Giáo trình Thực hành điện cơ bản: Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của giáo trình Thực hành điện cơ bản trình bày sửa chữa mạch đèn huỳnh quang; lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân; lắp đặt mạch đèn halogen; lắp đặt mạch đèn trang trí quảng cáo; sửa chữa mạch đèn trang trí quảng cáo; lắp mạch điện đèn cầu thang; lắp mạch điện đèn tầng hầm; lắp đặt mạch chuông điện; sửa chữa mạch đèn huỳnh quang.

Trang 1

BÀI 10 SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG

Giới thiệu:

Mạch điện đèn huỳnh quang là một mạch khá phức tạp bao gồm nhiều phần tử cấu tạo nên Mỗi phần tử làm nhiệm vụ riêng nên khi xảy ra sự cố sẽ dẫn đến hư hỏng của cả mạch Đa số phụ tải chiếu sáng trong điện dân dụng là đèn huỳnh quang nên việc sửa chữa mạch đèn huỳnh quang là công việc thường gặp Ở bài học này giới thiệu các kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch điện đèn huỳnh quang theo các tiêu chuẩn kỹ thuật

Trang 2

- Đèn phát sáng yếu hay có vệt sáng hình xoắn ốc

- Đèn khởi động lâu hay sáng nhấp nháy lúc đỏ lúc tắt

- Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy

- Đèn quá sáng, ballast phát ra tiếng kêu lớn

1.2 Nguyên nhân, và cách kiểm tra

Phần này trình bày những nguyên nhân dẫn đến các hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang

1

- Đèn không sáng - Chưa cấp nguồn

- Hở mạch điện do công tắc, các cầu đấu, hoặc bóng đèn bắt chưa chặt, tiếp xúc chưa tốt

- Điện áp nguồn bị suy giảm

- Đèn quá tuổi thọ, bóng đèn bị già hóa

- Hơi thủy ngân không ổn định

- Điện điện áp nguồn bị suy giảm

4 - Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn - Stắc te bị hỏng, lưỡng kim nhiệt bị nối

- Điện áp nguồn tăng cao

2 Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn huỳnh quang

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước thực hiện quy trình kiểm tra mạch đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thay thế thành thạo các bộ phận của mạch điện đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, tích cực trong giờ học và tác phong công nghiệp trong rèn luyện kỹ năng

Trang 3

2.1 Quy trình kiểm tra mạch

 Bước 1: Phán đoán và kết luận hư hỏng

Khi thực hiện kiểm tra mạch điện cần dựa vào những hiện tượng của mạch và những nguyên nhân có thể dẫn đến những hư hỏng đó để phán đoán và kết luận hư hỏng của mạch

 Bước 2: Kiểm tra

Sau khi đã phán đoán và kết luận hư hỏng của mạch, ta tiến hành thao tác kiểm tra các bộ phận có thể dẫn đến hư hỏng đó

 Bước 3: Thay thế các bộ phận của mạch

Sau khi đã tìm ra được nguyên nhân hư hỏng ta tiến hành sửa chữa (nếu có thể) hoặc thay thế các bộ phận của mạch đèn Ví dụ, nếu hỏng hóc do chấn lưu ta sẽ thay thế bằng chấn lưu mới nhưng lưu ý, các thông số của bộ phận thay thế phải giống với các bộ phận hỏng hóc

2.2.3 Thực hành

- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành

- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc

- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của để hoàn thiện kỹ năng cho các

em

2.2.4 Đánh giá kết quả

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng thay thế các bộ phận phải đạt được những tiêu chí sau:

- Thao tác thay thế thành thạo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Mạch điện sau khi thay thế phải hoạt động tốt

- Thực hiện được những quy tắc an toàn cho người và thiết bị

Trang 4

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài

3 Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Mục tiêu:

- Kiểm tra và sửa chữa được các hư hỏng thường gặp của mạch điện

- Thực hiện được các quy định về an toàn trong công việc

- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận trong rèn luyện kỹ năng

3.1 Công tác chuẩn bị

Trước khi cho học sinh thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên sẽ phải tạo ra các lỗi trên mạch điện của từng nhóm Các lỗi nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không làm ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm một số dụng cụ và thiết bị sau:

Ở bước này giáo viên cần thực hiện thao tác mẫu các kỹ năng sau:

- Kỹ năng kiểm tra các bộ phận trong mạch (chỉ thao tác mẫu một bộ phận)

- Kỹ năng kiểm tra mạch khi vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các bộ phận trong mạch điện

