Gia đình là tế bào của xã hội. Gia đình góp phần quan trọng vào sự phát triển chung về mọi mặt của xã hội, cùng với xã hội xây dựng môi trường sống và hoàn thiện môi trường Đất nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội và đang thực hiện quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá mà thực chất là sự chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, nghiệp vụ và quản lý Kinh tế xã hội từ lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ hiện đại và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo nên năng suất lao động xã hội cao. Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó có vấn đề gia đình cũng có nhiều biến đổi phức tạp. Trong năm quốc tế gia đình 1994(IYE) với chủ đề “Gia đình các nguồn lực và thế giới đang đổi thay” là ý tưởng tốt đẹp của cộng đồng thế giới nhằm động viên các quốc gia cần chú ý hơn nữa đến việc xây dựng và củng cố gia đình. Qua dó cho thấy gia đình trở thành một vấn đề thời sự được nhân loại quan tâm. Đảng ta rất coi trọng gia đình, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hoá, làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mọi người và là tế bào lành mạnh của xã hội”. Trong tình hình chung của đất nước, khi chúng ta đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vấn đề gia đình cũng có những biến đổi sâu sắc về mọi mặt. Bởi vậy, quá trình chuyển đổi này sẽ gây ra rất nhiều những áp lực không chỉ cho riêng mỗi cá nhân và với cả từng gia đình trong xã hội. Họ gặp phải những áp lưc về kinh tế, về quan điểm sống, sự chênh lệch về thế hệ,... hơn nữa là về cả tâm lý của các thành viên trong gia đình. Vậy nên, em xin chọn đề tài: Tham vấn trong gia đình, nhằm hiểu thêm về những nhu cầu và các vấn đề mà các thành viên trong gia đình đang gặp phải, để từ đó đưa ra những giải pháp tốt nhất cho họ.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Gia đình là tế bào của xã hội Gia đình góp phần quan trọng vào sự phát triển chung về mọi mặt của xã hội, cùng với xã hội xây dựng môi trường sống và hoàn thiện môi trường
Đất nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội và đang thực hiện quá trình công nghiệp hoá- hiện đại hoá mà thực chất là sự chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, nghiệp vụ và quản lý Kinh tế - xã hội từ lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ hiện đại và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo nên năng suất lao động xã hội cao Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó có vấn đề gia đình cũng có nhiều biến đổi phức tạp Trong năm quốc tế gia đình
1994(IYE) với chủ đề “Gia đình - các nguồn lực và thế giới đang đổi thay” là ý tưởng tốt đẹp của cộng đồng thế giới nhằm động viên các quốc gia cần chú ý hơn nữa đến việc xây dựng và củng cố gia đình Qua dó cho thấy gia đình trở thành mộtvấn đề thời sự được nhân loại quan tâm Đảng ta rất coi trọng gia đình, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hoá, làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mọi người và là tế bào lành mạnh của xã hội” Trong tình hình chung của đất nước, khi chúng ta đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vấn đề gia đình cũng có những biến đổi sâu sắc về mọi mặt Bởi vậy, quá trình chuyển đổi này sẽ gây ra rất nhiều những áp lực không chỉ cho riêng mỗi cá nhân và với cả từng gia đình trong xã hội Họ gặp phải những áp lưc về kinh tế, về quan điểm sống, sự chênh lệch về thế hệ, hơn nữa là
về cả tâm lý của các thành viên trong gia đình
Trang 2Vậy nên, em xin chọn đề tài: Tham vấn trong gia đình, nhằm hiểu thêm về những nhu cầu và các vấn đề mà các thành viên trong gia đình đang gặp phải, để từ đó đưa ra những giải pháp tốt nhất cho họ.
Trang 3Tham vấn (Counseling): Là quá trình trợ giúp tâm lý, trong đó nhà tham vấn sử
dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và thái độ nghề nghiệp để thiết lập mối quan
hệ tương tác tích cực với thân chủ nhằm giúp họ nhận thức được hoàn cảnh vấn đề,thay đổi cảm xúc, suy nghĩ và hành vi để tìm kiếm giải pháp cho vấn đề của mình
b.Mục đích của tham vấn:
Tham vấn nhằm giúp cá nhân và gia đình:
- Giảm bớt cảm xúc tiêu cực trong hoàn cảnh khó khăn
- Tăng cường hiểu biết vê bản thân và nguồn lực của chính mình
- Giải quyết vấn đề tâm lý xã hội đang tồn tại
- Nâng cao sự tự tin, biết cách đưa ra những quyết định lành mạnh và thựchiện các quyết định đó
- Tăng cường khả năng ứng phó với hoàn cảnh có vấn đề tại thời điểm đócũng như trong tương lai
Tóm lại, tham vấn không phải là đưa ra lời khuyên về cách giải quyết vấn
đề của thân chủ mà giúp họ tăng cường hiểu biết về bản thân, môi trường xungquanh, từ đó thay đổi cảm xúc, hành vi tiêu cực, tăng cường khả năng giao tiếp,khả năng phân tích vấn đề và lựa chọn giải pháp thực hiện một cách có hiệu quả,làm nền tảng cho việc nâng cao chức năng xã hội của cá nhân và gia đình
c Một số nguyên tắc đạo đức trong tham vấn.
