VIÊM DA dị ỨNG (atopic dermatitis)

trong đó ng a kích thích khi gãi... Các th ng hi u tên tu i bao g m Aqua Lacten Lotion, AmLactin Lotion, LactiCare Lotion, Lac-Hydrin Lotion, và Nutraderm 30... Nh p vì đi u tr kháng sin

VIÊM DA D NG (ATOPIC DERMATITIS)

Tác gi : Robert A Schwartz, MD, MPH

Professor and Head of Dermatology, Professor of Pathology, Professor of

Pediatrics, Professor of Medicine, Rutgers New Jersey Medical School

cung c p đ đ m cho da, tránh các

ch t gây d ng, thu c ch ng viêm t i

ch , thu c kháng histamine toàn thân

và kháng sinh trong các tr ng h p

nhi m trùng th phát

M c dù th ng đ c s d ng thay

th cho nhau, nh ng thu t ng chàm

(Eczema) và viêm da d ng (Atopic

dermatitis) không t ng đ ng nhau

B nh chàm là m t d ng ph n ng v i

nhi u nguyên nhân khác nhau và

nguyên nhân ph bi n nh t tr em là

viêm da d ng Các nguyên nhân khác

gây ra b nh viêm da d ng chàm bao

g m viêm da ti p xúc d ng (allergic

contact dermatitis), viêm da ti p xúc

kích ng (irritant contact dermatitis),

viêm da ti t bã (seborrheic dermatitis),

chàm đ ng ti n (nummular eczema),

chàm t đ a (dyshidrotic eczema),

chàm n t n ( asteatotic eczema) và viêm da th n kinh (lichen simplex chronicus) Ph n ng chàm có th

đ c phân lo i là c p tính, bán c p tính ho c mãn tính, tùy thu c vào đ c

đi m ti n s và đ c đi m sinh lý

Nh ng hình nh d i đây mô t

b nh nhân b viêm da d ng

2 SINH LÝ B NH

Da không có tri u ch ng lâm sàng

b nh nhân viêm da d ng có s

l ng t bào T-helper type 2 (Th2)

t ng lên so v i da b nh nhân không

IL-5 (Th2 cytokine) và IL-12 và

interferon (IFN ) - (Th1 cytokine)

Các t n th ng viêm da d ng mãn

tính c ng có bi u hi n thâm nhi m

b ch c u ái toan nhi u h n so v i da

b nh nhân không b viêm da d ng

IL-4 t ng c ng s bi t hóa c a các

t bào T-helper d c theo con đ ng Th2, và IL-13 ho t đ ng nh m t ch t hóa ng đ ng đ các t bào Th2 thâm

n c và ch c n ng th m th u, và các protein hàng rào da nh filaggrin đ c

bi u hi n m c đ th p h n đáng k trên da c a b nh nhân viêm da d ng

so v i da c a b nh nhân không b viêm

da d ng [2, 3]

B ng ch ng đáng k ng h gi

tri n c a viêm da d ng M i quan h

giun sán và viêm da d ng nh ng

không có tác nhân gây b nh nào khác

[4] Ngoài ra, đi nhà tr s m, n i đ c

cha và m b Ngoài ra, g n 40% b nh

nhân m i đ c ch n đoán cho bi t ti n

s gia đình có ít nh t m t ng i thân

g n nh t b viêm da d ng Con cái

c a cha m b viêm da d ng có nguy

c phát tri n b nh viêm da d ng khi

ra m t khi m khuy t đáng k trong hàng rào bi u bì bình th ng, cho phép t ng c ng h p th ch t gây d

ng qua da, d n đ n t l viêm da cao

h n t bi n gen FLG có liên quan

Ngoài ra, đ t bi n vô hi u hóa m t

d ng nh làm t ng nguy c phát tri n

b nh chàm b i nhi m (eczema herpeticum), m t bi n ch ng hi m g p

nh ng nghiêm tr ng c n đi u tr b ng thu c kháng vi-rút [s 8]

