Internet và Khai thác thông tin

Tìm ki m nâng cao trong Google... Bi u t ng ch ng trình Outlook Express th ng có Start\Programs.. Thông th ng, chu n POP3 là ph bi n cho các Mail Server3... Ch ng trình OutlookExpress...

INTERNET VÀ KHAI THÁC THÔNG TIN

CLB Toán – Tin, Khoa Toán – C – Tin h c,

Tr ng H Khoa h c T nhiên Hà N i

1 Gi i thi u

Trong h n hai th p k v a qua, chúng ta đã ch ng ki n s ra đ i và phát tri n m nh m c a

m ng và internet1 Internet ra đ i đ c coi là m t phát minh l n trong th k 20 và nó đã làm thay

đ i th gi i Nh có internet, kho ng cách đ a lý b xoá nhoà, th gi i h i nh p và m ra xu h ng phát tri n m i Không nh ng th , internet là m t môi tr ng chia s và cung c p tài nguyên thông tin r t l n Nh đó, kho tàng tri th c c a nhân lo i đ c hoàn thi n và khai thác hi u qu h n Bài

vi t này chúng tôi mu n đ c p đ n internet theo khía c nh khai thác thông tin ph c v trao đ i, h c

t p và nghiên c u

2 C ch , cách th c tìm ki m và s d ng thông tin trên m ng

2.1 K t n i internet

Ng i s d ng có th dùng các trình duy t web nh Internet Explorer, Nescape, Mozilla… đ duy t (l t) web Trong m i trình duy t có nh ng thi t l p riêng đ k t n i internet Mu n m trang web khi đã bi t đ a ch , gõ đ a ch vào ô đ a ch c a trình duy t

Hình 1 M trang web c a Tr ng HKHTN

2.2 Tìm ki m thông tin

tìm ki m đ c thông tin qua m ng, các nhà cung c p d ch v cung c p các máy tìm

ki m2 Máy tìm ki m là c ch tìm ki m trên m ng thông qua các t khoá… C n c vào các t khoá đ c cung c p, các máy tìm ki m tìm trong c s d li u c a mình các trang web ch a n i dung t khoá đó Các t khoá có th xu t hi n trong trang web, trong tiêu đ c a trang hay ch a trong b n thân tài li u c a trang web đó tu theo cách th c yêu c u máy tìm ki m th c hi n Tiêu chí đánh giá s kh p c a m t t khoá xu t hi n trong m t trang web không nh t thi t là 100% K t

qu c a vi c tìm ki m s có đ chính xác gi m d n cho các trang web tìm th y v sau Vi c tìm

ki m trên m ng th c hi n thông qua c ch lan truy n M t máy tìm ki m g i yêu c u đ n m t máy

ch tìm ki m, yêu c u đ c phân rã và tìm trong c s d li u c a máy ch đó Trong tr ng h p thông tin c n tìm ki m không xu t hi n trong c s d li u đó, nó ti p t c g i yêu c u đ n các máy tìm ki m khác có trên m ng và các trang web đã đ c đ ng kí

1

M ng toàn c u

2

search engine

a ch trang web

2.3 Các máy tìm ki m

Google là m t máy tìm ki m ph bi n và r t hi u qu hi n nay trên th gi i Trang web c a công c này n m t i đ a ch http://www.google.com và đã h tr tìm ki m b ng nhi u ngôn ng trên

th gi i Google cho phép tìm ki m theo các tiêu chí nh lo i tài li u, th i gian, ph m vi n i l u

tr … Sau khi tìm ki m, ta có th tu ch n cách hi n th các tài li u đ c hi n, d i d ng liên k t

đ n tài li u, hình nh hay phân nhóm Thông tin c n đ a vào là t khoá c a tài li u c n tìm ki m và

ph m vi s tìm ki m d ng th c tìm ki m này, t t c các trang web ch a n i dung c a t khoá tiêu đ trang, n i dung c a trang hay ph n t khoá do trang đó cung c p s đ c li t kê ra (tìm

th y) Trong tr ng h p yêu c u trang web k t qu có m t s tiêu chí đ ng th i (các t khoá khác nhau đ ng th i xu t hi n) ho c xu t hi n m t trong s các t khoá…, có th s d ng phép n i các