Lưu ý: Khi thực hiện kỹ năng kiểm tra nóng cần phải tuyệt đối cẩn thận

3.3 Thực hành

em

3.4 Đánh giá kết quả

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch phải đạt được những tiêu chí sau:

- Thao tác kiểm tra thành thạo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Kỹ năng sửa chữa mạch đúng cách, mạch điện sửa chữa hoạt động tốt

Trang 5

Câu hỏi ôn tập

1 Trình bày những hư hỏng thường gặp trong mạch điện đèn huỳnh quang

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

3 Trình bày các yêu cầu của kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

* Kiểm tra

Đây là bài kiểm tra đầu tiên trong Mô-đun, mục đích của bài kiểm tra này là đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức và mức độ hình thành kỹ năng của học sinh trong những bài đã học

Có thể lựa chọn một trong các đề sau:

ĐỀ 1 Thời gian thực hiện: 60 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật kỹ năng nối dây đơn lõi một sợi

Câu 2: Thực hành nối dây dẫn đơn lõi một sợi tiết diện 2,5mm2

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật kỹ năng nối dây đơn lõi một sợi

- Thực hành nối dây dẫn đơn lõi một sợi đúng quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

STT Tên thiết bị, vật tư Số lượng Ghi chú

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 2,5 mm2 1m

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật kỹ năng nối thẳng dây cáp

Trang 6

Câu 2: Thực hành nối thẳng dây cáp tiết diện 16mm2 bằng kìm ép cốt chuyên dụng

- Trình bày được quy trình kỹ thuật kỹ năng nối thẳng dây cáp

- Thực hành nối thẳng dây cáp tiết diện 16mm2 bằng kìm ép cốt theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

1 Cáp điện tiết diện 16mm2 1m

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn sợi đốt

Câu 2: Lắp ráp mạch đèn sợi đốt trên panel thực hành

- Trình bày được quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn sợi đốt

- Lắp ráp mạch đèn sợi đốt trên panel thực hành đúng tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

Trang 7

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn huỳnh quang

Câu 2: Lắp ráp mạch đèn huỳnh quang trên panel thực hành

- Trình bày được quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn huỳnh quang

- Lắp ráp mạch đèn huỳnh quang trên panel thực hành đúng tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Câu 2: Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

- Trình bày được quy trình kỹ thuật sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Trang 8

- Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Mạch điện sau khi sửa chữa hoạt động tốt

c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

Trang 9

BÀI 11 LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN

Giới thiệu:

Đèn cao áp thủy ngân được sử dụng rất nhiều trong lĩnh vực chiếu sáng đô thị như chiếu sáng đường phố, chiếu sáng sân cổng công ty, siêu thị, ngân hàng, khách sạn, sân thể thao, đôi khi còn sử dụng để chiếu sáng sân vườn Bài học này giới thiệu cấu tạo, nguyên lý hoạt động và các kỹ năng lắp ráp cũng như sửa chữa mạch đèn cao

áp thủy ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm việc mạch đèn cao áp thuỷ ngân

- Nhận biết, lựa chọn, kiểm tra được các bộ phận có trong mạch đèn cao áp thuỷ ngân

- Lắp đặt và sửa chữa mạch đèn đúng trình tự, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn

- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi lắp đặt mạch điện

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ và tích cực trong rèn luyện kỹ năng

Nội dung chính:

1 Cấu tạo, nguyên lý mạch đèn cao áp thuỷ

ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm

việc của đèn huỳnh quang

- Thể hiện được thái độ nghiêm túc, tích cực

và hăng hái trong giờ học

1.1 Cấu tạo

Nguyên lý cấu tạo của đèn cao áp thủy nhân

cho trên hình vẽ 11.1 Đèn cao áp thủy ngân là

loại đèn được cấu tạo bởi hai bóng, một bóng nhỏ

4 làm bằng thạch anh, ở hai đầu ống có điện cực

2, 4 và có chứa hơi thuỷ ngân, khí argon bên

trong Bóng ngoài 7 được làm bằng thuỷ tinh

được rút chân không bên trong và có tráng một

lớp phốt-pho Điện áp cần thiết cung cấp cho đèn

hoạt động từ 350 - 500V vì thế khi sử dụng

nguồn cung cấp 110V hay 220V cần có thêm một

máy biến thế nâng áp và đồng thời ổn định dòng điện qua đèn

1.2 Nguyên lý làm việc

Hình 11.2 là sơ đồ nguyên lý mạch đèn cao áp thủy ngân

Hình 11.1: Cấu tạo bóng đèn cao áp thủy ngân

Trang 10

Trên sơ đồ ta thấy đèn được mắc nối tiếp với phần thứ cấp của một máy biến thế

và mắc song song với đèn gồm mạch đi-ốt D, điện trở R và tụ C2 đủ sức phóng điện qua điện cực SG (Spark Grap), xả điện từ bản cực (+) qua cuộn sơ cấp của máy biến thế T, trở về bản cực (-) của tụ Dòng điện qua cuộn sơ cấp này vì là dòng điện xung nên tạo ở cuộn thứ cấp phát ra dòng cao thế khoảng 400-800V, vì thế dễ dàng tạo sự phóng điện giữa hai điện cực trong bóng đèn thạch anh, làm ion hoá hơi thuỷ ngân trong vài giây tạo sự bức xạ tia cực tím (rayons ultra-violets) làm đèn phát sáng có màu trắng-xanh Nhiệt độ trong bóng thạch anh rất cao, khi vận hành có thể đạt đến

60000C

Khi đèn đã sáng, điện thế ở hai đầu đèn bị giảm xuống nên điện thế nạp vào tụ

C2 cũng giảm, vì thế bây giờ C2 không đủ sức tạo sự phóng điện qua điện cực SG được nữa, chấm dứt nhiệm vụ khởi động đèn Bây giờ dòng điện qua đèn nhờ nối tiếp với cuộn cảm kháng (chính là phần thứ cấp của máy biến thế) nên được ổn định dòng điện Tụ C1 mắc song hành với đi-ốt D nhằm bảo vệ đi-ốt không bị xuyên thủng, tụ

C3 mắc song hành với nguồn điện cung cấp nhằm mục đích nâng cao hệ số công suất của đèn

2 Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn

Mục tiêu:

- Trình bày được các thông số kỹ thuật của các bộ phận mạch đèn

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

Đèn cao áp thủy ngân được cấu tạo từ nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có một thông

số đặc trưng và chức năng, nhiệm vụ riêng Dưới đây là các thông số kỹ thuật của các

bộ phận trong đèn cao áp thủy ngân:

- Bóng đèn: Công suất P(W), điện áp U(V), dòng điện I(A), quang thông (lm) và kích thước bóng

- Chấn lưu phía bên ngoài: Công suất P(W), điện áp làm việc U(V), dòng khởi động I(A)

- Tụ kích: Dòng điện khởi động I(A), điện áp làm việc U(V)

Trang 11

Mục tiêu:

- Kiểm tra thành thạo các bộ phận của đèn cao áp thủy ngân

- Thể hiện được thái độ nghiêm túc, tích cực và hăng hái trong giờ học

- Thực hiện các quy tắc an toàn trong rèn luyện kỹ năng

 Kiểm tra bóng đèn:

- Dùng đồng hồ vạn năng kiểm tra điện trở của bóng đèn

- Quan sát bóng thạch anh phía bên trong bóng, nếu phát hiện hư hỏng thì cả bóng đã bị hỏng

- Kiểm tra dây tóc bóng tự chấn lưu bằng đồng hồ vạn năng

 Kiểm tra chấn lưu bên ngoài:

- Kiểm tra cách điện giữa cuộn dây với lõi thép và giữa cuộn dây và vỏ chấn lưu bằng Mê-ôm mét

- Kiểm tra điện trở dây quấn bên trong chấn lưu bằng đồng hồ vạn năng

 Tụ kích: Kiểm tra độ phóng điện và tình trạng của tụ

 Máng đèn: Máng và chao đèn giúp hội tụ ánh sáng Nếu máng và chao bị bụi bẩn thì phải sử dụng khăn mềm lau sạch

4 Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn cao áp thuỷ ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được các dạng chao đèn cao áp thủy ngân thông dụng

Chao đèn cao áp thủy ngân có ba chức năng chính: bảo vệ chống va đập, che chắn bụi và tập trung ánh sáng Chao đèn cao áp thủy ngân có nhiều loại, tùy theo môi trường làm việc mà lựa chọn chao đèn phù hợp Ví dụ chiếu sáng trong nhà xưởng thường dùng loại không có nắp che chắn bụi và côn trùng Đối với hệ thống đèn cao áp thủy ngân chiếu sáng đường phố thì sử dụng chao đèn kín có thêm chức năng ngăn cản côn trùng

Dưới đây là hình ảnh của một số loại chao đèn cao áp thủy ngân :

Hình 11.3 là hình ảnh của một số chao đèn sử dụng để chiếu sáng từ trên cao xuống, thường dùng để chiếu sáng nhà xưởng, kho, sân thể thao và chiếu sáng đường phố

Hình 11.4 là hình ảnh của một số chao đèn sử dụng để chiếu hắt, thường dùng để chiếu biển quảng cáo, dàn đèn sân khấu,

