Phân tích hình ảnh học cơ bản trong

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG Dãn đồng tử cùng bên Liệt ½ người đối bên Rộng sừng thái dương đối bên Rộng bể quanh cuống não đồng bên Rộng bể trước cầu não đồng bên Móc thái dương lan và

BS CK2 CAO THIÊN TƯỢNG-KHOA CĐHA BV CHỢ RẪY

 Các tiếp cận tổng quát cơ bản

 Hình ảnh các bệnh lý cấp cứu thần kinh thường gặp

 Chèn ép cấu trúc xung quanh

 Đẩy lệch đường giữa

 Các hội chứng thoát vị não

 Qua vòm sọ-Vỏ não

 Dưới liềm Hồi đai

não- Qua lều

 Hướng xuống – móc thái dương

 Hướng lên-Thùy giun

 Lỗ chẩm –

Hạnh nhân và hành não

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG Dãn đồng tử

cùng bên

Liệt ½ người

đối bên

Rộng sừng thái dương đối bên

Rộng bể quanh cuống não đồng bên

Rộng bể trước cầu não đồng bên

Móc thái dương lan vào bể trên yên

Nhồi máu thùy chẩm do chèn ép

động mạch não sau

Rộng bể quanh

cuống não cùng bên

Rộng sừng thái dương đối bên

Bình thường – hình ngôi sao 6 cánh

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN

CHỨNG Buồn nôn

Nôn mửa

Mất ý thức

Hình ảnh con quay của

thân não Hẹp bể quanh cuống não hai bên Lấp bể

quanh củ não sinh tư

Não úng thủy

Khởi đầu Mất ý thức nhanh chóng và có thể tử vong

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG Đau đầu

Yếu chân đối

bên

Cắt cụt sừng trán đồng

bên Liềm não trước không đối xứng

Xóa ngã ba não thất bên cùng bên

Đẩy lệch vách trong suốt

Nhồi máu động mạch não trước cùng bên khi động mạch não trước bị ép dưới liềm não

Liên quan với các thoát vị khác.

Biến chứng nhồi máu động mạch não

trước

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG Rối loạn cảm

giác tay hai

bên

Mất ý thức

Hạnh nhân tiểu não ở ngang mức mỏm nha trên hình Axial

Trên hình sagittal hạnh nhân tiểu não dưới lỗ chẩm 5mm ở người lớn và

7 mm ở trẻ

em (dị dạng Chiari)

Mất ý thức và tử vong

Hạnh nhân tiểu não ngang mức mỏm nha

 -Sau chấn thương hoặc phẫu thuật

 -Phần não thoát vị dễ bị nhồi máu hoặc thiếu máu

 Phù độc tế bào

 Phù do mạch

 Phù mô kẽ

 Nhồi máu, nhiễm trùng

 Tổn thương bơm Na-K

 Nội bào

 Không đáp ứng corticoid

 Aûnh hưởng cả chất trắng và chất xám

 Do u, chấn thương, xuất huyết

 Tổn thương hàng rào máu não

 Khoang ngoại bào

 Đáp ứng corticoid

 Aûnh hưởng đến chất trắng (vỏ não còn nguyên)

Phù độc tế bào Phù do mạch

 Dịch não tủy từ

não thất chất

trắng

 Não úng thủy

không thông thương.

° Mạch máu

° Tính thấm

 Bất kỳ một sự thay đổi (tăng hoặc giảm) về cường độ tín hiệu hoặc đậm độ so với lúc trước tiêm hoặc dạng cơ bản bình

thường, làm tăng thấy rõ tổn thương hoặc nhìn rõ các cấu trúc giải phẫu hơn.

° Lấp đầy một khoang (cystogram, myelogram )

° Tiêm vào một mạch máu, phế quản

(angiogram, venogram, bronchogram)

° Khuyếch tán (từ mạch máu) vào khoang kẽ (CT-iodium, MR- Gd)

° Không có hàng rào máu não

° Màng cứng (liềm não và lều tiểu não)

° Đồng nhất (đặc)

° Không đồng nhất.