(c m) t khoá b ng các t đ i di n cho phép toán logic: AND (và), OR, d u ph y (ho c), NOT (không) Chúng đ c vi t chung v i các c m t khoá Th c ch t đây là bi u th c logic v i s tham gia c a các t khoá Máy ch tìm ki m s có c ch riêng đ phân rã bi u th c này ph c v cho vi c tìm ki m hi u qu ; và vi c so sánh v i t khoá không nh t thi t là so sánh kh p chính xác Ví d khi c n tìm các tài li u v chính tr ho c kinh t , có th vi t trong ph n t khoá tìm ki m là “chính

tr ” OR “kinh t ” Các t khoá g m nhi u t ghép l i c n đ t trong c p d u nháy kép Tr ng h p không đ t trong c p d u này, các trang web ch a m t trong các t đó đ u đ c li t kê, k t qu là s

trang web tìm th y s nhi u h n, vi c đ c và tìm ra trang web c n thi t c ng m t th i gian h n, đôi khi các trang web tìm th y không ch a chút n i dung nào so v i yêu c u

V i các tìm ki m có nhi u chi ti t, ta có th ch n thêm m t s tiêu chu n khác nh cách

th c các t khoá tìm ki m xu t hi n trong tài li u tìm đ c, th i gian, d ng l u tr , tên mi n l u tr tài li u… Ta có th yêu c u t t c các t khoá, chính xác nhóm t khoá ho c m t trong s các t

Hình 2 Tìm ki m nâng cao trong Google

khoá xu t hi n trong m t ph n nào đó c a tài li u, ho c không xu t hi n các t trong danh sách t khoá Ho c yêu c u tìm các tài li u có m t đ nh d ng l u tr nào đó, tính c p nh t c a tài li u (th i gian c p nh t g n đây nh t) hay trang web tìm đ c ph i thu c mi n nào (th ng g n v i ngôn ng

và qu c gia) Ta c ng có th đ a các t mô t tính ch t, đ c đi m c a tài li u trong ph n t khoá tìm

ki m Máy tìm ki m s so sánh các tính ch t này v i tính ch t c a trang web tìm th y đ quy t đ nh

nó có đ c n m trong danh sách các trang web k t qu hay không Nh ng ti n ích này nh m l c b

b t các thông tin không c n thi t tìm chính xác m t tài li u, t khoá cung c p càng chi ti t, càng chính xác thì hi u qu c a vi c tìm ki m càng cao, tài li u tìm đ c càng sát v i cái ta c n,

đ ng th i c ng h n ch các lo i tài li u không c n thi t Ng c l i, n u t khoá tìm ki m r ng thì

l ng tài li u tìm đ c s nhi u và c n t n công s c đ đ c và l a ch n tài li u phù h p N u m t tìm ki m mang l i ít thông tin đ l a ch n, có th gi m các yêu c u

M t máy tìm ki m khác c ng th ng đ c s d ng, c a Yahoo đ a ch http://search.yahoo.com Máy tìm ki m này đ c Yahoo mua c a Google đ c i ti n Do v y, các tính n ng có ph n t ng t tuy cách b trí các tài li u tìm th y khác nhau Yahoo phân nhánh các tài