Hình 11.3: Hình dạng một số loại chao đèn cao áp thủy ngân

Trang 12

5 Phương pháp lắp đặt

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước thực hiện lắp đặt đèn cao áp thủy ngân

Đèn cao áp thủy ngân tùy theo chức năng mà có thể lắp đặt ở vị trí trên cao hoặc dưới thấp Khi lắp đặt đèn cao áp thủy ngân ta thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Xác định vị trí và lấy dấu

Tùy theo chức năng của đèn và mục đích sử dụng mà xác định vị trí lắp đặt cho phù hợp để đạt được hiệu quả chiếu sáng cao nhất Ta thực hiện bước này theo trình

tự sau:

- Xác định vị trí phù hợp (độ cao, bề ngang)

- Đặt đèn vào vị trí, cân chỉnh thăng bằng và lấy dấu

 Bước 2: Khoan và gắn tắc-kê

Thao tác này chúng ta đã học và thực hành nhiều lần ở những bài trước Tuy nhiên cần lưu ý:

- Sử dụng mũi khoan phù hợp (thông thường sử dụng mũi khoan Ф6)

- Mũi khoan phải đặt thẳng và vuông góc với mặt tường

- Lỗ khoan không bị vỡ, không xê dịch khỏi vị trí lấy dấu

- Gắn tắc-kê có kích thước phù hợp sao cho tắc-kê âm hết trong tường

- Trình bày được những lưu ý khi lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân

Trước khi lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân ta cần lưu ý một số điều sau:

Không nên treo bóng đèn, đèn trong lúc làm việc có lượng nhiệt lớn nếu treo làm cho bóng đèn di động trong quá trình làm việc dễ làm dây tóc bóng đèn bị đứt

Đối với loại bóng đèn có bộ phận chấn lưu bên ngoài:

- Bắt dây chắc chắn vì khi bóng đèn bắt đầu nháy sáng dòng điện qua tương đối lớn

Hình 11.4: Hình dạng một số chao đèn chiếu hắt

Trang 13

- Độ chênh lệch giữa điện áp nguồn và bóng không nên vượt quá giới hạn 15V,

- Lắp ráp thành thạo mạch đèn cao áp thủy ngân đúng yêu cầu kỹ thuật

- Thực hiện tốt các quy tắc an toàn và thể hiện được tác phong công nghiệp trong rèn luyện kỹ năng

7.1 Các bước thực hiện lắp đặt và đấu dây

Để lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân ta thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Lắp các thiết bị lên panel thực hành

Ở bước này cần xác định vị trí các thiết bị trên panel và gá lắp chúng lên Với sơ

đồ mạch như trên, các thiết bị cần gá lắp bao gồm: Ống PVC; bảng điện và đèn cao

áp thủy ngân

 Bước 2: Đấu dây

- Luồn dây trong ống đến các vị trí đấu lắp của các thiết bị

- Đấu dây các thiết bị

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm2 10m Hai màu

5 Chao và đèn cao áp thủy ngân 01

7.2.2 Thao tác mẫu

Mạch điện đèn cao áp thủy ngân có sơ đồ nguyên lý tương tự như mạch đèn sợi đốt và mạch đèn huỳnh quang Đối với bài này giáo viên chỉ thao tác mẫu một lần kỹ năng lắp đặt đèn cao áp thủy ngân trên panel thực hành Vừa thao tác vừa thuyết trình

và đối chiếu với các bước thực hiện đã học để học sinh nắm chắc được kiến thức và trình tự thao tác

Trang 14

Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa hiểu hoặc chưa rõ bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó

7.2.3 Thực hành

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mạch hoạt động tốt

- Các thiết bị đặt đúng theo kích thước của bản vẽ sơ đồ lắp ráp

- Mạch điện đảm bảo các điều kiện về an toàn điện

8 Sửa chữa mạch đèn cao áp thuỷ ngân

- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi sửa chữa mạch điện

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ và tích cực trong rèn luyện kỹ năng

8.1 Nhưng hư hỏng thường gặp, cách kiểm tra và sửa chữa

- Do lỏng dây nối vào công tắc hoặc đui đèn

- Do bóng đèn bị cháy

- Kiểm tra nguồn bằng bút thử điện hoặc bằng đồng hồ vạn năng ở thang đo điện áp

- Kiểm tra và siết chặt dây nối

- Thay bóng đèn mới sau khi đã kiểm tra tình trạng của chấn lưu

3 -Đèn sáng nhưng

không ổn định

- Do điện áp không ổn định

- Kiểm tra điện áp nguồn bằng đồng hồ vạn năng ở

Trang 15

- Do chấn lưu hỏng thang đo điện áp - Thay chấn lưu mới 8.2 Thực hành sửa chữa mạch