° Viền (một ngăn/nhiều vách ngăn)

° Ngoằn ngòeo (“dạng hồi não”)

Đồng nhất

Không đồng nhất

Viền

° Nông (vỏ/hồi não)

° Ranh giới chất xám -trắng

° Chất trắng sâu

° Quanh não thất, màng não thất.

° Nhồi máu

° Lan dưới màng nuôi hoặc dịch não tủy.

° Viêm não màng não

° Xuất huyết khoang dưới nhện

° Dị dạng màng mềm (Sturge-Weber)

° Meningioangiomatosis (NF2)

Giảm áp lực nội sọ

Màng mềm

Tăng quang màng mềm

Di căn

Tăng quang màng mềm

Viêm

Sturge-Weber

Meningioangiomatosis

Viêm màng não thất do Cytomegalovirus

 Tăng quang chu vi hoặc ngoại biên/bờ, bao xung quanh một vùng trung tâm không tăng quang Thường bao bọc xung quanh bởi vùng

“phù do mạch máu” Có thể có một hoặc nhiều ngăn.

 M - Metastasis (Di căn), MS.

 A -Abscess (viêm não)

Nang +Nốt thành

*Pilocystic astrocytoma

*hemangioblastoma

*Pleomorphic xanthoastrocytoma

Abscess-toxo

Viền hở

 Hủy myelin

 Các u “dạng nang” tiết dịch

1 tháng trước 1 tháng sau- Sau

tiêm

 Chấn thương

 Bệnh lý mạch máu

 Nhiễm trùng

FLAIR nhạy nhất trong XHDD

 Thấu kính hai mặt lồi

 Vượt qua được liềm

 Máu tụ ngoài màng cứng nguồn tĩnh mạch có thể đi ngang qua khớp sọ.

 Máu tụ ngoài màng

cứng đậm độ thấp-cao gợi ý đang chảy máu

Máu tụ ngoài màng cứng cấp, giảm đậm độ ở bn thiếu máu

 Hình liềm

 Vượt qua khớp sọ

 Tỉ lệ xuất huyết trong dập não (51.9%) cao hơn trong DAI

(18.8%)

 Do cắt đứt sợi trục liên quan với gia tốc kgác nhau của các mô có mật độ khác nhau

 Tổn thương nhỏ

(<15mm) và sâu

(dưới vỏ, chất trắng, thể chai, đồi thị,

thân não)

 Phân độ theo vị trí giải phẫu

 Độ I: ranh giới chất xám –trắng

 Độ II: Thể chai

 Độ III: Thân não

MRI>CT

DWI nhạy hơn T2/FLAIR hoặc GRE

GRE nhạy hơn DWI trong phát hiện xuất huyết

SWI nhạy hơn GRE trong phát hiện vi xuất huyết

Ken Sugiyama et al., Case Reports in Medicine Volume 2013 (2013) Bình thường DAI

 Phụ thuộc vào cơ sở vật chất, đội ngũ chuyên môn

 Chọn lựa hình ảnh dựa và các yếu tố

 Có sẵn CT/MRI

 Sự ưa thích của BS thần kinh học

 Các yếu tố từ bệnh nhân (ổn định, máy tạo nhịp, dị ứng thuốc cản quang).

 Quá khứ

 Loại trừ các bệnh lý giống nhồi máu

 Hiện tại

 Mô tả đột quị cấp

 Thông tin sinh lý

 Nhận diện các vùng nguy cơ nhồi máu

 Theo dõi việc điều trị thành công và biến chứng

 Phát hiện xuất huyết

 Đánh giá 4 P

 Mạch máu ( P ipe): CTA hoặc MRA

 Tưới máu ( P erfusion): CTP hoặc MRP

 Nhu mô ( P arenchyme): DWI hoặc CTP

 Vùng tranh tối tranh sáng ( P enumbra)

▪ Bất tương hợp (mismatch) khuếch tán-tưới máu

▪ CTP: bất tương hợp CBV vs MTT hoặc CBF

 CT và MRI có thể cho thông tin khi khởi phát

 Độ lớn nhồi máu

 Xuất huyết hoặc bệnh lý giống nhồi máu

 Thời gian vàng

 Có sẵn

ly giải huyết khối)

35-50%

Mất phân biệt chất xám-trắng trong 3 giờ đầu (50- 70%)