Các y u t nguy c tr c khi sinh

c a b nh viêm da d ng đang đ c

đi u tra Tr sinh đ tháng c a bà m

mang thai có t l m c b nh viêm da

tr em và thanh thi u niên b viêm da

d ng cho th y béo phì kéo dài trong

l p da bên ngoài, gây viêm, kích ng

và là n i xâm nh p cúa các ch t gây

lông v ) làm t ng b ch c u ái toan

thanh Nh ng tác đ ng ban đ u này

dermatophytes) ho t đ ng theo hai cách khác nhau đ thúc đ y các đ t bùng phát c a viêm da d ng Các vi sinh v t xâm nh p tr c ti p vào da, t o

ra t n th ng và viêm t i ch , và chúng gây ra ph n ng d ng toàn thân v i các kháng nguyên c th , gây

ra s gia t ng IgE trong huy t thanh và

kích ho t các t bào viêm trên da Staphylococcal enterotoxin B là m t siêu kháng nguyên đ c bi t là có kh

đ c ghi nh n tr em b d ng [12]

N ng đ IgE c th đ i v i Malassezia furfur có t ng quan v i

ng m t nhóm b nh nhân Các

ru t (VIP), ho c thông qua h th ng

adenyl cyclasecyclic adenosine

tr em trong th i gian 1 n m dao

đ ng t kho ng 2% Iran và Trung

- Hình thái và s phân b đi n hình (ví

d , dày da vùng kh p và theo tuy n

tính ng i l n, liên quan v trí khuôn

- Viêm da tay, viêm da chân

- Viêm k t m c tái phát

- Thâm qu ng m t

- N p g p d i m t (ví d n p g p Dennie, n p g p Morgan)

d ch E (IgE) trong huy t thanh

ngo i vi

trong đó ng a kích thích khi gãi Do

đó, đi u này làm t ng tình tr ng viêm

da và gây ra c m giác ng a nhi u h n,

do đó làm tr m tr ng thêm các đ t

bùng phát

S thay đ i mi n d ch qua trung

gian t bào đã đ c ghi nh n nh ng

b nh nhân b viêm da d ng; nh ng

b nh nhân này có bi u hi n c suy

gi m ch c n ng hàng rào b o v da và

khi m khuy t v kh n ng mi n d ch

b m sinh c a da [18] i u này đ c

quan sát lâm sàng khi có ti n s b

3 lo i t n th ng trong viêm da d ng mãn tính

Các phát hi n liên quan trong viêm

da d ng bao g m dày s ng nang lông; n p nh n lòng bàn tay n i b t; lichenification; d ng n p g p d i

m t ngoài c a cánh tay và chân, mông

và thân

N p nh n lòng bàn tay n i b t

th ng có ngay t khi m i sinh và t n

t i su t cu c đ i Chúng bao g m ngày càng nhi u đ ng nh n và các d u

hi u n i b t trên lòng bàn tay

Dày da (lichenification) c tay,

m t cá chân, m t tr c khu u tay,

ho c m t sau khu u chân là đ c đi m

tri n thành mày đay Ph n ng này x y

ra trong vòng 3 phút sau khi b tác

đ ng Da v n i tr ng là m t ph n ng

đ c thay th trong vòng 10 giây b ng

v ch tr ng và không có mày đay Ph n

ng này có th đ c quan sát th y trong viêm da d ng và viêm da ti p xúc d ng

th ng đ c th c hi n b ng cách khám b ng đèn khe T l đ c th y tinh th b nh nhân d ng d ng nh không liên quan đ n vi c s d ng steroid t i ch