li u tìm th y theo chi u sâu

trong khi Google th ng đ

theo chi u r ng V nguyên t c,

các tiêu chí tìm ki m c a các

máy tìm ki m, đ n m t m c đ

nào đó s là gi ng nhau Tuy

nhiên, s khác nhau th hi n

ph ng pháp tìm ki m, cách

l c ra tài li u và thông tin v

các trang web đ c l u tr t i

máy ch l u tr c a máy tìm

ki m

Hình 4 Trang tìm ki m msn

Hình 3 Tìm ki m v i máy tìm ki m c a Yahoo

Tên mi n

D ng file

T khoá và cách xu t hi n

Microsoft c ng có công c tìm ki m riêng a ch c a công c này n m đ a ch

http://search.msn.com So sánh v i máy tìm ki m c a Google và Yahoo, trang tìm ki m c a Microsoft thiên v tìm các tài li u có ngu n g c và liên quan đ n Microsoft M c dù đây là đánh giá

ch quan nh ng có v là nh v y

Hình 5 Tìm ki m nâng cao trong MSN

i v i tìm ki m tài li u ti ng Vi t, c n quan tâm thêm đ n d ng mã hoá ti ng Vi t (b gõ) N u tài li u đ c ch b n dùng font ch unicode, ph m vi tìm ki m là không b h n ch v i các máy tìm ki m hi n có Các tài li u, trang web s d ng b gõ c khi ch b n và ch a đ c chuy n

mã, các ký t có th đ c mã hoá d i d ng VIQR, TCVN, VNI, Vietware… i u này gây khó

kh n cho các máy tìm ki m b i c ch tìm ki m là s so sánh mã c a t khoá tìm ki m v i mã c a thông tin ch a trong trang web S sai khác này d n đ n b sót nh ng thông tin có ích, c n thi t Sau khi tìm ki m, các m c tài li u tìm đ c s đ c li t kê theo t ng trang, các trang xu t hi n v sau th ng có t l kh p v i t khoá tìm ki m th p h n

3 Giao d ch b ng h th ng email

S d ng email đ trao đ i thay h th ng th tín thông th ng càng ngày càng ph bi n Có các tiêu chu n v m t k thu t nh chu n http (dùng chung v i web), chu n POP3, IMAP… đ l y

đ c th v và đ c đ c t i máy mà không c n k t n i internet Chúng tôi xin gi i thi u hai ch ng trình sau đ c dùng ph bi n, ch y trên h đi u hành Windows h tr vi c đó C hai ch ng trình

gi ng nhau v tính n ng c b n, đ c l a ch n dùng theo thói quen và nhu c u

Hình 6 Trang VinaSeek và cách th c b trí các trang đã tìm ki m đ c

3.1 Outlook Express

Ch ng trình này có s n cùng Windows khi cài đ t Bi u t ng ch ng trình Outlook Express th ng có Start\Programs Thi t l p thông tin cho Outkook đ t đ ng l y th t m t tài kho n đã có nh sau Ch n Tools\Accounts… Hình 8 s hi n ra và sau khi nh p đ y đ tên, đ a ch email, c n ch n chu n g i và nh n th phù h p Thông th ng, chu n POP3 là ph bi n cho các Mail Server3 N u h th ng Mail Server dùng Microsoft Exchange Server thì chu n là IMAP; ho c chu n http nh th c a hotmail V i h th ng dùng Linux, POP3 c ng hay đ c ch n Tuy nhiên,

m c dù POP3 d dùng nh ng có m t h n ch là không ch ng th c đ c ng i g i, t c là th có th

b g i đi d ng n c danh; t ng t nh vi c b m t lá th không đ ng i g i vào hòm th c a m t

ai đó ho c gi tên c a m t ai đó vi t th i u này có th ki m soát đ c trong h th ng v i các tài kho n đ c c p đ ng b , khi đó nh ng thông tin quan tr ng trong h th ng có th đ c g i đi khi dùng tài kho n trong h th ng và thông tin đó là đ c ch ng th c ngu n g c Nh ng thông tin ph c

v k t n i đ n Mail Server là do ng i qu n tr h th ng đó thi t l p, nh Incoming mail (th đ n), Outgoing mail (th g i đi) t ng ng v i chu n c a Mail Server đã ch n Có th l y th t nhi u tài kho n th khác nhau v máy và các tài kho n khác đ c thi t l p t ng t Ví d Mail Server

c a HQG có đ a ch đ ng kí là mail.vnu.edu.vn dùng chung cho c Incoming mail (th đ n) và Outgoing mail (th g i đi) a ch th m c đ nh s đ c t đ ng ch n đ g i th đi Sau khi thi t

