Quản trị hệ thống Linux

119 GRUB - GRand Unified Bootloader..... The Network Interface .... 136 Thông tin máy ch Host Information..... Phân vùng này có th đ c đánh chia thành... nhi u phân vùng con bên trong...

M C L C

GI I THI U GI Y PHÉP CÔNG C NG GNU 8

GI I THI U 17

Gi i thi u tài li u 17

CÀI T 18

C u trúc c a đ a cài 18

Cài đ t C c b 19

Cài đ t qua M ng 20

Ph c h i H th ng 20

Chi n l c Phân vùng 21

Kh i đ ng kép v i nhi u h đi u hành 22

Bài t p 22

C U HÌNH PH N C NG 23

B nh 23

Qu n lý Tài nguyên 23

USB 25

SCSI 25

Network Card 26

Modem 27

Máy in 28

Bài t p 28

QU N LÝ THI T B 29

a và Phân vùng 29

Công c Phân vùng đ a 30

Bootloader 31

Nh ng thi t b đã qu n lý 33

Quotas 34

Bài t p 35

H TH NG FILE TRONG LINUX 36

C u trúc c a h th ng file 36

H th ng file chu n ext2 38

Ki m soát dung l ng đ a 40

Quy n truy xu t File, Th m c 41

Bài t p 44

CH DÒNG L NH 46

T ng tác v i SHELL 46

Bi n môi tr ng c a Shell 48

Chuy n h ng k t xu t 50

D u ngo c và Các ký t a ngh a (Metacharacter) 53

L ch s dòng l nh 55

Bài t p 56

QU N LÝ FILE 59

Di chuy n quanh h th ng file 59

Tìm ki m file và th m c 59

Làm vi c v i th m c 62

S d ng cp và mv 62

Hard links và symbol links 64

Touching và dd-ing 65

Bài t p 66

QU N LÝ TI N TRÌNH 68

Xem các ti n trình đang ch y 68

Thay đ i ti n trình 70

Ti n trình và Shell 72

Bài t p 74

X LÝ V N B N 76

cat the Swiss Army Knife 76

Các công c đ n gi n 77

X lý v n b n 79

Bài t p 81

CÀI T PH N M M 84

Gi i thi u 84

Th vi n t nh và th vi n chia x 85

Cài đ t ngu n 88

Qu n lý gói Redhat ( Redhat Package Manager RPM) 89

Công c Alien 93

Bài t p 94

THAO TÁC V I V N B N NÂNG CAO 95

Các bi u th c chính qui 95

H grep 96

Làm vi c v i grep 96

egrep và fgrrep 97

B so n th o Stream – sed 97

Bài t p 99

S D NG TRÌNH SO N TH O VI 101

Các ch đ Vi 101

Các m c v n b n 101

Chèn v n b n 102

Xoá v n b n 103

Copy / Paste 103

Tìm ki m 104

Làm l i (Undo) 105

Ghi v n b n 105

Bài t p 106

NHÂN LINUX 107

Khái ni m nhân 107

Nhân Modular 108

Biên d ch l i nhân 109

Th c hành 116

KH I NG LINUX 117

T ng quan 117

Tìm hi u các m c th c thi (Runlevels) 117

inittab 119

GRUB - GRand Unified Bootloader 121

T kh i đ ng đ n bash 123

Th c hành 124

QU N LÝ NG I DÙNG VÀ NHÓM 125

T o ng i dùng m i 125

Làm vi c v i nhóm 126

File c u hình 128

Các tham s l a ch n c a câu l nh 131

S a thi t l p m c đ nh và tài kho n 131

Th c hành 134

C U HÌNH M NG 136

The Network Interface 136

Thông tin máy ch (Host Information) 137

Kh i đ ng (Start) và d ng (Stop) m ng 138

nh tuy n 140

Các công c m ng 143

Th c hành 147

M NG TCP/IP 149

S nh phân và Dotted Quad 149

a ch Broadcast, đ a ch m ng và netmask 149

L p m ng 152

Subnets 153

H giao th c TCP/IP 155

Các d ch v và các c ng trong TCP/IP 157

Th c hành 159

CÁC D CH V M NG 160

Ti n trình n n inetd (c ) 160

Ti n trình n n xinetd 161

TCP wrappers 162

Thi t l p NFS 163

SMB và NMB 164

Các d ch v DNS 166

Máy ch Apaches 172

Th c hành 174

BASH SCRIPTING 177

Môi tr ng bash 177

Các y u t Scripting 179

Vòng l p 182

Nh p d li u t dòng l nh 184

Làm vi c v i s 185

Th c hành 185

B O M T 187

B o m t đ a ph ng 187

An ninh m ng 190

Shell an toàn 194

C u hình th i gian 196

B o m t nhân 198

QU N TR H TH NG LINUX 201

T ng quan 201

Logfiles và các file c u hình 201

Các ti n ích nh t ký 203

T đ ng hóa công vi c (Automatic Tasks) 205

Sao l u và nén 207

Tài li u 209

Th c hành 212

IN N 214

B l c (Filters) và gs 214

Máy in và hàng đ i in 214

Các công c in n 215

Các file c u hình 217

Th c hành 220

GI I THI U GI Y PHÉP CÔNG C NG GNU

B N D CH TI NG VI T C A GI Y PHÉP CÔNG C NG GNU

ây là b n d ch ti ng Vi t không chính th c c a Gi y phép Công c ng GNU

B n d ch này không ph i do T ch c Ph n m m T do n hành, và nó không quy

đ nh v m t pháp lý các đi u kho n cho các ph n m m s d ng gi y phép GNU GPL ch có b n ti ng Anh g c c a GNU GPL m i có tính pháp lý Tuy nhiên, chúng tôi hy v ng r ng b n d ch này s giúp cho nh ng ng i nói ti ng Vi t hi u

rõ h n v GNU GPL

GI Y PHÉP CÔNG C NG GNU (GPL)