Dày giác m c (Keratoconus) là

đ c cho là do d i m t trong th i gian dài và có th là m t thay đ i thoái hóa

t c s 9", đ c áp d ng trên b n v

viêm c a b nh nhân Chúng đ c cho

đi m t 0-100 trên 6 m c, bao g m ban đ , phù n / s n phù, bong tróc da, dày s ng, r n c / đóng v y và khô,

v i m i m c đ c đánh giá trên thang

đi m t 0-3

trong huy t thanh t ng cao và t ng

b ch c u ái toan trong máu ngo i vi

IgE huy t thanh ch ng l i thành t bào

c a S aureus trong h i ch ng t ng IgE

n m và nhu m Gram đ tìm nhi m

trùng do vi khu n

Các ph ng pháp khác

Chích da đ v i các ch t gây d ng thông th ng có th giúp xác đ nh các tác nhân c th gây viêm da d ng chính xác, ph i ng ng thu c kháng histamine trong 1 tu n và steroid t i

ch trong 2 tu n tr c khi th nghi m

M c dù xét nghi m da th ng đ c s

d ng nh t tr nh m c b nh t trung bình đ n n ng, k t qu xét nghi m âm tính gi và d ng tính gi không ph i

nhi u lo i th c ph m b ng các xét nghi m da ch cho th y các ph n ng

d ch liên k t v i enzym (ELISA) in vitro xác đ nh IgE huy t thanh h ng

đ n các ch t gây d ng c th (IgE đ c

hi u cho ch t gây d ng) C ng nh các xét nghi m chích da, các ph ng pháp ch n đoán này cho th y giá tr d đoán kém đ i v i d ng th c ph m có

ý ngh a lâm sàng và có th t o ra k t

b nh nhân có n ng đ IgE không đ c

hi u (ho c t ng s ) t ng cao

Các đ c đi m quan tr ng trong

không kê đ n có s n bao g m Aveeno Colloid Oatmeal, RoBathol, Maypo,

d u h t bông v i Brij 93, ho c d u khoáng

Các lo i xà phòng đ c khuy n ngh là lo i nh và không có mùi v i

đ pH trung tính Ví d bao g m Dove, Oil of Olay, Caress, Camay, Aveeno và Purpose Ngay c nh ng

lo i xà phòng nh này c ng th ng quá khô đ i v i da d ng N u tr em

tr c tu i d y thì, ch t m v i n c có

th thích h p h n B nh nhân sau d y thì c n dùng xà nách và b n nh ng không c n dùng n i khác

N u xà phòng quá kích ng da, có

th s d ng các lo i s a và kem k

n c nh Cetaphil, Diprobase và Unguentum Merck Nh ng ch t này

có đ c tính làm s ch tuy t v i và ít có

chúng không c n n c và xoa nh nhàng kh p b m t da cho đ n khi t o

b t nh Sau đó, có th dùng kh n bông m m ho c kh n gi y đ lau s ch tác nhân, đ l i m t l p màng b o v

g m stearyl alcohol và propylene glycol

D u g i đ u dành cho tr em có th

đ c s d ng đ ki m soát viêm da

đ u

sau khi r i kh i b n t m, s bay h i s

gây khô da quá m c Không nên lau

khô da hoàn toàn b ng kh n tr c khi

thoa ch t làm m m da; thay vào đó, v

Aquaphor và Elta ôi khi, cha m có

th th y nh ng tác nhân này quá nh n

đ s d ng hàng ngày và có th cung

c p các l a ch n thay th d ng kem

Các lo i kem thông th ng bao g m

DML Forte, Moisturel, Aveeno,

Curel, Purpose, Dermasil, Neutrogena

s n bao g m kem ho c kem d ng da Aquacare và Ureacin Crème Các ch

ph m axit alpha-hydroxy và axit lactic

c ng h u ích nh ch t d ng m Các

th ng hi u tên tu i bao g m Aqua Lacten Lotion, AmLactin Lotion, LactiCare Lotion, Lac-Hydrin Lotion,

