bồi dưỡng thể hệ trẻ, việc cung cấp cho các em những trang sách có chất lượng tốt giữ một vai trò rất quan trọng Các chuyên gia tâm lí - giáo dục cho rằng, một cuốn sách tốt có thể tạo

ra một con người tốt, ngược lại một cuốn sách xấu có thể huỷ hoại một đời người Với II do trên, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP Hồ Chí

Minh đâ cho ra đời bộ sách Khoa học thú vị của thế kỉXXI.

Khoa học - kĩ thuật hiện đại với quy mô rộng lớn và tốc độ phát triển chóng mặt đâ tạo ra những ảnh hường sâu sắc đối với cuộc sống và lao động, sản xuất cùa con người Hiện nay, những cuốn sách phổ biến khoa học đâ có không ít trên thị trường, song bộ sách "khoa học thiếu nhi” này với nội dung phong phú, giàu tính khoa học, ngôn ngữ diễn đạt

dễ hiểu, minh hoạ sinh động vẫn có khả năng lôi cuốn rất cao.

Bộ sách này ngoài cung cấp những tri thức khoa học cơ bản, còn đi sâu giới thiệu một cách toàn diện những thành tựu khoa học - kĩ thuật mới nhất trên thế giới từ cuối thế kỉ XX cho đến những năm đầu thế kỉ XXI, mở ra trước mắt các em kho tàng tri thức khoa học cùa nhân loại.

Nếu nói đây là một trong những “cái nôi" nuôi dưỡng nhân tài thế kỉ XXI th! thật cũng không chút khoa trương.

Các bạn nhỏ yêu quý! Nếu các bạn muốn vững tay lái để chèo chống “con thuyền thời đại" thl ngay từ bây giờ các bạn phải nỗ lực học tập, nghiên cứu khoa học, nâng cao tri thức để mở rộng tầm nhln, nắm được quy luật phát triển cùa tự nhiên và xã hội.

Chúng tôi tin tưởng vững chắc rằng, bộ sách Khoa học thú vị của thế

kỉ XXI sẽ là một bộ sách bổ ích đối với các em, sẽ giúp lch rất nhiều cho

các em trong học tập và đời sống Chúng tôi cũng hi vọng các em sẽ đảm đương tốt vai trò chủ nhân của đất nước trong thế kỉ XXI.

Chúc các em gặt hái được nhiều thành công trong cuộc hành trình

vô cùng khó khăn, gian khổ nhưng đầy hứng thú và sự sáng tạo này.

Nhóm biên soạn

KIẾN TRÚC Kì DIỆU Cuốn sách này nói gì với các bạn

Kiến trúc không chỉ là một môn kỹ thuật khoa học, mà còn là một mồn nghệ thuật, đồng thời cố quan hệ mật thiết với hiện thực cuộc sống cùa con người Tất nhiên nghệ thuật có liên quan tới đời sống, nghệ thuật là sự phản ánh đời sống Tuy nhiên kiến trúc ngoài việc phản ánh đời sống, còn phục

vụ cho đời sống nhờ kỹ thuật các công trinh, đem lại vị trl và môi trường cho cuộc sống hiện thực và hoạt động sản xuất Cuốn sách này nối về những kiến thức về kiến trúc thông qua các công trinh trong và ngoài nước cũng như những câu chuyện huyền thoại, thông qua kiến trúc muôn màu muôn vẻ, viết ra quá khứ, hiện tại và tương lai của lĩnh vực này.

Cuốn sách “Kiến trúc kỳ diệu” này vừa cung cấp những kiến thức về kiến trúc, vừa thể hiện rõ đạo lý, có tác dụng dẫn dẳt chì đạo trong việc giám định, thường thức kiến trúc như thế nào.

Dân tộc Trung Hoa có nền lịch sử lâu đời, văn hóa kiến trúc Trung Quốc huy hoàng xán lạn Những kiến trúc này vừa là di sản quý báu của đất nước Trung Hoa, đồng thời cũng là bộ phận cấu thành quan trọng cùa văn hóa kiến trúc thế giới, đáng để chúng ta đi sâu tlm hiểu Sau khi đất nước thành lập, đặc biệt là từ thời kỳ cải cách mờ cửa trở lại đây, đâ tăng thêm sức sống mới cho ngành kiến trúc Trung Quốc, khắp nơi xuất hiện những tòa nhà cao ốc đẹp mắt đa dạng, mang đậm màu sắc Trung Quốc, tô điểm thêm cho non sông cẩm tú Trung Hoa.

Chúng tôi mong rằng nghệ thuật văn hóa kiến trúc được trinh bày trong cuốn sách này sẽ có tác dụng dẫn dắt và hữu lch với các bạn thanh thiếu niên.

Q /Í(u c á io• •

Trang

Gửi các bạn trẻ - Chủ nhân của thế kỉ XXI 3

1 Những công trình kiến trúc thú vị độc đá o 9

• Cung NgọcTrai ở Iran 9

• Bảo tàng phía đông trong Bảo tàng mỹ thuật Quốc gia Washington 10

• Bảo tàng Không Gian ở Hồng Kông 12

• Cung thể thao Kagawa-ken Nhật Bản 14

• Đài thiên văn Einstein 15

2 Câu chuyện đằng sau Nhà hát nhạc kịch Sydney 16

3 Câu chuyện vể việc phát minh ra xi măng và bê tô n g 21

4 Câu chuyện vể phát minh thang m áy 24

• Thang máy- Bệ lên xuống trước đây 25

• Thang máy an toàn ra đời 26

• Từthang máy tốc độ cao phát triển lên thang nâng tự đ ộn g 28

5 Lấp lánh, bằng phẳng như gương kính - Câu chuyện về phát minh ra việc dùng gương kính trong các còng trình kiến tr ú c 30

• Gợi ý từ bong bóng xà phòng 30

• Sự ra đời của gương kính nổi 31

6 Kiến trúc lều bạt độc đ á o 32

7 "Giàn thép chọc trờ i" 35

8 Mái vòm thắn kì được ghép nối từ những đoạn thẳng n gắ n 37

9 Nhà ở được tạo ra từ trong còng xưởng 41

10 Bức tường nhà trong suốt 43

11 Sân vận động có thể mở nóc 46

12 Việc tu sửa bảo tàng Louvre của kiến trúc sư Bối Duật M in h 49

13 Toà nhà mới của Ngân hàng Trung Quốc tại Hổng Kông 51

14 Căn phòng bốn mặt hướng nam-Toà nhà công ty bảo hiểm nhân thọ Boston 53

15 Tinh tế, rộng lớn và phong cách-Phòng nhạc tại bảo tàng nhà hát Rock Star ở Mĩ 56

16 Biệt thự được thiết kế trong dòng chảy của VVright 57

17 Con thuyền giương buổm ra khơi 59

18 Con cá sấu độc đáo- Hội trường lớn ở Đại học Delft, Hà Lan 60

19 Con tàu lớn giương buồm- Nhà hát Yerevan ở Armenia ; 61

20 Phòng họp Quốc tế mang đậm tính dân tộc ỞTokyo 63

21 Trung tâm hội nghị Kenyatta ở Kenya-cây Lim cao chót v ó t 65

22 Kiến trúc mang màu trắng tinh khiết-Viện bảo tàng nghệ thuật ở Atlanta 67

23 Công trình kiến trúc thể dục thể thao được che chắn dưới mọi loại thời tiết-Trung tâm Thể dục thể thao Stephen ở đại học Florida-Hoa Kỳ 69

24 Quả bóng treo trên không 70

25 Biểu tượng của sức mạnh uy quyển 71

26 Đài tưởng niệm xây dựng trên bè nổi 72

27 Công trình kiến trúc cao nhất thế giới nằm ở Phổ Đông Thượng Hải 74

28 Toà nhàtự quayở S idney 76

29 Tháp cao chọc trờ i 77

30 Tháp nghiêng Pizza 79

31 Người sắt khổng lổ trên bờ sông Seine 81

32 Tháp đèn Alexander 85

33 ốc đảo đô t h ị 87

34 Hành động vĩ đại cứu sống di tích c ổ 89

35 Kỳ quan kiến trúc dưới lòng đất hướng ra biển 94

36 Mốt nhà ở mới- Nhà trong hang động 95

37 Sức cuốn hút kì diệu dưới lòng đất 97

38 Cây cầu tráng lệ trong lòng biển ở Seto, Nhật Bản 98

39 Gia tộc mới của kiến trúc dòng gương kính 101

40 Nguyên liệu xây dựng mặt đường cao tốc kỳ diệu 102

41 Công trình kiến trúc lấy nhiệt từ năng lượng Mặt Trời 105

42 Sứ mệnh mới của cửa sổ 106

43 Vật liệu kim loại và kiến trúc 108

44 Cáctoà nhà đã được tiến hành dịch chuyển như thế nào? 110

45 Nhà được xây bằng nước 112

46 Công trình trí tuệ 114

47 Mạn đàm về kiến trúc thông m in h 116

48 Các căn nhà dùng máy tính để điểu khiển 118

• Nhà ở được điều khiển bằng máy tính 118

• Máy tính Bó Công A nh 118

• Bãi đỗ xe nhiều táng 119

• Các toà nhà tiết kiệm năng lượng 120

49 Các khu nhà ở trong thế kỉ XXI 121

50 Kiến trúc thông minh - Cao ốc thông minh NEC Nhật Bản 124

51 Kiến trúc của thời đại công nghệ thông tin 126

52 Thành phố "kĩ thuật số" 128

53 Thang máy thông minh độc đáo 130

54 Hướng đến thành phố Tokyo trên nước trong tương lai 134

55 Thành phố sinh thái trong tương la i 136

1 NHỮNG CÔNG TRlNH KIẾN TRÚC THÚ VỊ ĐỘC ĐÁO

kiến trúc đồ sộ, vuông vắn và kiên cố, lại có những công trình vừa hẹp vừa cao giống như một tòa tháp, ngoài ra còn có những công trình kiến trúc có hình dáng mới lạ, rất đặc sắc