Gi y phép công c ng GNU

Phiên b n 2, tháng 6/1991

Copyright (C) 1989, 1991 Free Software Foundation, Inc

59 Temple Place - Suite 330, Boston, MA 02111-1307, USA

M i ng i đ u đ c phép sao chép và l u hành b n sao nguyên b n nh ng không đ c phép thay đ i n i dung c a gi y phép này

ph n m m đó cho nh ng ch ng trình t do m i; và r ng b n bi t ch c là b n có

th làm đ c nh ng đi u này

b o v b n quy n c a b n, chúng tôi c n đ a ra nh ng h n ch đ ng n ch n

nh ng ai ch i b quy n c a b n, ho c yêu c u b n ch i b quy n c a mình

Nh ng h n ch này c ng có ngh a là nh ng trách nhi m nh t đ nh c a b n khi cung c p các b n sao ph n m m ho c khi ch nh s a ph n m m đó

Ví d , n u b n cung c p các b n sao c a m t ch ng trình, dù mi n phí hay không, b n ph i cho ng i nh n t t c các quy n mà b n có B n c ng ph i đ m

b o r ng h c ng nh n đ c ho c ti p c n đ c mã ngu n Và b n ph i thông báo nh ng đi u kho n này cho h đ h bi t rõ v quy n c a mình

Chúng tôi b o v quy n c a b n v i hai b c: (1) b o v b n quy n ph n m m,

và (2) cung c p gi y phép này đ b n có th sao chép, l u hành và/ho c ch nh

s a ph n m m m t cách h p pháp

Ngoài ra, đ b o v các tác gi c ng nh đ b o v chính mình, chúng tôi mu n

ch c ch n r ng t t c m i ng i đ u hi u rõ r ng không h có b o hành đ i v i

ph n m m t do này N u ph n m m đ c ch nh s a thay đ i b i m t ng i khác và sau đó l u hành, thì chúng tôi mu n nh ng ng i s d ng bi t r ng phiên b n h đang có không ph i là b n g c, do đó t t c nh ng tr c tr c do

nh ng ng i khác gây ra hoàn toàn không nh h ng t i uy tín c a tác gi ban

đ u

Cu i cùng, b t k m t ch ng trình t do nào c ng đ u th ng xuyên có nguy c

b đe do v gi y phép b n quy n Chúng tôi mu n tránh nguy c khi nh ng

ng i cung c p l i m t ch ng trình t do có th có đ c gi y phép b n quy n cho b n thân h , t đó tr thành đ c quy n đ i v i ch ng trình đó ng n

ng a tr ng h p này, chúng tôi đã nêu rõ r ng m i gi y phép b n quy n ho c

ph i đ c c p cho t t c m i ng i s d ng m t cách t do ho c hoàn toàn không c p phép

D i đây là nh ng đi u kho n và đi u ki n rõ ràng đ i v i vi c sao chép, l u hành và ch nh s a

Nh ng đi u kho n và đi u ki n đ i v i vi c sao chép, l u hành và ch nh s a

0 Gi y phép này áp d ng cho b t k m t ch ng trình hay s n ph m nào mà

ng i gi b n quy n công b r ng nó có th đ c cung c p trong khuôn kh

nh ng đi u kho n c a Gi y phép Công c ng này T “Ch ng trình” d i đây có

ngh a là t t c các ch ng trình hay s n ph m nh v y, và “s n ph m d a trên

Ch ng trình” có ngh a là Ch ng trình ho c b t k m t s n ph m nào b t ngu n t ch ng trình đó tuân theo lu t b n quy n, ngh a là m t s n ph m d a trên Ch ng trình ho c m t ph n c a nó, đúng nguyên b n ho c có m t s ch nh

s a và/ho c đ c d ch ra m t ngôn ng khác (D i đây, vi c d ch c ng đ c

hi u trong khái ni m “ch nh s a”) M i ng i đ c c p phép đ c g i là “b n” Trong Gi y phép này không đ c p t i các ho t đ ng khác ngoài vi c sao chép,

l u hành và ch nh s a; chúng n m ngoài ph m vi c a gi y phép này Hành đ ng

ch y ch ng trình không b h n ch , và nh ng k t qu t vi c ch y ch ng trình

ch đ c đ c p t i n u n i dung c a nó t o thành m t s n ph m d a trên ch ng trình (đ c l p v i vi c ch y ch ng trình) i u này đúng hay không là ph thu c vào Ch ng trình

1 B n có th sao chép và l u hành nh ng phiên b n nguyên b n c a mã ngu n

Ch ng trình đúng nh khi b n nh n đ c, qua b t k ph ng ti n phân ph i nào, v i đi u ki n trên m i b n sao b n đ u kèm theo m t ghi chú b n quy n rõ ràng và t ch i b o hành; gi nguyên t t c các ghi chú v Gi y phép và v vi c không có b t k m t s b o hành nào; và cùng v i Ch ng trình b n cung c p cho ng i s d ng m t b n sao c a Gi y phép này

B n có th tính phí cho vi c chuy n giao b n sao, và tu theo quy t đ nh c a mình b n có th cung c p b o hành đ đ i l i v i chi phí mà b n đã tính

2 B n có th ch nh s a b n sao c a b n ho c các b n sao c a Ch ng trình ho c

c a b t k ph n nào c a nó, t đó hình thành m t s n ph m d a trên Ch ng trình, và sao chép c ng nh l u hành s n ph m đó ho c nh ng ch nh s a đó theo