-Nguyên tắc tôn trọng, chấp nhận đối tượng
-Nguyên tắc không phán xét đối tượng
-Nguyên tắc dành quyền tự quyết cho đối tượng
Trang 4-Nguyên tắc đảm bảo tính bí mật.
1.1.2.Các lý thuyết và cách tiếp cận trong tham vấn.
- Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow
-Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson
-Cách tiếp cận phân tâm
-Cách tiếp cận lấy thân chủ làm trọng tâm
Giai đoạn 1: Xây dựng mối quan hệ
Trong giai đoạn này, NTV cần tạo được lòng tin của TC đối với mình Mối quan hệthoải mái, tin tưởng và hợp tác cần được xây dựng ngay trong giai đoạn khởi đầu này Để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với TC, NTV cần:
- Tạo ra bầu không khí thoải mái giúp người được tham vấn cảm thấy thoải mái, antoàn để nói ra những khó khăn của họ, chấp nhận những cảm xúc của họ
- Ngay bước đầu, NTV cần nhận thực được rằng TC là người có khả năng tự giúp chính mình
- Cần bình tĩnh, không đùa cợt hoặc tỏ ra lo sợ khi mà TC bắt đầu kể vấn đề của họ
- Không phán xét hay lên án đạo đức đối với TC, Tôn trọng các giá trị, quan điểm của TC và tránh tranh luận sự khác biệt về quan niệm của TC và NTV
Đánh giá mức độ: 8/10
Giai đoạn 2: Xác định vấn đề
Cả hai tham vấn viên và thân chủ thu thập thông tin để tìm ra những gì “thực sự” đang xảy ra Công việc này giúp tham vấn viên có thể đánh giá những gì cần xảy ra
Trang 5tiếp theo, để thay đổi tình hình cho tốt hơn hoặc xây dựng các kỹ năng đối phó vấn
đề cho thân chủ
Những việc cần làm trong giai đoạn này bao gồm:
- Giúp thân chủ nói ra được vấn đề và ước muốn của mình (tham vấn viên không nói thay)
- Xác định cần làm những gì để tạo ra sự thay đổi đó
- Khám phá điểm mạnh và tài nguyên của thân chủ giúp tạo ra sự thay đổi
Đánh giá mức độ: 7/10
Giai đoạn 3: Lựa chọn giải pháp
Chính thân chủ chứ không phải ai khác sẽ phải hành động để giải quyết vấn đề của mình Vì thế, sự tham gia của thân chủ trong việc thiết lập mục đích - mục tiêu là hết sức quan trọng Mục đích là kết quả cuối cùng, là những gì thân chủ muốn đạt được sau hết Mục tiêu là những việc cụ thể thân chủ phải thực hiện để đạt được mục đích Ví dụ: - Mục đích: “Thân chủ sẽ có khả năng quản lý cơn giận của mình tốt hơn” - Những mục tiêu có thể: “Thân chủ sẽ nhận ra diễn biến cảm xúc gây nên cơn giận”, “thân chủ sẽ sử dụng tích cực kỹ thuật “tự bảo” để kiềm chế cơn giận
Đánh giá mức độ: 8/10
Giai đoạn 4: Triển khai giải pháp
- Thân chủ bắt đầu giải quyết những vấn đề đã được khám phá ở giai đoạn 3 mà cả nhà tham vấn và thân chủ đều ưng thuận
Trang 6- Thân chủ là người tự chịu trách nhiệm và giải quyết vấn đề của mình một cách chủ động.
