Chủ đề 1 lớp 8

CHỦ ĐỀ: TRUYỆN KÍ VIỆT NAM TRƯỚC NĂM 1945 Tôi đi học; Trong lòng mẹ; Tính thống nhất về chủ đề của văn bản; Bố cục của văn bản 10 tiết Trong bài học này, HS sẽ đọc hiểu văn bản truyện

CHỦ ĐỀ: TRUYỆN KÍ VIỆT NAM TRƯỚC NĂM 1945

( Tôi đi học; Trong lòng mẹ; Tính thống nhất về chủ đề của văn bản;

Bố cục của văn bản) (10 tiết)

Trong bài học này, HS sẽ đọc hiểu văn bản truyện kí VN, viết bài văn tự

sự kể về một trải nghiệm, bài văn chứng minh nhận định văn học, luyện nói vềmột trải nghiệm đáng nhớ, bài văn chứng minh nhận định văn học; một số kiếnthức Tập làm văn: tính thống nhất về chủ đề của văn bản, bố cục văn bản đượctích hợp trong quá trình dạy đọc, viết, nói và nghe

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực giao tiếp và hợp tác

* Đọc hiểu nội dung:

- Biết đọc hiểu một văn bản truyện (nêu được ấn tượng chung về văn bản; nhậnbiết được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, chủ đề, bố cục câu chuyện, nhân vật trongtính chỉnh thể tác phẩm/ Nhận biết và phân tích được đặc điểm nhân vật thể hiệnqua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, ý nghĩ của nhân vật

*Đọc hiểu hình thức:

- Nhận biết và phân biệt được luận điểm bao trùm, luận điểm chính và luận điểmphụ, cách sử dụng các dẫn chứng và lý lẽ, cách lập luận, sử dụng kết hợp cácyếu tố miêu tả và biểu cảm của tác giả để tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm

* Đọc mở rộng: Đọc hiểu được các văn bản truyện có độ dài tương đương.

b Viết:

- Tạo lập được đoạn văn bản có tính thống nhất về chủ đề , có bố cục rõ ràng,mạch lạc

c Nói và nghe:

- Kể tóm tắt văn bản bằng lời văn của mình

- Nêu được đề tài, chủ đề, một số nét đặc sắc của các tác phẩm

-Trình bày một đoạn văn bản có tính thống nhất về chủ đề, có bố cục mạch lạc

rõ ràng

- Nghe nhận biết được tính thuyết phục củavăn bản, biết tiếp thu, rút kinh

nghiệm từcác ý kiến nhận xét, góp ý

3 Giáo dục kĩ năng sống:

- KN suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận về những cảm xúc của nhân vật

chính trong ngày đầu đi học, những cảm xúc của bé Hồng về tình yêu thương mãnh liệt đối với mẹ mình

- KN ra quyết định: nhận ra và biết sử dụng từ đúng nghĩa theo mục đích giao tiếp cụ thể

- KN giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ / ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

- KN xác định giá trị của bản thân: trân trọng tình cảm gia đình, tình mẫu tử, biếtcảm thông với nỗi bất hạnh của người khác

II Phương tiện và hình thức tổ chức dạy học

1 Phương tiện dạy học

- Sách giáo khoa, sách GV, phiếu học tập, máy chiếu

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (4 tiết)

TÔI ĐI HỌC (2 tiết)

1 Hoạt động khởi

động, tạo tâm thế

đọc

- GV gợi ý cho HS chia sẻ: Em có nhớ ngày đầu tiên em

đi học lớp 1 không? Em có thể chia sẻ một vài suy nghĩ,cảm xúc của mình cho các bạn nghe không?

………

2 Nhân vật có thểlà………… ………

3 Kết thúc tác phẩm cóthể là……

Câu chuyện này khác so với

dự đoán ban đầu của tôi

Bây giờ tôi nghĩ là:………… ………

- GV cho HS đọc toàn bộ văn bản

- GV yêu cầu HS nêu ấn tượng nổi bật về văn bản: Câu

Sự hồi tưởng của

nhân vật tôi về buổi

tựu trường đầu tiên

tay đi học Nhân

chuyện đã mang lại cho em cảm xúc gì (vui, buồn, tiếcnuối…)?