Có người gọi những công trình kiến trúc muôn hình muôn vẻ ấy là “công trình kiến trúc ngộ nghĩnh” Dưới đây tổng hợp một số kiến trúc với nhiều hình dáng khác nhau thay cho lời mở đầu giới thiệu giản lược nói trên

Cung Ngọc Trai ở Iran

Cung điện ngọc trai nhìn toàn cánh

Cung Ngọc Trai nằm bên bờ sông Teheran với diện tích hơn 48000 ở thủ đô Teheran của Iran, trên một ngọn đồi khá bằng phẳng, được bao bọc bởi một cái hồ nhân tạo với rất nhiều vòi phun Đây là công trình kiến trúc được xây dựng theo phong cách người phương tây, cũng từng là nơi ở của Shamus, người em gái được cưng chiểu nhất của vua Pahlavi Toàn bộ kiến trúc chủ yếu là hình tròn và hình dây cung, con đường ngoằn ngoèo lượn quanh vườn hoa với những bông hoa tươi nở rộ, con đường này thông với lối vào chính, đi vòng quanh kiến trúc hình tròn và hình xoắn ốc này, chúng ta sẽ lạc vào một không gian nội thất giàu trí tưởng tượng vể hình dáng, màu sắc và các thiết bị lắp đặt Nó không chỉ đặc biệt về hình thức mà còn rất nguy nga lộng lẫy, làm cho chúng ta liên tưởng đến những cung điện trong câu chuyện thần thoại Công trình kiến trúc này được hoàn thành năm 1976, người phụ trách thiết kế là Peter, học trò của kiến trúc sư nổi tiếng Wright Cung Ngọc Trai có hai nửa kiến trúc hình tròn trong suốt, trong đó có một kiến trúc khá lớn với đường kính 36,58m, ở đây thiết kế xây dựng phòng khách chính và các bồn hoa trong phòng Không gian với kết cấu giản dị, hình thức sáng sủa sẽ đưa chúng ta vào một cõi hư vô huyền bí trong vũ trụ Phía đông của kiến trúc hình tròn được bao bọc bởi một đường nghiêng nhô lên từ từ, dọc theo nó người ta xây dựng thư viện, phòng chiêu đãi và phòng sinh hoạt, tận cùng là phòng ngủ chính Từ căn phòng bao quanh đường nghiêng có thể nhìn thấy cái sân nhà ở phía dưới, nhìn ra bên ngoài có thể thấy hổ nhân tạo và rất nhiều vườn hoa Trong phòng ngủ chính thiết kế rất nhiều đèn ngọc trai với kích cỡ to nhỏ khác nhau và cửa sổ trên mái nhà, trông nó giống như những viên ngọc trai tỏa ánh hào quang rực rỡ, kiến trúc này cũng vì thế mà trở nên nổi tiếng Ngoài ra còn có một kiến trúc hình tròn khá nhỏ, nó nối tiếp với kiến trúc hình tròn lớn này Kiến trúc này chủ yếu là để vui chơi giải trí, ở đây có bể bơi, thác nước nhỏ và các vườn hoa trong nhà Kiến trúc ngọc trai vừa mang hơi thở của

“Nghìn lẻ một đêm”, lại vừa thể hiện được đặc điểm của kiến trúc Ba Tư thời cận đại

Bảo tàng phía Đông trong Bảo tàng mỹ thuật Quốc gia VVashington

Bảo tàng phía Đông trong Bảo tàng mỹ thuật quốc gia Washington được xây dựng ở phía trước tòa nhà quốc hội Washington, tổng diện tích xây dựng là56.000 m^ hoàn thành vào năm 1978, do kiến trúc sư nổi tiếng người Mỹ gốc Hoa leoh Ming Pei thiết kế Ý tưởng thiết kế của công trình chủ yếu dựa theo cấu trúc hình tam giác, mặt chính diện của bảo tàng được cấu thành bởi những hình khối

10

có cạnh và góc sắc nhọn, giống như một tổ hợp điêu khắc hiện đại, mang đậm tinh thần thời đại.

Bảo tàng mỹ thuật phía Đông chia thành hai khu vực chính: khu vực thứ nhất

là phòng triển lãm, và khu vực còn lại là trung tầm nghiên cứu nghệ thuật Cửa vào chính của bảo tàng nằm ở phía Tây, đối diện với khu nhà bảo tàng mỹ thuật

cũ Mặt đứng của cửa vào áp dụng hình thức đối xứng và ăn khớp chặt chẽ với bảo tàng cũ, để làm tăng tính tổng thể của cả công trình Lối ra vào của phòng triển lãm và trung tâm nghiên cứu được thiết kế nằm trong một khung chung Trên cầu thang rộng đi lên sân thượng có những hình điêu khắc của nhà điêu khắc nổi tiếng hiện đại người Anh Moll Hai cửa vào được phân rõ chủ yếu và thủ yếu và

có chỉ dẫn rõ ràng Tường ngoài của kiến trúc được lát bằng những tấm đá cẩm thạch màu hồng đào, nó cùng với bảo tàng cũ, bảo tàng hàng không đối diện với quảng trường LinYin hợp thành một thể thống nhất, hài hoà Do bể mặt tinh xảo, sắc thái dễ chịu, làm cho hình dáng đơn giản và to lớn của bức tường trở nên ấm

ấp và có sức sống dưới ánh nắng Mặt Trời Phòng lớn ở giữa là phòng có tác dụng chỉ dẫn, khách tham quan có thể đi được đến mọi nơi nhờ cái phòng này, kiến trúc sư đã thiết kế nó thành một không gian rất thú vị Trong không gian với kết cấu chủ yếu là hình tam giác này có các cầu thang cao thấp ngang dọc, thang máy

và cẩu thang có tay vịn tự động đan xen lẫn nhau, chúng được sắp xếp vừa táo bạo lại vừa khéo léo, rất đặc sắc Trên không gian phòng lớn có treo một bản điêu khắc về các hoạt động với đường kính 2,lm, bản điêu khắc khẽ chuyển động trong luổng không khí của máy điểu hoà, còn dưới sự chiếu sáng của ánh nắng Mặt Trời

- cái được gọi là nguồn nhiên liệu thứ 3, nó không ngừng thay đổi ánh sáng và hình ảnh Những tấm đá cẩm thạch bóng loáng, nhẵn nhụi xung quanh căn phòng tạo nên một cảnh tượng biến hóa vê’ hình ảnh, tạo nên thế đối lập giữa tĩnh

và động, làm cho không gian yên tĩnh trở nên sống động, sôi nổi, mà lại không hể rối mắt Cảnh tượng cây cối rơi rụng và hàng ghế dài xếp thành vòng tròn trong phòng làm cho người ta có cảm giác rất gần gũi, thân mật, dường như đang đặt chân vào không gian của cái sân ngoài vườn Suối phun trên quảng trường phun nước ào ào xuống dưới giống như thác nước Ánh sáng thiên nhiên thông qua cửa kính của những hàng ăn nhỏ nhô ra khỏi quảng trường, chiếu rọi trên những tấm gương của thác nước, cảnh tượng thật là kì diệu và lí thú