Mục tiêu:

- Kiểm tra và sửa chữa được các hư hỏng thường gặp của mạch điện

- Thực hiện được các quy định về an toàn trong công việc

8.2.1 Công tác chuẩn bị

Trước khi cho học sinh thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên sẽ phải tạo ra các lỗi trên mạch điện của từng nhóm Các lỗi nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không làm ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm một số dụng cụ và thiết bị sau:

- Kỹ năng kiểm tra các bộ phận trong mạch (chỉ thao tác mẫu một bộ phận)

- Kỹ năng kiểm tra mạch khi vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các bộ phận trong mạch điện

8.2.3 Thực hành

em

- Thao tác kiểm tra thành thạo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Trang 16

1 Trình bày cấu tạo và nguyên lý làm việc của đèn cao áp thủy ngân

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước lắp ráp mạch đèn cao áp thủy ngân

3 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước kiểm tra và sửa chữa mạch đèn cao áp thủy ngân

Gợi ý trả lời:

Dựa vào phần kiến thức đã được học trong bài, người học tổng hợp lại và nắm vững các kiến thức trọng tâm bao gồm:

Nguyên lý làm việc của đèn cao áp thủy ngân

Các quy trình kỹ thuật các bước thực hiện lắp ráp và sửa chữa mạch đèn cao áp thủy ngân

BÀI 12 QUẤN CUỘN CHẤN LƯU ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN

Giới thiệu:

Khi hiện tượng quá áp xảy ra cuộn chấn lưu trong đèn cao áp thủy ngân thường

bị cháy Hoặc trong thời gian hoạt động lâu dài, cách điện bị lão hóa dẫn đến chạm chập và cũng làm cháy cuộn chấn lưu Ở bài học này trình bày phương pháp và các

kỹ năng quấn lại và căn chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu

Mục tiêu:

- Trình bày được phương pháp quấn cuộn dây chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

Trang 17

- Quấn lại hoàn chỉnh cuộn chấn lưu của đèn cao áp thuỷ ngân đúng theo tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ và tích cực

- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc

- Tháo cuộn dây chấn lưu đúng quy trình kỹ thuật

- Thể hiện được tác phong công nghiệp, thái độ nghiêm túc và tích cực trong rèn luyện kỹ năng

- Thực hiện được các nguyên tắc an toàn trong công việc

1.1 Quy trình thực hiện

Khi tháo cuộn dây của chấn lưu đèn cao áp thủy ngân thực hiện theo trình tự sau:

- Tháo phe ra: dùng búa cao su hay gỗ để đóng phe ra tránh làm cho phe hư hỏng

-Tháo cuộn dây

-Vệ sinh lại phe và lõi cuộn dây

1.2 Thực hành tháo cuộn chấn lưu

1 Chấn lưu đèn cao áp thủy ngân 01

tự thao tác

1.2.3 Thực hành

Trang 18

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng tháo cuộn dây chấn lưu đèn cao áp thủy ngân, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Cuộn dây được tháo ra đúng theo trình tự thực hiện, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Các bộ phận của chấn lưu không bị hỏng hóc trong quá trình thao tác

- Vệ sinh sạch sẽ các bộ phận đã tháo rời của chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

2 Cách lấy số liệu dây quấn

Mục tiêu:

- Trình bày được quy trình các bước thực hiện lấy số liệu dây quấn cuộn dây chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

- Xác định được các số liệu của cuộn dây chấn lưu cao áp thủy ngân

- Thể hiện được tác phong công nghiệp, thái độ nghiêm túc và tích cực trong rèn luyện kỹ năng

- Thực hiện được các nguyên tắc an toàn trong công việc

sẽ lấy được thông số số vòng dây Ghi lại thông số số trên

- Đo đường kính dây: Dùng thước cặp để đo đường kính của dây quấn Lưu ý, trước khi đo phải tuốt dây cho thẳng để kết quả đo là chính xác nhất

- Đo các thông số của lõi thép gồm kích thước khuôn và khe hở mạch từ để làm khuôn

2.2 Thực hành lấy số liệu dây quấn

Trang 19

Tương tự như các bài thực hành khác, giáo viên sẽ thao tác mẫu chi tiết một lần cho học sinh quan sát Vừa thao tác vừa thuyết trình và đối chiếu với trình tự thực hiện đã học để học sinh nắm chắc được kiến thức và trình tự thao tác

2.2.3 Thực hành

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng lấy số liệu dây quấn cuộn dây chấn lưu đèn cao áp thủy ngân, phải thực hiện được những tiêu chí sau:

- Thực hiện lấy và ghi số liệu chính xác theo đúng trình tự

- Các kết quả không được sai lệch quá nhiều so với thông số ban đầu của cuộn dây và lõi thép

3 Phương pháp quấn dây

Mục tiêu:

- Trình bày được phương pháp quấn dây theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thể hiện được thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

Quấn dây là một kỹ năng đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và cẩn thận, nếu quấn dây không đúng kỹ thuật sẽ rất khó cho việc tra dây vào lõi thép Sau khi đã lấy được các thông

số của cuộn dây và lõi thép ta tiến hành quấn dây theo các bước sau:

 Bước 1: Làm khuôn quấn

Khi làm khuôn quấn ta dựa vào kích thước đo được của lõi thép bao gồm tiết điện của trụ từ và kích thước khe hở chứa dây Đây là bước đòi hỏi sự chính xác cao, nếu không cuộn dây sau khi quấn không thể lắp vào lõi thép được

 Bước 2: Quấn dây

Đây cũng là một thao tác quan trọng đòi hỏi sự chính xác về số vòng dây quấn và sự khéo léo để dây quấn trải đều, thẳng và đẹp Ta thực hiện như sau:

- Lắp khuôn quấn vào máy quấn, lưu ý phải lắp đúng tâm khuôn quấn để khi quấn khuôn không bị lắc

- Đưa đầu dây vào khuôn và cố định tại vị trí mép khuôn

- Chỉnh kim đếm số vòng trên máy quấn về vị trí số 0

- Nhẹ nhàng quấn dây và xếp dây Cố gắng trải đều dây trên mặt khuôn quấn để cuộn dây sau khi quấn có kích thước nhỏ gọn nhất Đối với dây có kích thước nhỏ cần cẩn thận không sẽ bị đứt dây khi quấn

4 Quấn, đo kiểm tra, thử cuộn chấn lưu sau khi quấn

Mục tiêu:

- Quấn được cuộn dây chấn lưu đúng quy trình theo tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thực hiện đo kiểm tra cuộn chấn lưu đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Trang 20

- Thử cuộn chấn lưu theo đúng quy trình kỹ thuật

- Thực hiện các nguyên tắc an toàn trong rèn luyện kỹ năng

- Thể hiện tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, tích cực trong công việc

4.1 Thực hành quấn cuộn chấn lưu

a) Dụng cụ

4.1.3 Thực hành

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Số vòng dây đủ với số liệu đã thống kê

- Cuộn dây nhỏ gọn, các vòng dây trải đều, bề mặt cuộn dây phẳng

- Dây quấn không bị đứt, không trầy xước

4.2 Thực hành đo kiểm tra cuộn chấn lưu

Đối với phần này cần chuẩn bị Mê-ôm kế để kiểm tra cách điện và đồng hồ vạn năng để đo điện trở của cuộn dây

4.2.2 Trình tự thực hiện

Trang 21

Sau khi quấn xong, ta phải tiến hành đo kiểm tra cuộn chấn lưu, thao tác kiểm tra bao gồm:

- Kiểm tra cách điện giữa cuộn dây và vỏ chấn lưu

- Kiểm tra điện trở cuộn chấn lưu

4.2.3 Tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thao tác đo và kiểm tra đúng cánh, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Kết luận chính xác tình trạng của cuộn chấn lưu khi kiểm tra xong

5 Cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu

5.1 Quy trình thực hiện cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu

- Đo điện trở của cuộn dây chấn lưu mới và so sánh với thông số của cuộn mới

- Thực hiện căn chỉnh để cuộn chấn lưu mới có tổng trở bằng tổng trở của cuộn mới Nếu điện trở nhỏ hơn ta tiến hành quấn thêm, còn nếu điện trở lớn hơn ta bớt dần số vòng dây cho đến khi bằng nhau là được

5.2 Thực hành cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu

5.2.3 Thực hành

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu phải đạt được những tiêu chí sau:

- Thao tác cân chỉnh đúng cách

- Sau khi cân chỉnh cuộn chấn lưu mới có tổng trở bằng tổng trở của cuộn cũ

Trang 22

1 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước căn chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

3 Trình bày các yêu cầu kỹ thuật của kỹ năng quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

BÀI 13 LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HALOGEN

Giới thiệu:

Đèn Halogen với những ưu điểm vượt trội so với đèn sợi đốt thông thường nên được sử dụng rất nhiều trong chiếu sáng Một số ứng dụng trong chiếu sáng của đèn halogen là chiếu sáng bảng, biển quảng cáo, chiếu sáng sân thể thao, và đặc biệt được ứng dụng rất rộng rãi trong công nghiệp ô tô Bài học này sẽ giới thiệu về cấu tạo, nguyên lý làm việc và các kỹ năng để lắp ráp mạch đèn halogen