Mất ranh giới chất xám/trắng và ruy băng thùy đảo

2 giờ 4 giờ 24 giờ

24 giờ

7 giờ

 Một vài ngày đến vài tuần sau nhồi máu, giảm đậm

độ đồng đậm độ với mô não xung quanh Hiệu ứng sương mù

 Do hiệu ứng xâm nhập đại thực bào, tăng sinh mao mạch, đôi khi do thoát mạch các tế bào máu qua thành mạch bị tổn thương,

Tối câp

< 12 h

Cấp12-24h

1-3 ngày 4-7 ngày 1-8 tuần Hàng

năm60% bình

tháng-thường Đậm độ thấp

hạch nền

Hiệu ứng choán chỗ tăng

Tăng quang hồi não

Tăng quang tồn tại

Nhuyễn não

Tăng

đậm độ

đm

Mất phân biệt chất xám/trắng

Vùng giảm đậm độ hình chêm

Hiệu ứng choán chỗ

Giảm hiệu ứng choán chỗ

Giảm thể tích

Phù Đóng vôi

thoáng qua

Đóng vôi (hiếm)

 Tăng đậm độ động mạch não giữa (30-50%)

 Mất phân biệt chất

xám-trắng trong 3-4 giờ (50-70%)

 Giảm đậm độ nhu mô

 Phù vỏ não

 FLAIR: Tăng tín hiệu sau 3-8 giờ

 “Bàng hệ mạch máu”

 Đánh giá sự vận động của phân tử

nước trong mô.

khuếch tán biểu kiến (ADC map).

nhồi máu không hồi phục

 Độ nhạy gần 95%

 DWI bất thường trong vài phút

 Giảm trong vòng 10-14 ngày

 Có thể kéo dài > 50 ngày

 ADC chính xác hơn DWI

DWI

b=1000s/mm2

DWI b=1000s/mm2

ADC

Dấu hiệu tiểu não trắng

Tổn thương nhân bèo sẫm-đầu

nhân đuôi

Vùng watershed

 Là nhóm hình ảnh

học-lâm sàng có đặc điểm đặc trưng là tổn thương phù

vỏ não-chất trắng dướivỏ

ưu thế vùng đính-chẩm.

 Hiện nay, PRES không

phải luôn luôn là tổn

thương ở phía sau và

không phải luôn luôn

phục hồi được

 Tổn thương có khuynh

hướng hai bên và đối

xứng

 Hiếm khi gây đột quị, M=F

 Các yếu tố nguy cơ

-Nhiễm trùng (đặc biệt ở trẻ em): viêm tai xương chũm, viêm mô tế bào vùng mặt, viêm màng não, viêm não,

abscess não, tụ mủ nội sọ

 Dấu hiệu viêm nhiễm kết hợp (viêm

xoang/viêm tai xương chũm)

Tăng đậm độ Dấu delta trống

Tổn thương không theo vùng phân bố

mạch máu

1 James G Smirniotopoulos, Essentials of Neuroradiology: Brain

Checklist Approach and Critical Diagnoses, web:

http://rad.usuhs.edu/rad/handouts/jsmirnio/

2 James G Smirniotopoulos et al., Patterns of Contrast

Enhancement in the Brain and Meninges, RadioGraphics

2007; 27:525–551

3 Hijaz et al, Imaging of Head Trauma, Radiol Clin N Am 49

(2011) 81–103

4 Ken Sugiyama et al., Clinical Utility of Diffusion Tensor

Imaging and Fibre Tractography for Evaluating Diffuse Axonal Injury with Hemiparesis, Case Reports in Medicine Volume

2013 (2013).

5 Srinivasan et al, State-of-the-Art Imaging of Acute Stroke,

RadioGraphics 2006; 26:S75–S95.

6 Benjamin Y Huang, Mauricio Castillo, Hypoxic-Ischemic Brain

Injury: Imaging Findings from Birth to Adulthood,

RadioGraphics, Mar 2008, Vol 28: 417–439

7 Petrovic et al, Posterior Reversible Encephalopathy Syndrome

and Venous Thrombosis, Radiol Clin N Am 49 (2011) 63–80