Phỉa đông bảo tàng mỹ thuật Wơshington

Bảo tàng Không Gian ờ Hồng Kông

Bảo tàng không gian nằm ở địa chỉ cũ bến xe lửa Tiêm Sa Chùy ở Hồng Kông, phía Nam giáp với vịnh biển, đối diện với trung tâm sầm uất của đảo Hồng Kông qua một khoảng cách khá xa, nó được khởi công xây dựng vào tháng 9 năm 1980

nhàng vê' kết cấu, vì vậy rất có khả năng thu hút khách du lịch

Bảo Tàng Không Gian chia làm 2 phía Đông và Tầy, phía Đông có hình quả trứng, đây là bộ phận chủ yếu của công trình này, tầng trên là phòng thiên văn, tầng dưới là phòng triển lãm Phía Tây của công trình này có hình đa giác, tầng trên có thiết kế phòng triển lãm khoa học Thái Dương, tầng dưới là phòng diễn thuyết và hiệu sách thiên văn Hai phía Đông Tây được xây dựng với những kết cấu khác nhau, ở giữa là sự nối tiếp của tấm gương lớn và cửa sổ trên mái nhà, về cấu tạo thì nó là sự chuyển tiếp giữa hình quả trứng và hình đa giác Chỗ hai bên giao tiếp nhau là các đường nét thanh thoát nhịp nhàng, có tính chỉ dẫn rất cao, phòng ngoài có hai đường hành lang Mặt gương lớn được sơn bởi bảy màu sắc khác nhau, bước vào căn phòng sáng lấp lánh này chúng ta có cảm giác như đang đứng trước lăng kính Bên ngoài phòng, phía bên phải cửa vào là một tổ hợp điêu khắc bằng thép không gỉ, gọi là “tượng không gian”, với ngụ ý là bay lên không trung, bay vào vũ trụ

12

vỏ ngoài hình quả trứng của phòng thiên văn, làm cho chúng ta không thể

không nảy sinh một liên tưởng, từ thời sơ khai của nhân loại đến ngày nay khi mà con người đặt chân vào vũ trụ Bộ phận trung tâm của hình quả trứng này giống hệt như lòng đỏ trứng gà, mọi người có thể du lịch vũ trụ tại đây, tìm hiểu sự huyền bí của vũ trụ Phòng thiên văn hình bán cẩu với đường kính 23m là một trong những phòng thiên văn lớn nhất thế giới hiện nay Các bộ phận của kiến trúc này đều phối hợp hài hoà với hình quả trứng, chẳng hạn như đường đê lượn quanh, cầu thang an toàn hình xoắn ốc, thang máy hình lăng kính dành cho người tàn tật và cửa tự động hình tròn, w Chỗ giao tiếp giữa hình ouả trứng và khoảng đất trống trong nhà, người ta thiết kế một bể bơi để tránh cảm giác cứng nhắc, khô khan, đồng thời giúp cho tất cả các bộ phận của hình quả trứng trở nên sinh động

Bảo tàng Không Gian ở Hồng Kông

Cung thể thao Kagawa-ken Nhật Bản

Cung thể thao Kagawa-ken được xây dựng năm 1969, do kiến trúc sư nổi tiếng Nhật Bản Kenzo Tange thiết kế Nó là công trình thích hợp cho các môn thể dục thể thao mang tính tổng hợp như Handball, Judo, đấu kiếm và các trận tranh tài thể dục thể thao khác Công trình này có 1300 ghế ngồi, tạm thời có thể tăng thêm 2500 chỗ ngồi, tổng cộng có thể chứa được 3800 người Sân thượng của Cung thể thao áp dụng kết cấu đường cong khúc khuỷu, do đường cong của sân thượng thống nhất với độ nghiêng ghế ngồi của khán giả, vì vậy tiết kiệm được diện tích chỗ ngồi, bao lơn ở hai bên ghế ngồi của khán giả thống nhất với bên ngoài của công trình

Sân thượng của Cung thể thao, xét vê' chức năng kiến trúc cũng như phương diện

âm học, nó đã thỏa mãn được yêu cẩu sử dụng, hơn nữa công trình với kết cấu mới lạ mang đậm màu sắc dần tộc truyền thống Nhật Bản Về kết cấu của Cung thể thao Kagawa-ken, các kiến trúc sư đã áp dụng thủ pháp tượng trưng, làm cho nó trở nên tươi sáng và rõ nét Sân thượng của công trình này hình thành nên thế thuyền nổi trên mặt nước, do bốn tấm bê tông tạo nên trong không trung Kết cấu bên ngoài của công trình giúp ta có cảm giác nó rất sống động, như thật, dường như tiềm ẩn một lực lượng vô cùng tận nào đó, thể hiện được khí thế bừng bừng của thể dục thể thao cũng như tinh thẩn dũng cảm vươn tới lập kỉ lục mới Kết cấu của toàn bộ kiến trúc rất trừu tượng, tạo sức hút nghệ thuật lớn cho con người

Cung thể thao Kagawa-ken nhìn từ bên trên

14

Cung thể thao Kagawa-ken nhìn từxa

Đài thiên văn Einstein

Đài thiên văn Einstein

Đài Thiên Văn Einstein được xây dựng năm 1920 tại Potsdam nước Đức, là một Đài thiên văn chuyên dụng nghiên cứu về Thuyết tương đối Vào năm 1917, nhà khoa học kiệt xuất Einstein đã đưa ra Thuyết tương đối theo nghĩa rộng khi

ấy mọi người không hiểu rõ Thuyết tương đối là cái gì, cho rằng nó là một loại lí thuyền huyền bí, không thể nắm bắt được Kiến trúc sư Derson đã nắm bắt được điểm nổi bật này, đưa nó vào hình tượng đài thiên văn, bao nhiêu sự hỗn độn của toàn bộ công trình đểu có một vài chi tiết “hình giọt nước”, với các góc mờ nhạt không rõ ràng, cao thấp đan xen nhau làm cho người ta cảm nhận được tính đàn hồi của nó Một số cửa sổ được thiết kế không theo quy tắc, kết cấu đặc biệt, giống như những ánh mắt lặng lẽ quan sát vũ trụ và bầu không khí, thể hiện đầy đủ sắc thái thẩn bí Đài Thiên Văn Einstein là một công trình kiến trúc có ý nghĩa đặc biệt, qua tác phẩm của mình kiến trúc sư muốn thoát khỏi hình thức kiến trúc cổ điển truyền thống, mang đậm chất thời đại.

NHAC KICH SYDNEY

Năm 1993, Nhà hát nhạc kịch nổi tiếng thế giới Sydney chào đón lễ kỉ niệm 20 năm thành lập Hoạt động chúc mừng được tiến hành trong vòng 1 năm và đã bắt đầu khai mạc, cao trào là lấy ngày 20 tháng 10 làm lễ kỉ niệm trọng đại Đất nước Australia, đặc biệt là nhân dân Sydney đều mong chờ sự hiện diện của kiến trúc sư Nhà hát Opera Sydney ông Joern ưtzon Có nguời còn nói rằng nếu như con người Đan Mạch này một lẩn nữa đặt chân lên đất nước Ausưalia chắc chắn sẽ được lãnh đạo cấp nguyên thủ quốc gia trọng đãi Tuy nhiên, theo nguồn tin lúc đó, ưtzon đã lấy lí do mắc bệnh cao huyết áp lại một lần nữa từ chối khéo léo lời mời

26 năm trước, Utzon đã ném bản sơ đổ thiết kế đi không một chút hối tiếc, rồi giận dữ bỏ đi, sau này không bao giờ ông đặt chân đến Australia nữa Thậm chí ông không được tận mắt chứng kiến hình ảnh Kịch viện Sydney sau khi hoàn thành Đến ngày 20 tháng 10 năm 1973, khi mà nữ hoàng Anh cắt băng khánh

16

thành Kịch viện Sydney, tất cả đại biểu khách quý đều đến dự, duy chì thiếu Utzon Năm 1978 kỉ niệm 5 năm thành lập Nhà hát kịch, ưtzon cũng không đến

dự Năm 1983, trong buổi lễ kỉ niệm 10 năm thành lập Kịch viện, mọi người lại

một lẩn nữa thất vọng vê sự vắng bóng của Utzon.

Nhà hát Sydney

Utzon, 74 tuổi, hiện đang du lịch trên một hòn đảo ở Tây Ban Nha Trước đó không lâu, một phóng viên Australia đã phỏng vấn ông, ông đã vượt qua được sự trầm lặng hơn 20 năm nay kể ra một câu chuyện mà mọi người không biết, đầy là điều khiến ông vô cùng vui mừng, cũng giúp ông tĩnh tâm nhìn lại quãng thời gian qua

Một ngày cuối năm 1956, khi mà ưtzon đang rất thờ ơ với quyển tạp chí thiết

kế công trình, thì đột nhiên một nguồn tin đã gây sự chú ý cho ông: Chính phù Australia sẽ thu thập toàn bộ đố án thiết kế Nhà hát nhạc kịch từ nước ngoài Thế

là trong thâm tâm của người kiến trúc sư thiết kế công trình này lại nhen nhóm một ngọn lửa khó mà dập tắt được, ông quyết định tham gia trận so tài này Tuy nhiên, lúc đó ông lại không có chút hiểu biết gì vế Sydney xa xôi tận Nam bán cầu Vài ngày sau, ông có cơ hội gặp gỡ một số cô gái Sydney đến Stockholm tham gia trận đua ngựa Olympic, ông đã bắt chuyện với họ để nghe ngóng vế tình hình