3

Máy ch cung c p d ch v th đi n t

l p thông tin v Mail Server, c n đi n thông tin v tài kho n bao g m tên tài kho n (m c đ nh đã

xu t hi n không có ph n đuôi), và m t kh u

Hình 8 Cài đ t thêm đ a ch email

Hình 7 Ch ng trình OutlookExpress

N u máy tính là dùng riêng ho c có

b o m t b ng m t kh u, m t kh u

th có th ghi l i b ng cách ch n d u

tick trong ô Remember Password

đ m b o tính riêng t , các h đi u

hành cài trên máy dùng chung nên có

ch đ b o m t này, t c là dùng các

h đi u hành nh Windows NT,

Windows 2000, Windows XP (có

đ ng nh p) hay Linux vì khi th l y

v máy cá nhân và h p th không có

m t kh u, ng i khác c ng có th

m và đ c nó Thông tin thêm v tài

kho n th đã thi t l p có th nhìn

th y khi ch n tài kho n đó và b m

nút Properties Thi t l p l y th v

hay đ trên máy ch có h p tho i

hình 9 Có th dùng ch ng trình

này đ l y tin t nhóm tin

(newsgroups) Khi đó, trong hình 8

ch n Add/News thay vì Mail nh

trên Sau đó c n nh p thông tin v

Newsgroups Server (NNTP)

3.2 Microsoft Outlook

ây là ch ng trình đ c

cung c p kèm b Office c a

Microsoft Tuy khó dùng nh ng

t t, n đ nh và cung c p nhi u tính

n ng h n Outlook Express Thay vì

qu n lý các mail box b ng nhi u

file riêng r , ch ng trình có th

qu n lý thành 1 file, b o m t, b o

trì t t h n, cung c p ch c n ng d n

và d n hòm th , ch ng bom th ,

th rác… Tuy c hai ch ng trình

đ u có tính n ng l c th (Rule) nh ng c a Microsoft Outlook chi ti t và t t h n t o m i m t

đ a ch th , ch n Tools\Email Accouts… Ta có th ch n thêm đ a ch m i, ho c xem thông tin v các đ a ch th đã có Tu theo thi t l p v máy ch qu n lý th mà ch n ki u t ng ng trong

b ng N u ch n POP3, thông tin nh hình 11 Các tính n ng qu n lý Contact (liên l c), l ch làm

vi c (Schedule), công vi c (Task), l u ý (Note) là nh ng b sung r t t t, thay cho m t cu n s công tác và l ch đ bàn Ngoài ra, có th s d ng các ch ng trình đ c và g i th khác nh Endora Mail, Nescape Composer…

Hình 10 Ch n ki u máy ch qu n lý th Hình 9 t thu c tính cho hòm th

3.3 Webmail

V i các webmail (nhà cung c p h tr vi c đ c và g i th qua web), ng i dùng c n

đ a đ a ch trang web đó vào đ a ch trình duy t Ví d http://webmail.vnn.vn,

http://hotmail.com, http://mail.yahoo.com, http://www.gmail.com Vi c đ c hay g i th ch

th c hi n đ c khi k t n i internet Các tính n ng nh ch n th , ch ng spam, quét virus, công c

qu n lý hòm th là do các nhà cung c p d ch v email cho phép đ c và g i đ c th , ng i dùng c n làm th t c đ ng nh p, cung c p thông tin g m tên account (đ a ch email và m t kh u

N u thông tin cung c p đúng, danh sách các email s hi n ra cho phép đ c, vi t th …

3.3.1 Yahoo!Mail

a) ng nh p

ho c

Hình 12 C a s đ ng nh p vào Yahoo!Mail

Hình 11 C u hình hòm th

Tài kho n-username

M t kh u-password

Kh ng đ nh

ng ký m i

Trang webmail c a Yahoo là http://mail.yahoo.com Giao di n có th khác nhau tu theo ngôn ng