và Nutraderm 30 Ngoài ra, kem

d ng da ch a 12% amoni lactate đã

đ c ch ng minh là c i thi n ch c

n ng hàng rào b o v da và th m chí

gi m thi u teo da ho c bi u bì do corticosteroid gây ra [25] Do c m giác châm chích tr em b b nh da

c p tính ho c n t n , urê n ng đ 10%

đ c u tiên h n so v i n ng đ cao

h n và c ng nên c n th n khi áp d ng các ch ph m axit alpha-hydroxy và axit lactic LactiCare-HC Lotion c ng

m c các b nh nhi m trùng đó M t

b n t m đi n hình ch a kho ng 25-40 gallon n c Trong các đ t c p c a

trì hoãn ít nh t 2-3 ngày sau khi b t

đ u đi u tr kháng sinh cho các t n

th ng b i nhi m đ cho phép theo

dõi s c i thi n lâm sàng c a các t n

c a protein Dung d ch đ c chu n b

d dàng b ng cách hòa tan m t gói

Domeboro ho c viên s i b t trong n a

lên vùng da b nh h ng, đ nh k làm

t l i Trong nh ng tr ng h p nghiêm tr ng, có th bôi corticosteroid

Thu c m bôi ngoài da Crisaborole 2% (Eucrisa) đã đ c C c Qu n lý

Th c ph m và D c ph m Hoa K (FDA) phê duy t vào tháng 12 n m

2016 cho b nh viêm da d ng t nh

đ n trung bình ng i l n và tr em

t 2 tu i tr lên S ch p thu n d a trên hai th nghi m có đ i ch ng v i

r ng ch đ nh bao g m tr s sinh và

tr em t 3 tháng tu i tr lên S d ng cho b nh nhi t 3 tháng đ n d i 2 tu i

đ c h tr b i d li u t th nghi m

IL-4Ra dùng chung và ban đ u đã ch ng

minh hi u qu trong các th nghi m

lâm sàng giai đo n 2 [30, 31] Ban đ u

nó đã đ c FDA ch p thu n cho ng i

m r ng bao g m c thanh thi u niên

t 12 tu i tr lên và vào n m 2020 bao

g n s ch t n th ng) trên thang đi m

ánh giá Toàn c u c a i u tra viên

v i dùng psoralen u ng (PUVA), ho c

v i tia UVA 1 li u cao (đ n v quang

ph 340-400 nm)

Vi c s d ng li u pháp ánh sáng UVA và psoralen gi m đáng k vì

ph ng pháp này rõ ràng làm t ng t c

đ lão hoá do ánh sáng và làm t ng nguy c ung th da Tia c c tím ph UVA 1 ho t đ ng b ng cách làm gi m các v trí liên k t c a t bào

immunoglobulin E (IgE) và gây ra quá

trình ch t t bào các t bào viêm và

nhân b viêm m i d ng ho c hen

suy n d ng Tuy nhiên, m t s th

viêm da d ng tr em hay không v n

ch a rõ ràng M t báo cáo lâm sàng t

H c vi n Nhi khoa Hoa K khuy n

ngh cho tr bú s a m hoàn toàn thay

vì cho tr bú s a công th c trong 4

tháng đ u đ i đ ng n ng a s phát

tri n c a viêm da d ng tr s sinh

có nguy c cao b d ng [36] Tuy

nhiên, m t s nghiên c u không tìm

th y l i ích b o v c a vi c nuôi con

b ng s a m hoàn toàn trong 3-6 tháng

đ u đ i [37, 38]

Vi c b sung s a công th c th y phân r ng rãi tr có nguy c cao b viêm da d ng d ng nh có hi u qu

h n trong vi c ng n ng a viêm da d

ng so v i vi c b sung s a công th c

th y phân m t ph n ho c s a bò [36] Tuy nhiên, công th c s a bò th y phân

m t ph n có th có l i trong vi c đi u

tr tr s sinh b viêm da d ng t nh

đ n trung bình trong 6 tháng đ u đ i

mà không nh h ng đ n tình tr ng dinh d ng c a tr [39]

x (RAST) và xét nghi m ch t h p th

mi n d ch liên k t v i enzym (ELISA) cho th y k t qu d ng tính v i các

ch t gây d ng th c ph m không đ c coi là nguyên nhân gây bùng phát b nh trong các th nghi m lâm sàng; do đó,