đi u kho n trong M c 1 trên, v i đi u ki n b n đáp ng đ c nh ng đi u ki n

d i đây:

a) B n ph i có ghi chú rõ ràng trong nh ng t p tin đã ch nh s a là b n đã

ch nh s a nó, và ngày tháng c a b t k m t thay đ i nào

b) B n ph i c p phép mi n phí cho t t c các bên th ba đ i v i các s n

ph m b n cung c p ho c phát hành, bao g m Ch ng trình nguyên b n,

t ng ph n c a nó hay các s n ph m d a trên Ch ng trình hay d a trên

t ng ph n c a Ch ng trình, theo nh ng đi u kho n c a Gi y phép này c) N u ch ng trình đã ch nh s a th ng đ c l nh t ng tác trong khi

ch y, b n ph i th c hi n sao cho khi b t đ u ch y đ s d ng t ng tác

thông báo v vi c không có b o hành (ho c thông báo b n là ng i cung

c p b o hành), và r ng ng i s d ng có th cung c p l i Ch ng trình theo nh ng đi u ki n này, và thông báo đ ng i s d ng có th xem b n sao c a Gi y phép này (Ngo i l : n u b n thân Ch ng trình là t ng tác

nh ng không có m t thông báo nào nh trên, thì s n ph m c a b n d a trên Ch ng trình đó c ng không b t bu c ph i có thông báo nh v y)

Nh ng yêu c u trên áp d ng cho toàn b các s n ph m ch nh s a N u có nh ng

ph n c a s n ph m rõ ràng không b t ngu n t Ch ng trình, và có th đ c xem là đ c l p và riêng bi t, thì Gi y phép này và các đi u kho n c a nó s không áp d ng cho nh ng ph n đó khi b n cung c p chúng nh nh ng s n ph m riêng bi t Nh ng khi b n cung c p nh ng ph n đó nh nh ng ph n nh trong c

m t s n ph m d a trên Ch ng trình, thì vi c cung c p này ph i tuân theo nh ng

đi u kho n c a Gi y phép này, cho phép nh ng ng i đ c c p phép có quy n

3 B n có th sao chép và cung c p Ch ng trình (ho c m t s n ph m d a trên

Ch ng trình, nêu trong M c 2) d i hình th c mã đã biên d ch ho c d ng có th

th c thi đ c trong khuôn kh các đi u kho n nêu trong M c 1 và 2 trên, n u

lý c a vi c cung c p theo các đi u kho n trong M c 1 và 2 nêu trên trong

m t môi tr ng trao đ i ph n m m thông th ng; ho c

c) Kèm theo đó thông tin b n đã nh n đ c đ đ ngh cung c p mã ngu n

t ng ng (Ph ng án này ch đ c phép đ i v i vi c cung c p phi

th ng m i và ch v i đi u ki n n u b n nh n đ c Ch ng trình d i hình th c mã đã biên d ch ho c d ng có th th c thi đ c cùng v i l i đ ngh nh v y, theo ph n b trong đi u kho n nêu trên)

Mã ngu n c a m t s n ph m là m t d ng u tiên c a s n ph m dành cho vi c

ch nh s a nó V i m t s n ph m có th thi hành, mã ngu n hoàn ch nh có ngh a

là t t c các mã ngu n cho các môđun trong s n ph m đó, c ng v i t t c các t p tin đ nh ngh a giao di n đi kèm v i nó, c ng v i các h ng d n dùng đ ki m soát vi c biên d ch và cài đ t các t p thi hành Tuy nhiên, m t ngo i l đ c bi t là

mã ngu n không c n ch a b t k m t th gì mà bình th ng đ c cung c p (t ngu n khác ho c hình th c nh phân) cùng v i nh ng thành ph n chính (ch ng trình biên d ch, nhân, và nh ng ph n t ng t ) c a h đi u hành mà các ch ng trình ch y trong đó, tr khi b n thân thành ph n đó l i đi kèm v i m t t p thi hành

N u vi c cung c p l u hành mã đã biên d ch ho c t p tin thi hành đ c th c hi n qua vi c cho phép ti p c n và sao chép t m t đ a đi m đ c ch đ nh, thì vi c cho phép ti p c n t ng đ ng t i vi c sao chép mã ngu n t cùng đ a đi m

c ng đ c tính nh vi c cung c p mã ngu n, m c dù th m chí các bên th ba không b bu c ph i sao chép mã ngu n cùng v i mã đã biên d ch

4 B n không đ c phép sao chép, ch nh s a, c p phép ho c cung c p Ch ng trình tr phi ph i tuân th m t cách chính xác các đi u kho n trong Gi y phép

B t k ý đ nh sao chép, ch nh s a, c p phép ho c cung c p Ch ng trình theo cách khác đ u làm m t hi u l c và t đ ng hu b quy n c a b n trong khuôn

kh Gi y phép này Tuy nhiên, các bên đã nh n đ c b n sao ho c quy n t b n

v i Gi y phép này s không b hu b gi y phép n u các bên đó v n tuân th đ y

nào d a trên Ch ng trình), b n đã th hi n s ch p thu n đ i v i Gi y phép này, cùng v i t t c các đi u kho n và đi u ki n đ i v i vi c sao chép, cung c p

ho c ch nh s a Ch ng trình ho c các s n ph m d a trên nó

6 M i khi b n cung c p l i Ch ng trình (ho c b t k m t s n ph m nào d a trên Ch ng trình), ng i nh n s t đ ng nh n đ c gi y phép t ng i c p phép đ u tiên cho phép sao chép, cung c p và ch nh s a Ch ng trình theo các

đi u kho n và đi u ki n này B n không th áp đ t b t c h n ch nào khác đ i

v i vi c th c hi n quy n c a ng i nh n đã đ c c p phép t th i đi m đó B n

c ng không ph i ch u trách nhi m b t bu c các bên th ba tuân th theo Gi y phép này

7 N u nh , theo quy t đ nh c a toà án ho c v i nh ng b ng ch ng v vi c vi

ph m b n quy n ho c vì b t k lý do nào khác (không gi i h n trong các v n đ

v b n quy n), mà b n ph i tuân theo các đi u ki n (nêu ra trong l nh c a toà án, biên b n tho thu n ho c n i khác) trái v i các đi u ki n c a Gi y phép này, thì chúng c ng không th mi n cho b n kh i nh ng đi u ki n c a Gi y phép này