Sydney Các cô gái cảm động trước sự nhiệt tình của ông, đã miêu tả tỉ mỉ về diện mạo của thành Sydney, đặc biệt là cảnh tượng vô cùng tươi đẹp của cảng Sydney.Ngày 29 tháng 1 năm 1957, Ban giám khảo Bảo tàng mĩ thuật xứ Wales công

bố kết quả bình chọn: Đổ án thiết kế cùa Utzon xuất sắc hơn cả, đánh bại được

231 đối thủ khác, đổng thời nhận được phần thưởng là 500 pounds

Đổ án của Utzon vừa công bố, mọi người vô cùng ngạc nhiên Nhà hát nhạc kịch sắp được xây dựng trên cảng Sydney là một Kịch viện với cấu trúc đặc biệt, thiết kế ưu việt Từ xa nhìn lại nó giống như một cánh buổm trắng bay nhẹ trên mặt biển; còn khi đến gần nó lại giống như vô số vỏ sò, vỏ ốc bị những cơn sóng biển phun lên bờ, nghiêng nghiêng trên bờ biển Tất cả người dân Sydney đều rất vui sướng, đặc biệt là các văn nghệ sĩ trong đoàn ca kịch, những khán giả say mê

ca kịch, đều mong muốn nhà hát nhạc kịch sớm hoàn thành Đa số mọi người lúc

đó đểu không biết rằng bản thiết kế cùa Utzon lúc đầu bị bác bỏ, cho đến khi một trong bốn thành viên của Ban giám khảo là kiến trúc sư Mĩ mang quốc tịch Phần Lan Iro Sa Ernan đưa ra Sau khi thấy đây là một bản thiết kế quý báu thì họ đã đánh giá Iro Sa Ernan là người xuất sắc nhất

Tin đồ án thiết kế của Utzon được chọn lan truyến tới Đan Mạch, gia đình của ưtzon vui mừng khôn xiết “Khi đó tôi đang đi dạo trong rừng thì con gái của tôi Ayn vội vã chạy tới và thông báo cho tôi tin này” Ayn ném cả xe đạp vào một cái rãnh nhỏ, vui mừng nói với tôi: “Bố bây giờ còn lý do nào để không mua cho con một con ngựa nữa không?” Nhớ lại hoàn cảnh lúc bấy giờ, mặc dù đã 7 tuần trôi qua nhưng Utzon cũng không sao giấu được niềm vui sướng của mình “Đổ

án thiết kế của tôi đã giành được giải, đây cũng là kì tích của cả cuộc đời tôi.”Utzon còn tiết lộ một điếu mà nhiều người quan tâm: Tạo hình của nhà hát kịch không phải là hình cánh buổm, cũng không phải hình vỏ ốc, mà là “hình múi quýt được tách ra” Có rất nhiếu người đều nói, thiết kế của tôi, không phải như vậy, nó giống như một quả quýt, khi mà bạn tách nó thành nhiều múi thì hình dáng trái quýt lúc bấy giờ giống hệt phần đỉnh mái của nhà hát Tất nhiên nó vừa may cũng rất giống với cánh buồm màu trắng, nhưng nó không phải là ý tưởng của tôi ngay từ đầu, nhưng dù sao tôi cũng rất vui khi mọi người nghĩ nó giống cánh buồm

“Không phải tôi từ chức mà là bị đình chỉ hợp đồng”

18

Sau khi đồ án thiết kế được chọn không lâu, Utzon càng hi vọng có thể đến Sydney ông dồn hết tâm huyết cho bản thiết kế cụ thể và kiến trúc thi công nhà hát kịch.

Thiết kế độc đáo của nhà hát kịch thể hiện dũng khí dám đi ngược lại với phong cách truyền thống, tất nhiên cũng có những thách thức đối với phương thức thi công truyền thổng Làm sao có thể giữ vũng mái nhà lớn với hình dáng đặc biệt như thế? Liệu nó có chịu nổi hàng trăm năm khảo nghiệm của thời gian?

Có một khối lượng lớn câu hỏi vế kiến trúc cần được giải đáp Utzon và các kiến trúc sư khác cũng như người phụ trách trong Ban trù bị cùng nhau triển khai nghiên cứu và thảo luận vế kiến trúc tẩng đỉnh, kết cấu và cách bài trí bên trong của công trình này Trong quá trình thảo luận, vấn đế tranh chấp và kì thị là điếu khó tránh khỏi Nhưng vấn đế nan giải nhất đó là chi phí cho toàn bộ công trình

Trong cuộc tổng tuyển cử phía Nam xứ Wales tháng 8 năm 1965, Chính phủ công Đảng -thế lực một mực ủng hộ công trình Nhà hát nhạc kịch đã xin rút lui Chính phủ Đảng tự do mới lên cầm quyến đã chỉ trích rất nhiểu chính sách của Chính phủ Công Đảng, họ còn nói rằng họ không tiếc tiền cùa và nhân lực để xây dựng “Một nhà hát nhạc kịch nổi tiếng nhất thế giới” Hợp đồng của Utzon đã được kí với Ban dự trù Nhà hát nhạc kịch, nhưng sau khi đất nước này thay đổi chính phủ, chủ tịch ủy ban dự trù đã nói với ông: “Bây giờ ông phải đến gặp Ngài

Bộ trưởng công trình kiến trúc công cộng ông Hughes để xin kinh phí ”

Công trình Nhà hát nhạc kịch đứng trước nguy cơ đình công, Utzon chỉ còn cách đi tìm Ngài Hughes, nhưng ông ta không đồng ý bỏ kinh phí, rất nhiều người

nỗ lực thuyết phục ông ta nhưng cũng đều không thành công “Không như mọi người nói là tôi từ chức không làm mà là hợp đồng cùa tôi bị bác bỏ, ngoài việc bị

ép phải rút lui, tôi không còn sự lựa chọn nào khác.”

“Tôi không có gì oán hận cả.”

Ngày 28 tháng 4 năm 1966 Tại sân bay quốc tế Sydney, Utzon cùng vợ và 3 con nhanh chóng lên máy bay Australia, chỉ sau vài phút máy bay đã cất cánh bay vê' phía núi Đàn Hương

Khi máy bay bắt đầu rời khỏi cảng Sydney, Utzon nhìn xuống phía dưới qua cùa sổ trên máy bay Lần cuối cùng ông ngắm nghía mảnh đất Beni Lang với ba mặt là biển, cũng là công trường thi công Nhà hát nhạc kịch Sydney Lúc đó công trình mới hoàn thành chưa được 1/4.

Việc Utzon đột ngột rời khỏi Sydney đã làm cho rất nhiều người ngạc nhiên, ngay cả Ngài Hughes người đã từng ngăn cản ông cũng tỏ ra bất ngờ Sau này Hughes đã tuyên bố, ba kiến trúc sư Australia thay thế ông tiếp tục hoàn thành Nhà hát kịch 7 năm sau, Nhà hát nhạc kịch cuối cùng cũng được xây dựng xong

Vở ca kịch trình diễn đầu tiên là một sáng tác của Nhà hát nhạc kịch Australia, tác phẩm “Chiến tranh và hoà bình ”

“Tôi đã xem hình ảnh Nhà hát kịch, thiết kế bên trong của nó khác hoàn toàn

so với bản thiết kế đầu tiên của tôi.” Nhưng ưtzon lại tiếp tục nói, “Tôi chẳng oán hận điều gì cả, bởi vì tôi đã lập nên một kì tích, tốt hơn nhiểu so với dự định ban đầu Đối với đất nước cũng như con người Australia, tôi chỉ có một tình yêu chân thành và lòng nhiệt tình của mình.”

Utzon nói: “Những năm ở Australia chúng tôi không hê' nghĩ mình là người nước ngoài, cũng không bao giờ nghĩ là sẽ rời khỏi nơi đây sau khi Nhà hát kịch được hoàn thành Mà chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản là chúng tôi đã tìm thấy một nơi thú vị trên thế giới này So với Đan Mạch, chúng tôi lại nghĩ rằng Australia càng giống như quê hương của chúng tôi Nếu như t'inh hình không đến mức như hiện nay thì chúng tôi sẽ định cư ở Australia, lúc đó chúng tôi đã nhận được giấy chứng nhận định cư mãi mãi ở đây Sở dĩ chúng tôi đến Tây Ban Nha mua đất và làm nhà chính là bởi vì cuộc sống nơi đầy rất giống ở Australia ”

20

^ 3 CÂU CHUYỆN VẼ VIỆC PHÁT MINH RA XI MANG VÀ BÊ TÔNG

Chúng ta thường nghe nói đến những tòa nhà cao ngất, vậy vật liệu để xây chúng là gì? Có thể nói vật liệu dùng nhiếu nhất ở đây đó chính là xi măng Ngày nay, xi măng đã trở thành vật liệu xây dựng vô cùng quan trọng, tất cả mọi việc như xây nhà, làm đường, xây cầu, đểu không thể thiếu xi măng

Lịch sử phát minh và phát triển của xi măng hiện đại không lâu Năm 1813, một người Pháp tên là Pick qua nghiên cứu đã phát hiện ra xi măng sau khi nung hỗn hợp tỉ lệ 3 phần vôi và một phần đất dính