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu từ ngữ khó: Trao đổi vớibạn bên cạnh về những từ ngữ em không hiểu hoặc hiểuchưa rõ bằng cách dự đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh,

có thể tham khảo phần chú thích trong sách giáo khoa

- GV yêu cầu HS chia bố cục của văn bản: Văn bản có thểđược chia thành mấy phần? Nội dung của mỗi phần là gì?

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu những thông tin chung vềvăn bản qua các câu hỏi gợi mở:

+ Văn bản này do ai sáng tác? Em biết gì về nhà văn ấy?+ Em hãy tóm tắt lại tác phẩm bằng 5-7 câu?

điểm danh, vào lớp

trong tâm thế hồi

liền với ba không

gian là: trên đường

+ Ai là người kể lại câu chuyện? Điều đó có tác dụng gì?

3.2 Tìm hiểu về mạch cảm xúc khơi nguồn kỉ niệm

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu về phần 1 của truyện quaphiếu bài tập số 2:

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Đọc phần 1 của văn bản

“Tôi đi học” và hoàn thành bảng thống kê sau bằng cáchđiền từ/

cụm từ phù hợp vào ô trống

Những kỉ niệm về ngàytựu trường hiện về trongnhân vật tôi trong hoàncảnh thời gian và khônggian nào?

Cảm xúc của nhân vật tôi

về ngày tựu trường đượcdiễn tả qua những chi tiếtnào

Nhận xét về cách dùng

từ ngữ của tác giả khidiễn tả cảm xúc? Tácdụng của những biệnpháp nghệ thuật đó ?

Vai trò của yếu tố miêu tả

và biểu cảm trong văn tựsự?

- Một buổi mai đầy

sương thu và gió

lần đầu tiên đi đến

trường, lòng tôi lại

tưng bừng, rộn rã

- Cảm giác trong

sáng ấy nảy nở

trong lòng tôi như

mấy cành hoa tươi

mỉm cười giữa bầu

cùng mẹ tới trường

Trên con đường cùng mẹ tới

trường nhân vật “tôi” có tâm

trạng, cảm xúc như thế nào ?

Nhóm 2: Diễn biến tâm trạng nhân vật “tôi” lúc ở sân trường

-Cảm nhận của nhân vật tôi vềcảnh sân trường? Về ngôitrường như thế nào?

(Vẫn ngôi trường ấy nhưng có

sự thay đổi, thay đổi như thếnào?)

- Đứng trước ngôi trường tâmtrạng nhân vật tôi ra sao?

- Khi xếp hàng và nghe ông đốc

gọi tên, tâm trạng nhân vật tôibiểu hiện như thế nào? Vì sao

"tôi" bất giác gục đầu vào lòng

mẹ nức nở khóc?

Nhóm 3: Diễn biến tâm trạng nhân vật khi ngồi vào lớp và đón nhận giờ học đầu tiên

Tâm trạng và cảm giác nhân vật

"tôi" khi bước vào chỗ ngồi vàđón nhận tiết học đầu tiên nhưthế nào?

Hình ảnh "một con chim bay

cao" có ý nghĩa gì ? Vì sao?

- Kết thúc truyện là hình ảnhnào? Em suy nghĩ như thế nào

về dòng chữ cuối ?

………

sức sống lâu bền của kỉ niệm

* Cách so sánh vànhân hoá giàu hìnhảnh, giàu sức gợicảm được gắn vớicảnh sắc thiênnhiên tươi sáng

-> vừa diễn tả cụ thể những cảm giác đẹp đẽ, trong sáng trong tâm hồn cậu học trò nhỏ, vừa tạo nên chất thơ tươi tắn, man mác

3.3 Diễn biến tâm trạng nhân vật

“tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên

* Kết quả dự kiến

* Trên con đường cùng mẹ tới trường

- Con đường vốnquen đi lại tự nhiênthấy lạ

- Cảnh vật chungquanh thay đổi

- Tự cảm thấy có

sự thay đổi lớntrong lòng mình: + Thấy mình trangtrọng và đứng đắn.+ Cầm hai quyển

vở đã thấy nặng,bặm tay ghì thậtchặt, xóc lên, nắmlại cẩn thận, nghĩchắc chỉ người thạomới cầm nổi bútthước, vừa lúngtúng vừa muốn thửsức

=> Cảm giác mới

mẻ, bỡ ngỡ

b Lúc ở sân trường:

- Sân trường dày

đặc cả người, ngườinào quần áo cũngsạch sẽ, gương mặtvui tươi và sángsủa

- Ngôi trường vừa

xinh xắn vừa oai

thường

- Tâm trạng:

+ Lo sợ vẩn vơ.Đứng nép bênngười thân, chỉdám nhìn một nửa,

đi từng bước nhẹ + Tiếng trống thúcvang dội cả lòng.Sau hồi trống thúccảm thấy mình chơ

vơ, run run theonhịp bước

+ Khi chờ nghe đọctên: thấy quả timnhư ngừng đập,quên cả mẹ tôiđứng sau, nghe gọiđến tên giật mình

lúng túng ->hồi hộp, lúng túng, vụng về

+ Khi phải rờingười thân để vàolớp: dúi đầu vàolòng mẹ khóc nức

nở -> sợ sệt

->Hình ảnh sosánh, các từ láy đãdiễn tả sinh độngtâm trạng hồi hộp,cảm giác mới lạ

xen lẫn một chút lo

sợ, rụt rè Cảm thấy

mình bé nhỏ, lạ lẫm, chơ vơ như

bước vào một thếgiới khác

c Khi ngồi vào chỗ và đón nhận tiết học đầu tiên:

- Thấy mùi hương

lạ xông lên

- Trông hình gìcũng lạ và hay hay

- Lạm nhận chỗngồi là vật riêngcủa mình

- Thấy quyến luyếnngười bạn ngồibên

-> Vừa ngỡ ngàng vừa tự tin, nhân

vật tôi nghiêmtrang bước vào giờhọc đầu tiên

- Hình ảnh conchim non:

+ Gợi liên tưởngđến tâm trạng rụt

rè, bỡ ngỡ của chú

bé ngày đầu đếntrường lại vừa mở

ra một niềm tin vềngày mai : từ ngôitrường này, chú bé

sẽ như con chimnon kia tung cánhbay vào bầu trờicao rộng của ướcmơ

+ Gợi nỗi nhớ tiếc những ngày trẻ thơ chơi bời tự do đã chấm dứt để bước vào một giai đoạn mới trong cuộc đời

giai đoạn mới trong

cuộc đời đứa trẻ

thành của mỗi con

- GV hướng dẫn HS đánh giá khái quát qua các câu hỏigợi mở:

+ Nghệ thuật kể chuyện có gì đặc sắc?

+ “Tôi đi học” kể về điều gì?

+ Em thích nhất điều gì trong câu chuyện này?

người nên thường

được ghi nhớ mãi

GV cho HS nghe một đoạn trong bài hát Lòng mẹ ( Nhạc

và lời của Y Vân)

? Trong bài hát em cảm nhận được điều gì về tình mẫutử?

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu từ ngữ khó: Trao đổi vớibạn bên cạnh về những từ ngữ em không hiểu hoặc hiểuchưa rõ bằng cách dự đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh,

có thể tham khảo phần chú thích trong sách giáo khoa

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu những thông tin chung vềvăn bản qua các câu hỏi gợi mở:

+ Văn bản này do ai sáng tác? Em biết gì về nhà văn ấy?+ Văn bản trích từ tác phẩm nào?

+ Em đã đọc toàn bộ tác phẩm “Những ngày thơ ấu”? Em hãy tóm tắt lại tác phẩm (có thể dựa vào phần chú thích trong SGK)

+ Đoạn trích ở chương mấy của tác phẩm?

+ Tác phẩm viết theo thể loại gì? Nhân vật chính là ai?

- GV yêu cầu HS chia bố cục của văn bản: Văn bản có thểđược chia thành mấy phần? Nội dung của mỗi phần là gì?

xảy ra trong cuộc

đời một con người,

- Cô ruột -> quan

GV tổ chức chia nhóm HS và chuyển giao nhiệm vụ học

*Nội dung cuộc

đối thoại: xoay

quanh câu chuyện

- Mục đích của bà cô trong cuộc đối thoại này là gì?

- Những chi tiết đó thể hiện tâm địa và bản chất của nhânvật bà cô như thế nào?

- Bà cô đại diện cho tầng lớp xã hội nào? Qua nhân vật này nhà văn tố cáo điều gì?

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu hoàn cảnh sống của nhân vật bé Hồng?

- Đọc truyện, em biết gì về gia đình bé Hồng? Em có suynghĩ gì về hoàn cảnh sống của bé Hồng?

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu tâm trạng nhân vật bé Hồng trong cuộc trò chuyện với bà cô?