Mục tiêu:

- Trình bày được công dung, cấu tạo, nguyên lý làm việc đèn halogen

- Vẽ được sơ đồ đi dây mạch điện

- Lắp đặt, sửa chữa đúng trình tự, đúng sơ đồ mạch đèn theo tiêu chuẩn kỹ thuật

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và cầu tiến

Trang 23

1 Đèn halogen

1.1.Cấu tạo

Nguyên lý cấu tạo của bóng đèn halogen

được cho trên hình vẽ 13.2 Sự ra đời của bóng

đèn halogen đã khắc phục được các nhược điểm

của bóng đèn dây tóc thường Người ta sử dụng

phần lớn thủy tinh thạch anh để làm bóng vì loại

vật liệu này chịu được nhiệt độ và áp suất rất

cao (khoảng 5 đến 7 bar) cao hơn thủy tinh bình

thường làm cho dây tóc đèn sáng hơn và tuổi

thọ cao hơn bóng đèn thường.

Thêm vào đó, một ưu điểm của bóng halogen là chỉ cần một tim đèn nhỏ hơn so với bóng thường Điều này cho phép điều chỉnh tiêu điểm chính xác hơn so với bóng bình thường

Đèn halogen có chứa khí halogen (như Iod hoặc Brôm) Các chất khí này tạo ra một quá trình hóa học khép kín: Iod kết hợp với vonfram (hay Tungsten) bay hơi ở dạng khí thành iodur vonfram, hỗn hợp khí này không bám vào vỏ thủy tinh như bóng đèn thường mà thay vào đó sự chuyển động đối lưu sẽ mang hỗn hợp này trở về vùng khí nhiệt độ cao xung quanh tim đèn (ở nhiệt độ cao trên 14500C) thì nó sẽ tách thành 2 chất: vonfram bám trở lại tim đèn và các phần tử khí halogen được giải phóng trở về dạng khí

Quá trình tái tạo này không chỉ ngăn chặn sự đổi màu bóng đèn mà còn giữ cho tim đèn luôn hoạt động ở điều kiện tốt trong một thời gian dài Bóng đèn halogen phải được chế tạo để hoạt động ở nhiệt độ cao hơn 290 độ C Ở nhiệt độ này khí halogen mới bốc hơi

1.2.Nguyên lý làm việc

Khi có dòng điện chạy qua dây tóc thì sẽ có một lượng nhất định các phân tử kim loại bị bay hơi vào hỗn hợp khí trong bầu thủy tinh Khí halogen (mà thành phần

Hình 13.2: Cấu tạo bóng đèn halogen

1- Vỏ thủy tinh thạch anh; 2- Dây tóc tim cốt;

3- Dây tóc tim pha; 4- Giá đỡ; 5- Các tiếp điểm

Hình 13.1: Hình dạng ngoài bóng đèn hahogen

Trang 24

chính là Argon) nạp bên trong bầu thủy tinh là khí trơ nên các phân tử kim loại nói trên sẽ không kết hợp được với các phân tử khí và phần lớn các phân tử kim loại nói trên sẽ va chạm với các phân tử khí halogen, bật trở lại và bám vào dây tóc khi tắt bóng đèn Các phân tử kim loại không bám vào dây tóc sẽ bám trên bề mặt thủy tinh của bóng đèn

Sự hao hụt trên khiến cho dây tóc của bóng đèn halogen sẽ bị nhỏ dần, cuối cùng

là bị đứt dây tóc Quá trình này khiến cho bóng đèn halogen sẽ

Sơ đồ nguyên lý mạch đèn halogen được cho trên hình 13.3

Sơ đồ bao gồm các phần tử sau: Cầu chì, công tắc và đèn halogen

2.2.Sơ đồ lắp đặt

3 Lắp đặt mạch đèn halogen

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước thực hiện lắp đặt và đấu dây mạch đèn halogen

- Lắp ráp thành thạo mạch halogen đốt đúng yêu cầu kỹ thuật

- Thực hiện tốt các nguyên tắc an toàn và thể hiện được tác phong công nghiệp trong công việc

3.1 Các bước thực hiện lắp đặt và đấu dây

 Bước 1: Lắp các thiết bị lên panel thực hành

Hình 13.3: Sơ đồ nguyên lý mạch đèn halogen

~

0

Đèn halogen

Hình 13.4: Sơ đồ lắp đặt mạch đèn halogen

Trang 25

Ở bước này cần xác định vị trí các thiết bị trên panel và gá lắp chúng lên Với sơ