B n ti ng Vi t đ a ch http://login.yahoo.com/config/mail?.intl=vn&.lg=vn Gõ tên truy nh p (username-Yahoo ID) và m t kh u (password) và b m ng nh p (Sign in) Sau khi đ ng nh p,

b m chu t vào liên k t H p th (inbox) đ m các th có trong h p th B m vào tên th c a s bên ph i đ m th

b) So n th m i:

- B m vào nút So n th (Compse) đ m c a s so n th o th

i n đ a ch email

c a ng i nh n (b t bu c) và tiêu

đ th , so n n i dung th Sau khi

so n xong, b m nút

G i (Send) đ g i

th ho c b m L u

l i d i d ng th nháp đ ghi th đang so n d vào

th m c Th Nháp,

l n sau vào th m c này m ra đ so n ti p và g i Ta có th g i kèm th m t s file, mi n là dung

Hình 13 Danh sách email

Xoá th đã ch n

Ch n th B m đ m th

Hình 14 So n th

ính kèm file

N i dung th

G i th

l ng các file tho mãn h n ch c a nhà cung c p d ch v email B m nút “ ính kèm t p tin” đ

m c a s ch n file File s đ c upload khi b m “ ính kèm t p tin” trong c a s xu t hi n File

l n, th i gian ch đ g i lên máy ch có th lâu

Sau khi s d ng xong, b m dòng ch ng xu t đ đóng hòm th

Hình 15 Ch n file g i đính kèm

B m nút “ ính kèm t p tin” đ t i các file đính kèm

kên lên ch

Hình 16 ng xu t

B m đ ch n file đính kèm th

ng xu t, đóng hòm th

c) ng ký m t hòm th m i

Hình 17 Khai báo các thông tin đ đ ng ký hòm th m i

Hình 18 Thông tin khi đang kí thành công Sau khi đ ng ký, có th vào hòm th ngay n u b m “Ti p t c t i Yahoo! Th ” và c ng có th s

d ng đ g i th

3.3.2 Hotmail

M t nhà cung c p d ch v email c ng đ c nhi u ng i dùng là hotmail đ a ch web http://www.hotmail.com

N u vi c đ ng nh p th c hi n thành công, giao di n có d ng:

Hình 19 ng nh p vào hòm th c a hotmail

a ch th

M t kh u

Kh ng đ nh

ng ký m i

Các th trong Inbox s hi n trong c a s nh d i đây:

Hình 21 Danh sách th

Ch n New Massage ho c New\Mail Message đ so n th m i:

Hình 22 So n và g i th

Sau khi so n xong th , b m Send đ g i

Hình 20

M inbox

Click chu t vào đ đ c th

Ch n th

Vi t th

Vi t th

G i th L u th

G i file đính kèm

a ch ng i nh n Tiêu đ th

N i dung th

Có th g i file đính kèm th khi b m Attach Có th attach nh, file thông th ng hay thông tin liên

h

Hình 23 Ch n file đính kèm

4 S d ng mail group

Mail group là danh sách ch a các đ a ch email V m t hình th c, nó gi ng nh m t đ a ch email nh ng khi g i th cho danh sách này, t t c nh ng ng i có đ a ch email trong danh sách s

nh n đ c th , ng i không có đ a ch trong danh sách, tu theo chính sách thi t l p cho nhóm mà

đ c phép hay không đ c phép g i th cho nhóm đó

Hai nhà cung c p mail group đ c dùng ph bi n là yahoogroups và googlegroups Ví d

mu n g i th cho toàn b các thành viên có m t trong mail group c a l p k50a3, thành viên c a l p (có m t trong danh sách) dùng đ a ch th c a mình g i t i đ a ch k50a3@googlegroups.com a

ch này do ng i qu n lý đã t o ra và b sung các thành viên