Thảo luận nhóm bàn:

Phiếu học tập số 2

-Trong cuộc đối thoại với bà cô, mới đầu khi nghe bà côhỏi, bé Hồng có thái độ như thế nào? Vì sao bé Hồng cóthái độ đó? Thái độ đó nói lên điều gì?

Trước những câu hỏi, lời khuyên của bà cô và việc nhận

ra sự giả dối của bà cô, diễn biến tâm trạng của bé Hồngđược thể hiện qua những cử chỉ, thái độ, suy nghĩ gì?

b Trong cuộc đối

thoại với bà cô:

- Lúc đầu: toan

trả lời “có” nhưng

Những chi tiết đó thể hiện tâm trạng gì của bé Hồng?

- Chi tiết “cười dài trong tiếng khóc” đã thể hiện tâmtrạng gì của bé Hồng?

- Câu văn “Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ nát vụnmới thôi” sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng củaBPNT đó?

- Qua diễn biến tâm trạng của bé Hồng trong cuộc đối

thoại với bà cô cho ta thấy được tình cảm gì của chú bé?

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu tâm trạng nhân vật bé Hồng khi

- Theo em, giọt nước mắt lần này của bé Hồng có gì khácvới giọt nước mắt khi trả lời bà cô ?

Nhóm 3:

- Cảm nhận về mẹ và cảm giác của bé Hồng khi đượcngồi trong lòng mẹ, được mẹ ôm ấp được tác giả diễn tảbằng từ ngữ, hình ảnh nào? Đó là cảm giác như thế nào?

- Nhận xét nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí nhân vậtcủa tác giả trong đoạn này? Tác dụng của nó?

rồi lại cúi đầu

- Nêu những giá trị đặc sắc về nội dung và nghệ thuật?

- Suy nghĩ của em về tình mẫu tử?

vụn mới

thôi”->Sự căm tức đến tột cùng những

cổ tục tàn ác đã đày đoạ mẹ.

- Cười dài trong tiếng khóc -> nỗi

đau xót, tức tưởicao độ cho người

mẹ đang dâng lêntrong lòng

“Giá những cổ tục

đã đày đoạ mẹ nát vụn mới thôi”

-> BPNT: sosánh, lời văn dồndập với các hìnhảnh, các động từ

nhai,nghiến

->Khắc hoạ rõ néttình cảm, cảm xúccủa bé Hồng

=>Luôn tin tưởng, thương yêu mẹ sâu sắc, mãnh liệt

c Niềm hạnh phúc của bé Hồng khi gặp lại mẹ

* Khi bất ngờ gặp mẹ:

- Hành động: đuổitheo, gọi bối rối:

Mợ ơi! mợ ơi! mợơi!

- Suy nghĩ: Nếukhông phải là mẹthì và cái lầm

đó không nhữnglàm cho bé Hồngthẹn mà còn tủicực nữa, khác nàocái ảo ảnh ngã

gục giữa sa mạc”

- Biện pháp tu từ:

so sánh giả địnhđộc đáo, mới lạ(nỗi thất vọng trởthành tuyệt vọng

Hi vọng tột cùng

và thất vọng cũngtột cùng)

=>Nỗi khao khát được gặp mẹ cháy bỏng trong tâm can

* Khi biết đúng là

mẹ

+ đuổi kịp, thởhồng hộc, tránđẫm mồ hôi + khi trèo lên xetôi ríu cả chân lại,

oà khóc nức nở( Khóc vì dỗi hờn,

vì nỗi xúc độngbàng hoàng, niềmsung sướng và cả

sự tủi thân.)