- Khi thân chủ đã thấu hiểu vấn đề thì TC sẽ sẵn sàng kết thúc cuộc tham vấn.Đánh giá mức độ: 9/10
Giai đoạn 5 : Kết thúc
Mối quan hệ nhà tham vấn và thân chủ là một trong số ít những mối quan hệ kết thúc khi hết thời hạn và thường thân chủ (nhà tham vấn) sẽ có những cảm giácmất mát, hẫng hụt Chính vì vậy, trước khi kết thúc quá trình tham vấn thì nhàtham vấn nên nới lỏng mối quan hệ với thân chủ để tránh sự hẫng hút, bịn rịn cóthể xảy ra
Đánh giá mức độ: 7/10
Giai đoạn 6: Theo dõi
- Sau khi kết thúc cuộc tham vấn, thân chủ có thể quay lại do nảy sinh vấn đề mới hay muốn làm rõ hơn vấn đề cũ, thân chủ muốn hiểu bản thân mình một cách sâu sắc hơn Khi đó nhà tham vấn cùng thân chủ tiếp tục xem xét đề xác định thân chủ quay lại để tư vấn hay giới thiệu đến một nhà tư vấn khác
- Việc tiếp tục xem xét này thường diễn ra trong khoảng một vài tuần đến 6 tháng sau khi kết thúc quá trình tham vấn
- Qua đây nhà tham vấn có thể nhìn nhận những kỹ thuật đã thực hiện được thành công đến đầu và để nhà tham vấn tăng cường những thay đổi trong quá khứ
- Nhà tham vấn có thể xem xét vấn đề của thân chủ bằng điện thoại hoặc gửi thư.Đánh giá mức độ: 8/10
1.1.3.2.Tham vấn gia đình
Bước 1: Tiếp xúc ban đầu, tạo lập mối quan hệ: Việc mở đầu bằng thái độ cởi mở, sẵn sàng giúp đỡ của nhà tham vấn sẽ giúp gia đình và các thành viên trong gia đình quyết định có hợp tác hay không
Trang 7Trong buổi gặp mặt đàu tiên:
- Giới thiệu bản thân và giúp gia đình giói thiệu tên từng người
- Hỏi tham công việc cá nhân
- Nêu rõ mục đích cuuar buổi tham vấn
- Sử dụng các kỹ năng giao tiếp để tạo ra bầu không khí thân thiện, cởi mở và khuyến khích mọi người cùng chia sẻ
- Thống nhất các thành viên trong gia đình về những diều cần thiết trong buổi tham vấn
Đánh giá mức độ: 9/10
Bước 2: Giai đoạn triển khai kế hoạch- Giai đoạn trung gian
+ Thu thập thông tin- Xác định vấn đề
- Tăng cường khả năng giao tiếp của các thành viên trong gia đình giúp họ thay đổi thái độ, hành vi, ứng xử với nhau Trong giai đọan này nhà cần xác định mối quan hệ, kiểu giao tiếp trong gia đình, khai thác cảm xúc suy nghĩ của các thành viên trong gia đình
- Việc sử dụng các câu hỏi để mọi thành viên có thể tham gia trả lời Nhà tham vấn cần làm cho mọi thành viên nói chuyện với nhau chứ khong phải nói với nhà tham vấn Qua đó giúp các thành viện hiểu nau hơn
+ Xây dựng kế hoạch va thực hiện kế hoạch:
Trang 8- Ở giai đoạn này nhà than vấn sử dụng kỹ năng tóm lược những gì đã đạt được
- Nếu trong trường hợp ca không đi đến kết quả hay nhà tham vấn chuyển giao cho người khác thì ca tham vấn kết thúc
- Chuẩn bị tâm lý thật tốt cho các thành viên trong gia đình về sự kết thúc của quá trình
Đánh giá mức độ: 7/10
1.2 Kỹ năng
1.2.1.Kỹ năng tham vấn cá nhân.
- Kỹ năng giao tiếp không lời: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng lắng nghe: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng hỏi: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng phản hồi: Đánh giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng thấu hiểu: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng tóm lược: Đánh giá mức độ: 9/10
- Kỹ năng khuyến khích làm rõ ý: Đánh giá mức độ: 6/10
- Kỹ năng giúp thân chủ trực diện với vấn đề: Đánh giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng xử lý im lặng: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng khái thác suy nghĩ, cảm xúc và hành vi: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng chia sẻ bản thân: Đáng giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng cung cấp thông tin: Đánh giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng giao nhiệm vụ về nhà: Sinh viên tự đánh giá 9/10.
1.2.2.Kỹ năng tham vấn gia đình.