N u b n không th đ ng th i th c hi n các ngh a v c a mình trong khuôn kh

Gi y phép này và các ngh a v thích đáng khác, thì h u qu là b n hoàn toàn không đ c cung c p Ch ng trình Ví d , n u trong gi y phép b n quy n không cho phép nh ng ng i nh n đ c b n sao tr c ti p ho c gián ti p qua b n có th cung c p l i Ch ng trình thì trong tr ng h p này cách duy nh t b n có th tho mãn c hai đi u ki n là hoàn toàn không cung c p Ch ng trình

N u b t k m t ph n nào trong đi u kho n này không có hi u l c ho c không th thi hành trong m t hoàn c nh c th , thì s cân đ i áp d ng các đi u kho n, và toàn b đi u kho n s đ c áp d ng trong nh ng hoàn c nh khác

M c đích c a đi u kho n này không nh m bu c b n ph i vi ph m b t k m t b n quy n nào ho c các quy n s h u khác ho c tranh lu n v giá tr hi u l c c a b t

k quy n h n nào nh v y; m c đích duy nh t c a đi u kho n này là nh m b o

v s toàn v n c a h th ng cung c p ph n m m t do đang đ c th c hi n v i

gi y phép công c ng Nhi u ng i đã đóng góp r t nhi u vào s đa d ng c a các

ph n m m t do đ c cung c p thông qua h th ng này v i s tin t ng r ng h

th ng đ c s d ng m t cách th ng nh t; tác gi /ng i cung c p có quy n quy t

đ nh r ng h có mong mu n cung c p ph n m m thông qua h th ng nào khác hay không, và ng i đ c c p phép không th có nh h ng t i s l a ch n này

i u kho n này nh m làm rõ nh ng h qu c a các ph n còn l i c a Gi y phép này

ch đ c ghi trong n i dung c a nó

9 T ch c Ph n m m T do có th theo th i gian công b nh ng phiên b n

ch nh s a và/ho c phiên b n m i c a Gi y phép Công c ng Nh ng phiên b n đó

s đ ng nh t v i tinh th n c a phiên b n hi n này, nh ng có th khác m t s chi ti t nh m gi i quy t nh ng v n đ hay nh ng lo ng i m i

M i phiên b n s có m t mã s phiên b n riêng N u Ch ng trình và "b t k

m t phiên b n nào sau đó" có áp d ng m t phiên b n Gi y phép c th , b n có quy n l a ch n tuân theo nh ng đi u kho n và đi u ki n c a phiên b n gi y phép

đó ho c c a b t k m t phiên b n nào sau đó do T ch c Ph n m m T do công

b N u Ch ng trình không nêu c th mã s phiên b n gi y phép, b n có th

l a ch n b t k m t phiên b n nào đã t ng đ c công b b i T ch c Ph n m m

T do

10 N u b n mu n k t h p các ph n c a Ch ng trình vào các ch ng trình t do khác mà đi u ki n cung c p khác v i ch ng trình này, hãy vi t cho tác gi đ

đ c phép i v i các ph n m m đ c c p b n quy n b i T ch c Ph m m m

T do, hãy đ xu t v i t ch c này; đôi khi chúng tôi c ng có nh ng ngo i l Quy t đ nh c a chúng tôi s d a trên hai m c tiêu là b o h tình tr ng t do c a

t t c các s n ph m b t ngu n t ph n m m t do c a chúng tôi, và thúc đ y vi c chia s và tái s d ng ph n m m nói chung

THÍCH H P CHO M T M C ÍCH C TH B N LÀ NG I CH U TOÀN

B R I RO V CH T L NG C NG NH VI C V N HÀNH CH NG TRÌNH TRONG TR NG H P CH NG TRÌNH CÓ KHI M KHUY T,

B N PH I CH U TOÀN B CHI PHÍ CHO NH NG D CH V S A CH A

T T Y U N Y SINH DO VI C S D NG HO C KHÔNG S D NG

C CH NG TRÌNH (BAO G M NH NG KHÔNG GI I H N TRONG

VI C M T D LI U, D LI U THI U CHÍNH XÁC HO C CH NG

TH M CHÍ C KHI NG I CÓ B N QUY N VÀ CÁC BÊN KHÁC Ã

C THÔNG BÁO V KH N NG X Y RA NH NG THI T H I Ó

K T THÚC CÁC I U KI N VÀ I U KHO N

Áp d ng nh ng đi u kho n trên nh th nào đ i v i ch ng trình c a b n

N u b n xây d ng m t ch ng trình m i, và b n mu n cung c p m t cách t i đa cho công chúng s d ng, thì bi n pháp t t nh t đ đ t đ c đi u này là phát tri n

ch ng trình đó thành ph n m m t do đ ai c ng có th cung c p l i và thay đ i theo nh ng đi u kho n nh trên

làm đ c vi c này, hãy đính kèm nh ng thông báo nh sau cùng v i ch ng trình c a mình An toàn nh t là đính kèm chúng trong ph n đ u c a t p tin mã ngu n đ thông báo m t cách hi u qu nh t v vi c không có b o hành; và m i

t p tin đ u ph i có ít nh t m t dòng v “b n quy n” và tr đ n toàn b thông báo

M t dòng đ tên ch ng trình và n i dung c a nó

B n quy n (C) n m, tên tác gi

Ch ng trình này là ph n m m t do, b n có th cung c p l i và/ho c ch nh s a

nó theo nh ng đi u kho n c a Gi y phép Công c ng c a GNU do T ch c Ph n

m m T do công b ; phiên b n 2 c a Gi y phép, ho c b t k m t phiên b n sau

đó (tu s l a ch n c a b n)