=>Niềm hạnh phúc, sung sướng khi được gặp lại

mẹ sau bao ngày

mà hạnh phúc, tứctưởi mà mãnnguyện

* Khi ngồi trong lòng mẹ

- Cảm nhận về

+ thấy mẹ khôngcòm cõi, xơ xác,gương mặt mẹ vẫntươi sáng hai gòmá

+ Thấy hơi quần

áo, hơi thở của mẹthơm tho một cách

lạ thường

- Cảm giác

+ Thấy nhữngcảm giác ấm áp đãbao lâu mất đibỗng lại mơn mankhắp da thịt

+ Phải bé lại vàlăn vào lòng

mẹ .mới thấyngười mẹ có một

êm dịu vô cùng+ Không nhớ mẹ

đã hỏi và trả lời

mẹ những gì,không mảy maynghĩ ngợi gì đếnnhững câu nói của

Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng

- Qua TP nhà vănkhông chỉ bênhvực

cho người mẹ củamình mà qua đó

ông bênh vực tất

cả những ngườiphụ nữ sống trong

XH bất công, tànbạo đã bị XH ấytrà đạp, cướp đoạtquyền con ngườimột cách tànnhẫn

- Nguyên Hồngcòn là nhà văn củatrẻ em: Nhữngtrang viết của ông

về nỗi bất hạnhcủa chú bé Hồngcũng như bao đứatrẻ khác thật chânthật và cảm động.Những đứa trẻkhông chỉ đói cơmrách áo mà còn bịbạo hành đày đọa

cả về thể xác lẫntinh thần, bị tràđạp không kém gìnhững người phụ

nữ yếu thế trongXH

4 Khái quát nội dung và nghệ thuật chính của văn bản:

Nghệ thuật

- Lời văn giàuchất trữ tình, kếthợp nhuần nhuyễngiữa, kể, tả, biểucảm

- Tính chất hồi kítạo mạch truyện ,mạch cảm xúc tựnhiên , chân thực

- Khắc hoạ hìnhtượng nhân vật béHồng với lời nói,

văn thời thơ ấu

đối với người mẹ

bất hạnh

Ý nghĩa: Tình

mẫu tử là mạch

nguồn tình cảm

không bao giờ vơi

trong tâm hồn con

(Trích Người thầy đầu tiên- Ai-ma- tốp)

bằng một số hoạt động và câu hỏi gợi mở bên dưới

Người thầy đầu tiên (Trích Người thầy đầu tiên- Ai-ma- tốp)

…Và quả nhiên thầy đã dạy chúng tôi tất cả những gì thầy biết và trong khi dạy bảo chúng tôi, thầy đã tỏ ra kiên nhẫn

lạ thường Cúi xuống sát từng học sinh một, thầy chỉ bảo từng cách cầm bút chì, rồi về sau lại say sưa giảng cho chúng tôi những chữ khó…Đuysen đã đem hết năng lực dạy cho chúng tôi, biết được bao nhiêu, thầy dạy bấy nhiêu, dạy tất cả những gì thầy tự cho là cần thiết theo trực giác Nhưng tôi tin chắc như đinh đóng cột rằng lòng nhiệt tình chân thành của thầy trong công việc dạy dỗ đã chẳng phí hoài…

Thầy Đuysen đã lập một chiến công mà không hề biết Thật vậy, đó là một chiến công, bởi vì chính hồi đó, dưới mái trường này, hay nói cho đúng hơn dưới mái nhà tranh vách đất hở hoác đến nỗi ngồi trong lớp lúc nào cũng nhìn thấy những đỉnh núi tuyết phủ, một thế giới mới, chưa bao giờ nghe nói đến, chưa bao giờ nhìn thấy, đã mở ra trước mắt chúng tôi, những đứa trẻ của xứ Kirghizi chưa hề bước chân ra khỏi làng.…

Trong số học sinh của thầy tôi là đứa lớn nhất Có lẽ vì thế nên tôi học khá hơn những học sinh khác, mặc dù tôi vẫn nghĩ đó không phải là những nguyên nhân duy nhất Mỗi lời thầy giảng, mỗi chữ thầy viết – tất cả đối với tôi đều thiêng liêng Và trên đời này tôi không hề có gì quan trọng hơn là hiểu cho được những điều thầy dạy Tôi muốn gìn giữ quyển vở của thầy, cho nên tôi đã lấy mũi liềm tập viết những chữ cái ra đất, dùng than viết trên vách, lấy que viết trên mặt tuyết, trên bụi đường Tôi cảm thấy trên đời này không có ai học rộng và thông minh hơn thầy Đuysen…

Hướng dẫn HS tìm hiểu và trao đổi kết quả tìm hiểu theocác gợi ý sau:

1 Đoạn trích truyện được kể theo ngôi thứ mấy?

2 Tìm những chi tiết miêu tả việc dạy học của thầy Đuysen.Qua đó, em thấy thầy Đuysen hiện lên với những nét đẹpđáng quý nào?

3 Nhân vật tôi có cảm nhận gì về những điều thầy dạy?

4 Đoạn trích truyện trên mang đến cho em những thôngđiệp gì?