- Kỹ năng hướng dẫn vẽ cây phả hệ: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng lắng nghe và quan sát các thành viên trong gia đình: Đánh giá mức
độ: 7/10
Trang 9- Kỹ năng thấu hiểu với các thành viên trong gia đình: Đánh giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng giao nhiệm vụ cho các thành viên trong gia đình: Đánh giá nhiệm vụ:
8/10
- Kỹ năng điều phối sự tham gia của các thành viên trong gia đình trong buổi tham vấn: Đánh giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng đặt câu hỏi xoay vòng: Đánh giá mức độ: 8/10
- Kỹ năng làm mẫu: Đánh giá mức độ: 9/10
- Kỹ năng làm việc với những thành viên gia đình tỏ ra không hợp tác: Đánh
giá mức độ: 7/10
- Kỹ năng hướng dẫn sử dụng mệnh đề tôi: Đánh giá mức độ: 8/10
1.3 Giá trị và thái độ trong tham vấn
Theo Muriel Pumphey, giá trị là một quan niêm hành vi mong muốn do cả cá nhân
ha nhóm người đưa ra
G Egan lại xem xét giá trị không chirlaf những quan niệm mà nó còn là một hệ thống tiêu chí và ảnh hưởng tới sự ra quyết định của con người Do vậy, ông cho rằng giá trị nghề nghiệp tham vấn sẽ ảnh hưởng tới việ nhà tham vấn sẽ thực thi nhiêm vụ của mình như thế nào
- Hành động và suy nghĩ một cách thực tế:
Trong quá trình trợ giúp nhà tham vấn cần quan tâm đến cả cuộc sốn của đối
tựơng Sự quan tâm này không chỉ giới hạn ở trong các buổi tham vấn mà còn cả những gì diễn ra trong cuộc sống hàng ngày của họ, có như vậy mới giúp họ kiểm soát cuộc đời mình tốt hơn Yếu tố linh hoạt và mềm dẻo cũng được xem như yêu cầu trong hành động và suy nghĩ của hoạt động tham vấn, để đảm bảo sự phù hợp với những điều kện và như cầu của thân chủ
-Khả năng phù hợp:
Trang 10Công việc tham vấn không chỉ đòihỏi nhà tham vấn có những kỹ năng hay kinh nghiệm thưc tế mà còn phải có những phẩm chất đạo đức nhất định Ngay ca khi nhà tham vấn có những nhiệt huyết, sức lửa trong mình nhưng thiếu đi các kỹ nănghay đạo đức nghề nghiệp thì cũng không đem lại được kết quả gì.
Do vậy nhà tham vấn cần nhận thức rõ về năng lực cũng như khả năng của mình trong quá trình tham vấn Năng lực của nhà tham vấn được đó lường dựa trê kết quả trợ giúp Để đạt được điều này đòi hỏi nhà tham vấn phải luôn học tập, học hỏikhông ngừng và hỏi mọi nơi mọi lúc
- Thái độ tôn trọng:
Tôn trọng thể hiện giá trị cao nhất của đối tượng, coi trọng nhân phẩm của họ Nó được thể hiện ở khả năng thấu hiểu và chấp nhận sự đa dạng khác biệt của mỗi người, thai độ đối xử công bằng không biệt điạ vị, Mặt khác nó còn thể hiện ở việc chấp nhận tất cả mà thân chủ có, đối xử vói họ nư một người bình thường không phán xét họ, hơn nữa sẵn sang giúp đỡ họ khi thân chủ gặp khó khăn
- Sự trung thực trong công việc:
Nhà tham vấn cần có những hành vi , thái độ nhất quán, thành thực với chính bản thân mình thái độ luôn cần phải thể hiện sự chân thành đói với tượng thông qua cả trong suy nghĩ và hành động
- Trách nghiệm của đối tượng trong giải quyết vấn đề:
Việc luôn suy nghĩ rằng đối tượng có khả năng thay đổi sẽ là tiền đề cho sự kiên trìcủa nhà tham vấn trong giúp đỡ Điều quan trọng là nhà tham vấn cần giúp đối tượng khám phá bản thân, phát triển những điểm mạnh để họ tưj tin thay đổi Một sai lầm thường có với những người mới vào nghề là làm trầm trọng hoá vấn đề
Trang 11Điều đó không chỉ làm cho ngừơi thân chủ càng trở nên kém tự tin hơn khi họ đưa
ra quyết định của mình
2.Cơ sở thực tiễn.
2.1.Kinh nghiệm trên thế giới.