đ nh

12 SINH HO T

C m hút thu c trong nhà và các khu v c khác có tr b d ng hay lui

t i

Th c hi n các bi n pháp ki m soát

m t b i cho tr em có đ nh y c m v i

m t b i T v n cho cha m s d ng bao nh a ch ng m t b i xung quanh

M c qu n áo v i cotton ho c pha

cotton r ng rãi; tránh dùng đ len

S d ng máy t o đ m vào mùa

đông đ tránh khô da quá m c và máy

đi u hòa nhi t đ vào mùa hè đ ng n

nh t t các t n th ng da T n th ng chàm b i nhi m xu t hi n d i d ng ban đ k t h p v i d ch ti t huy t thanh ho c m và đóng v y Có th có

v y nh n m trên b m t t n th ng

và có th có m n m nh rìa Luôn xem xét tình tr ng nhi m trùng trong các đ t bùng phát c p tính c a viêm da

A là vi khu n gây nhi m đ c xác

đ nh S d ng erythromycin ho c penicilin bán t ng h p (ví d : nafcillin, oxacillin, dicloxacillin) n u nguyên nhân có th là S aureus Nh p

vì đi u tr kháng sinh toàn thân không

ng n ng a đ c viêm c u th n b i

nhi m sau nhi m trùng da v i các

ch ng liên c u khu n M gây b nh

đôi nguy c phát tri n Lymphoma c a

đ ng m t không nhanh Gi m bài ti t

melatonin vào ban đêm có th liên

đó nên thoa kem d ng m

- Các s n ph m dành cho da không

có ch t t o mùi không gây d ng ho c

dành cho "da nh y c m" có th ít gây

kích ng h n các lo i s n ph m dành

cho da khác

B sung men vi sinh tr c khi sinh

và sau khi sinh có th h u ích trong

M t con chó s ng trong nhà khi m i

sinh có liên quan đ n vi c gi m 50%

C n theo dõi th ng xuyên s m

trong đ t viêm da d ng (AD) đ đ m

b o tuân th và đánh giá kh n ng đáp

ng c a b nh nhân v i đi u tr Phân tích nh ng th t b i trong đi u tr đ

bi t s hi n di n c a vi khu n kháng thu c, viêm da ti p xúc v i thu c (ví

d : ch t b o qu n trong các ch ph m steroid, bacitracin) ho c s không tuân

th c a cha m

16 I U TR 16.1 Tóm t t đi u tr

Corticosteroid t i ch là ph ng pháp chính trong đi u tr viêm da d

ng (AD) [49] Các lo i thu c này làm

gi m viêm và ng a ch y u b ng cách

c ch ho t đ ng phiên mã c a các gen

ti n viêm khác nhau Steroid t i ch

nghiêm tr ng c a đ t c p tính, trong khi các ch t làm m m nên đ c s

d ng trên ph n còn l i c a da Vi c s

tr em b viêm da d ng t nh đ n trung bình làm gi m m c đ nghiêm

tr ng c a tri u ch ng; chúng nên đ c coi là đi u tr first-line [50] Vi c h p

th steroid t i ch t t h n nhi u khi da

đ m; do đó, th i gian lý t ng đ áp

t m Các công th c steroid t i ch khác nhau, theo th t t ng d n v đ che ph , bao g m d ng l ng (lotion), kem bôi (cream), gel và thu c m (ointment) Ph ng pháp qu n t ch

đ ng v i corticosteroid pha loãng đã

đ c ng h [51]