Năm 1824, một công nhân nung gạch người Anh có tên là Joseph Aspdin đã

sử dụng tỉ lệ của Pick để phối nhiên liệu sau khi được nung khô trong lò đem ra xay thành bột mịn Vì loại xi măng này sau khi dùng nước làm cứng thì độ cứng, màu sắc và hình dáng bên ngoài của nó giống hệt với loại đá Portland nổi tiếng được sản xuất trên đảo Portland nước Anh lúc đó, chính bởi vậy nó được gọi với cái tên “xi măng Portland” Với phát minh này, Asipuding đã xin được bản quyến phát minh sáng chế của nước Anh, loại xi măng Portland này có tác dụng rất lớn trong việc xây dựng đường hầm xuyên Việt Thái

Joseph Aspdin điều phối nhiên liệu để sàn xu â tx i măng Portland

ở Nga, cũng có một kiến trúc sư nghiên cứu về xi măng Vào khoảng năm

1820, khi ông đang làm trong ngành kiến trúc, ông đã thử nung hỗn hợp vôi và đất dính, cuối cùng ông cũng tìm ra phương pháp chế tạo xi măng, ông đã dùng loại xi măng do ông tự chế tạo ra để xây dựng rất nhiều công trình kiến trúc, ông còn thành trong việc tu sửa tường rào điện Kremli Năm 1825, ông đã viết một cuốn sách vẽ cách chế tạo xi măng Trong cuốn sách, ông đã viết: dùng một phần vôi, một phần đất dính và trộn thêm nước để tạo thành gạch mộc, sau đó cho chúng vào trong lò tiếp tục dùng gỗ nung, đợi đến khi nung đến 100 độ thì lấy ra Sau đó, xay chúng thành bột mịn, Cuối cùng qua sàng lọc sẽ có được xi măng.Người phát minh ra xi măng hiện đại có thể nói là nhiều vô kể, nhưng cách làm phổ biến nhất vẫn thuộc vê' Aspdin

Chất phụ gia trong xi măng là tổng hợp các chất trộn trong xi măng như các khoáng chất, chất hóa học và các chất bọt Chúng đểu có tác dụng riêng, có chất giúp xi măng có chức năng chống thấm nước, có những chất làm cho xi măng có khả năng sớm đông cứng, chống đông lạnh, chống xói mòn Chính vì trong xi măng có nhiều chất phụ gia như vậy nên nó có rất nhiều chức năng

Vào thế kỉ XX, sau khi loại xi măng hiện đại được chế tạo, qua quá trình sử dụng, người ta phát hiện ra rằng loại xi măng này rất bển vững, ư u điểm của nó là

có thể tùy ý chế tạo thành các hình dạng khác nhau; nhược điểm của nó là sau khi đông cứng dễ dàng co lại, tạo thành các kẽ nứt rất nhỏ Nhược điểm này của nó làm ảnh hưởng đến các công trình trong lòng đất khi sử dụng nó, bởi vì nước sẽ

dễ dàng ngấm qua các kẽ nứt

Trong khi tất cả các kiến trúc sư đểu không có cách giải quyết thì ở Pháp có một người thợ gạch ngói bình thường đã phát hiện ra một bí quyết, tất cả hầm đất được anh ta trát vôi thì đểu không có hiện tượng nước ngấm vào Vậy anh ta đã dùng bí quyết gì?

Hóa ra anh ta đã trộn một ít máu bò và máu dê vào xi măng Người thợ thông minh này được người La Mã cổ hướng dẫn cách trộn máu bò và máu dê vào bột mịn và đã thành công

Sau này, các chuyên gia chuyên nghiên cứu vể xi măng đã phát hiện ra các chất phụ gia của xi măng, phát minh ra các loại xi măng đặc biệt với chức năng cụ

22

thể Chẳng hạn, họ dùng thạch cao để điếu tiết thời gian đông cứng của xi măng, phát minh ra loại xi măng đông cứng nhanh và đông cứng chậm Cho dung dịch silicat natri và cát thạch anh vào xi măng để tạo thành loại xi măng chịu axit tốt.

Xi máng cốt thép do ai phát minh? ở đây có một câu chuyện rất lí thú Nước Pháp vào giữa thế kỉ XIX, thành phố Pontainebleau bên bờ sông Seine là một thành phố nhỏ thuộc phía Bắc nước Pháp, ở đó môi trường trong lành, cảnh vật đẹp lạ thường, ở thành phố nhỏ này có rất nhiẽu người sống bằng nghế làm vườn, người thợ làm hoa Munia là một trong số đó

Munia có một căn phòng rất đẹp và ấm áp, trong đó trổng rất nhiều loại hoa quý Trổng hoa trong phòng sẽ thường xuyên phải di chuyển hoa trong bồn, nếu không cẩn thận sẽ đánh vỡ chậu hoa Vào một ngày năm 1868, Munia đã nảy sinh

ra một ý tưởng, dùng bê tông để làm chậu hoa, chắc chắn sẽ không còn bị vỡ nữa.Vậy là Munia đã dùng bê tông tạo ra vài cái chậu hoa, tuy loại chậu này chắc chắn hơn chậu sành nhưng cũng rất dễ vỡ Để tránh vỡ, nứt bên ngoài chậu hoa anh ta quấn vài vòng dây thép Để đảm bảo độ mĩ quan, Munia còn quét một lớp

xi măng lên bề ngoài của nó Kết quả làm cho anh ta rất mãn nguyện, loại chậu hoa này rất chắc chắn, không dễ bị vỡ

Sau này, người thợ làm hoa còn dùng dây thép làm khung cho chậu hoa, rồi bên ngoài cái khung này anh ta còn quét lên một lớp xi măng Anh ta vận dụng đặc điểm dễ uốn cong của thép đề thay đổi hình dạng của chậu hoa, đã tạo ra chậu hoa với nhiều hình khác nhau như hình vuông, hình bầu dục Việc này đã nhận được sự hoan nghênh của mọi người

Phát minh lần này của người thợ làm hoa đã đặt nền móng vững chắc cho sự

ra đời của bê tông cốt thép Bê tông cốt thép dùng trong các công trình xây dựng lại là một bước tiến mới cho giáo sư người Nga - ông Belelyubski cải tiến và hoàn thiện cái cũ

Nửa sau thế kỉ XIX, ông Belelyubski chính thức nghiên cứu vế các công trình kiến trúc Để xây dựng những tòa nhà cao tầng và những cây cẩu bắc qua sông, ông ta muốn tìm những vật liệu vừa rẻ lại vừa đẹp Khi nghe nói đến việc ông Munia người Pháp phát minh ra một loại chậu hoa xi măng có dây thép bọc bên

ngoài, ông ta vô cùng thích thú, cho rằng đây là một phát minh vĩ đại, hoàn toàn

có thể áp dụng trong ngành xây dựng

Đầu tiên, ông dùng dầy thép tạo thành khung rồi đúc lên đó một lớp xi măng, nhưng phát hiện thấy loại khung này vốn không thể dùng làm xà nhà hay cầu được, bắt buộc phải cải thiện nó

Đầu tiên, Belelyubski nghiên cứu các tính năng của xi măng, phát hiện hợp chất xi măng và cát tuy chắc chắn, những độ bển không cao, không thể chịu được lực lớn Vì vậy trong hỗn hợp đó ông ta cho thêm vài viên đá vào, quả nhiên độ chắc chắn của nó tăng lên rất nhiều; hơn nữa, ông ta còn đổi dây thép thành thép thô, điểu này đã làm cho mọi người rất hài lòng Năm 1891, bê tông cốt thép chính thức ra đời

13 năm sau tức vào năm 1904, với sự kiến nghị tha thiết của ông Belelyubski, tháp đèn hiệu ở Nga khi xây dựng đã áp dụng bê tông cốt thép mà ông phát minh,

và đã đạt được thành công Từ đó, bê tông cốt thép đã mở ra một kỉ nguyên mới trong lịch sử về ngành kiến trúc hiện đại

4 CÂU CHUYÊN VÉ PHẤT MINH THANG MẤY

iẽ lli

Bất kì một thành phố hiện đại nào cũng đểu có rất nhiều tòa nhà cao tầng, tuy nhiên mỗi tòa nhà cao tầng đó lại không thể thiếu thang máy - một loại phương tiện giao thông vuông góc mặt đất Nó đem lại nhiều thuận tiện cho con người, đồng thời cũng thúc đẩy phát triển các công trình kiến trúc cao tầng

24

Thang máy - Bệ lên xuống trước đây

Thang máy thời đâu chì là bệ lên xuống

Thang máy tuy đã xuất hiện từ thế kỉ trước, nhưng tổ tiên của nó thì lại có từ rất sớm Theo ghi chép của lịch sử, thế kỉ I trước Công nguyên, kiến trúc sư người La Mã

đã sử dụng một loại bệ lên xuống, bệ này có hai cạnh trên dưới vuông góc với nhau

để vận chuyển đồ đạc giúp con người Tất nhiên, loại bệ lên xuống này vô cùng đơn giản, nó dùng sức người, sức gia súc hoặc sức của nước thông qua vòng lăn để điều khiển, đơn giản nhất là dùng dây thừng buộc cái làn vào bệ lên xuống này