Ch ng trình này đ c cung c p v i hy v ng nó s h u ích, tuy nhiên KHÔNG

CÓ B T K M T B O HÀNH NÀO; th m chí k c b o hành v KH N NG

TH NG M I ho c TÍNH THÍCH H P CHO M T M C ÍCH C TH Xin xem Gi y phép Công c ng c a GNU đ bi t thêm chi ti t

B n ph i nh n đ c m t b n sao c a Gi y phép Công c ng c a GNU kèm theo

ch ng trình này; n u b n ch a nh n đ c, xin g i th v T ch c Ph n m m T

do, 59 Temple Place - Suite 330, Boston, MA 02111-1307, USA

Xin hãy b sung thông tin v đ a ch liên l c c a b n (th đi n t và b u đi n)

N u ch ng trình ch y t ng tác, hãy đ a m t thông báo ng n khi b t đ u ch y

ch ng trình nh sau:

Gnomovision phiên b n 69, Copyright (C) n m, tên tác gi

Gnomovision HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ B O HÀNH; đ xem chi ti t hãy gõ

`show w' ây là m t ph n m m mi n phí, b n có th cung c p l i v i nh ng

đi u ki n nh t đ nh, gõ ‘show c’ đ xem chi ti t

Gi thi t l nh `show w' và `show c' cho xem nh ng ph n t ng ng trong Gi y phép Công c ng T t nhiên nh ng l nh mà b n dùng có th khác v i ‘show w' và

`show c'; nh ng l nh này có th là nh n chu t ho c l nh trong thanh công c -

tu theo ch ng trình c a b n

B n c ng c n ph i l y ch ký c a ng i ph trách (n u b n là ng i l p trình)

ho c c a tr ng h c (n u có) xác nh n t ch i b n quy n đ i v i ch ng trình Sau đây là ví d :

Yoyodyne, Inc., t i đây t ch i t t c các quy n l i b n quy n đ i v i ch ng trình `Gnomovision' vi t b i James Hacker

đ c quy n N u đây là vi c b n mu n làm, hãy s d ng Gi y phép Công c ng

H n ch c a GNU thay cho Gi y phép này

GI I THI U

Gi i thi u tài li u

Tài li u Qu n tr h th ng Linux – C b n là cu n giáo trình đ c xây d ng v i

m c đích chuy n t i các ki n th c h t s c c b n nh ng c n thi t đ i v i các h c viên, đ c bi t là đ i v i nh ng ng i làm công tác gi ng d y

Tài li u này đ c biên d ch chính d a trên b giáo trình c a H c vi n Linux LPI (Linux Professional Institute) ây là b giáo trình đ c biên so n m t cách công phu, t m và khoa h c, dùng cho vi c đào t o và ôn luy n các ch ng ch LPI c a

CÀI T

C u trúc c a đ a cài

Hi n t i, có r t nhi u phiên b n phân ph i Linux khác nhau V i m i b n, cách

đ t tên c a các th m c trên đ a cài c ng khác nhau Thông th ng chúng có

d ng nh sau:

packages: Th m c ch a các gói ph n m m đã đ c biên d ch tr c Tùy vào

t ng b n phân ph i mà th m c này có tên khác nhau D i đây là m t s ví d :

M t s nh có th đ c ghi l i vào đ a m m ho c CD, USB nh m m c đích kh i

đ ng quá trình cài đ t t nhi u ngu n khác nhau

B n thân nhi u file nh c ng ch a bên trong nó nh ng file và th m c con Có

th truy c p đ n nh ng file và th m c này thông qua vi c ánh x file nh vào

m t thi t b loop

mount –o loop /path/to/Image /mnt

dosutils: Th m c ch a m t s công c giúp cho vi c chu n b cài đ t đ c thu n l i h n trong môi tr ng DOS

Cài đ t C c b

Cài đ t c c b là cách th c d dàng và ph thông nh t trong t t c các ph ng

th c cài đ t H u h t các b n phân ph i Linux đ u có d ng boot CD cho phép

kh i đ ng quá trình cài đ t m t cách t đ ng V i nh ng máy tính không có

CD, có th thay th nó b i đ a m m ho c USB đ kh i đ ng quá trình này (khi

đó, th m c packages th ng đ c đ t trong c ng)

t o ra đ a m m ho c đ a USB có kh n ng kh i đ ng, có th dùng l nh dd trong Linux ho c rawrite.exe trong DOS/Win

dd if=/path/to/Image of=/dev/fd0 (ho c /dev/sdX)

rawrite.exe

Ví d : i v i các b n phân ph i c a RedHat các file nh này có tên là

boot.img Ngoài ra, có th còn có m t s file nh đ c bi t khác đ c cung c p

nh : bootnet.img hay pcmcia.img

Cài đ t qua M ng

Thông th ng các gói cài đ t đ c đ t i m t server xa, ng i dùng ch c n

kh i đ ng quá trình cài đ t, thi t l p các tham s m ng chính xác sau đó, ti n trình cài đ t s t đ ng download các gói c n thi t v máy tính đ cài (thông qua các giao th c nh FTP, HTTP, NFS)

kh i đ ng quá trình cài đ t có th s d ng b t k ph ng th c nào nh đã miêu t trong ph n Cài đ t C c b Ngoài ra, quá trình này c ng có th đ c kh i

đ ng thông qua m t Card M ng có kh n ng boot k t h p v i DHCP và TFTP Server đ c thi t l p cho m c đích này