đồ mạch như trên, các thiết bị cần gá lắp bao gồm: Ống PVC; bảng điện và bộ đèn halogen

 Bước 2: Đấu dây

- Luồn dây trong ống đến các vị trí đấu lắp của các thiết bị

- Đấu dây các thiết bị

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm2 10m

3.2.3 Thực hành

em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng đấu mạch đèn sợi đốt, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mạch hoạt động tốt

- Các thiết bị đặt đúng theo kích thước của bản vẽ sơ đồ lắp ráp

- Mạch điện đảm bảo các điều kiện về an toàn điện

Trang 26

4 Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn

Mục tiêu:

- Kiểm tra và sửa chữa được các hư hỏng thường gặp của mạch đèn halogen theo tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thực hiện được các quy định về an toàn trong công việc lắp ráp mạch

4.1 Một số hỏng hóc thường gặp, cách kiểm tra và sửa chữa

-Công tắc tiếp xúc không tốt

-Dây nối bị đứt

-Chân đèn chưa vặn sát với đuôi đèn

-Bóng đèn bị hỏng

- Kiểm tra và cấp lại nguồn cho mạch

- Dùng ĐHVN kiểm tra thông mạch công tắc

- Kiểm tra thông mạch

cả mạch

- Kiểm tra và vặn chặt đuôi đèn

- Kiểm tra và thay bóng đèn

2

Bóng đèn sáng yếu -Điện áp lưới đặt vào

đèn không đủ (Ul <

Uđm) -Hoặc do bóng đèn bị già hoá

-Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

- Kiểm tra điện áp nguồn bằng ĐHVN ở thang đo điện áp

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm thiết bị kiểm tra mạch điện là đồng hồ vạn năng và bút thử điện

- Kỹ năng kiểm tra sự hoạt động của các thiết bị trong mạch (kiểm tra nguội)

- Kỹ năng kiểm tra khi mạch vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các thiết bị trong mạch điện

4.2.3 Thực hành

Trang 27

em

- Thao tác kiểm tra thành thạo

1 Trình bày cấu tạo và nguyên lý làm việc của đèn halogen

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước lắp đặt mạch đèn halogen

3 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước kiểm tra và sửa chữa mạch đèn halogen

Gợi ý trả lời:

Việc lắp đặt một mạch điện đèn halogen hoạt động tốt đòi hỏi mạch lắp đúng, các phần tử trong cấu tạo bóng đèn đều hoạt động tốt Hơn nữa người lắp đặt phải thực hiện đúng quy trình kỹ thuật lắp đặt mạch điện Để các công việc trên được hoàn thiện thì người thi công lắp đặt phải nắm vững các kiến thức của bài học

Yêu cầu:

Trình bày được các phần tử cấu tạo nên mạch đèn halogen và chức năng của từng phần tử

Trình bày được nguyên lý làm việc của bóng đèn halogen

Trình bày được quy trình các bước thực hiện lắp đặt mạch đèn và cách kiểm tra sửa chữa mạch đèn

Trang 28

BÀI 14 LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN TRANG TRÍ QUẢNG CÁO

Giới thiệu:

Mạch điện đèn trang trí quảng cáo thường là mạch đèn neon được sử dụng rất thông dụng trong quảng cáo của cửa hàng, cửa hiện, nhà hành, khách sạn, Bài học này giới thiệu cấu tạo, nguyên lý làm việc, các thông số kỹ thuật và các kỹ năng lắp ráp mạch đèn trang trí quảng cáo

Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo, nguyên lý hoạt động, đặc điểm, phạm vi sử dụng của các loại đèn trang trí quảng cáo

- Nhận biết, lựa chọn, kiểm tra được các bộ phận có trong mạch đèn

- Lắp đặt mạch đèn đúng trình tự, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và trách nhiệm

1 Cấu tạo, nguyên lý làm việc

Đây là đèn trang trí quảng cáo nên thường lắp thành các bảng hiệu trang trí với nhiều hình dáng đa dạng

Là đèn phát quang có điện cực lạnh Loại đèn này không sử dụng để thắp sáng

mà chủ yếu dùng để trang trí quảng cáo… Nguyên lý làm việc của đèn dựa trên sự phóng điện giữa hai điện cực, dưới điện thế cao làm các chất khí chứa trong ống đèn bức xạ phát quang, màu sắc tuỳ thuộc chất khí chứa bên trong ống đèn, ánh sáng lạnh

Định dạng
Số trang	57
Dung lượng	1 MB