Sau này, người ta phát minh ra phương pháp dùng trục thăng bằng để vận chuyển những vật nặng Chẳng hạn, gắn một đổ đựng vật vào một đầu của sợi dây, đầu kia của sợi dây quấn quanh ròng rọc có gắn trục thăng bằng, cho vật cần đưa lên vào đổ đựng vật đó hoặc cho người ngỗi lên, làm như vậy có thể đưa người hoặc vật lên trên

Việc phát minh ra máy hơi nước đã mang lại cho con người một lối suy nghĩ mới: có thể dùng sức của máy hơi nước tạo ra một công cụ có hai đầu trên dưới vuông góc nhau để vận chuyển đồ đạc Đầu thế kỉ XIX, xuất hiện một loại thang máy thủy áp, nó dùng một cái ang đựng chất lỏng và pittong làm bệ lên xuống,

khi máy hơi nước đổ chất lỏng vào trong ang, pittong sẽ dâng lên; nếu mở van cho nước ra ngoài thì pittong sẽ hạ xuống Nhưng việc sử dụng máy hơi nước, do thiết

bị quá nặng, thao tác sẽ không được linh hoạt, hơn nữa sử dụng thang máy thủy

áp để vận chuyển đổ vật thì độ lên xuống sẽ rất có hạn

Cho đến năm 1850, một người Mỹ có tên là Waterman đã làm một cuộc cải tiến mới đối với thang máy Anh ta không sử dụng máy áp thủy lực mà dùng cẩn trục để thay thế nó Một đầu của cần trục gắn vào bệ lên xuống, đẩu kia quấn quanh trục lăn hình trụ trên cần trục Khi cần trục khởi động thì trục lăn sẽ chuyển động xoay tròn theo một hướng nào đó, dây thừng sẽ đưa thang máy đi lên, cần trục sẽ chuyển động theo hướng ngược lại, dây thừng nhả ra, bệ lên xuống sẽ hạ xuống Đầu tiên, Waterman lắp đặt thang máy có cần trục này tại nhà kho Manhattan ở New York dùng để vận chuyển đổ vật, loại thang máy đơn giản này chính là hình thức ban đầu của thang máy tự động trong thời Id hiện đại hóa ngày nay

Thang máy an toàn ra đời

Phát minh thang máy có cần trục của Waterman tuy có tiến bộ lớn so với trước đây, nhưng cũng có một nhược điểm rất lớn, đó chính là tính không an toàn, ngộ nhỡ dây thừng đột nhiên bị đứt thì người và vật trên thang máy từ độ cao mấy chục mét như thế, chẳng phải sẽ vô cùng nguy hiểm sao? Vì vậy con người vẫn chưa dám sử dụng loại thang máy này Để có thể đưa loại thang máy này thâm nhập thị trường, được mọi người tin tưởng sử dụng thì nhất định phải nâng cao tính an toàn của nó

Năm 1852, một vị kiến trúc sư ở New York Mỹ tên là Otis đã tạo nên một bước tiến lớn đối với chiếc máy cẩu của Waterman, phát minh ra chiếc thang máy

an toàn đầu tiên trên thế giới Otis đã lắp đặt hai trục dẫn lên thang máy trong quá trình nó lên xuống làm cho thang máy chuyển động chắc chắn trên hai trục, đổng thời ông còn lắp lên thang máy một thiết bị bảo hiểm, làm cho dây thừng có thể gắn được với hai móng vuốt kim loại và một lò xo, khi dây thừng không may bị đứt, không còn độ co giãn, thì lò xo sẽ lập tức làm cho móng vuốt kim loại giãn ra, không làm cho thang máy bị rơi xuống

26

Elisha Otis

Vì vậy ông đã sáng lập công ty mang tên Công ty thang máy Otis Mặc dù thang máy Otis an toàn, đáng tin cậy nhưng ngoài vài công xưởng mua nó ra thì thành phố New York và một số địa phương khác lại không có lấy một văn phòng hay một khách sạn nào mua nó làm thang chở người Otis biết rõ rằng muốn mọi người chấp nhận loại thang máy này, trước hết phải để cho họ tin tưởng loạ' thang máy này là vô cùng an toàn, đáng tin cậy Để mọi người tin tưởng và khâm phục, ông đã sắp xếp một buổi biểu diễn trước công chúng tại Hội chợ triển lãm hàng hóa Mỹ, tại đây mọi người sẽ có cơ hội tận mắt chứng kiến độ an toàn đáng tin cậy của chiếc thang máy chở người này

Trong Hội chợ triển lãm, Otis bước lên thang máy, tự tay ấn công tắc, thang máy từ từ đi lên, khi khoảng cách giữa thang máy và mặt đất là vài chục mét, ông nhờ trợ thủ cắt đứt dây thừng Những người quan sát xung quanh bắt đầu gào thét chói tai theo tiếng đứt của dây thừng, trái tim họ dường như cũng tan nát theo sợi dây thừng đứt Nhưng, thiết bị an toàn của Otis lập tức phát huy tác dụng,

bệ lên xuống dừng lại, chuyển động xoay tròn trên không trung, cả người và máy đều an toàn tuyệt đối

Trong tiếng hoan hô của mọi người, Otis trong bộ quần áo màu đen từ từ tháo mũ trong không trung, nói với mọi người: “Thưa các quý bà, quý ông, tất cả đều bình yên ”

Năm 1857, Otis đã lắp ráp chiếc thang máy thương dụng đẩu tiên trên thế giới tại cửa hàng bách hóa nổi tiếng New York Tốc độ của chiếc thang máy tuy không cao, một phút chỉ có thể lên được hơn 12m, nhưng lại vô cùng mới lạ, huống hồ là thiết bị an toàn này lại được qua khảo nghiệm, vì vậy mọi người tranh nhau ngồi lên, không lầu sau trở nên phổ biến Theo báo cáo, chiếc thang sử dụng đến năm

1984, tổng cộng sử dụng được 127 năm

Từ thang máy tốc độ cao phát triển lên thang nâng tự động

Thang máy hiện đại

Hơn 100 năm kể từ khi chiếc thang máy đầu tiên ra đời, con người không ngừng cải tiến nó, làm cho nó ngày càng an toàn, thoải mái, tốc độ ngày càng nhanh, chiếc thang máy đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong ngành kiến trúc hiện đại

28

Năm 1915 bắt đầu xuất hiện kĩ thuật điểu chỉnh tự động, điếu này có thể làm cho thang máy dừng lại ở bất kì tầng nào một cách chính xác Đến những năm 50 của thế

kỉ XX, mức độ tự động hóa của thang máy đã rất cao, dường như không cẩn đến nhân viên thao tác Thực sự đã đạt đến mức “muốn là đạt được”, bạn muốn đến tầng nào nó liền đưa bạn đến tầng đó, chỉ cần bạn ấn công tắc điện là được

Tốc độ lên xuống của chiếc thang máy hiện đại ngày càng được nâng cao, mỗi phút có thể đạt 300- 400 m, nhanh gấp 30- 40 lẩn so với chiếc thang máy đầu tiên của Otis, chỉ cần một phút là có thể đến tòa nhà cao 100 tầng Do phát minh thang máy với tốc độ cao, kết hợp với ứng dụng kĩ thuật điện tử, vì vậy cho dù có sự thay đổi lớn vẽ tốc độ thì sự quá tải hay mất trọng lượng trên thang máy đều được giảm đến mức thấp nhất, thậm chí không cảm nhận được điểu đó nữa, như vậy khi ngồi lên đó sẽ vô cùng thoải mái

Phương tiện vận chuyển có chức năng tương tự thang máy còn có cầu thang

có tay vịn tự động Lịch sử ra đời của nó cũng không muộn hơn mấy so với thang máy Năm 1859 có người xin cấp bằng phát minh sáng chế, nhưng chiếc cầu thang

có tay vịn tự động phải 37 năm sau mới được lắp ráp tại đảo Kenai Chiếc cầu thang có tay vịn tự động ở thời kì trước chẳng qua là băng chuyền có thiết kế bậc thềm Đến năm 1921, công ty Otis ở Mỹ mới nghiên cứu và chế tạo ra thang máy

tự động theo hình thức bậc thềm, ư u điểm của nó là vừa không cần nhân viên thao tác, vừa không để hành khách đợi lâu, có thể chở khách liên tục không ngừng nghỉ Hiện nay con người lại thiết kế cầu thang tự động trên đường dành cho người đi bộ, khi chúng ta bước lên nó, không cần tốn nhiều sức lực đã có thể đi từ nơi này đến nơi khác

LÁP LÁNH, BẰNG PHẢNG NHƯ GƯƠNG KÍNH - CÂU CHUYỆN VÊ PHÁT MINH RA VIỆC

DÙNG GƯỚNG KÍNH TRONG CAC CÔNG TRlNH KIỄN TRÚC

Bình thủy tinh truyền thống là dùng đèn hơi thủy tinh thổi thành, vậy có thể dùng phương pháp này để chế tạo ra kính cửa sổ không?