Ph c h i H th ng

Trong tr ng h p h th ng b tr c tr c, không th kh i đ ng chính xác, có th

ph c h i đ c m t s l i thông qua c ch kh i đ ng Ph c h i H th ng

Khi kh i đ ng c ch này, m t phiên b n thu g n c a Linux và m t h th ng file

o đ c n p vào và ch y ngay trên RAM h th ng H th ng file th t s đ c tìm

ki m và ánh x vào m t th m c c a h th ng file o này Ng i dùng có th

dùng l nh chroot đ chuy n qua h th ng file th t và x lý s c Thông th ng

n u tìm th y, nó s đ c ánh x vào th m c /mnt/sysimage c a h th ng o

Chi n l c Phân vùng

Phân vùng c ng là quá trình không th thi u trong khi cài đ t Linux Tùy theo

t ng phiên b n phân ph i mà quá trình này có th th c hi n t đ ng ho c th công th c hi n th công, c n có s hi u bi t sâu s c v h th ng file trong Linux c ng nh m c đích s d ng h th ng

Hình trên mô t m t l c đ phân vùng d ng đ n gi n cùng h th ng file c a

m t h th ng m u Th c ch t h th ng file trong Linux là m t cây bao g m th

m c g c “/” và các th m c con nhi u c p Các tài nguyên h th ng đ c s

d ng đ l u tr d li u đ c g n k t/ánh x (mounted) vào các đi m ch đ nh

trên h th ng file, các đi m này đ c g i là các đi m g n k t/ánh x (mount

point) Th m c g c “/” c ng là m t đi m g n k t và phân vùng l u tr d li u cho “/” s đ c xác đ nh trong quá trình kh i đ ng

Kh i đ ng kép v i nhi u h đi u hành

C ng gi ng nh Windows, Linux h tr nhi u h đi u hành trên m t máy tính

Ch ng trình kh i đ ng c a Linux s t đ ng nh n bi t các h đi u hành này

N u nh n bi t thành công, m t l a ch n s đ c t đ ng thêm vào menu kh i

đ ng

Linux c ng h tr kh i đ ng h đi u hành Windows thi t l p đ c h th ng

nh v y, c n ph i có chi n l c phân vùng đúng đ n Sau đó, cách đ n gi n nh t

là cài đ t Linux sau khi cài đ t Windows N u không, ph i có kinh nghi m v

c ng, b ng phân vùng… và nh ng ph n liên quan đ có th kh c ph c s c

+ Cài đ t GRUB lên MBR và đ t m t kh u cho GRUB

+ Cài đ t các gói theo yêu c u c a gi ng viên

C U HÌNH PH N C NG

B nh

RAM h th ng đ c dò tìm b i BIOS trong quá trình kh i đ ng và kernel s

d ng k t qu c a quá trình này Vì v y, trong nh ng tr ng h p h th ng s

d ng RAM s l ng ít h n th c t cài đ t, c n ph i ki m tra l i ph n c ng xem

đã c m đúng qui cách ch a ho c BIOS có ho t đ ng đúng không

Trong tr ng h p mu n ch đ nh chính xác l ng RAM mà Linux ph i dùng, có

th thêm các tham s cho ch ng trình kh i đ ng đ c cài đ t trên h th ng:

S a file /boot/grub/grub.conf nh sau:

kernel vmlinuz mem=<Dung l ng RAM>M

Qu n lý Tài nguyên

truy c p vào các thi t b , h th ng (CPU) ph i c p phát các tài nguyên truy

c p cho chúng Sau đây là các ki u tài nguyên này:

IRQs (Interrupt Request Lines)

Là các đ ng truy n liên l c tr c ti p t thi t b đ n CPU giúp các thi t b yêu

c u CPU x lý thông tin c a chúng g i đ n M i khi có yêu c u/ng t, CPU ph i

t m d ng công vi c đang thi hành đ x lý ng t Có 16 IRQs đánh s t 0 đ n 15

a ch I/O (Input/Output – Nh p/Xu t)

Là nh ng đ a ch trên b nh h th ng đ c ánh x vào b nh c a thi t b M i thao tác trên vùng nh này t ng đ ng v i thao tác lên b nh c a thi t b

DMA (Direct Memory Access channels)

Là các kênh truy n d li u cho phép thi t b thao tác tr c ti p lên b nh h

th ng mà không ph i thông qua CPU

Li t kê các tài nguyên đã c p phát

Nhân l u gi các thông tin này trong th m c /proc Các file đ c s d ng là:

Li t kê danh sách thông tin c a nh ng chipset g n trên thi t b t i các khe PCI

V i tham s -v, l nh s li t kê các thi t l p v I/O và IRQ

V i tham s -b (BUS centric) l nh s li t kê thông tin do BIOS qu n lý (có th

Mass Storage Devices

Human Interface Devices (HID)

M i thi t b g n vào c ng USB đ u đ c đi u khi n b i m t b đi u khi n USB Controller B t đ u t phiên b n nhân 2.2.7, Linux m i h tr USB Controller

Có 3 ki u USB Controllers nh sau:

Host Controler Kernel Module

EHCI (USB v 2.0) ehci-hdc.o

SCSI

Hi n nay, chu n SCSI có hai ki u giao ti p là:

- Chu n giao ti p 8-bit v i m t kênh truy n h tr 8 thi t b SCSI Tuy nhiên do

đã bao g m c controller nên card SCSI theo chu n này ch có th k t n i đ c

v i t i đa 7 thi t b SCSI khác

- Chu n giao ti p 16-bit (WIDE) c ng t ng t nh chu n 8-bit v i s thi t b

k t n i t i đa là 15

M i thi t b SCSI đ c gán m t s hi u SCSI ID duy nh t Các s hi u này ch y

t 0 đ n 7 ho c 15 và có th đ c thi t l p b i các jump trên chúng

H th ng s t đ ng kh i đ ng t thi t b có SCSI ID = 0 Tuy nhiên, th t này

có th thay đ i đ c trong menu SCSI khi h th ng kh i đ ng

t i các h th ng khác t ng đ ng v phân c ng nh ng có l i khi n p module hay I/O ho c IRQ b xung đ t thay đ i các tham s này có th s d ng các

l nh modprobe ho c insmod (thay đ i tr c ti p) hay ghi vào trong file

/etc/modules.conf (có hi u l c t l n kh i đ ng sau)