Tham vấn được sử dụng lần đầu tiên bởi B.Davis, khi ông thành lập trung tâm tham vấn hướng nghiệp đầu tiên tại Detroit năm 1898 Từ giữa thế kỷ XX, khi tham vấn phát triển như một nghề chuyên nghiệp ở một số nước, trong đó phải kể đến những nghiên cứu về tham vấn, hoạt động tham vấn và trị liệu tâm lý của G.Williamson, Carl Rogers Năm 1930 E.G Williamson đã phát triển một lý thuyết toàn diện bề tham vấn với quy trình 5 bước: 1- Phân tích, xác định vấn đề đưa ra ghi chép có thể và trắc nghiệm đối với khách hàng, 2- Tổng hợp, phân tích thông tin để hiểu vấn đề, 3- Chẩn đoán, giải nghĩa vấn đề, 4- Tham vấn hỗ trợ đối tượng giải quyết vấn đề, 5- Theo dõi khẳng định lại Lúc này tham vấn thực sự chuyển hướng từ tư vấn nghề nghiệp sang tham vấn trên tất cả các lĩnh vực Theo Froehlich W.D (1993) thì “Tham vấn chỉ sự giúp đỡ quyết định hay định hướng thông qua các nhà chuyên môn như bác sỹ, các nhà tâm lý học, giáo dục học, cán
bộ xã hội trong những cuộc đàm thoại cá nhân hay nhóm Tham vấn thường được kết hợp những cuộc trao đổi thăm dò diễn ra trước đó cũng như những nghiên cứu trắc nghiệm và gắn với các chương trình can thiệp hỗ trợ khác” Trên nền tảng những tư tưởng và cách tiếp cận của Parsons, G Williamson (1930), trong lý
thuyết về tham vấn với tên gọi “Tiếp cận đặc điểm và nhân tố”, các tác giả đã bổ sung và phát triển quy trình tham vấn giải quyết vấn đề với 5 bước cơ bản từ chẩn đoán, kết thúc đến theo dõi
2.2.Kinh nghiệm tại Việt Nam và cơ sở lựa chọn trường hợp.
Trang 12Trước năm 1945 ở một số bệnh viện như bệnh viện Bạch Mai đã có mặt của một sốcán bộ xã hội và họ đã sử dụng kỹ năng tham vấn vào quá trình trợ giúp cho bệnh nhân chữa trị tại bệnh viện Ở Miền nam trước những năm 1975 đã có những khóa đào tạo tham vấn được đề cập trong các khóa đào tạo cán sự xã hội do Th.S
Nguyễn Thị Oanh, TS Trần Thị Giồng tiến hành và sau đó là mô hình tham vấn họcđường cũng được đề cập và phát triển ở miền Nam vào những năm 90 của thế kỷ
XX Tham vấn ở Việt Nam thực sự là một lĩnh vực, ngành nghề mới nên các
nghiên cứu về tham vấn không nhiều: ThV tâm lý, lý luận về ThV được các tác giả:Trần Thị Minh Đức, Nguyễn Ngọc Phú, Phạm Tất Dong,Trần Quốc Thành, Trần Thị Lệ Thu, Nguyễn Thị Mùi đề cập đến trong các hội thảo khoa học, tạp chí tâm
lý học
3.Thực trạng thực hiện tham vấn cho một trường hợp cụ thể tại cơ sở thực tế 3.1.Mô tả ca
Chị H năm nay 36 tuổi Sinh ra và lớn lên trong một gia đình gia
giáo Sau khi ra trường, chị dễ dàng kiếm được một vị trí làm công ăn lương trong
1 công ty tài chính nhờ vào sự quen biết của bố 25 tuổi chị quen một đồng nghiệp cùng công ty nhưng ở vị trí thấp hơn Mặc cho sự ngăn cản của bố mẹ, chị vẫn quyết tâm lấy anh H cho bằng được
Cuộc sống hôn nhân của chị trong 3 năm đầu khá là viên mãn, vợ chồng chị
H yêu thương nhau, bé B ra đời khiến cuộc sống anh chị càng thêm hạnh phúc Thếnhưng có một biến cố xảy ra là anh C bị người ngoài tác động nói là "đàn ông đàn ang gì mà thua kém vợ", rồi thì "dựa hơi nhà vợ" Anh C không chia sẻ với chị H
mà chịu đựng một mình, càng dồn nén lâu tính cách anh càng trở lên cáu bẳn Anh
về nhà khuya hơn, hay cáu giận với chị H hơn Đỉnh điểm là một hôm say rượu anh
C đã đánh chị H Nhưng vì nghĩ anh say nên chị H chẳng để ý dù trong lòng buồn lắm Nhưng sự việc ngày một nghiêm trọng hơn, anh C say rượu nhiều hơn và