Năm 1894, Liu Birs nhân viên Nhà máy gương kính Chelmsíord Bers ở Anh

đã dùng một cái muôi cán dài múc dịch thủy tinh rối đổ vào ống, sau đó ông dùng đèn hơi thủy tinh nhúng vào dịch thủy tinh rỗi bắt đẩu thổi, vừa thổi vừa nâng lên trên, bong bóng thủy tinh ngày càng dài, hai phút sau Liu Birs đã thành công trong việc thổi được một ống thủy tinh cao hơn 2 m Sau khi phân tích mổ xẻ, nó liến trở thành gương cửa sổ lí tưởng, đó thực sự là một kì tích

Gợi ý từ bong bóng xà phòng

So sánh với Liu Birs thì nhà phát minh người Bỉ ông Vmarqu lại càng có thành tích xuất sắc hơn ông Vmarqu sinh ra tại ngoại ô Brussel, là con trai một chù phường thủ công Sau này lớn lên, ông đến làm việc trong một nhà máy gương kính

Lò luyện gương kính cao lớn và việc phát minh ra đèn hơi thủy tinh của Liu Birs đã làm cho Vmarqu cảm động vô cùng, ông nảy sinh cảm hứng tràn trê' đối với việc chế tạo gương kính Tuy phát minh đó của Liu Birs là hiện đại, tiên tiến nhất lúc đó, nhưng vẫn tổn tại một khuyết điểm, đó là đối với ống kính tròn, to thì không thể sử dụng trực tiếp được mà trước hết phải tăng nhiệt để làm nóng, sau

đó ép cho bằng phẳng, rối sau cùng mới cắt ra thành từng mảnh kính cửa sổ Trong quá trình gia công đó, chỉ một chút sơ suất là sẽ "xôi hỏng bỏng không", công lao đổ biển hết, tất cả trờ thành những mảnh kính vỡ

Liệu có phương pháp nào chế tạo gương kính tốt hơn không? Vấn đề này luôn quanh quẩn trong đầu Vmarqu

30

Một hôm ông dùng xà phòng để giặt quần áo, bỗng nhiên ông phát hiện giữa tay và nước xà phòng tạo thành một lớp màng Vậy phương pháp này có thể dùng trong việc chế tạo gương kính không? Phát hiện rất nhỏ này đã đem lại gợi ý rất lớn cho Vmarqu, ông quyết tâm dùng dịch thủy tinh nóng chảy thử một phen.

Thí nghiệm với quy mô nhỏ đã rất thành công Khi Vmarqu nhúng một tấm kính vào dịch thủy tinh, sau đó từ từ nâng lên, dịch thủy tinh cũng đi lên như bọt

xà phòng, hơn nữa còn rất bằng phẳng

Tích lũy tất cả những kinh nghiệm này, Vmarqu đã thiết kế một loại máy chế tạo gương kính kiểu mới Dùng loại máy này, có thể chế tạo liên tục nhiểu tấm kính dưới tác dụng của máy kéo

Sau đó, Vmarqu lại có những cải tiến đối với loại máy này, có thể thông qua việc khống chế tốc độ để tạo ra những tấm kính có độ dày không giống nhau Loại máy chế tạo gương kính này rất nhanh chóng được phổ biến khắp nơi trên thế giới Từ đó, gương kính đã trở thành sản phẩm cùa quẩn chúng, được sừ dụng rộng rãi trong các công trình kiến trúc

Sự ra đời của gương kính nổi

Công ty Corning ở Mỹ là công ty chế tạo gương kính nổi tiếng thế giới, một phát hiện ngẫu nhiên của cậu bé trong công ty đã tạo nên bước ngoặt mới trong phương pháp chế tạo gương kính phẳng

Một bữa ăn trưa nọ, cậu bé ngổi tựa lưng vào cửa sổ, vừa ăn cơm vừa ngắm cảnh ngoài cửa sổ, bỗng nhiên cậu phát hiện thấy nhìn bế ngoài thì gương kính có

vẻ bằng phẳng, nhưng nhìn kĩ lại thấy những đường vân biến hình mà mắt thường khó nhìn thấy được

Vậy nguyên nhân gì đã dẫn đến hiện tượng này? Nguyên nhân là do gương kính được tạo thành không hoàn toàn bằng phẳng Giám đốc công ty sau khi nghe báo cáo về phát hiện mới của cậu bé, ông tỏ ra rất tôn trọng, hy vọng nhân viên nghiên cứu khoa học của công ty có thể nhanh chóng tìm ra cách giải quyết

Qua nghiên cứu phát hiện, nguyên nhân xuất hiện các đường vân trên gương

là do khi dùng loại máy Vmarqu phát minh ra để nâng kính lên thường gây nên chấn động nhỏ do một số nhân tố ngẫu nhiên, như vậy làm cho những tấm kính

sắp hoàn thành sẽ xuất hiện những đường vân Muốn xóa bỏ những đường vân này, phải xóa bỏ hoàn toàn chấn động của thiết bị máy móc, nhưng điều này dường như là không thể Nếu vứt bỏ những tấm kính hỏng đó đi thì sẽ gây tổn thất nặng nể cho Công ty Vậy phải làm thế nào?

Với sự nỗ lực của các nhân viên trong Công ty, cuối cùng cũng tìm ra phương pháp lí tưởng, đó là dựng đứng tấm kính lên Để làm được điều đó nhân viên nghiên cứu đã thiết kế một chiếc giường kính đặc biệt - do kim loại thiếc nóng chảy tạo thành đổ đựng dung dịch thiếc

Sau khi dịch thủy tinh nóng chảy tràn ra từ lò luyện, nó sẽ chảy vào một máng dài trong đó đựng dung dịch thiếc nóng chảy, dịch thủy tinh nổi trên bề mặt dịch thiếc, rồi nguội dần, chuyển từ trạng thái lỏng sang trạng thái rắn, lúc này thiết bị máy móc sẽ kéo nó về phía trước Như vậy, gương kính bằng phẳng ra đời, mọi người gọi là “Phương pháp gương kính nổi”

O • KIẾN TRÚC LỀU BẠT ĐỘC ĐÁO

Nói đến lếu bạt, mọi người chắc hẳn ai cũng thấy quen thuộc Đó là công trình dựng trên mặt đất với mục đích là che mưa, gió và ánh nắng Mặt Trời Nó chủ yếu dùng lều bạt hay màng chất dẻo tạo thành, có thể nhìn thấy nó ở bên ngoài hay ở bờ biển Muốn biết nguồn gốc xuất hiện lểu bạt, chúng ta có thể lội ngược dòng về lịch sử lâu đời của nó

Hiện nay, lều bạt đã trở thành đối tượng cần thiết không thể thiếu của các nhà nghiên cứu khảo sát và của khách du lịch, ư u điểm của nó là dễ mang theo bên người, mà lại khó bị ảnh hưởng bởi mưa to gió lớn, vì vậy mọi người sử dụng nó như một nơi cư trú tạm thời

32

Tuy nhiên, các kiến trúc sư đã tổng kết tất cả các công trình kiến trúc từ xưa đến nay, cho rằng loại kiến trúc nhẹ nhàng nhất, tiết kiệm nguyên liệu nhất đó chính là kiến trúc lều bạt, từ đó họ đã kết hợp lếu bạt và công nghệ kiến trúc hiện đại thành một hình thức kiến trúc mới mẻ - Kiến trúc kiểu lếu bạt sinh ra đúng thời Kiểu kiến trúc này với nhiếu hình dạng và màu sắc khác nhau cứ thế xuất hiện như mang mùa xuân đầm chồi trên mặt đất.

Cung thể thao ở công viên Lindsey thuộc bang Arkansas (Mỹ) là một cung điện thể dục thể thao mang đậm màu sắc dân tộc và phong cách nghệ thuật Do lều bạt được sử dụng ở kết cấu hai tầng, bên trong thiết kế theo hình vỏ ốc, nên

việc đảm bảo nhiệt độ là rất tốt, trong cung có thể duy trì nhiệt độ 20°c Kiến trúc

kiểu lều bạt này chủ yếu dùng để thi đấu thể thao, với thiết bị đầy đủ, trang nhã Ngoài việc có thể tổ chức các trận đấu bóng rổ, bóng chuyến, tennis, cầu lông ra, còn có bể bơi trong nhà, một số cuộc thi bơi lội đặc sắc đã từng diễn ra ở đây

Đến sân bay quốc tế ở thành phố Jeddah ở Ả-rập Xê-Út, một công trình kiến trúc kiểu lều bạt hiện ngay ra trước mắt, thoạt nhìn nó giống như biển cả với những con sóng cuộn trào, phong phú và tực rỡ Sân bay quốc tế đổ sộ này chiếm khoảng 42.491 m^ khung sắt cao lớn vững chãi nhờ sợi dây thừng nâng lếu bạt màu sữa lên, khiến cho mọi người không kịp nhìn, phòng khách do 10 lếu bạt đổ

sộ liên tiếp nhau tạo thành Diện tích mỗi lếu bạt khoảng 4.250 m^ Được biết, sân bay quốc tế này có thể đồng thời đón tiếp 10 vạn khách du lịch