Modem

Do các Modem c m trong yêu c u CPU x lý d li u cho chúng nên thông

th ng Linux không h tr các thi t b lo i này (m c dù có nhi u cách đi đ ng vòng đ gi i quy t v n đ trên)

Vì v y, tài li u này ch đ c p đ n các modem c m ngoài (s d ng c ng serial) Trong Linux, các c ng serial đ c đ nh ngh a khác so v i trong DOS/Windows:

DOS Linux

COM1 /dev/ttyS0 COM2 /dev/ttyS1 COM3 /dev/ttyS2

M c dù h u h t các phiên b n phân ph i Linux đ u có công c đ h a đ dò tìm

và thi t l p tham s cho modem, nh ng trong các server ch s d ng giao di n

text, setserial là công c h u ích cho vi c này V i tham s -g, setserial có th

tìm đ c c ng serial nào đang có thi t b k t n i Ngoài ra, setserial c ng có kh

n ng thi t l p l i tham s ho t đ ng cho nh ng c ng này

thi t l p k t n i và quay s trong môi tr ng text, có th dùng b công c

wvdial, wvdialconf, wvdial.conf

Quá trình In trong Linux đ c th c hi n trong hai b c u tiên, d li u in

đ c l c qua m t b l c theo đ nh d ng c a trình qu n lý máy in Sau đó, d li u

m i đ c x lý đ đ a ra máy in

Bài t p

1 S d ng l ng dmesg đ xem thông tin t file /var/log/dmesg Tìm trong đó các thông tin v USB, tty ho c eth0 và tr l i:

- Tên c a USB controllers đ c s d ng?

- S hi u IRQ c a hai c ng serial đ u tiên là bao nhiêu?

2 Ki m tra n i dung c a các file:

- Dùng l nh lsmod và lsusb đ ki m tra xem ki u host controller nào đang đ c

s d ng trong h th ng? UHCI, OHCI hay EHCI

b ng SCSI) Sau đó là các ký t thêm vào đ đ nh danh các thi t b cùng h :

hda Primary Master

hdb Primary Slave

hdc Secondary Master

hdd Secondary Slave

sda First SCSI/USB disk

sdb Second SCSI/USB disk

Phân vùng đ a

có th s d ng đ c, các đ a c ng c n ph i đ c phân vùng Linux thêm vào

đ ng sau đ nh danh đ a c ng s hi u c a các phân vùng đ qu n lý

hda1 Partition đ u tiên trên IDE đ u tiên

hda2 Partition th hai trên IDE đ u tiên

sdc3 Partition th ba trên SCSI th ba

M i IDE ch cho phép có 4 phân vùng chính và m t trong s chúng có th đ c đánh d u là phân vùng m r ng Phân vùng này có th đ c đánh chia thành

nhi u phân vùng con bên trong Linux h tr t i đa 64 phân vùng trên IDE và

16 phân vùng trên SCSI

Trong ví d trên (dùng fdisk -l), h th ng có ba phân vùng chính đ c đ nh danh

t hda1 đ n hda3 Phân vùng th 3 đ c đánh d u là m r ng và ch a trong nó 7 phân vùng con Do đó hda3 không đ c dùng Các phân vùng con đ c đ nh danh t hda5 tr đi

Công c Phân vùng đ a

Tr c khi cài đ t Linux

PartitionMagic

fips

fdisk

…

Trong khi cài đ t Linux

Trong quá trình cài đ t Linux, có th s d ng chính công c T đ ng phân vùng

c a m t s b n phân ph i ho c dùng công c phân vùng th công đi kèm:

Sau khi fdisk, n u có thay đ i b ng phân vùng, c n ph i kh i đ ng l i máy tính

ho c dùng partprobe đ c p nh t đ ng (l nh này không đúng cho m i tr ng

h p) s d ng đ c các phân vùng này, ph i đ nh d ng chúng v i các đ nh

d ng h th ng file mà Linux hi u đ c thông qua các l nh: mkfs ho c mke2fs

Bootloader

Bootloader là ch ng trình m c đ nh đ c cài đ t trên MBR nh m giúp máy tính

l a ch n đ c phân vùng kh i đ ng, n p b m i h đi u hành và chuy n quy n

ki m soát cho h đi u hành

Các b n Linux đ c phân ph i v i hai Bootloader riêng Tuy nhiên, chúng c ng

nh n vai trò m i h đi u hành nên có th cài đ t vào BR c a phân vùng kh i

đ ng ch không nh t thi t ph i cài đ t trên MBR

LILO (the LInux bootLOader)

c thi t k v i 3 thành ph n chính

LILO

Mã nh phân c a trình bootloader, đ c cài đ t trên MBR ho c BR Nó s n p

mã kh i đ ng giai đo n 2 t i /boot/boot.b

/etc/lilo.conf

File c u hình c a LILO v i m t s tham s nh sau:

boot* N i LILO đ c cài đ t (/dev/hda là MBR)

install N i mã kh i đ ng giai đo n 2 đ c cài đ t (m c đ nh là boot.b)

prompt Cho ng i dùng l a ch n h đi u hành khi kh i đ ng máy

default Tên c a file nh đ c n p khi kh i đ ng m c đ nh

timeout Th i gian k t thúc l a ch n

image* ng d n ch đ n nhân đ kh i đ ng

label* Tên c a file nh

root* Tên c a đ a ch a th m c g c c a h th ng file

…

/sbin/lilo

Công c dùng đ đ c tham s t /etc/lilo.conf và thi t l p cho LILO

GRUB (the Grand Unified Bootloader)

c phát tri n sau LILO v i m t vài u đi m so v i LILO Thông tin chi ti t v GRUB có th đ c xem qua l nh info

user ch có th umount b i ng i dùng đã mount nó

owner có th thay đ i quy n và thu c v ng i dùng đã

mount nó

1 Thêm tùy ch n usrquota vào file /etc/fstab t i dòng ch a phân vùng c n phân

Tham s soft/hard limit ph i đ c thi t l p cho c s blocks l n inodes cho m i user H th ng s cho phép s d ng v t quá con s soft limit cho đ n khi h t

h n v m t th i gian Khi đó, hard limit s đ c s d ng đ quy t đ nh chính xác

h n ng ch c a ng i dùng S d ng tham s -T đ quy t đ nh th i gian này

5 B t ch đ h n ng ch lên:

Ng i dùng có th ki m tra h n ng ch c a mình b ng l nh quota, qu n tr có th sinh ra báo cáo v h n ng ch b ng l nh repquota ho c quotastats