Sân bay thành phổJeddah

Khi Irắc xâm lược Cô-oét, rất nhiều công trình kiến trúc bị đắm chìm trong hỏa chiến Năm 1996, nước chủ nhà Cô-oét đã mất 50 ngày thiết kế một công trình kiến trúc kiểu lều bạt nguy nga như cung điện, để tổ chức triệu tập Hội đồng tối cao các quốc gia Ả Rập Công trình này rộng rãi, hùng vĩ, kết cấu hợp lí, lều bạt

đổ sộ với những đường nét rõ ràng, lại thêm màu sắc cổ kính, tất cả những cái đó làm cho nó trở nên cao quý, tráng lệ vô cùng, mọi người đến đầy ai nấy đều không khỏi trầm trổ khen ngợi Kết cấu của công trình này được chia thành ba bộ phận chính đó là phòng hội nghị, phòng chiêu đãi và phòng ngủ, mỗi phòng đểu được

bố trí rất trang nhã, thiết bị đầy đủ, tiên tiến, hơn nữa còn lắp đặt hệ thống chống hỏa hoạn

Nghệ thuật tạo hình của kiến trúc lều bạt rất tỉ mỉ, cầu kì Hình thức lều bạt truyển thống đã sớm không đáp ứng được nhu cầu, vì vậy việc thiết kế lểu bạt theo hình thức hiện đại hóa hoàn toàn đã trở thành một đề tài quan trọng Rõ ràng là muốn thiết kế một công trình kiến trúc lều bạt đồ sộ thì giá thành thí nghiệm trực tiếp là vô cùng đắt, nhưng nếu dùng phương pháp mô phỏng thông qua máy tính thì lại kinh tế hơn rất nhiều Cụ thể là: xây dựng một mô hình toán học tương ứng với kiến trúc lều bạt, đống thời tiến hành thí nghiệm trên máy tính,

từ đó sẽ có được mối liên hệ giữa lếu bạt, trụ đứng và dây thừng cũng như các tham số tính năng của chúng, thông qua thí nghiệm mô phỏng này có thể tiến hành thi công cụ thể kiến trúc lếu bạt

Một vị kiến trúc sư trong ngành này sau khi tiến hành mô phỏng qua máy tính đối với vài chục loại lều bạt đã chỉ ra: hình thức yên ngựa là hình thức lếu bạt hoàn mĩ nhất Trong Toán học, hình thức này được gọi là hình thức hai mặt cong Parabol, giúp cho lếu bạt có sức kéo lớn nhất, hơn nữa có người còn lấy lều bạt theo hình thức yên ngựa để làm thí nghiệm chịu gió, kết quả cho thấy việc tính toán trên lí thuyết và tình hình thực tế là hoàn toàn khớp nhau

Khi tiến hành thi công kiến trúc lếu bạt, thường sử dụng phương pháp “thổi phổng” làm cho lều bạt đổ sộ có thể kéo dài ra, để hình thành mặt cong như đã xác định khi thiết kế Để đạt được mục tiêu đó chỉ cần sử dụng máy quạt gió làm tăng áp lực không khí trong phòng, khí áp tăng lên vài % là được Chẳng hạn muốn có một kiến trúc lều bạt chứa được 12000 sinh viên trường Đại học Plorida

Mỹ thì cứ thế “thổi” lên thôi

34

Hiện nay trên thế giới đã xuất hiện một số kiến trúc sư nổi tiếng trong ngành thiết kế kiến trúc lếu bạt, họ tìm tòi nghiên cứu nhiếu hình thức lếu bạt khác nhau, lĩnh hội sâu sắc mối quan hệ tương trợ cùa việc phối hợp và điếu hoà giữa kiến trúc và môi trường, mạnh dạn theo đuổi tính khoa học và tính viễn tưởng, mong muốn thiết kế được những công trình sáng tạo, nổi trội, và kết quả là rất nhiếu kiến trúc lều bạt với kết cấu tự do, phong cách đa dạng đang đứng “hiên ngang”ở khắp nơi trên thế giới.

H 7 "GIÀN THÉP CHỌC TRỜI"

Trung tâm triển lãm quốc tế Trung Quốc được xây dựng ở Bắc Kinh Đây là quần thê’ kiến trúc rất lớn, ” ó bao gồm 6 phòng triền lãm trong nhà và 2 khu triển lãm ngoài trời, trong đó có 4 phòng được thiết kế theo kiến trúc hình vuông với chiều dài cạnh là 63m, mái nhà tương đối cao và bể ngang cũng khá lớn, trông nó giống như đang bay vút lên trời cao Nhưng tại sao ở giữa lại không có bất kì cột chống đỡ nào? Nguyên nhân là do nó đã sử dụng kết cấu giàn thép Kết cấu giàn thép rất thích hợp đối với những kiến trúc đồ sộ như cung thể thao, phòng triển lãm, hội trường lớn Kết cấu này được ứng dụng khá rộng rãi trên thế giới

Giàn thép là kết cấu mạng lưới được hình thành do nhiều cột tuân theo một quy luật nhất định, làm thay đổi trạng thái chịu lực của khung chịu lực thông thường, có tính năng chịu lực theo các hướng Do giữa mổi cột đểu có lực tương trợ lẫn nhau, nên tính năng tổng thể của nó rất mạnh, tính ổn định tốt, sức chịu đựng trong không gian tốt Vì vậy, nó không chỉ thể hiện tính ưu việt trong các công trình có chiếu ngang lớn, mà nó còn là một hình thức kết cấu chống động đất rất tốt Độ cao cùa kết cấu giàn thép tương đối nhỏ, hơn nữa có thể sử dụng những chiếc cột với quy cách nhỏ và đống loạt, những cột này chủ yếu sử dụng chất liệu là ống thép hoặc thép chữ L, điểm giao nhau là điểm nút của quả cầu

rỗng ruột hoặc điểm hàn nối tấm thép, rất thích hợp trong các nhà máy sản xuất, thiết bị lắp ráp trên mặt đất, thiết bị lắp ráp hoàn chỉnh.

Hình thức giàn thép thì có rất nhiều, phổ biến nhất là giàn thép với hai hướng chính nghiêng, giàn thép có 3 hướng giao nhau và giàn thép theo hệ thống góc cạnh Dựa vào kết cấu bên ngoài có thể chia kết cấu giàn thép thành hai loại đó là kết cấu theo hình phẳng và hình vỏ Giàn thép hình phẳng thường có hai tầng; giàn thép hình vỏ có thể là một tầng, hai tẩng, một khúc, hai khúc Kết cấu giàn thép sử dụng những cây cột khá nhỏ, làm cho chiểu ngang càng lớn, ưu điểm của

nó rất rõ ràng

ở Trung Quốc có rất nhiều kiến trúc sử dụng kết cấu giàn thép Cung thể thao thủ dô được thiết kế theo kết cấu hình vuông, diện tích khoảng hơn 40.000 m^, có thể chứa dược 18000 khán giả Cung thể thao Thượng Hải có kiến trúc hình tròn, đường kính 114m, diện tích là 47.000m% có thể chứa được 18.000 người Toàn bộ mặt đứng của kiến trúc rất mới lạ, dộc dáo, đường nét hoàn chỉnh, mang đậm màu sắc dân tộc Cung thể thao Giang Tô ở Nam Kinh có diện tích 18.000 m^ có thể chứa được 10.000 người, các mặt phẳng của kiến trúc là hình tám góc, mang đậm màu sắc của một kiến trúc thể thao Hơn nữa còn có Quảng trường văn hóa Thượng Hải, mái nhà được thiết kế theo kết cấu giàn thép hình quạt, nó là kiến trúc giàn thép có chiểu ngang lớn nhất Trung Quốc hiện nay

Những công trình kiến trúc này dểu có một đặc điểm chung đó là nghệ thuật tạo hình của nó rất đặc sắc, tinh tế và tráng lệ,

ở nước ngoài, kết cấu giàn thép cũng được ứng dụng rộng rãi Cung thể thao Madalena ở Mexico là một kiến trúc hình tròn, với đường kính 170m, có thể chứa được 15.000 người Cộng thêm các vị trí hoạt động, nhiều nhất có thể chứa được23.000 người Mái của nó được tạo nên bởi hợp kim nhôm, chống trên bốn cột bê tông hình chữ V, tạo hình độc đáo rất giống với một con côn trùng hình tròn có

vỏ cứng Cung thể thao hình tròn tại thành phố Houston (Mỹ), đường kính 193m,

có thể tiến hành các trận thi dấu bóng đá trong nhà, bao gồm 6 tầng ghế ngồi cho52.000 khán giả Cung thể thao New Oleans ở Mỹ có các mặt là hình tròn, đường kính 207m, chứa được hơn 90.000 người, đây là cung thể thao theo kết cấu giàn thép lớn nhất trên thế giới

36