Bài t p

1 S d ng fdisk, xóa phân vùng /home, sau đó t o l i 1 phân vùng m i Kh i

đ ng l i máy tính V n đ gì s x y ra? Gi i quy t nh th nào?

2 Dùng l nh mkfs t o ra đ nh d ng h th ng file ki u ext3 trên phân vùng này

3 T o th m c data trong th m c g c Thi t l p l i /etc/fstab sao cho th m c này là mount point c a phân vùng m i đ nh d ng

4 Dùng l nh mount có tham s đ ki m tra l i xem đã thi t l p /etc/fstab đúng

ch a

5 Thi t l p h n ng ch đ a cho phân vùng trên theo t ng b c đã h ng d n

H TH NG FILE TRONG LINUX

Trong hình trên, g c c a ki n trúc phân c p này là th m c g c “/” Nó g n

t ng t nh “C:\” trong DOS ngo i tr vi c “C:\” chính là phân vùng đ u tiên

c a đ a c ng đ u tiên, trong khi th m c g c “/” c a Linux có th là ánh x c a

b t k phân vùng nào

The base directories

Các th m c c s là nh ng th m c con c p 1 n m ngay d i th m c g c “/” Chúng đ c t o ra b i m t gói th ng có tên là filesystem

Ti n trình kh i đ ng s ánh x th m c g c đ u tiên nh m giúp đ t t c các thao tác ti p theo nh ki m tra phân vùng, n p module cho nhân…vv vì khi ánh x

th m c g c xong thì các ch ng trình nh : fsck, insmod hay mount m i có th

đ c s d ng

đ m b o cho quá trình kh i đ ng di n ra chính xác, các th m c /dev, /bin,

/sbin, /etc và /lib b t bu c ph i là th m c con c a “/” và không th là ánh x c a

L u các thông tin c a nhân, ch có th ghi đ c n i dung trong th m c

/proc/sys

/boot

Ch a nhân Linux đ kh i đ ng và các file system maps c ng nh các file kh i

đ ng giai đo n hai

/var/www, /var/ftp/ ho c /srv (Suse)

Th m c ch a thông tin c a các d nh v WEB hay FTP

/var

Th m c ch a các thông tin hay thay đ i nh : spool và log

H th ng file chu n ext2

có th l u tr và qu n lý d li u, m i phân vùng trên đ a c ng đ u ph i đ c

t o ra m t h th ng file Ngay tr c khi kh i t o, bao gi ng i thi t l p c ng

ph i ch đ nh ki u đ nh d ng c a h th ng file m i c n t o

Hi n nay, nhân Linux h tr r t nhi u ki u đ nh d ng c a h th ng file Trong

đó, ki u h th ng file ext2 đ c coi là m c đ nh trong các h th ng c a Linux

“Linux Native” (Trong nhi u h th ng ext3 đ c coi là m c đ nh nh ng th c t

ext3 chính là ext2 kèm thêm ch c n ng journal)

M t ki u khác c a h th ng file c ng hay đ c dùng là SWAP Ki u đ nh d ng

h th ng file này ch đ c dùng cho phân vùng swap

The Second Extended File System

Ext2 là ki u đ nh d ng h th ng file đ c thi t k d a trên vi c qu n lý các kh i

d li u có kích th c 1KB (1024 byte), đây là kích th c m c đ nh và có th thay đ i đ c Có 3 lo i kh i nh trên đ c đ nh ngh a trong ext2:

Superblocks

L p l i sau m i 8193 kh i Kh i này ch a thông tin nh : block-size, free inodes, last mounted time …

Inodes

Ch a các con tr tr đ n kh i d li u 12 kh i d li u đ u tiên đ c truy c p tr c

ti p t con tr này N u d li u > 12KB thì các inodes gián ti p s đ c s d ng

M i inode bao g m 256 byte và ch a các thông tin v user, group, permissions

h th ng file trên đó thông qua các công c đ nh d ng

đ nh d ng m t phân vùng có ki u h th ng file là ext2 b ng l nh mkfs.ext2 hay mke2fs T ng t nh v y v i ki u h th ng file xfs (c a Silicon Graphics)

v i l nh mkfs.xfs

L nh mkfs th c ch t là m t ch ng trình ki m tra yêu c u đ nh d ng và l a ch n đúng l nh đ thi hành Cú pháp c a mkfs là:

mkfs –t <fstype>

C hai l nh trên đ u cùng ho t đ ng cùng m c thi t b Hai l nh mount và

umount dùng đ qu n tr các h th ng file đã gán k t trong file /etc/mtab

N u s d ng mount không tham s , t t c các h th ng file đ c g n k t trong

h th ng s đ c li t kê ra màn hình K t qu gi ng nh trong file /etc/mtab

Ngoài ra, nhân c ng l u gi thông tin v h th ng file đã đ c k t n i trong

/proc/mount

xem thêm thông tin v đi m k t n i hi n t i có th s d ng l nh df L nh này

cho phép hi n th thêm dung l ng đ a đã s d ng và dung l ng còn tr ng n

v kích th c đ hi n th là 1K